Blog

  • Hoài niệm ký ức

    Ông già kể hồi trẻ trước khi sống ở nhà gỗ, ông học đủ thứ nghề, làm đủ thứ loại công việc. Rồi với vốn sống đó, ông bén duyên với nghề viết lách, ông không gọi mình là nhà văn hay nhà thơ mà là “Thợ tạc chữ”. Hồi đầu ông cũng có thành công, viết được vài đầu truyện ngắn có một chút tiếng, một chút tiền. “Rồi đột nhiên con chữ chết”, ông bảo thế là lúc ông dừng lại vì không thể giả vờ viết trong sự chết được. Ông cũng có chơi với những người bạn làm nghệ thuật nên cũng học đòi vẽ vời rồi dựng mấy cái mà ông không dám gọi là tác phẩm, ông đặt cho chúng cái tên “Những đứa con hư hỏng của cảm hứng”. 

    Một ngày ông quyết định dùng số tiền ít ỏi còn lại để đi khắp nơi tìm cảm hứng dù ông chưa bao giờ nghĩ nó có tồn tại trong ông. Chuyến đi chỉ mới được một tuần thì đùng một cái hay tin ba ông mất vì căn bệnh liên quan đến bao tử, thứ mà ông nội cũng từng qua đời vì nó. Ông ám ảnh đến mức lúc trẻ ăn uống rất kiêm khen vì lo cái nghiệp chướng ấy của dòng họ vận vào mình. Ông về ở với mẹ mình được vài năm thì bà cũng mất vì bệnh gan, nhưng anh nghĩ do quá đau buồn nên bà đã suy kiệt dần, bà còn chẳng màng đi trị bệnh. Bỗng chốc ông trở thành trẻ mồ côi. Ông đã viết một bài thơ rồi in trên bia mộ của mẹ mình, bà chưa bao giờ được đọc nó.

    Xin lỗi mẹ, con không thể

    Con ước một ngày được kể mẹ nghe

    Hồn con như buổi trưa hè

    Rạo rực hát như ve chờ lột xác

    Xin lỗi mẹ, con ngơ ngác

    Con ước đêm dài lác đác mưa rơi

    Để con được ngỏ đôi lời

    Râm rang rỉ rả về đời kẻ nghê

    Xin lỗi mẹ, con bỏ bê

    Con ước một sáng cơn mê tỉnh giấc

    Được thấy nhà mình tất bật

    Náo nức vào mùa sự thật nở hoa

    Xin lỗi mẹ, con la cà

    Con ước một khắc về nhà an giấc

    Để chìm vào nơi góc khuất

    Âm thầm gieo trồng ẩn dật gió sương

    Xin lỗi mẹ, con mê đường

    Con ước một xế bình thường khói bếp

    Muối đậu một nồi cơm nếp

    Ngân nga điệu buồn cảnh đẹp vừa qua

    Xin lỗi mẹ, con tha la

    Con ước một tối con gà bỗng gáy

    Đêm vén màn người chợt thấy

    Êm đềm tình người được cấy vào tim

    Xin lỗi mẹ, con lặng im

    Con ước một giây con tim ngừng đập

    Tình này hòa ca thâm nhập

    Róc rách con đò cập bến bờ xa

    Cảm ơn mẹ, con có thể

    Sải bước chân bốn bề trời mây núi

    Hoan ca tất thể buồn vui

    Miên man sóng vỗ bầu trời thế gian

    Ba mẹ ông cũng thuộc dạng khá giả, họ là tuýp người của gia đình dòng họ nên làm lụng cả đời là để cho con cháu. Ông được thừa hưởng mảnh đất hiện giờ là chỗ có căn nhà gỗ và nhiều nơi khác. Từ trẻ ông đã không quan tâm tới tiền hay tài sản ba mẹ, ông coi nó như phương tiện để hiện thực hóa nhân tính của con người, “Người càng nhiều tiền chưa chắc nhân tính nhiều nhưng họ có nhiều cơ hội để thúc đẩy kẻ khác, thông qua đó mà như một sự chuộc tội”, ông từng nói với ba anh như thế sau đó bị đuổi cổ ra khỏi nhà. Sau khi thừa kế, ông loay hoay chẳng biết làm gì, ông đi vào khu đất mà khi đó ông không hề biết nó tồn tại của cha mẹ mình. Lúc ấy còn hoang sơ và tôi cũng chưa chuyển về bên suối. Ông bị mê hoặc bởi khu đất, bởi đám cây cối lưa thưa và đặc biệt là ngã ba sông êm đềm yên ả. “Có lẽ mình đã tìm ra cảm hứng để sống thay vì đề viết”, nghĩ vậy và làm ngay. Ông tốn một năm để nghiên cứu, thiết kế, tập thể thao và thu dọn tài sản của cha mẹ. Một phần ông chia lại cho vài người bà con đã chăm sóc ba mẹ ông, một phần ông nhờ một người bạn quản lý quỹ trong coi đầu tư hộ, còn phần còn lại ông để nuôi thân trong khoảng thời gian ở không. 

    Ông mất ba tháng để dựng khung nhà gỗ cùng một người em họ mà ông thuê phụ một tay, những khung gỗ bây giờ vẫn còn sử dụng rất chắc chắn dù cũng đôi lần phải bảo trì mối mọt. Trong quá trình dựng khung nhà, ông cũng khoan giếng nước và đặt đường dẫn nước chính, vì khu đất lúc đó ngoài những cây to có sẵn mọc ven suối, còn lại thì rất khô cằn do đã bỏ hoang khá lâu. Tiếp đến ông hoàn thiện gian bếp vì ông rất coi trọng việc ăn uống, cũng phần vì ám ảnh căn bệnh bên nội, mọi thứ kệ hay bàn đỡ đều được em ông chuốt từng thanh tre để đóng, dụng cụ nhà bếp thì toàn bộ tận dụng đồ đạc còn dư của nhà ba mẹ ông, kể cả cái bếp gas. Hồi đầu ông định làm bếp củi, nhưng sau ông nghĩ “Mình có phải đi thử thách hay trải nghiệm bản thân gì đâu mà đốt củi dựng lều, chỉ là ở gần cây xanh, thân cũng chỉ là thằng thành thị ốm yếu, thôi xài bếp gas vậy”, ông tự coi mình là nông dân nửa mùa. Cuối cùng ông chọn ra 3 nhóm cây để trồng là che mát nhanh, rau vừa ăn sống vừa nấu canh, và gia vị thân gỗ. Ông chọn Húng Quế, Ớt Xiêm và Chanh Chúc làm gia vị tạo mùi thơm; Kim Thất, Muống Xanh và Lá Lốt ông dăm quanh nhà làm rau; còn Sa-Kê, Sung và Chuối làm cây che mát vừa cho trái rất sớm có thể dùng làm thực phẩm. Ngoài ra đi đâu mà gặp giống cây nào ông đều hỏi thăm rồi xin về một ít trồng quanh nhà, một số cây thì ông mua ở vựa giống cây, và một lần như thế Ông già đã gặp Bà lão.

    Hôm đó là một ngày sau Tết Nguyên Đán vài hôm, những tiệm cây giống đã không còn tấp nập như trước đó, thậm chí một số nơi còn ăn Tết chưa xong, ông ghé vào một tiệm được người em họ phụ ông dựng nhà giới thiệu. Ông bước vào để tìm mua hai cây Sa Kê trồng che mát cho nhà gỗ, ông đi loanh quanh ra tận gian sau thì không thấy ai bán hàng hay giữ cửa. Nhìn vào khoảng trống giữa khu vườn ươm có một cấu trúc như vòng xoay ngoài đường lớn, họ dùng mấy chậu Hoa Giấy, Hoa Sứ và Hoa Hồng chất cao thành nhiều tầng, có lẽ là phần trang trí cho dịp Tết vừa rồi còn chưa tháo dẹp. Nhìn bên cạnh thì có một cô gái đang mặc chiếc quần yếm màu xanh lá mạ nhìn khá giống tự may vì mấy đường cắt còn những vết vải xước. Bên trong cô mặc một áo thun màu cam nhạt có những bông hoa Xuyến Chi màu trắng ở phần dưới cổ một chút. Thân hình cô khỏe khoắn, không quá ốm nhưng không phải dạng người phồn thực, mắt cô sáng trong lanh lợi như một chú Sóc, còn hàm răng thì hơi cao đưa ra ngoài một xíu không thể gọi là bị hô được. Mọi thứ đều như một cô họa sĩ bước ra từ một tác phẩm văn chương nào đó của Tây Âu, trừ đôi dép lào của dân lao động đặc trưng Việt Nam. Ông đi qua đi lại, đi vòng quanh cái vòng xoay bằng hoa như kẻ lạc bước trong cổ tích không biết đi hướng nào cho phải. Ông lén nhìn cả người và tranh, bối rối không nói được lời nào, phần cũng vì sợ làm gián đoạn quá trình chìm đắm, thứ mà ông từng có. Đợi đến khi bà dừng bút vì do dự một nét vẽ, ông mới đi từ đằng sau và đứng cách xa khoảng 2m để hỏi chuyện.

    – “Cô cho tôi hỏi chủ tiệm ở đâu ?” – Ông loay hoay một hồi mới dám ngỏ lời hỏi

    – “ Anh cần mua cây gì ?” – Bà bỏ cọ vẽ xuống rồi nở một nụ cười mím môi trả lời

    – “ Cô là chủ hả”

    – “ Không em chỉ là người bán hàng ở đây “

    – “ Bán hàng ? thiệt hả ? “ – Mắt ông tròn xoe tỏ vẻ kinh ngạc

    – “À đúng, tiệm này của một bác, nay bác đi đám giỗ rồi. Ủa mà sao anh có vẻ ngạc nhiên vậy ? “ – Bà cuối người nhìn thằng vào ông

    – “ Nhìn cô không có vẻ gì là người bán hàng ở tiệm cây giống ” – Ông lùi lại sau rồi quay ra ngoài vờ như đang nhìn vườn cây giống.

    – “Chứ người bán cây giống phải trông như thế nào? – Bà dùng ngón cái gãi gãi cằm tỏ vẻ suy tư.

    – “Thì không ngồi trước giá vẽ, mà lại còn ăn mặc xinh đẹp thế này “ – Ông gãi gãi đầu mình không dám nhìn bà, bà không đáp lại câu đó mà im lặng vài phút.

    – “ Xin lỗi, tôi không định cợt nhả cô đâu, chỉ là tôi thật sự thích cách cô ăn bận và tranh cô vẽ, nhìn thật sự không giống một người bán cây giống ở một miền quê “ – Ông phá tan sự im lặng đó

    – “Anh khen em nãy giờ ba lần, không định tán thì là gì, còn chưa chịu trả lời mua cây gì ?”

    – “ Không, không, ý tôi là, à cây Sa Kê, tôi mua 2 cây trồng che mát cho nhà gỗ mới dựng. À mà sao tự nhiên tôi lại kể về cái nhà gỗ, xin lỗi tôi lại nhiều lời rồi “

    – “Anh tự dựng nhà gỗ hả, gần đây không ?” – Bà vừa hỏi vừa đi vào vườn giống tự bưng ra 2 chậu cây Sa Kê to, mỗi tay một chậu

    – “Trời tay cô khỏe dữ vậy mà còn vẽ đẹp nữa ” – Ông vừa nói xong liền tự biết mình lỡ lời nên tự bịt miệng.

    – “Mắc cái gì tay khỏe không vẽ được trời !” – Bà chống nạnh đứng nhìn ông miệng vẫn cứ cười mim mỉm

    – “ Do tôi định kiến nhiều quá rồi, dạo này tôi lọ mọ một mình ít gặp ai nên ăn nói loạn quá”

    – “ Anh dựng nhà một mình hả, anh chưa trả lời em ở đâu ?”

    – “ À em họ tôi phụ, trong chỗ có cái đình to quẹo vô đường nhỏ Tầm Vông đi vào chút”

    – “ Em biết khu đó rồi, có cái gò mối nhỏ phải không ?”

    – “ Sao cô biết, cô là người ở đây lâu rồi hả?”

    – “Không nhà em xa lắm, xuống đây mần thôi, chỗ đó có lần đạp xe đi dạo em thấy nên nhớ, cái gò mối đặc trưng quá mà”

    – “Đúng đúng, cô là người duy nhất đến giờ thấy nó đặc trưng” – Ông nói hối hả như vừa bắt được vàng.

    – “Gì mà anh mừng dữ vậy?

    – “À tại ai cũng nói nó nhìn ám ảnh, tôi hay đứng nhìn nó một mình. Thôi nói một lát tôi lại say sưa tốn thời gian của cô, tôi gửi tiền rồi về đây.”

    – “Của anh 250.000 đồng, cần em chở phụ không, tướng anh nhìn nhỏ quá không biết chở nổi không” – Vẫn cái nụ cười như chọc ghẹo nhưng không làm ai giận nổi.

    – “À được dạo này về đó ở tôi có tập thể thao thêm. Thôi chào cô tôi đi nha, cảm ơn”

    – “Anh về” – Bà gật đầu chào rồi vào trong ngồi vẽ tiếp

    Ngày hôm đó ra về trong cơn mưa phùn mà trong ông cảm tưởng ai đó đang bắt cây cầu Ô Thước cho mình bước qua để gặp lại người xưa, như đã quen tự lúc nào. Hôm ấy cùng phụ với người em họ làm vách nhà bằng tre, thoáng chốc đứng tựa cột nhà hút điếu thuốc mà ông cứ cười và nghĩ ngợi, đến nổi em ông gọi mà ông không nghe thấy rồi đổ tại mưa. Lúc ấy mùa mưa sắp đến, hai anh em ông phải tranh thủ để có mái nhà che mưa nên không rời tay được, ông bảo lúc đó cũng muốn đi mua thêm cây giống lắm. Ông đã viết một bài thơ vào một ngày trăng sáng để tỏ bày nhưng mãi về sau khi đám cưới xong ông mới dám gửi, “Tán tỉnh đàn bà bằng chữ thì chữ sẽ không bao giờ quay lại nữa”, ông bảo thế.

    Gặp em chỗ ngã ba hoa

    Không ba hoa mà buông lời vô vị

    Ôm trọn cả đồng Xuyến Chi

    Vẫn âm vang lời thì thầm Lá Mạ

    Em đứng vẽ cánh đồng xa

    Nơi thảo nguyên tôi chim sa lỡ bước

    Như chú cá nơi lòng nước

    Chốn giam cầm mà ngước mặt cười vui

    Phải đến khi hai cây Sa Kê bén rễ và bắt đầu ra lá non thì nhà gỗ mới tạm thời ở được, ông mất một tuần để thu xếp đồ đạc vào và chính thức ở đó sau đó vài hôm. Ông vẫn đi đi về về nhà cũ ba mẹ, để thắp nhang, quét dọn và thanh lý những thứ còn sót lại. Ông cứ thế từng chút một, như con kiến tha lâu đầy tổ, đầy những khoảng trống trãi. Ông tiếp tục nghiên cứu về cây, đọc sách rồi ra ngoài quan sát và ghi chép, có hôm ông lên thư viện thử tìm sách. Thời đó không có mạng internet nên người ta đi tìm tri thức đúng nghĩa bằng ý chí, mọi thứ không hề có sẵn như bây giờ. 

    Một sáng hôm nọ, ông lên tìm sách về cây, đang vừa ăn cà rem vừa đọc quyển sách tìm được thì có giọng nói quen làm ông bối rối lần nữa.

    – “Ủa? Lại gặp anh rồi” – Bà đang tìm mua quyển sách về màu nước thì thấy ông đang ăn cây cà rem đọc quyển sách về cây trồng.

    – “Là cô gái Sa Kê” – Ông ăn vội cây cà rem rồi nói không rõ lời.

    – “Anh gọi em là cô gái Sa Kê hả? Dễ thương ghê. Mà anh sợ bị xin cà rem hay gì mà thồn lẹ vậy?” – Vừa cười hắc ra bà vừa che miệng rồi hỏi.

    – “À không, xin lỗi tôi chỉ đang tập trung nên hơi rối khi thấy cô”

    – “Anh xin lỗi hơi nhiều đó, không biết thấy có lỗi thiệt không nữa”

    – “À ừ xin lỗi, không, thôi bỏ đi” – Ông lắp bắp.

    – Anh đang đọc gì vậy?” – Bà vừa hỏi vừa lấy tay lật xem bìa sách trên tay ông.

    – “Về cây”

    – “Anh làm nghề gì mà cái gì cũng dính tới cây, dựng nhà gỗ, mua cây giống, giờ là sách về cây”

    – “Tôi đang ở không, chẳng làm gì. Mà cô còn nhớ chuyện nhà gỗ?”

    – “Nhớ chứ, nghe vui lắm luôn. Anh kể chuyện về việc dựng nhà đi, nếu anh không thấy phiền”

    – “Tôi định ở đó khoảng thời gian tới nên dựng nhà, lập vườn nên mua và nghiên cứu cây”

    – “Nghe hay quá anh”

    – “Có mình cô bảo hay, mọi người còn gọi tôi là Gã Rừng Rú”

    – “Anh đừng dùng từ mọi người, vừa như đánh đồng, vừa nghe như anh tách mình ra”

    – “Cô nói phải, có lẽ tôi đang tự tách mình ra. Còn cô sao lại chọn công việc đó, ở vựa cây giống. Mà cô là họa sĩ rồi đi làm thêm?”

    – “Không em không phải họa sĩ, thích vẽ nên tự học thôi. Em chọn việc ở đó vì 3 lý do. Gần cây khiến mình lành lặn hơn, có nhiều nguyên liệu để vẽ trong vườn giống, cuối cùng là bác chủ biết gia đình em nên tin nhau nó cũng dễ anh” – Bà vừa kể vừa đưa từng ngón tay lên khi nói đến từng lí do.

    – “Chỗ đất tôi đang dựng nhà cũng nhiều nguyên liệu”

    – “Anh đang rủ em lại nhà gỗ tham quan hay gì vậy?”

    – “Không không, xin lỗi ý tôi là thiên nhiên còn hoang sơ”

    – “Vậy là em không được ghé tham quan?” – Bà vừa nói vừa cười cùng ông.

    – “Thôi em đùa đó, anh biết sách nào vẽ màu nước không, gợi ý em thử” – Sau trận cười bà cầm quyển sách của ông đang đọc lên, lướt qua mục lục sách như đang xem xét người chủ sách.

    – “Cô coi thử đầu sách này” – Ông đứng lên đi vào dãy sách mỹ thuật của thư viện rồi mang ra 2 quyển sách về màu nước và hội họa. 

    – “Anh tìm lẹ dữ, anh cũng rành mảng này hả?”

    – “Không, tôi có duyên gặp được vài người tài giỏi” – Ông vừa nói vừa nhìn ra cửa sổ, như đang nhìn bạn bè mình đang vẫy tay chào ngoài sân

    – “Anh có phải người tài không?”

    – “Tôi cũng đang tự hỏi mình câu đó”

    – “Trời, mắc dữ” – Bà nhìn giá của sách rồi kinh ngạc

    – “Ừ, sách Y Khoa và Hội Họa là mắc lắm, đều cứu người mà. Một là cứu thân, một lại cứu tâm”

    – “Anh thích chơi chữ quá, anh có làm gì liên quan viết không” – Bà nhìn ông chằm chằm khi nghe ông nói về thân tâm.

    – “Đã từng”

    – “Sao anh không còn làm nữa?”

    – “Hết chữ, thôi tôi phải về rồi. Nếu cô có muốn tìm nguyên liệu vẽ, cô biết phải đến đâu rồi đó” – Vừa cầm quyển sách đứng dậy ông lao ra khỏi cửa.

    – “Vậy là anh rủ tôi ghé chơi rồi còn gì, đồ đàn ông lươn lẹo “ – Bà thầm nói trong miệng khi bóng ông đã ra khỏi cổng thư viện, miệng nở nụ cười mỉm.

    Sau buổi gặp hôm ấy, họ biết rằng chuyện gì đó đang nảy nở, như hạt giống đã chạm đất. Dần dần ông chuyển về sống thường xuyên hơn ở nhà gỗ, ông bắt đầu quan sát kỹ hơn khu đất và thiết kế phân khu cho nó. Mỗi khi cần một loại cây gì, ông lại đi mua và trò chuyện cùng bà, cũng có hôm họ cùng nhau lên thư viện rồi nói đủ thứ chuyện từ nghệ thuật cho đến đời sống nông dân. Họ chưa từng hẹn hò chính thức, mà “ Hãy cứ để gió nổi thuyền trôi “ ông từng nói như vậy cho em họ mình khi kể về bà cho người đó nghe. 

    Những chuyện ngày đầu gặp gỡ họ nhớ rõ, kể lại vanh vách rồi cười đùa cùng nhau khi về già, khi còn trẻ họ đã tâm niệm “Đời sống chỉ còn lại ký ức ”. Với họ những vật chất chỉ là biểu đạt cho đời sống bên trong con người, những hoài niệm về những điều đã qua mới là thứ nên được gìn giữ. Ông già mỗi ngày đều nhìn những bộ quần áo của Bà lão sau khi bà mất được gần hai tháng, không phải để nhớ thương, mà ông chỉ muốn giữ lại một vài thứ, “Đó như sự tôn vinh những điều sâu xa của một con người giản tiện “ ông nói như vậy khi ngồi cùng Cô bé trước những bộ quần áo của bà. Từ trước đến giờ bà chỉ mặc ba dạng quần áo là váy hoa, sơ mi rộng hơn thân người cùng quần Jean mỏng, và quần yếm dài cùng áo thun. Mỗi giai đoạn bà chọn lựa màu sắc và họa tiết khác nhau cho phù hợp lứa tuổi, chứ còn không quá nhiều kiểu cọ thay đổi. Bà nói một phần vì bà tự may nên giữ luôn vài cái form thôi cắt may cho dễ, phần vì “Lo cái bên ngoài quá bên trong ai lo“. Mỗi khi đồ nào đã không còn mặc được nữa thì bà mang đi đốt chứ không cho ai, hễ ai xin bà sẵn sàng may mới cho chứ bà nói “ Những xui rủi của mình bám lên quần áo lại lây cho người khác sao được “. Cứ mỗi năm bảy năm bà lại mới may một loạt quần áo mới để phù hợp với tuổi và tâm trạng những năm đó. 

  • Con mắt trong rừng

    Mỗi hôm trời mưa nấm mối tôi lại nhớ thằng Lòng Tòng, khi trời đổ cơn mưa phùn lúc vẫn còn chang chang nắng, nó lại rủ tôi đi coi Nấm Mối mọc. Con người hay bảo phải hên lắm mới thấy được Nấm Mối, chắc có lẽ Lòng Tòng được ban cho con mắt nhìn thấy những thứ may mắn. Do nó không thể lên bờ nên tầm nhìn hạn chế, nhưng lại biết chính xác vị trí nấm mọc, nó bảo họ hàng nó từ xưa đã có khả năng đó, như một cái nghiệp hơn là cái may. Nó hay nhờ tôi leo lên bờ xem rồi về kể lại cho nó, mỗi lần nghe, mặt nó mở to như cả bầu trời rộng mở ra trước mặt, nó biết còn tôi nhìn thấy. Nếu xét tuổi theo năm thì tôi xa hơn nhiều, nhưng nếu quy ra tuổi Rùa và tuổi họ cá nhà nó thì bọn tôi trạc nhau khi gặp dưới gốc Táo gai rừng. Bọn tôi hay bơi cùng nhau khắp nơi, trêu ghẹo mấy con Cua, Ốc, đôi khi thì rỉa chân bọn Cò rồi bơi muốn hụt hơi. Tôi hay kể cho nó nghe những chuyện trong căn nhà gỗ, chuyện trong rừng, còn nó cho tôi hình dung về bến sông và mặt ao phẳng lặng. Có lần tôi kể nó nghe về chuyện ông bà đã dạy học cho bọn nhỏ trong làng mà không lấy tiền, nó ngồi nghĩ một hồi lâu rồi nói

    – “Tao không biết có ghét ông già đó không, hồi nhỏ tao bị ổng câu dính, ổng thấy tao nhỏ nên thả đi, tao biết ơn quá trời, về kể cho cậu và mẹ tao. Mày nhớ cậu tao không, cha mập tù nu á, vì bà ngoại thương ổng nhất nhà nên gì cũng được ưu tiên. Vậy đó, vài ngày sau cậu tao bị ông già câu mất tiêu, tối hôm đó nghe mùi mẻ kho mà bà ngoại và mẹ tao khóc bù lu bù loa. Lúc đó tao giận lắm, nên giờ hỏi tao không biết ổng tốt hay xấu nữa mày ơi”

    Trong thế giới con người, họ không chịu nổi khi một kẻ hành động không nằm trong “Thiện – Ác”, còn bọn tôi chỉ có sinh tồn, sợ thì chạy, đau thì hét, đói thì ăn còn mất ai đó thì khóc thương rồi tiếp tục cuộc hành trình bất tận. Những câu chuyện về loài vật trả thù con người là do họ tự bịa ra, đó là khi bọn tôi đã cùng đường phải bật dậy hành động để giảm bớt sự tàn sát mà loài người mang đến cho thế hệ sau của bọn tôi. Chẳng con Rùa nào muốn trả thù hay làm giàu cả, chỉ một cây Sung là đủ.

    Thằng Lòng Tong kể, có lẩn Ông già thấy mấy người đi đặt cá con, cá ròng ròng, ông đã trả tiền đúng bằng một ngày làm việc của họ để họ rời đi. Câu chuyện làm tôi nhớ ra, Thằn Lằn có kể một lần nó thấy Ông già đọc sách để tìm hiểu cách giết một con cá Lóc nhanh nhất có thể, lúc ấy Bà lão đang mang thai người con thứ hai, tức cha của Thằng nhỏ. Nó còn nói thêm, những nhát đập đầu cá của ông làm nó vừa rùng mình nhưng cũng vừa thích thú, nó dứt khoát và chính xác, như Thiên Lôi giáng một búa Tầm Sét để kẻ phàm phu dừng cơn mê muội. Tôi tự hỏi, năm đó khi trời tuôn con nước lớn xuống Lòng Tong tự dưng biến mất, không biết nó theo con nước không một lời từ giã mà đến sống ở bến sông nào đó, hay có ông Thần nào giáng con nước để nó theo dòng chảy mà về trời không, bỏ lại một người bạn Rùa. Ngồi đây tôi lại nhớ bài thơ mà con Thằn Lằn đọc trong sổ ghi chép của Ông già, ngày hôm đó cũng là ngày Lòng Tong không còn được thấy nữa.

    Trời tuôn con nước trên sông

    Có chú cá Lòng Tong đang nhảy múa

    Như nhánh thiên thai vào mùa

    Làm người cô thế xua đi muộn phiền

    Lòng sông nhộn nhịp chợ phiên

    Tôm mua Cá bán không phiền lòng nhau

    Bỗng đâu rớt một tàu Cau

    Trông như Phật Mẫu đưa thuyền ghé thăm

    Nói chuyện với Thằn Lằn thì có cả ngày không hết, chúng là loài hoạt ngôn thạo tin đến kỳ lạ. Hễ chỗ nào dù cho hẻo lành đến đâu mà dựng láng cất nhà, là y như rằng vừa xây xong sẽ thấy bóng dáng bọn nó ngay, có khi còn dọn vào ở trước cả người. Con Thằn Lằn lớn tuổi nhất hiện giờ là đời thứ sáu sống ở căn nhà gỗ, những chuyện xảy ra ở đây tổ tiên của nó biết hết và kể lại cho nhau nghe đời này qua đời khác như một dạng cổ tích hay thần thoại. Hàng ngày, bọn nó treo mình trên những thanh xà gỗ, nhìn ngó, quan sát, để ý từng cử chỉ sự kiện xảy ra. Mỗi khi ông bà viết gì, đọc gì, vẽ gì thì tụi nó cũng được biết đầu tiên, cứ thế thông tin được tích lũy qua nhiều đời, cũng có vài chuyện nghe khó tin nhưng âu cũng là do sai lệch khi truyền đạt qua các thế hệ, những dị bản Thằn Lằn. Bọn nó là loài chăm chỉ, chắc chắn là tháo vát hơn tôi, chúng bắt muỗi và côn trùng nhỏ từ ngoài rừng đi vào nhà do sự thu hút của ánh đèn. Ngoài ra, bọn nó chăm chỉ cũng vì mang ơn Bà lão về chuyện cái rổ trứng, chuyện được bắt đầu từ đời thứ 3 của bọn nó.

    Chuyện là hồi đầu khi họ chưa cưới nhau, Ông lão sống một mình trong căn nhà nhỏ hơn bây giờ, nhỏ nhưng các bộ phận chính thì đầy đủ và vững chãi. Tuy nhiên, do còn đơn sơ và không có bàn tay đàn bà nên nó cũng có gì đó thô kệch, trứng Thằn Lằn hai đời đầu đẻ rồi bị rơi, bị ăn, còn không nở ra thì cũng sống vất vả, đứa bị thương đứa chết mất xác. Có giai đoạn gia đình tụi nó phải bàn bạc chia nhau ra đi vào làng sống, tứ tán ở khắp nơi. Đến khi bà đến, lúc đó họ chỉ mới quen biết nhau hay đúng hơn là gặp nhau, bà mới ngỏ lời làm thêm các phần trong nhà ngoài sân, vườn rau nằm dưới đoạn thoát nước nhà bếp cũng là do bà khởi xướng. Một hôm trong lúc bà đang trò chuyện cùng Ông già, thì trứng Thằn Lằn rơi xuống đầu rồi vỡ ra. Bà ngước lên nhìn trần nhà một hồi lâu, “Tụi nó đẻ hay rơi lắm, cả Chim Sẻ nữa”, Ông già nói chen vào. Vài hôm sau bà mang đến 5 cái rổ loại nhỏ xíu bằng nắm đấm, rồi bắt thang trèo lên đặt nó ở các thanh xà và cố định chúng bằng sợi cói. Xong bà còn bóp nát mút ra thành viên nhỏ trắng cho vào trong rổ. Từ đó, tụi Thằn Lằn và đôi khi là Chim Sẻ đẻ vào đó, chúng nó biết ơn bà đến bây giờ, và luôn dặn dò con cháu 3 điều:

    Chăm chỉ bắt muỗi ở đâu cũng bắt

    Không vì an toàn mà đẻ nhiều

    Ghi nhớ và kể lại cho đời sau

    Ngoài chuyện đó ra, bọn Thằn Lằn còn kể họ luôn âm thầm đặt đồ ăn thức uống cho những sinh vật xung quanh nhà. Ngày trước, mỗi khi đi ngang cái lu nước ngoài đám Xuyến Chi, tôi đều thấy ở đó luôn có Bắp, Táo và nhiều thứ nữa, lúc đó tôi chỉ nghĩ tự nhiên nó ở đó thôi. Một con Thằn Lằn đời thứ tư đã chửi tôi “Đồ Rùa đã chậm còn không biết ngó, Ông già để chứ tự nhiên nào”, sau này tôi tình cờ thấy Bà lão treo nải Chuối lên cành cây Thị cho tụi chim Quành Quạch ăn, tôi mới tin lời tụi nó. Những lúc trời khô hanh, họ còn đặt mấy gáo dừa xung quanh rồi đổ nước vào cho tụi Rắn Mối hay Tắc Kẻ uống. Bọn Thằn Lằn quả là biết nhiều chuyện thật, nhưng tôi luôn thắc mắc tụi nó sống tối đa bao nhiêu năm, vì đứa nào nhìn cũng giống y khuôn đúc ra, nên đôi khi nhìn bọn cháu chắt của thằng bạn đời thứ ba mà cứ tưởng nó vẫn còn sống, cũng có thể nó đang lừa tôi không chừng.

    Nhắc bọn Rắn Mối mới nhớ, có đợt bọn nó gần như tuyệt chủng vì cái phong trào ngâm rượu mà người ta kháo nhau rằng sẽ trị được bệnh, thế là bọn nó bị truy cùng lục tận khắp nơi, mỗi con nghe nói bán giá 5.000 đồng. Rắn Mối là bọn hiền lành, chẳng gây sự với ai bao giờ, tính tình có chút nhút nhát chỉ thích sống dưới lá khô vì cần giữ độ ẩm cho da của chúng. Vậy mà sự hiền lành đó chỉ đáng giá 5.000 đồng, không rõ một con người hiền lành đáng giá bao nhiêu nữa. Nhưng lần đó, có một hôm Lão hàng xóm mang cả thùng Rắn Mối sang nhà ông bà, lúc ấy tôi không ở đó, chỉ nghe bọn Chim Sẻ kể lại.

    – “Ủa anh đi đâu mà xách cả thùng Rắn Mối vậy, bắt ở đâu nhiều dữ?” – Bà lão thấy lão từ xa nên đi ra chào hỏi rồi tò mò.

    – “Không biết bọn nào lại nghe lời ba cái Rắn Mối ngâm rượu nữa” – Lão vừa nói vừa quay về phía sau lưng hướng vào trong xóm.

    – “Cái gì cha nội, ông mua về ngâm rượu hả, già rồi còn nghe ba cái tầm bậy, bệnh thì đi khám”

    – “À không không, bọn nhỏ trong làng nó nghe ai nói có kẻ mua 5.000 đồng một con để ngâm rượu, tui thấy ghê quá. Thằng cháu nhà tui nó cũng đi bắt sáng giờ, nên tui mua hết của tụi nó, định mang qua đây thả về rừng anh chị” – Lão vừa xua tay vừa nói và chỉ về phía khu vực gần suối.

    – “Mọi khi tui thấy ông cũng ngâm Rắn ở nhà còn gì, sao nay tự nhiên động lòng trắc ẩn vậy” – Bà lão vừa nói vừa ghé sát mặt lão, đi vòng quanh lão với hai con mắt tròn mở to dò xét.

    – “Thì cái đó hồi xưa thôi, chứ mấy năm nay đâu có”

    – “ Già rồi nên ngẫm thấy có tội rồi định tu hay gì?

    – “ Tu gì mệt bà quá”

    – “Hay uống cho đã rồi không hiệu quả nên bỏ chứ tốt lành gì đó”

    – “Ê cái bà già này, đúng là tui ăn uống không sạch như vợ chồng mấy người nhưng lâu lâu tui phóng sanh mà bà cũng chọc ghẹo là sao, đi lo đám rau của bà đi, ổng đâu?” – Lão như lên giọng rồi xuống giọng liên tục thấy rõ sự bối rối.

    – “Bên kia suối, đem qua đó thả đi, bên đó ẩm đó. Mà tui có chọc ghẹo gì đâu, hỏi thiệt mà, về mà tự ngẫm lại đi” – Bà lão nhảy xồm tới lão rồi vò đầu làm tóc lão xù lên dù đã chải gọn gàng như thường lệ.

    Ngày hôm đó, sau khi được thả ra, bọn Rắn Mối đã trốn biệt tăm trong rừng 2-3 tháng, rất hiếm thấy chúng bén mảng tới trong xóm. Bản tính nhút nhát và cẩn trọng, một lâu sau khi thấy an toàn, chúng mới chia nhau ra đi về các khu vực đề kiếm ăn. Gần nhà gỗ có bốn con nhưng chỉ một con là chịu nói chuyện mà cũng kiệm lời, bọn kia thì lầm lũi cả ngày kiếm ăn. Mãi về sau tôi mới nghe bọn nó kể, bọn chúng chia ra làm năm khu nhiệm vụ rõ ràng, cứ thế mà canh gác mọi ngóc ngách xung quanh.

    Đứa nào thích cào cào thì cho vào gần cỏ

    Đứa nào thích lũ bọ thì lọ mọ vườn rau

    Đứa nào thích ăn sâu nương náu vườn hoa

    Đứa nào hay nói dối thì ăn mối cột nhà

    Đứa nào hay la cà thì ra vườn quả

    Bọn Rắn Mối chỉ sợ một khu vực là chỗ đàn Gà về ngủ sau một ngày bới móc loanh quanh. Ông Bà chỉ mới nuôi gà khi Thằng nhỏ cháu được sinh ra, “Mình nuôi gà để gửi trứng cho nó chứ ăn uống gì, rồi khi nó về chơi nó dòm cũng hay”, Bà lão nói như vậy với Ông già khi muốn nuôi Gà. Cặp Gà trống mái đầu tiên đến giờ cũng đã gần 10 tuổi, Ông Bà ít khi cho bọn Gà ăn nhiều trừ khi còn đồ ăn thừa, chủ yếu bọn nó được thả ra mỗi sáng rồi tự vào rừng kiếm ăn, xong thì quay về đó khi ánh sáng không còn. Đôi lúc tới mùa người dân xung quanh vào vụ Lúa, họ cũng mua một ít để chúng ăn thêm, “Để nó còn nhớ mình là Gà Việt”, ông đã nói như thế.

    Hồi mới về đây, Thằng nhỏ không thèm bén mảng ra chuồng Gà, nó cả ngày ôm điện thoại. Sau thì ông bà ra quy định, muốn ăn cơm thì phải cho Gà ăn ngày hai chén Lúa và phải trông chừng không cho Gà phá vườn rau. Một hôm khi đi ra cho Gà ăn, nó thấy đàn Gà inh ỏi vì có một con đi tìm chỗ đẻ, bọn nó chạy loạn xạ vào vườn rau, Thẳng nhỏ không biết làm sao liền chạy vô kêu Ông già. Ông đi ra rồi cúi xuống nhặt vài viên sỏi, rút cái ná cao su vắt sẵn gân đó rồi bắn vào mông tụi Gà la oai oái, Thằng nhỏ mở hai mắt tròn xoe rồi hỏi Ông già:

    – “Sao ở đây ai cũng bạo lực, bà thì đánh con túi bụi, ông thì bắn mông Gà la oai oái, không văn minh một chút xíu nào cả”

    – “Để ngăn mọi chuyện sai trái không đi quá xa” – Ông già khoác vai thằng nhỏ dẫn vào trước hiên nhà rồi cùng ngồi xuống.

    – “Nhưng rủi như gây thiệt hại nặng rồi sao, như con gãy xương hay con Gà bị bắn bể đầu, cái ná đó con biết nó giết người còn được nói chi Gà”

    – “Ông có đủ kỹ năng để bắn trật”

    – “Kỹ năng để bắn trật là sao ông? Sao rèn luyện mà để thất bại, con nghĩ luyện bắn cho trúng chứ”

    – “Ông bắn vào mông hoặc trúng vào đất chỗ sát chân nó, để nó hết hồn ra khỏi vườn rau, lực kéo ông cũng chỉ kéo một nửa, trước khi ông bắn ông còn hô nhiều tiếng để nó tránh”

    – “Nó như một hình phạt vừa đủ để răn đe hả ông?”

    – “Không, không ai trên đời này đáng bị phạt cả, chỉ là ngăn khi mất kiểm soát”

    – “Con đi vào nhà ông bà, con không nhất thiết phải thích ông bà, nhưng con phải tôn trọng chủ nhà, không thể vô lễ, vô phép tắc, con còn chẳng nói chuyện với ai cho tròn một câu, toàn nói trổng lốc, như con Gà chạy loạn trong vườn rau, nên Bà thông qua chuyện con Rùa để ngăn con lại. Con còn giãy nãy bỏ đi về, thói trịch thượng đó của tụi nhỏ bây giờ sẽ hại con. Nếu con văn mình như những gì con nói, con có nghĩ mình văn minh không?” – Bà lão đi từ nhà sau lên rồi ngồi xuống bên hai ông cháu.

    – “Ở thành thị chẳng ai lại đánh con nít cả” – Thằng nhỏ cãi cố.

    – “Vậy thì thành thị toàn những kẻ vô cảm hoặc hèn hạ” – Ông già nghiêm nghị nói.

    – “Nhưng có mấy vụ người ta đánh con nít chấn thương cho tới chết đó còn gì, làm sao biết được”

    – “Khi cháu quan tâm ai đó, cú đánh của cháu sẽ có kỹ năng và được toan tính hơn. Còn những kẻ con kể không phải là người thành thị, họ thậm chí đã không còn thấy phần người của mình” – Bà lão xoa đầu Thằng nhỏ rồi nói.

    – “Phần người là gì bà?”

    – “Con coi clip mấy đứa con thấy trên mạng bị đánh, con cảm giác và phản ứng như thế nào?” – Bà lão nhìn thẳng mặt Thằng nhỏ hỏi.

    – “Con tức lắm, nhưng sau đó lại khóc”

    – “Đó là phần người” – Ông già nói rồi đứng dậy đi ra vườn rau để dọn bãi chiến trường bọn Gà mới tạo ra.

    Ông bà hiền lành như vậy mà nó còn bảo là không văn minh, có lẽ ấn tượng đầu tiên của Thằng nhỏ về Chàng trai hàng xóm là cục súc và thô lỗ. Thật ra anh là người sống tình cảm, nhưng sinh ra không phải kẻ hoạt ngôn, ba mẹ lại mất sớm nên dần hình thành lời ăn tiếng nói thô kệch, nếu không nhờ ông bà uống nắn, có lẽ giờ anh đã là một kẻ dung tục thật sự.

    Trước khi cha mẹ anh qua đời vì tai nạn giao thông, anh là một đứa nhỏ lanh lợi và lễ phép. Gia đình anh cũng có truyền thống học hành và khá giả, thư viện xã bây giờ là do cha anh nhờ Ông già tư vấn làm, giờ thì nó được một tổ chức xã hội tiếp nhận quản lý. Ngày cha mẹ anh mất, anh không ăn uống, không nói cũng không khóc, đó như một cú sốc quá lớn với một đứa trẻ lớn lên trong cảnh mọi thứ quá dễ dàng. Bà lão lo lắng nên dẫn anh qua ở cùng ông bà vài tháng, bà gửi con chó của anh cho nhà họ hàng cha mẹ anh, còn con Sóc đuôi chồn cha anh mang về từ chuyến đi công tác thì bà thả về rừng sau nhà. Mộ con sóc đó anh chôn ở con suối gần nhà tôi, mấy hôm trước thấy một con sóc là cháu mấy đời của nó ghé qua thăm mộ rồi kể lại câu chuyện nó được nghe trong nhà.

    Con Sóc của anh năm đó sau khi về rừng dù đã ổn định đời sống sau vài tháng làm quen môi trường mới, rồi sau đó sinh con đẻ cái. Nhưng mỗi ngày nó lại đi theo những cành cây ăn trái bên căn nhà gỗ chỉ để nhìn chủ của mình, để biết anh vẫn khỏe, chỉ nhiêu đó là đủ với nó như sự tạ ơn cho sự chú tâm của anh dành cho nó. Anh ít khi nhốt nó lúc biến cố gia đình chưa xảy ra, anh còn hay cho nó vào túi áo mang đi học, để nó trong hộc bàn ăn bánh tráng muối vụn rồi bị cô giáo phát hiện. Những ngày xa rừng, xa tự do ấy đối với nó lại là khoảng thời gian đẹp nhất.

    Sau cú sốc gia đình vài tháng, anh đã trở thành một đứa nhỏ khác, anh lầm lầm lì lì, cả ngày vác cây nạn ná đi khắp nơi bắn chim như để xả đi bực tức. Đến nỗi có hôm Ông già phải trói anh lại, rồi có khi còn bẻ gãy cái ná thun vì anh đã giết quá nhiều chim. Một đêm Bà lão đã phải viết 1 tờ giấy dán lên chỗ anh ngủ “Rồi con sẽ bắn trúng bạn mình, tim mình, sẽ đau đấy”. Anh chẳng buồn quan tâm mà cứ thế tiếp tục, Ông già một lần đuổi anh đi, anh vẫn chai mặt không đi, anh như muốn chọc cho cả thế giới này tức giận lên như anh lúc đó, lúc còn là một đứa trẻ mất gia đình.

    Rồi một trưa trời nắng gắt, tôi đi dạo ngang thì thấy anh quỳ gối ngồi bệt trên hai chân, tay cầm cái gì đó. Dáng người anh như một kẻ đi ăn xin, xin trả lại một thứ gì đó đã mất, chứ không phải thứ mình chưa có. Bà lão bước ra thì thấy đó là con Sóc anh nuôi trước đây, đầu nó nát bét, máu còn dính trên đôi tay bé nhỏ của anh. Bà lão đứng ngoài nắng cùng anh năm phút rồi đi vào nhà, bà lấy ra một tấm vải hoa và chiếc hộp gỗ nhỏ bà hay dùng để đựng nữ trang ít ỏi của mình. Bà lót tấm vải vào trong hộp gỗ, đặt xác con Sóc từ tay anh lên miếng vải vào trong hộp gỗ, lúc ấy anh vẫn còn quỳ ở đó, đóng hộp lại bà lôi anh dậy và nói “Đi vào tắm rửa rồi ra đi chôn nó, sau đó sống cho đàng hoàng lại”. Anh nghe lời bà rồi cả hai cùng đi ra suối chôn con Sóc của anh. Anh ngồi xếp bằng xuống đá, nhìn chăm chăm vào cái mộ người bạn cũ. Miệng anh mếu máo nhưng anh ráng kìm nước mắt, “Muốn khóc thì khóc đi, làm bộ quài”, bà nhẹ xoa đầu anh rồi ôm anh vào lòng. Anh khóc òa lên như bao nhiêu nước mắt đã ứ lại ở đó bao lâu nay, như con đập xả lũ mà chẳng còn quan tâm gì đến ai. Rồi bà cũng rơi nước mắt thành dòng.

    Kể chuyện Chàng trai hàng xóm bắn chim lại làm tôi nhớ đến tụi Chim Én hay lượn qua đây uống nước lúc xế chiều những ngày nắng hực. Đó là cảnh tượng đầy hứng thú với Cô bé, cô đã cố gắng vẽ đi vẽ lại nhiều lần nhưng chưa được, nói đúng ra thì cô thích vẽ những chuyển động hay cảnh lao động hằng ngày của người và vật. “Truyền tải cái sức sống qua một thứ tĩnh là điều làm say đắm”, cô nói như vậy với Ông già khi họ cùng ngồi ngắm đàn chim Én một ngày nọ.

    Tôi không hiểu loài người lắm, sao họ không chỉ nhìn ngắm và lắng nghe thôi mà cứ phải vẽ lại, viết lại hay soạn lại, đôi khi tôi nghĩ chúng thật vô dụng. Cũng có thể có gì đó sâu bên trong họ muốn kể lể hay gào thét thông qua những thứ họ gọi là tác phẩm, những thứ vô dụng đôi khi cũng có ích một cách nào đó, một lúc nào đó.

    Một ngày nọ khi cô đang cố vẽ đàn chim Én lao xuống vì cơn khát, “thử thêm lần nữa” cô luôn nói vậy rồi bưng tôi theo mỗi khi vẽ chưa được thứ cô mong muốn. Lần đó cô không cố gắng vẽ lại y chang những gì mắt thấy nữa, cô vẽ những đường vệt dài nhiều màu sắc, mở rộng phần đầu nét vẽ rồi nhọn dần về đuôi nét. Có những nét không cùng một màu, mà nhiều mảng màu nối tiếp nhau, có nét mờ dần ở cuối cũng có nét mờ đầu rồi rõ dần ở đuôi. Có nét xiên ngang, có nét lao thẳng xuống, có nét vòng quanh lượn lờ, cũng có nét cuộn tròn thành hình xoắn ốc, đôi khi cô cũng chấm một vòng tròn rồi thôi. Ngồi nhìn một hồi lâu tôi mới nhận ra, đó như đàn chim Én xé toạc bầu trời, lao vun vút, hay lượn quanh nô đùa, cũng có con tách biệt rồi một mình như cái chấm tròn ấy vậy. Hay cái chấm tròn đó là cô, cái gì đó sâu bên trong cô nhìn mình như thế, một cái chấm trơ trọi giữa những con đường bất định, tôi cũng không rõ nữa.

    Bỗng nhiên tôi nghe tiếng “uỵt” một cái trong bụi Cỏ Lau gần đó, nghe cứ như tiếng Mít rụng khi chín, nhưng có cây Mít nào ở đó đâu kia chứ. Cô bé lại gần vạch tìm trong bụi Cỏ Lau thì thấy một con chim Én đang bị thương ở cánh, có lẽ gã thanh niên thành thị nào đó lại về đây giải trí với cái thú vui máu me này. Con chim đã cố gắng bay thêm một đoạn từ phía rừng Tràm bên sông đến đây, trên cánh vẫn còn dính viên đạn chì màu bạc.

    Cô bưng con chim chạy vội vào nhà gỗ, trên đất vẫn còn vương vãi dụng cụ và màu vẽ, tôi thì lọ mọ theo sau. Tôi vừa đến thì thấy cô trải tấm vải đen của Bà lão còn dư sau khi đặt may cho Ông già cái quần tây để đi dự lễ gì đó trên thị trấn, cô đặt nó lên trên, bên cạnh là nhíp cùng dao mổ và bông băng thuốc tím. Con chim đang hoảng nên vẫy vùng, đúng lúc ấy Chàng trai hàng xóm đang leo nóc nhà sửa lại mái đang bị dột cho mùa mưa năm đó, cô nhờ anh vịn con chim lại để trị thương cho nó. Tay chân anh vụn về nên giữ hơi chặt bị cô rầy “Anh vịn nhẹ thôi không nó đau lại giãy dụa”, rồi tặng anh luôn một cú lườm hình viên đạn. Cô tỉ mỉ phẫu thuật cho con chim, từng đường dao kéo như giao thoa giữa bác sĩ chuẩn xác và một họa sĩ tài hoa, như đang vẽ một bức tranh máu của sự hồi sinh. Mắt cô mở to chăm chú đến nỗi một con Ong Bầu bay ngang, loài Ong mà cô rất sợ hằng ngày, cô vẫn không phát hiện ra nó. Thật ra tụi Ong nói với tôi rằng cô có mùi hương của hoa Mướp trên tóc nên tụi nó hay ghé sát lại, một mối quan hệ trái ngoe giữa con Ong Bầu và Cô bé. Lấy viên đạn và băng bó xong cho con chim Én, cô đưa nó cho Chàng trai hàng xóm, kêu anh tìm cho nó nơi dưỡng thương, bất giác lúc ấy cô mới nghe thấy tiếng “E e e” xung quanh rồi vùng chạy hét toáng lên “Bà ơi cứu cứu, Ong Bầu mày ở đâu ra vậy!?”.

    Chiều ngày hôm đó, Chàng trai hàng xóm chở cô về nhà vì cô đã mệt sau một ngày đóng vai làm bác sĩ, trên xe hai người nói chuyện với nhau, dưới ánh đèn điện mờ tỏa nhè nhẹ trên đường đi vào nhà gỗ. Sáng hôm sau tôi mới được kể bởi con Sáo Đá gần đó nghe lõm lại.

    – “Vui nha, nay cứu được con chim” – Chàng trai hàng xóm phá vỡ sự im lặng

    – “Em không cứu nó, em chỉ thực hành những gì hôm trước bà dạy thôi “ – Cô trả lời với sự thản nhiên, không một chút xúc cảm.

    – “Anh thấy em tốt mà sao cứ ai khen lại chối làm gì vậy?”

    – “Anh phải nghĩ rằng mình tốt, anh mới dám khen em. Như có ai dốt Toán mà khen người khác giỏi Toán không? Nghe như một lời sáo rỗng. Hoặc họ chỉ bắt chước khen theo người khác”

    – “Chứ không lẽ em muốn bị chê?” – Giọng Chàng trai hàng xóm đã lớn hơn như muốn nạt cô.

    – “Nếu anh thấy em tệ, hãy dạy dỗ em, đánh em cho tỉnh ra, thật sự bên cạnh để sửa chữa em, như chiếc xe đạp đã hỏng vậy, anh chê thì nó cũng đâu chạy được, anh cũng chẳng được nhận gì từ việc chê đó”

    – “Có phải do ba em hay bảo em vẽ vời vô dụng mà em thế này không?”

    – “Thế này là thế nào, anh thì biết gì về tôi, thả xuống mau, thả xuống” – Cô vừa nói vừa quăng mình trên xe đạp, khiến anh phải dừng xe nhảy tót xuống đường. Xong cô xô anh ngã lăn quay ra đất, rồi ném luôn đôi dép vào anh, đi chân trần về nhà.

    Nằm dưới đất, Chàng trai hàng xóm gãi đầu không hiểu chuyện gì xảy ra, anh nói với theo Cô bé “Em cũng muốn được khen chứ gì ở đó”. Cô đi với bước chân dậm mạnh lên cỏ ven đường, làm rơi luôn cái nón cói cũ của Bà lão mà cô lỡ quên đội về, sáng ngày mai khi nghe Sáo Đá kể, tôi mới bò ra gặm mang vô nhà như chưa hề có chuyện gì. Chàng trai hàng xóm thì vừa dựng xe dậy vừa lẩm bẩm “Đi theo bà riết y chang, hở ra là động tay động chân, con gái vậy thằng nào dám bén mảng “.

    Sau khi được cứu, con Én quay lại đàn sau một tuần, nó kể cho những con khác nghe câu chuyện. Vài hôm sau, khi Cô bé vừa đến chỗ cái ao chưa vào đến nhà gỗ, bọn Én cả trăm con bay ùa đến, lượn vòng, lao vun vút, nhảy múa xé toang sự tĩnh lặng trong không gian vô tận của bầu trời. Cô bé chạy vội vào nhà gỗ để mượn đồ vẽ, vừa chạy vừa thì thầm một mình “Sao hôm nay bọn nó khát sớm dữ, mà lại đông và nhộn nhịp nữa”. Ngày hôm đó, cô đã vẽ được một bức mà cô ưng ý, cô mang cho ông bà xem trong sự hân hoan của mình. Bức tranh ấy được lộng khung kim loại và ép kính rồi đặt ngay chỗ cô hay ngồi vẽ về sự khát khao không chỉ của chim Én.

    Con vật, cây cối và những sinh vật bí ẩn khác luôn sống theo “luật rừng”, cái cụm từ mà con người đã dùng nó một cách lệch lạc như thể chúng tôi là những kẻ vô tri. Trước đây người trong xóm còn gọi Ông già là Gã Rừng Rú, cứ như thể rừng là cái gì đó lạc lõng và không văn minh. Chúng tôi âm thầm lặng lẽ làm việc của mình để sống, quan sát xung quanh, kết nối mọi thứ lại bằng hành đồng nhỏ nhưng cụ thể. Chính một lần đi mua cây giống khi còn trẻ mà Ông già đã gặp Bà lão rồi họ gắn bó suốt gần trọn một đời người sau đó. “Cái duyên của tôi và bà chính là cây xanh tạo dựng”, Ông già từng nói như thế lúc bà bị ốm, lúc ấy hai người ngồi dưới gốc cây Sa Kê ôn lại chuyện xưa cũ, khi khu rừng còn vắng bóng chim.

  • Những ngày bình thường sau đó

    Gió vẫn lắm lúc nổi lên thật mạnh bên kia sông, những ngày sao đó mọi người quay lại với công việc của mình, nhưng có điều gì đó như bị đứt gãy, khoảng trống dần lộ ra, những cành lá xung quanh ngôi nhà gỗ cũng dần lần chiếm lấy từng chút một không gian. Ông già đã không còn muốn dọn dẹp xung quanh, đôi lúc Chàng trai hàng xóm có ghé rồi hỏi xem ông có cần cắt tỉa dọn dẹp gì không nhưng ông đều bảo không cần. Sau đó có lẽ vì không chịu nổi cảnh um tùm xung quanh, anh đã dọn dẹp mà không còn hỏi gì cả, khi anh làm không vừa ý ông tự khắc lên tiếng. Mẹ tôi kể trước đây Ông già chưa ở cùng vợ mình mà một thân một mình dựng nên khu vực này, tất nhiên là với sự hỗ trợ từ nhiều người khác nữa. Nghe mẹ nói có một ông Thằn Lằn già đến ở đầu tiên khi nhà được dựng lên sơ sài, ổng bảo nhà chỉ toàn là sách đã úa màu và cái máy vi tính cũ để ông viết lách cái gì đó, rồi mỗi khi có tiền thì bỏ ra cho cây cho đất. Mối tình của hai người thì hôm nào để nghe cháu sáu đời của ông Thằn Lằn kể rõ chứ giờ tôi cũng không nhớ chính xác. Bà lão khi về đã làm lại mọi thứ cho nó “con người” hơn, mọi thứ trở nên ngăn nắp và gọn gàng, dù cho vẫn giản dị. Bà năm bán tạp hóa đầu xóm có ghé chơi một lần từng nói cái gì mà “Nhà có bàn tay đàn bà khác hẳn, hồi xưa tôi đâu dám vô, âm u thấy mắc ớn”. Tôi chỉ tự hỏi đàn bà nào cũng vậy và đàn ông thì có gì sai, nói chung con người có quá nhiều cách diễn đạt thật khó hiểu.

    Cô bé vẫn thường hay lui tới để vẽ và dọn dẹp trong nhà rồi đôi khi nấu một bữa cơm, mùa hè bạn bè ai cũng đi học thêm ở nhà giáo viên, còn cô chỉ thích đi loanh hoanh rồi vẽ. Bà lão là người hướng dẫn và đưa ra câu hỏi mà không hề nhận xét về tranh của cô, đó là điều cô thấy dễ chịu khi đến đây. Có lần vì tò mò cô đã thấy cái rương gỗ trong đó có chứa dụng cụ vẽ và tranh của Bà lão khi còn trẻ, cô đã mê đắm nó đến nỗi ngồi xem chúng trong cả một ngày, lúc ấy tôi cũng ngồi gần đó nhưng thấy chán nên về suối ngủ. Mấy hôm nay cô cũng thấy Ông già ngồi vẽ cái gì đó, nó không phải tranh cũng không phải một công trình nhà, thứ gì đó trông rất lạ, bên dưới là những dòng chữ miêu tả phân tích cụ thể về thứ đó. Trước giờ Cô bé chỉ nghe loáng thoáng hồi trẻ Ông già viết lách chứ chưa nghe gì về những thứ này. Thấy ông đang chú tâm cô cũng không tiện hỏi, mà chỉ đôi khi liếc qua lúc ông ngủ. Có lẽ, sau cái chết của Bà lão ông muốn làm những công việc còn dang dở khi xưa, mà có gì dang dở kia chứ, “gió chưa thổi làm sao lá rụng”, đó là lời mẹ tôi hay nói khi tôi còn nhỏ.

    Thằng nhỏ thì ở cùng ông vài hôm rồi quay lại thành phố đi học, lúc nó đến ở cùng cách đây sáu tháng là do bị đình chỉ học vì nó trốn học quá nhiều lần, ba nó đem đến ở cùng ông bà như một hình phạt thì bây giờ như một món quà cho nó vậy. Hồi đầu khi ba nó gọi kêu về, nó đã xin ông ở lại hết hè, nhưng ông đã từ chối. “Con có thể coi đây là nhà mình, nhưng đừng coi nó là chỗ để trốn, nếu con trốn tránh khó khăn thì một ngày con sẽ quay lại là thằng nhỏ lúc mới tới đây, chỉ là già tuổi đi mà thôi”, ông đã căn dặn nó như thế. Những ngày đầu nó đến đây, nó cả ngày cuối mặt vào cái điện thoại, ăn nói thì không coi ai ra gì và luôn cạy khóe mọi người bằng sự ranh mãnh của một người thành thị.

    Ở được một tuần thì nó chịu không nổi nữa, định đi ra đường lớn bắt xe về nhà, đi giữa đường thì bị Trâu rượt té lọi mắt cá chân, Cô bé đã nắn chân lại cho nó nhờ được học sơ cứu từ Ông già khi đi rừng, Chàng trai hàng xóm thì cõng nó về trong cơn mưa tầm tã dưới chân sình lầy. Từ đó nó bắt đầu tạo dựng mối quan hệ dần dần với mọi người, hiểu hơn về ông bà và được nghe kể về ba nó lúc còn nhỏ. Dần dần, có lẽ như lời Bà lão nói, sống gần cây cối con người trở nên lành lặn bên trong hơn. Nghe có vẻ dễ, nhưng rất nhiều sự kiện đã xảy ra xung quanh Thằng nhỏ thì nó mới khác đi như vậy, tôi sẽ kể về điều đó sau.

    Dạo này không thấy Lão hàng xóm lui tới, lần gần đây cũng cách hai ba tuần gì rồi, lão đến liên quan gì đó về giấy chứng tử của Bà lão, đêm hôm đấy ổng mang trứng vịt ốp thảo sang uống rượu cùng Ông già, chỉ có hai người đàn ông lẻ bóng, nói chuyện về người đàn bà đã không còn nữa. Tiếng nói hơi kéo dài khi hơi men đã thấm vào nơi tận cùng của ký ức, mọi thứ bật ra như con đập xả lũ nơi thượng nguồn.

    – “Ông có biết tôi và bả có giao tình khi còn trẻ không?” – Lão hàng xóm uống cạn 3 ly rồi ăn một miếng hột vịt kẹp củ kiệu cùng tôm khô và nói.

    – “Biết, bả có kể, tôi còn biết tấm giấy nào dưới gốc Tràm của ông viết” – Ông già vẫn kiểu cười mím môi nhếch mép bên trái trả lời.

    – “Úi trời đất cơi, ông biết rồi hả, vậy mà tưởng giấu được” – Lão gãi gãi cái đầu lúc nào cũng chải chuốt gọn gàng của mình, mấy cọng tóc bạc cũng rơi xuống che đi gương mặt. Hóa ra miếng giấy ấy dưới góc Tràm không phải của Ông già.

    – “Tuổi này rồi còn gì ngại, có gì cứ nói ra cho nhẹ lòng, mỗi người ở cạnh bà ấy một thời gian là vui rồi” – Ông già quay mặt ra ngoài sân hút một hơi thuốc rê thật sâu rồi nhả ra trắng xóa.

    – “Ngày đó nếu tôi cố thêm một chút nữa thì …” – Lão gạt tàn thuốc rồi ngước lên nhìn Ông già.

    – “Nhờ ông không cố mà bả mới tập trung vào việc vẽ sau đó, chẳng ai có lỗi cả, mọi thứ cứ thế diễn ra, thứ ông coi là sai lầm thì đôi lúc nó lại mang niềm lành cho kẻ khác.”

    – “Tôi tưởng ông nói, “nhờ vậy mà bả mới gặp tôi”, ông đúng là một gã lành tính”

    – “Kể ra ba mẹ ông và ông cũng lành tính, chứ nếu có dấu đi cũng chẳng ai biết”

    – “Chuyện đàn đúm ngày xưa bị coi là tệ, chứ như bây giờ coi như không” – Lão hàng xóm lắc đầu trề môi nói.

    – “Sống theo lệ cũ nó hay ở chỗ con người ta phải giữ lấy mình, không lụn bại theo sở cầu cá nhân, gìn giữ tình cảm đã có. Bọn trẻ bây giờ lang chạ với nhau như đám chó hoang lạc bầy, đêm về lại tru lên xót xa lắm, nhưng ngày hôm sau đâu lại vào đấy.” – Ông già nói lời nhấn nhá từng đoạn nghe như một bản khúc ngâm đêm khuya vắng lặng.

    – “Tôi không có vợ mà hai con nên cũng như con chó hoang lạc bầy” – Lão nằm dài ra sàn nhà sát bên chỗ tôi đang nằm gặm một ít bánh lão mang đến.

    – “Tôi thấy hai người đàn bà và anh vẫn còn làm bạn, con anh nó làm cùng ở đó thì anh cũng đã giữ gìn được gì đó chứ?”

    – “Đến giờ này tôi nghĩ tôi chẳng hề có chút tình cảm nào với họ, chỉ như sự chịu trách nhiệm vậy”

    – “Nghĩ như vậy thì không làm việc ác, chưa đi đến chỗ việc lành được, cái gì đó sẽ dần dần nứt tan rồi đổ vỡ. Tôi cũng hầu như chưa biết yêu ai, thậm chí đọc nhiều sách hồi trẻ cũng không hiểu nhà văn họ nói cái gì.”

    – “Ông nói cái gì vậy? Ai cũng ganh tị với hai người luôn ấy chứ” – Lão hàng xóm khoác tay lên trời rồi nói lớn một hơi.

    – “Tôi gặp rồi muốn bên cạnh bả, tôi thấy cái sự tâm giao quan trọng hơn, quan trọng mình phải hỏi sâu bên trong mình thật sự muốn gì, nó vượt qua khỏi lời nói sáo rỗng. Thấy được điều đó một cách sạch sẽ, mình sẽ có năng lực để biến đổi, ngay cả là cải đạo.”

    – “Chắc phải can đảm trả giá để đạt được điều gì đó, tính ra tôi là thằng hèn nên không đáng có một gia đình như mình muốn”

    – “Không có cái giá nào phải trả cả, chỉ một con đường độc đạo để sải bước thôi. “

    – “ Có lẽ cũng dễ dẫn con người ta đến chỗ cực đoan “

    – “Đúng vậy, khác biệt ở chỗ bên trong ông không còn băn khoăn, hễ còn thì khoan hẳn làm, nhai lại như một con bò cho đến khi có thể tiêu hóa được.”

    – “Dù gì đàn bà họ cần lời nói hay cái gì đó xác tính cụ thể” – Sau một hồi lâu, Lão hàng xóm nói tiếp như đang phản biện một cách yếu ớt.

    – “ Đầu tiên phải tự xác tính mình, khi mình đã rõ ràng thì không cần nói ra họ cũng hiểu, linh cảm đàn bà là thứ không thể xem nhẹ, miễn sao nó đừng sa vào tự biên tự diễn rồi tự kết luận”

    – “Có lẽ người đàn bà cuối cùng làm được như vậy đã không còn” – Sau một xị rượu Lão hàng xóm đã lờ đờ giọng thều thào rồi nhắm mắt lại như để được nhìn thấy ai đó không còn nữa.

    Ông già bật dậy dọn dẹp sạch sẽ chỗ hai người uống rượu, rửa chén bát rồi mang cho tôi một đĩa trứng còn sót lại, “Ăn dùm tao, nếu không ăn được thì mai cho tụi gà”, ông đặt xuống rồi nói như vậy. Lão hàng xóm đang mơ mơ màng màng, ánh sáng đèn trên bàn làm việc trong phòng sau rọi vào mặt nên tỉnh dậy rồi ra về mà không nói thêm lời nào. Ông già làm việc cho tới gần sáng, còn tôi thì nằm ngủ trong cái rổ tre lớn lót vải mà ngày xưa con Chó già của họ nằm khi trời lạnh. Lúc nó còn nhỏ nó ngủ khắp nơi, nhưng về già ông bà mua cho nó vì bà bảo “Nó già rồi, mình cũng sẽ đến lúc chỉ cần mỗi cái chỗ để ngủ cho êm cái lưng là đủ”.

    Ông già là một người kỳ lạ, nhìn ông làm việc không ai nghĩ đó là một người mới mất một người vợ mà ông yêu thương mấy mươi năm. Có lẽ có người sẽ bảo ông lao vào công việc để quên đi, nhưng trong ánh mắt ông có một nỗi buồn lớn lắm, lớn hơn bất kỳ ai mà kiếp Rùa này tôi gặp, nó chưa bao giờ tăng lên hay suy giảm, nó vẫn như vậy. “Lao động là để tri ân sự sống và cái chết”, đó là câu ông dán trên tủ sách của mình, mảnh giấy cũng đã phai màu mực từ lâu.

    Cuộc sống của những con người xung quanh tưởng sẽ trở lại bình thường sau đó, thế rồi giống một cái bánh xe mới cán đinh, vẫn còn chạy được cho đến khi người ta phát hiện ra thì bánh đã xẹp tới dành. Cô bé có hôm chạy đến mượn giá vẽ rồi ôm tôi chạy thẳng ra chỗ cây Mận Xanh mới trồng cách đây không lâu, lúc này cái bàn dài và ghế đã được đặt lại chỗ cũ. Cô bé không vội vẽ mà lôi hai bức tranh cô mới vẽ ra trải lên mặt bàn dài, đó là những mảng màu không thành hình rõ ràng, nhưng nó làm tôi liên tưởng đến một cái ôm. Không rõ là do tôi muốn được ôm lúc này đây mà nhìn ra như vậy, hay chính cô muốn được ôm nên đã vẽ ra như vậy, cũng có thể là cả hai. Chúng ta nên ôm nhau nhiều hơn.

    – “Con mới vẽ nè bà, màu nước con xin lần trước vẫn còn một ít, đáng ra chỗ này con muốn nó là màu huyết dụ nhưng hết màu nên giờ chỗ đó thành ra lỗ trống. Còn chỗ này con vẽ một cái vòng tay choàng qua như một cái ôm, nhưng đáng ra màu phải đậm hơn” – Cô bé vừa nói vừa chỉ vào khoảng giấy trắng ở giữa bức tranh.

    – “Mấy hôm nay con vẽ toàn thành ra tranh trừu tượng, con chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra, lúc bà còn sống con vẽ tả thực rất dễ dàng nhưng giờ không còn làm được nữa. Hễ đang nhìn hay hình dung gì đó cụ thể thì các mảng màu và hình ảnh lại chuyển động, tay mắt tai con như ai đó bật công tắc, cứ thế mà nó chạy theo. Con không biết con có bị điên không nữa. Con tự hỏi “Bà sẽ nói gì khi nghe lời này?” chứ còn ông lần nào cũng chỉ một câu “Cứ tiếp tục như vậy đi”” – Con bé vừa nói vừa đứng lên trên băng ghế dài rồi dang hai tay ra đón gió.

    – “Tận bậy giờ tui mới thấy thiếu sót khi vắng bà Rùa ơi, bây giờ còn chẳng muốn về nhà, hay vẽ Rùa chơi nha, ngồi im đó, à mà đi chậm mà nên cũng không sao” – Cô bé vừa nói vừa gài giấy vào giá vẽ, xong thì đặt tôi lên đống sỏi bên dưới gốc Mận Xanh. Nhưng có cần phải chê tôi chậm khi nhờ vả làm mẫu vẽ không, thật buồn làm sao.

    Thật ra, tôi chẳng hề muốn nghe cuộc trò chuyện của họ, loài người nói toàn những chuyện khó hiểu. Ngặt một nỗi khi tôi còn nhỏ, mẹ dẫn lại sống ở khe suối gần đó, mỗi lần đi qua nhà họ để tìm nơi tắm nắng, tôi đều thấy một nửa quả bắp nằm sẵn trên tảng đá bên dưới bụi Dương Xỉ ngoài sân, có khi thì là Dâu hoặc Táo rừng ngon ơi là ngon. Ngoài ra, bản tính tôi vốn chậm chạp, thật đáng xấu hổ khi là một con Rùa lại còn chậm chạp, tôi buồn khi nghe con người chửi nhau “đồ rùa bò”, tôi còn tệ hơn nữa. Chính vì chậm như vậy, mỗi lần ghé ngang nhà họ, dù không cố ý cũng nghe và nhìn hết toàn bộ sự kiện. Có lần, tôi vừa bò đến thì nghe mùi cơm chín tỏa ra nghi ngút, chưa đi được vào xem họ ăn gì thì lại nghe mùi nước rửa chén làm từ Khế và bã Mía. Tôi là kẻ kể chuyện bất đắc dĩ .

    Trong khi đợi xong việc làm mẫu vẽ cho Cô bé, tôi đã thiếp đi một giấc chả rõ bao lâu. Trong mơ tôi thấy Bà lão trong hình hài một con Rùa, còn mẹ tôi thì là một người đàn bà xinh đẹp, họ đang cười đùa bên một tảng đá to là tôi. Họ đang cười đùa vui vẻ rồi kể cho nhau nghe về cái chết của mình, họ nói về nỗi buồn với sự thản nhiên, rồi họ nghêu ngao bài đồng dao nào đó đã lâu rồi không được đọc.

    Chú Rùa nhỏ ngày xưa

    Mẹ đưa về bên suối

    Khi chuối còn chưa hoa

    Khi cà còn chưa nụ

    Rùa phụ mẹ kiếm ăn

    Bên hông căn nhà gỗ

    Một chỗ có hai người

    Họ cười như trời sáng

    Tiếng ngân nga của hai người họ chìm dần vào một màng sương kéo đến, rồi có tia sáng xuyên qua làn khói làm tôi tỉnh dậy. Thì ra đó không phải là tia sáng mà là Cô bé đang gõ gõ cái mai của tôi “Xong rồi Rùa ơi”. Tôi giật mình khi nhìn thấy tranh Cô bé vẽ, nó không khác gì sự lờ mờ trong giấc mơ, mọi thứ đều không rõ ràng nhưng có thể nhận ra ngay. Như Mẹ Tre trong rừng từng kể “Khi hai sinh vật gắn kết, một sự bồi đắp chung sẽ sinh ra liền một mạch”.

    Sau khi vẽ xong tranh thì bầu trời cũng kéo màn mây đến, có lẽ những cơn mưa đầu tiên cuối cùng cũng đến, một vài cơn gió giật lướt qua làm những chiếc lá Tràm khô rơi lất phất, đâu cần sang Nhật để ngắm cánh hoa rơi, ở đây cũng có một vẻ đẹp khác. Vừa vào đến nhà thì thấy Ông già đứng cùng chàng trai hàng xóm, họ đứng nhìn về phía xa chỗ có cái ao nhỏ nuôi cá và cũng để làm mát cho khu nhà, nó nằm phía bên chỗ cái Thị có ghế đá họ hay hóng gió mỗi khi trời oi ả hoặc đêm trăng rằm tỏa bóng. Ông già đứng chấp tay ra sau nhìn về phía xa, còn anh thì ngồi chồm hổm quay mặt vào trong nhà gỗ, quần áo anh xộc xệch còn mặt thì bầm dập không rõ có chuyện gì. Cất xong giá vẽ Cô bé tò mò ra ngồi trước hiên nhà nghe họ nói chuyện, họ vẫn chưa phát hiện sự có mặt của bọn tôi vì cả 2 đi từ đằng sau gian bếp lên. Tôi thì nằm sau Cô bé ngắm mưa phùn phớt qua trước mặt, cả tháng rồi không có lấy một giọt nước trời, như thể mọi thứ đang cố nén nước mắt nhưng giờ không còn chịu được nữa.

    – “Anh làm cái gì dzậy?” – Ông già vừa hỏi với giọng hạ trầm thấp rồi đốt một điếu thuốc lá.

    – “Tụi nó nói ông bà là lũ quái dị giáo, chuyện cái giàn hỏa thiêu, họ đồn tầm bậy ngoài thị trấn. Có người còn nói bà bị ma nhập, lúc đó con đang ngồi nhậu gần đó nên đấm nó” – Chàng trai hàng xóm trả lời mà mặt cúi gằm xuống đất.

    – “Anh nghĩ cú đấm đó có khiến người ta nghĩ khác đi không? Mà anh đi đâu ra cái tiệm toàn lũ xì ke đỉ điếm đó, anh quên vợ tôi đã lôi anh ra như thế nào hả?” – Giọng Ông già lớn hơn một chút quay đầu nhìn về phía anh đang ngồi đó.

    – “Con nhớ chứ, con nhớ chứ. Giờ con không chơi thứ đó nữa, lại đó kiếm mối làm ăn”

    – “Làm ăn gì ở cái động ma quỷ đó, mình anh mang họa không đủ còn lôi theo người khác à?”

    – “Để làm giàu, để cho tụi nó thấy học trò của bà không tệ, để lũ ngu tụi nó sáng mắt ra” – Anh đứng dậy vừa hét vừa sút vào cái gốc cây Thị nhô lên khỏi mặt đất.

    – “Anh mới là người cần phải sáng mắt ra, anh nghĩ người ta thật sự nghe anh khi anh giàu sao, hay nghe tờ tiền của anh. Mà như vậy anh chỉ ích kỷ làm cho anh chứ có tốt lành gì với bả. Vợ tôi không cần những thứ khô hạn nhân tính đó.” – Ông già như hạ bớt một tông giọng, trong lời nói ra có một tiếng thở dài đâu đó.

    – “Nhân tính, thiện lành là cái gì chứ, ông nói mãi không chán sao hả ông già? Ông còn không mua nổi cho bà một cái nón cói mới. Ông nghĩ bà không thích sao? Do vì đi theo ông thôi, ông giả ngu hay tự huyễn hoặc mình? Có khi ông lú trong mớ sách vở và thơ ca ông viết rồi. Viết để làm gì chứ hả ông già?” – Anh gào thét rồi gầm gừ như một con hổ điên đang quằng mình trong cơn đói, hoang mang và vồ dại bất kỳ điều gì mà cơn đói đạo lý đang cào xé tâm can nó.

    – “Anh lại đây, ghé sát xuống mặt nước tôi cho anh xem một thứ” – Sau khi quát một tràng dài, ông im lặng rồi kéo hơi thuốc cuối cùng, ông im lặng hồi lâu rồi đi lại xách nách anh đứng dậy.

    – “Tôi không xem gì hết, lũ cá ngu xuẩn của ông có gì mà coi” – Anh vụt tay ra khỏi Ông già nhưng vẫn tiến về phía mặt nước rồi nhìn xuống mặt ao yên ả.

    – “Thì tụi cá con, Bèo Hoa Dâu, Bèo Cám …… [ngắt một khoảng anh nói tiếp] sao nhìn tàn tạ dữ vậy ta, nhìn mặt con sao ác hơn mấy tháng trước rồi bà ơi” – Anh đứng nhìn mặt nước trong hai ba phút, anh lẩm bẩm một mình.

    – “Xả hết cái ác ôn, tà khẩu vừa rồi ngay thôi kẻo không còn kịp” – Ông già vừa nói vừa cởi chiếc áo thun xỉn màu da trời ra. Trên lưng ông có một vết sẹo không nhỏ, lần đó ông đã bị cây đập vào khi dựng thêm gian sau nhà bếp chỗ đi ra khu vườn rau.

    – “Bằng cách nào chứ?” – Anh thì thầm trong vô thức, mặt vẫn nhìn xuống mặt nước vừa bị rung động bởi con cá ăn móng, hay do anh đã lay động cũng chẳng rõ.

    “Cách này”, Ông già vừa nói thì Chàng trai hàng xóm quay lại nhìn ông, ông tung một cú đá mạnh “uỵt” nghe rõ to từ trong gian nhà, anh văng ùm xuống nước. Ở dưới nước, anh chới với rồi hét lớn “Ông điên rồi, đồ ông già điên, biết vậy tôi đã không nói đỡ cho ông, đồ ông già điên”. Anh chưa kịp dứt lời thì Ông già nhảy cái ầm xuống ao cách anh chỉ vài cm, nước bắn tung tóe làm anh uống mấy ngụm vì còn đang hét chửi ông. Bơi được một đoạn, Ông già quay lại nói to “Bơi đi, thắng tôi sẽ đãi anh một tô bánh canh”, cách đó độ chục mét anh vẫn chưa hết tức hét to “Ai cần tô bánh canh của ông”, nói thế nhưng anh vẫn lặn xuống rồi bơi thật nhanh, miệng thì lẩm bẩm, “đồ già điên”.

    Mặt trời đã dần rơi xuống mặt ao lặng lẽ, bọn chim Én cũng vừa xà xuống giải khát xong, hai người đàn ông đang bơi về phía mặt trời vàng ươm như lòng đỏ trứng gà. Từ xa, nhìn họ như hai bóng đen di chuyển trong màn chiều, họ leo lên bờ rồi cùng ngồi xuống nhìn mặt trời lặn, họ nói gì tôi chẳng nghe rõ, nhưng một hồi sau thấy Ông già vò đầu Chàng trai hàng xóm. Ông đứng dậy men theo bờ ao về lại nhà gỗ, anh thì vẫn ngồi đó thêm chút nữa như đang hấp thụ thêm một chút ánh sáng cuối cùng còn sót lại trong ngày, anh đang để sự tà ác của mình tan đi cho kì sạch, để nhai lại những thiện lành năm xưa Bà lão dạy anh, như con Bò ngoài cánh đồng xa xôi vô tận. Đêm hôm ấy, nghe nói anh đã ngủ như một đứa trẻ sau một ngày dài rong chơi phá phách, còn Ông già vẫn viết lại những tiếng vọng xa xăm bên trong.

    Đời người như bèo dạt bên sông

    Nhơ nhớp bùn sâu không gột rửa

    Trôi quanh vạn nẻo nửa đời mơ

    Ngày về bến nước vết nhơ vẫn còn

    Đời tranh đấu đường tròn dẫn lối

    Cuối mặt hồ biết hối chưa xong

    Ngước mặt cầu nước trong rửa sạch

    Xây lòng giàu, mang đá gạch từng viên

    Những ngày sáng nắng chiều mưa sau đó là thời gian mang đến sự sinh sôi cho khu rừng gần nhà, khúc mưa dạo đầu cũng làm nhẹ lòng người sống quanh đây sau những ngày hè bứt rứt, nó như tiếp thêm sức cho sự bật dậy của họ vậy. Chàng trai hàng xóm vẫn đến để làm phụ những công việc nặng trong rừng cho Ông già, ông đang giữ một nhịp điệu làm việc gì đó đều đặn, những tờ giấy cũ được lôi ra từ mấy cái thùng giấy đóng trên ấy một lớp bụi dày mà cả tôi cũng quên mất sự hiện diện của nó. Chẳng ai biết chính xác ông đang làm gì, vì có hỏi thì ông chỉ bảo là lao động. Dù vậy, ông chưa một ngày rời bỏ khu rừng, mỗi ngày ông vẫn đi xung quanh để nhìn ngó ghi chép và thì thầm, chiều tối ông lại lên bàn để làm việc. Cô bé thì đôi khi cũng ghé sang để dọn nhà và nấu cho ông một vài món ăn, nghe cô kể là đang thử đi học vẽ ở một người trên thị trấn. Cô còn kể là mình thấy Lão hàng xóm mới vớ được một mớ đồng hồ cũ chẳng biết thật giả, có khi vài hôm lại nhờ Ông già ngó qua.

    Những bước chân, câu nói và hành động của họ đều được khu rừng, chim muông và tôi quan sát rất kỹ, chẳng ai thoát khỏi ánh nhìn của rừng. Khi con người càng gần rừng, mọi thứ bên trong họ như hiển lộ rõ nét, không thể giấu đi đâu được.

  • Ngày hôm sau tang lễ

    Ông mở mắt ra nhìn thấy tôi, vẫn nụ cười nhếch mép bên trái và xoa đầu tôi nói “Tối qua có về suối không hay ngủ với tụi nhỏ?”. Vừa nói ông vừa ngồi dậy và đặt tôi qua bên phía phải, tay trái ông nhẹ chạm vào cái nắp Dừa có bài thơ bốn câu rồi nói “Đưa em về với cây thôi”. Ông vươn vai đứng dậy rồi vặn người kêu rôm rốp vài cái cho đỡ mỏi, xong thì bưng tôi và cái bầu vỏ Dừa lên đi vào trong khu nhà gỗ. Nhìn từ xa thì thấy ba người ngủ lại đêm qua đã thức và đang làm việc cùng nhau, Chàng trai hàng xóm đang phơi mền mùng quần áo đã lâu chưa giặt, Thằng nhỏ đang tưới những cây hoa quanh nhà, còn Cô bé đang dọn mâm cơm sáng nóng hổi mà tôi chỉ thấy mỗi quả táo trên đó là ngon lành. Khi bước vào tới gần, mọi người bị khựng nhịp làm việc lại và nhìn chúng tôi tỏ vẻ lo lắng, ông đặt tôi cùng cái bầu Dừa dưới gốc Thị rồi đi thẳng vào nhà. Mọi người tiếp tục làm việc của mình, khi xong họ đi vào trong phụ Cô bé dọn dẹp cho bữa sáng, lúc ấy Lão hàng xóm từ xa đi vào “Ổng đâu, qua tao thấy nhà hết thuốc rê nên mang qua”

    – “Mình ăn sáng được chưa con?” – Ông già đi ra từ gian sau nhà sau khi đã tắm và thay bộ quần áo mà Bà lão nhờ Cô bé mua cho ông cách đây độ hơn chục hôm trước khi mất. Cô bé mỉm cười khi nhìn thấy ông mặc cái áo trong lúc cô đang ngồi gọt táo trên bàn. Cô từng nói với Bà lão rằng mình không thích gọt vỏ Táo để nó thành một sợi duy nhất, nên cô thường cắt từng lát mỏng nhỏ, khi hoàn thành quả táo như một hình đa diện, “Nếu nó được làm từ pha lê sẽ phản chiếu ánh sáng ra mọi hướng”.

    Họ ngồi ăn trên chiếc bàn hình tam giác được gọt cong ở mỗi đỉnh, bình thường chỉ hai người thì ông bà đặt cái mâm lên trên phiến đá rồi ngồi bệt nhìn ra sân vườn, hôm nay có năm người nên ăn trên bàn cho rộng. “Bàn hình tam giác khiến mọi người nhìn nhau dễ hơn, không ai bị khuất”, Ông già nói như vậy khi được hỏi.

    Trên bàn có tô canh Mướp Hương nấu tôm khô, đĩa rau đủ loại hái quanh nhà, đậu hũ kho Khóm và chén nước tương tỏi ớt, còn quả Táo chắc dành cho tôi. Ông già đi vào bếp lấy một hũ đường Thốt Nốt dạng sệt ra rồi cho vào bát cơm nóng, xong ông dùng đũa trộn đều lên, mùi thơm của đường theo làn hơi cơm mới nấu tỏa ra khắp căn phòng. Thằng nhỏ nhăn mặt một cái thật nhanh nhưng rồi lại là người đầu tiên thò tay lấy hũ đường làm theo, hồi đầu nó do dự, sau thì ăn luôn hẳn hai chén mà không động vào món gì khác. Chàng trai hàng xóm chỉ chang canh Mướp rồi húp, anh từng bảo Ông già “Người con thô lỗ, đến đây nó bớt bớt một tí nhưng không muốn giả vờ làm người khác, chang canh húp cho lẹ còn đi mần.”. Còn với Cô bé thì “Ăn cơm mà không đủ món mặn, món canh và trái cây thì thà ăn tiệm chứ cơm nhà làm gì cho mệt.”, nên cô thưởng thức bàn ăn chậm rãi.

    Lão hàng xóm đã ăn bánh canh ngoài đầu xóm nên chỉ ăn một ít Táo rồi đi ra trước vấn một điếu thuốc rê. Họ không trò chuyện gì trên bàn ăn, tự làm việc của mình một cách tế nhị và để ý xung quanh. Mỗi người ăn xong thì đứng dậy rồi đi tráng sạch cặn sót lại trong chén để người ăn xong cuối rửa cho khỏe hơn, vụn thừa thì mang cho gà ăn, trước đây có một con Chó nhưng nó chết già từ vài năm trước. Việc vệ sinh cũng dễ, ông bà không phải người ăn chay nhưng khẩu phần khá ít mùi máu, đôi khi ai đó biếu thì họ làm ăn còn bình thường quanh nhà cũng có đủ, như cây Sung ngoài suối gần nhà tôi vậy.

    – “Con về nhà chút chiều qua, cần mua gì dặn con mang qua luôn” – Chàng trai hàng xóm ngồi trên chiếc máy cày chở gỗ hôm qua nói lói vào trong nhà.

    – “Qua nhà bà năm chỗ hay mua tạp hóa bứng dùm ông cây Mận Xanh sau nhà, ông xin lâu rồi, chiều qua phụ trồng cho bà” – Ông già trả lời.

    Bữa cơm sáng đã đi qua, sau khi rửa chén dĩa xong, Cô bé lên trước nhà ngồi bên phía trái của cái bầu Dừa đựng tro cốt của Bà lão mà ông vừa đem vào nhà, Thằng nhỏ thấy vậy thì cũng ngồi về phía bên phải, những ngày hè nên cả hai đứa đều không đi học. Cô bé mặc cái váy chấm bi đỏ ngắn tới qua đầu gối một chút và cái áo thun ngắn tay màu cánh đồng lúa đang ngậm sữa, cô vuốt hai tay nhẹ nhẹ lên váy cho thẳng rồi đặt chiếc gối nhỏ lên trên. Cằm trái cô có nốt ruồi son nhỏ xíu nhìn gần mới thấy rõ, đuôi mắt cô hơi nhọn lá tre, nó làm ánh lên sự tinh khôn nhưng lại pha chút hờn dỗi điều gì, sóng mũi dài nhưng thấp còn đầu mũi thì nhỏ mà tròn trịa cân đối. Hôm nay đôi môi nhỏ xíu của cô không tha son màu sen, chỗ đáy cùng của cánh sen nên thường ngày không dễ nhận ra là cô có dùng chúng. Cô đang đung đưa đôi chân nhỏ nhắn vắt chéo của mình trước hiên nhà và hát nghêu ngao bốn câu thơ trên bầu Dừa, cô đang phổ nhạc vu vơ cho giai khúc nhung nhớ Bà lão.

    – “Hôm qua em hơi giật mình khi nghe chuông reo trên cây Tràm, cứ như bà bay ngang vậy” – Thằng nhỏ vừa ngồi xuống vừa đưa Cô bé miếng Táo và nói.

    – “Chị cũng vậy nhưng không phải sợ, có lẽ là cái mà bà gọi là linh cảm, cũng có khi do chị nhớ bà quá thôi” – Cô bé chống hai tay xuống sàn nhà, ngẩng mặt lên nhìn đám mây đang nhòa dần đi trên bầu trời trong xanh mùa hè.

    – “Em ở đây chỉ vài tháng, sau khi họ ly thân, ba mẹ em ấy, em cũng chưa rõ về bà. Nhưng có lần, em chơi với Rùa, em nhéo cái đầu nó, bà ở đâu nhảy xổm ra leo lên người em đang nằm sấp, rồi ghị đầu em thật mạnh, đau quá trời đau. Bà bảo không muốn bị đau thì đừng làm ai đau” – Thằng nhỏ vừa nói vừa xoa đầu tôi rồi tiếp “Xin lỗi lúc đó nghen Rùa”

    – “Phải rồi, nghe đúng cái kiểu của bà luôn, chẳng khi nào nói về quyền này quyền kia, mà cái gì đó gần mình dễ hiểu lắm, gặp bạn chị mà coi clip em bị đánh chắc nó lại kêu quyền trẻ em, còn xem em đánh Rùa nó lại quyền động vật cho coi” – Cô bé quay qua nhìn Thằng nhỏ rồi cười mỉm nhưng vẫn nghe thấy tiếng phát ra nhè nhẹ.

    – “Nhưng cũng bạo lực mà”

    – “Thì đôi lúc thôi” – Giờ thì Cô bé cười thành tiếng to sảng khoái.

    – “Đau thiệt luôn đó chị, tướng bà to con nữa, đè em nín thở” – Cả hai cười to, tiếng vang vọng cả ra ngoài sân làm bọn chim Cu đất đang rỉa sạn trên cát giật mình bay đi mất.

    – “Vậy em mới nhớ dai, chứ lúc đó em cũng lì mà còn tỏ vẻ người lớn lý sự, đặc trưng của mấy đứa con nhà giàu được dạy về tự tin. Bạn chị cũng vậy đó, đôi khi chị cũng muốn đập tụi nó một trận mà thôi, nghe nhìn tụi nó đủ chán rồi.”

    – “Chị cũng nhỏ nữa đánh sao lại, chạy cũng không kịp” – Thằng nhỏ vừa nói vừa lấy ngón tay đẩy nhẹ vào vai Cô bé đung đưa thân người qua lại.

    – “Em thấy không, em vẫn rất thông minh như hồi chị mới gặp em, nhưng giọng điệu và thái độ đã hiền hơn nhiều, bà nói chị ở gần cây làm mình cũng lành tính hơn nhiều”

    – “Nhưng ở lâu quá chắc cũng chán hả ta, chứ có mấy chiều nghe Bìm Bịp kêu thì thôi chứ” – Thằng nhỏ vừa nói vừa giả tiếng chim Bìm Bịp còn thêm một đoạn ngân dài phía sau.

    – “Chắc mình còn nhỏ đó, chứ có khi mai mốt già cũng thích sống như ông bà, chị cũng không chắc đâu, vì cũng có mấy người già ồn áo láo nháo cả ngày, ồn còn hơn trẻ”

    – “Ông ngoại em nè chứ đâu, ông ồn mà còn tanh mùi cá nữa”

    – “Ngoại con là người sinh ra từ chợ gần biển, con người rộng rãi như biển, buôn bán ở chợ lâu năm nên thành ra giọng nói cũng lớn tiếng rồi quen, chứ không phải người ồn ào đâu” – Ông già ngồi sau lưng bọn tôi khi nào không rõ, ông vừa nói vừa xoa đầu Thằng nhỏ. Cô bé có hơi giật mình ngồi thẳng lưng dậy, để cái gối lên váy rồi đặt hai tay khép nép lại trên gối.

    – “Hôm nay ông còn hơi mệt, hai đứa phụ ông thêm một bữa, giờ ông đi ngủ một chút, chiều đi cùng ông vào rừng sau nhà trồng cây, ông có hứa với bà” – Ông già vừa nói vừa đứng dậy rồi đi vào trong phòng ngủ.

    Lão hàng xóm vẫn đứng hút thuốc gần đó, lâu lâu lại lén nhìn về phía cái hũ tro cốt. Nghe Bà lão kể cho Chàng trai hàng xóm ngày xưa họ có giao tình với nhau, hai người được hứa hôn từ nhỏ, nhưng khi lớn lên thì lão đi học ở Sài Gòn rồi quen một cô gái bán hoa ở đó. Nghe tin được thì cha mẹ ông xấu hổ phải qua xin lỗi hủy hôn, lão học xong thì về làng làm việc ở xã rồi lên huyện đến giờ thì về hưu, những vấn đề gì liên quan chính quyền đất đai gì lão luôn giúp ông bà mà không đòi hỏi gì, có lẽ như một sự chuộc lỗi cho những thứ còn dở dang năm xưa. Giờ thì ông ở nhà chơi Bonsai và mua bán đồ cổ, mỗi khi cần ý kiến về một món đồ hay một cái cây, ông đều tham khảo hai người rồi trả tiền công cho họ. Cả ba người có mối quan hệ rất tốt, cả làm ăn, hàng xóm láng giềng lẫn những chuyện cũ. Lão không có vợ nhưng có hai người con với hai người đàn bà khác nhau, năm người bọn họ vẫn sống xung quanh nhau chứ không chung nhà, mỗi người một cuộc đời riêng. Hai người đàn bà đôi khi họ ghé thăm hai người con đang làm việc cùng ông ở tiệm đồ cổ, họ vẫn trò chuyện chứ không phủi tay tình nghĩa một cái sạch trơn như mấy cặp đôi tân thời. “Tui mắc nợ đàn bà như Bùi Giáng, nhưng cái đầu thì ngu như Bùi Kiệm” trong cơn say khi uống rượu củng Ông già lão đã thốt lên như thế.

    – “Con dẫn ông ra sau vườn ông xin ít rau về ăn bánh tráng chả cá” – Lão hàng xóm hút xong điếu thuốc quay vô nói với Thằng nhỏ.

    Thằng nhỏ đứng dậy rồi đi vào bếp lấy cái rổ đan tre dẫn tôi ra vườn rau sau bếp, còn Cô bé thì mang giá vẽ cùng giấy ra đi đâu đó, không biết cô vẽ gì hôm nay, sự đơ cứng nào đó chăng tôi cũng không biết nữa. Thường thì ông bà ít ăn trưa, chỉ một chút đồ ngọt hay trái cây, cũng có ngày bận rộn thì họ ra đầu xóm ăn ở quán bình dân, mà những ngày như vậy cũng rất ít. “Bận quá rồi sẽ hận đời, hận đời ngoảnh lại giận mình, giận mình lại quay ra than thân trách phận”, Ông già từng nói với Người con trai như vậy rồi sau đó viết bốn câu thơ treo lên cây Thị.

    Người mà bận rộn, người hận đời

    Người mà hận đời, ngoảnh giận mình

    Người mà giận mình, than trách phận

    Lận đận một đời, gần nhau thêm

    Lão hàng xóm đang nhổ mấy cây Cải bẹ xanh, Diếp Cá, Kim Thất, Bứa chua và vài loại rau thơm khác. Thằng nhỏ đứng nhìn mà chau mài vẻ khó chịu, còn tôi thì đang ăn mấy lá rau ngon lành rơi ra đất. Lão giật mạnh tay làm văng đất tung tóe vào mặt tôi, mấy con Trùng lú đầu lên từ dưới cái lõm sau khi rễ bị bứng gốc, thật ra tôi không biết đâu là đầu, đâu là đít của bọn nó, một tụi kỳ quặc. Đất văng lên mặt làm tôi khó chịu nên quyết định đi về suối ngủ, những ngày hè vào buổi trưa ở chỗ họ làm sao mát bằng nhà tôi được, có ráng sống gần thiên nhiên cỡ nào cũng không bằng một con Rùa được.

    Tiếng lá cây lột xột và giọng thì thầm dù nhỏ nhưng cũng dễ dàng đánh thức sinh vật, mọi thứ đều không cần báo thức, mỗi chúng tôi đều có nhịp sống riêng biệt nhưng hài hòa theo một trật tự không thể miêu tả, chỉ có thể nhìn ra rồi len lỏi theo nó chứ không được cố tình gượng ép thay đổi chúng, đó là lời Mẹ Tre dạy. Buổi xế hôm nay tôi hiểu ra, đang ngủ thì bị Ông già cùng Chàng trai hàng xóm, Cô bé và Thằng nhỏ đánh thức, đã vậy chưa kịp tỉnh hẳn đã bị bưng lên đi cùng họ mà chẳng rõ đi đâu, đành len lỏi theo họ như lời Mẹ Tre vậy.

    Ông già mang theo cây cuốc chim, Thằng nhỏ thì cầm cái bầu Dứa tro cốt,một vài bức vẽ trên tay Cô bé trong đó có hình của tôi nữa, còn Chàng trai đi theo chắc để phụ việc tay chân khi cần thiết. Họ tiến về một trong hai khu vực trồng cây bản địa của cả khu đất, nó nằm sát với khu vực Bầu Hồ Lô đất cát trắng. Những năm đầu tiên đến đây, Ông già đã chọn hai khu có đất kém màu nhất để làm khu trồng những loài cây có khả năng sinh tồn cao. Có 10 loại cây ăn quả chính được chọn là: Mận Lý, Xoài Cát Mủ, Xoài Thanh, Dâu Da, Khế Chua, Mít Ướt, Me, Ổi Xá Lị, Bơ Rừng, Sầu Riêng hạt to; ba loại cây phụ mọc rải rác không cố định là Chuối để giữ nước, Điệp để cung cấp đạm, và Mai Tứ Quý để có hoa quanh năm thu hút côn trùng.

    Mười năm đầu nó như khu rừng rậm rạp bất quy tắc, nhưng giờ những cây khỏe hơn đã vươn cao và trật tự riêng đã trở lại. Ở khu vực này trái cây quanh năm, mỗi lúc một vài loại ra hoa, riêng Chuối, Đu Đủ và Khóm thì không ăn hết, nếu có 100 con Rùa như tôi có thể lắm. Họ đến sáu gốc cây to nhất trong khu vực đó, đào một cái lỗ nhỏ rồi cho tro cốt Bà lão xuống sau đó lắp lại, cuối cùng là đặt ba viên đá cuội chồng lên nhau sao cho vững chãi theo thời gian. Sáu cây đó khi xưa được trồng đầu tiên, khi mẹ dẫn tôi đến con suối thì bọn chúng đã lớn và cho trái bói. Đường ống dẫn nước cần cho việc tưới khu này sẽ tốn kém, nên những lúc trời quá khô hạn họ nhờ một người quen chạy xe bồn tưới nước cho cả khu, đó là khi đã có kha khá cây chứ hồi đầu họ toàn tưới bằng tay từng thùng một. Hiện tại thì cả khu đều không cần chăm sóc gì nữa, mỗi năm thuê người dọn dẹp sơ để còn đường đi hái quả bán khi cần.

    Trên đường đi chôn tro cốt Bà lão dưới gốc cây, Ông già kể cho họ nghe quá trình khu này được tạo dựng ra sao. “Cái khó là con người không đợi được”, ông chốt lại câu đó rồi cùng họ ngồi xuống dưới tán một cây Dâu Da già bên dưới có vài bụi Gừng mọc rải rác.

    – “Sao mình phải chôn bà dưới mấy gốc cây vậy ông?” – Thằng nhỏ nhanh miệng vừa hỏi vừa chồm về trước nhìn về phía ông .

    – “Thì chắc tại bà thích cây cối chứ sao mạy?” – Chàng trai hàng xóm trả lời xen ngang.

    – “Cái đó ai chả nghĩ ra, nói vậy cũng nói được” – Cô bé vừa nói vừa ném đám lá khô về phía anh.

    – “Chắc như mấy người hiến xác cho y khoa em coi trên mạng, kiểu bà muốn mình làm phân bón cho cây” – Thằng nhỏ ngó lên tán cây Dâu Da dùng ngón tay trỏ trái gãi gãi cằm suy tư.

    – “Ý là bà muốn trả ơn cho cây đó hả?” – Chàng trai gặng hỏi.

    – “Ơn nghĩa gì, bà cũng chăm sóc cây mà” – Cô bé thường hay khó chịu khi ai đó dùng những từ kiểu như “trả ơn”, “giúp đỡ”, “mua ủng hộ”, “giải cứu nông sản”, đối với cô những từ ngữ ấy có gì đó giả tạo bên trong người nói ra hay tự nhận.

    – “Con thấy vẫn còn một phần tro cốt trong cái bầu Dừa, ông định đem để lên bàn thờ thì phải”- Thằng nhỏ cúi mặt xuống đất, cầm que cây nhỏ vẽ vẽ cái gì đó không rõ.

    – “Trồng cây Mận Xanh rồi chôn bà bên dưới, anh có bứng để sẵn đằng chỗ cát rồi”

    – “Mấy hôm bà bệnh có kể em nghe, hồi nhỏ nhà bà có một cây, chị em bà hay chơi ở dưới gốc. Một hôm do cha bà thua cờ bạc tán gia bại sản, người ta đến phá phách rồi chặt luôn cây. Bà nói “chuỗi ngày sau đó chị em bà không chỉ sống dưới cái nóng mặt trời, mà còn cái nóng trong lòng” – Cô bé vừa kể vừa quay đi chỗ khác.

    – “Tụi con nhớ truyện Thánh Gióng không, mẹ Gióng giẫm phải dấu chân khổng lồ trong vườn Cà rồi sanh ra Gióng. Bà bảo ông là “Do Cà ngày xưa sạch nên con cái sinh ra khỏe mạnh”. Trong quá trình sống, mọi thứ được lưu giữ bên trong chúng ta, không chỉ bệnh tật hay khỏe mạnh, ngu dốt hay thông tuệ, mà còn là ký ức, cảm xúc, sự thấu hiểu. Nó sẽ được thừa hưởng không chỉ bởi con cái qua DNA mà còn đi vào cây, vào đất, vào nước, vào gió, vào ánh nắng và trải ra mọi hướng từ tro cốt của mình. Tụi con không nói gì sai cả, thậm chí ông còn thấy vui vì rất hay, cứ tiếp tục như vậy khi làm việc và học tập. Mà tụi con đừng lo cho ông, ông không sao đâu, cũng không hẳn không sao nhưng ông sẽ sống tiếp. Ông mới là người lo cho tụi con, ông biết mấy đứa là những đứa mạnh mẽ mà sống tình cảm, nên hay ít thể hiện, chứ sự thân thiết giữa bà và tụi con ông hiểu rõ. Có buồn thì cứ buồn, khóc thì cứ khóc, giận thì cứ giận, hét thì cứ hét, nhưng hãy giải bày nó thì dần nó sẽ nhẹ đi, không biến mất nhưng dễ thở hơn”

    – “Hôm nay con mất tập trung làm món tàu hũ kho khóm mặn quá, con ở trong bếp mà nghĩ về bà rồi khóc một mình, có khi nước mắt rơi vào làm nó mặn thêm, sao người tốt như bà phải chết sớm, còn thằng cha tồi tệ kia vẫn sống vui vẻ, con hầu như không thể chấp nhận” – Cô bé òa khóc nức lên, cô nói ngắt quãng từng đoạn như cành cây khô bị tản đá đè trúng nứt ra rôm rốp, vỡ ra từng mảnh vụn.

    Chàng trai hàng xóm cầm lấy cây cuốc chim rồi vùng chạy về phía chỗ giàn hỏa thiêu hôm qua còn đó, Thằng nhỏ thì lòn tay vòng qua tay trái của Cô bé ôm cô và đặt má phải của mình lên tay cô. Mấy con chim Én đang lượn quanh trên đầu tìm chỗ uống nước trong cơn khát, còn tôi thì đang ăn Dâu Da chín rụng dưới đất thì bỗng nghe ai đó nói “Coi chừng mập đó nha Rùa”, thế là không dám ăn nữa.

    Ông già đứng dậy cầm cái bầu Dừa rồi đi về phía nơi trồng cây Mận Xanh. Một lúc sau hai đứa nhỏ mới đi qua được cơn nước mắt, hai đứa lau nước mắt cho nhau mà không nói chuyện gì, xong bưng tôi lên đi cùng đến chỗ hai người kia. Nhìn từ xa thấy họ đã trồng xong, nên hai đứa nhặt sỏi bên phía vòng cong to rồi mang đến rãi xung quanh cây Mận Xanh. “Con thấy ai đó để giấy gì đằng gốc cây Tràm nhiều lắm, lại coi thử đi ông”, Thằng nhỏ nhanh mắt phát hiện ra dưới gốc Tràm có nhiều thứ nho nhỏ ai đặt ở đó.

    Họ cùng đi đến đó thì thấy một ít Chuối, bó hoa Cỏ Lau to, nhánh Điệp đỏ cắt vội và những mẫu giấy gập đôi được chặn bởi đá và gỗ nhỏ để tránh gió bay mất. Hóa ra là những lời mà người thương mến bà viết bỏ lại từ khi nào chẳng rõ. “Mấy đứa mở ra đọc thành tiếng đi”, Ông già tựa lưng vào gốc cây nói.

    “Bà còn nhớ mấy lần tôi đem bánh qua cho không, thật ra tôi muốn chuộc lỗi vì vài lần hái trộm trái cây nhà bà đi đám giỗ.”

    “Không biết ông có dạy con học không, con sợ ông lắm”

    “Cảm ơn cô vì quyển sách, con sẽ làm một giáo viên giỏi”

    “Tui hay nói xấu bà sau lưng vì ngưỡng mộ”

    “Con thích cái nón cói của bà”

    “Chưa kịp cảm ơn vì cây Xoài ông bà cho tôi nay đã ra hoa thì bà đi mất rồi”

    “Tiền tôi nợ hai người tôi còn nhớ và sẽ trả lại sau”

    “Vài hôm nữa con đi nghĩa vụ quân sự đây cô”

    “Tối qua tôi đã mơ thấy bà”

    “Cảm ơn mẹ”

    Đó là những gì trong những mẫu giấy ghi, có những lời làm họ cười vang trời, có những lời làm họ thốt lên “Thiệt hả trời!?”, cũng có những lời làm họ lặng thinh. “ Tụi con thấy đó, đời người có thể tóm gọn trong những mẩu giấy nhỏ”, nói xong Ông già bật nhảy lên nhánh cây Tràm rung thật mạnh làm mấy cái chuông vang lên, tỏa ra khắp hướng.

  • Đám tang

    Bà lão đã ra đi trên tay Ông già, trông như đang ngủ một giấc ngon lành giữa trưa hè oi ả, chỉ là Bà lão đã không còn ho hốc ra như vài tháng qua, cái chết như cuốn đi tất cả, chỉ còn lại tiếng ve đượm buồn vang lên trong khu rừng Tràm bên kia suối. Tôi đã dặn lũ Ve về ngày hôm nay, bọn nó cũng đồng ý sẽ soạn một bản giản tiện như con người bà để đưa tiễn, “Con người chết cũng như Ve lột xác, một khởi đầu mới của dòng chảy”, con Ve già trên ngọn cây cao nhất nói với tôi như thế. 

    Ông già ngồi lặng thinh bên xác vợ mình, ánh mắt ông nhìn về phía khu rừng sau ngôi nhà gỗ mà họ đã sống hơn nửa đời người ở đó. Tựa hồ như ông đang tua lại cả một cuốn phim hoài niệm, những bóng mờ của người vợ lẩn khuất đâu đó bên trong khoảng trống hun hút của rừng, nơi sâu thẳm ông giữ cho riêng mình. “Mình sẽ còn gặp nhau mà phải không em, giờ anh sẽ tiễn em về với rừng”, Ông già nhắm mắt ngẩng mặt lên trời rồi hít một hơi thật sâu nói như thế, không một giọt nước mắt rơi, nhưng điều gì đó đang diễn ra mãnh liệt lắm, bên trong cái hồ sâu ấy của ông. 

    Đằng xa, trên con đường trải đá mi xuyên qua hai hàng cây Vú Sữa, Mít, Dừa và đủ loại cây ăn trái chạy dọc. Chàng trai hàng xóm phóng chiếc xe đạp cà tàng nghe thấy rõ tiếng lạch cạch lao đến, thoáng chốc đã đến trước nhà gỗ, anh quăng luôn chiếc xe nằm sõng soài xuống đất cạnh cái giếng nước đã ở đó còn lâu hơn cả tuổi đời anh. “Hồi hai bác đào giếng này cha con và bác trai một tay làm, má con là người uống ngụm nước đầu tiên, sau đó ba tháng bác nghe mang thai mày. Có khi bác nghĩ mày được sinh ra như ở Nữ Nhi Quốc trong Tây Du Ký hổng chừng”, Bà lão vừa nói vừa rửa mặt cho anh ở cạnh cái giếng, hình ảnh vẫn còn vẹn nguyên trên thành giếng, mùi rêu vẫn còn đó mà hơi thở đã đi mất. Phút chốc anh cứ nghĩ mình như đứa trẻ mặt mày lấm lem được nghe cô giáo đầu tiên kể về mình đã đến từ đâu. Anh bất giác chợt tỉnh, cung tay thành nắm đấm như bóp nghẹt nỗi oán hờn cái chết, thứ đã cướp đi cha má anh khi chỉ vừa lên sáu. Anh không kiềm chế được nữa mà sút vào cái xe đạp dưới chân, những cú đá hụt làm bụi văng lên tỏa ra như bủa vây một con người lạc lối. Từ lâu anh đã không kiềm chế cảm xúc của mình nữa, “Muốn khóc thì khóc đi, làm bộ quài”, chính Bà lão đã nói như thế khi cùng anh chôn con Sóc anh nuôi ở cạnh tảng đá ven suối, cũng là nơi tôi hay gọi là Nhà. Anh trượt chân ngã bật ngửa nằm dài ra đất, nhìn lên trời thấy đàn Cò bay ngang, anh khóc nấc lên thành tiếng như khi anh bị đám bạn chọc mình là trẻ mồ côi, hôm nay người mẹ thứ hai của anh đã qua đời. “Đùng!”, tiếng súng phát ra từ rừng Tràm của đám thanh niên thành thị về đây săn chim mỗi cuối tuần làm anh bừng tỉnh. Anh bật dậy, dựng cái xe đạp tựa vào thân cây Sa Kê bên hông nhà, đến bên cái giếng để tự lau nước mắt và rửa mặt, vì mẹ anh đã không còn ở đó nữa. “Khóc xong thì đừng dậy rồi đi làm”, anh vẫn còn nhớ câu nói của Ông già khi anh nghe tin Bà lão chỉ còn sống được vài năm trước đó. 

    “Để con kêu ổng qua phụ khinh gỗ” – Anh không dám nhìn thẳng vào ngôi nhà gỗ, nơi hai vợ chồng già đang cùng im lặng bên nhau, anh nói lói vào trong rồi quay mặt đi về phía cổng, chắc anh định kêu Lão hàng xóm vào phụ anh làm giàn hỏa thiêu, thứ mà chính Bà lão đã tự vẽ cho mình một tháng trước đây. 

    Từ trong gian sau của nhà gỗ, Cô bé học trò của hai ông bà cầm một cái khay bằng mo cau mà bình thường họ hay dùng để mang ấm trà nóng lên mời khách, trên khay là xấp vải trắng và một chai cồn dùng vệ sinh thi thể. Cô bé có gương mặt tinh khôn với mái tóc ngắn ngang vai đi những bước chậm rãi như một vũ công múa Mai của Nhật Bản đang nhảy một điệu buồn tiễn đưa. Đó là một cô bé hay đến nhà ông bà để vẽ, mỗi lần tôi bò ngang khi cô vẽ là đều bị cô chặn lại rồi bưng tôi lên và nói “Ê Rùa, không biết ngươi bao nhiêu tuổi nữa, nghe nói loài Rùa thở chậm nên sống dai, tui cũng đang tập nè, có bí quyết gì không?”. Đúng rồi, tôi là một con Rùa, nhưng chuyện đó sẽ được kể sau và vì sao con Rùa là biết múa Mai là gì …. Nhà Cô bé cách đó không xa, nhưng nghe ông bà kể người cha hay say xỉn, gia đình làm nông chẳng ai hiểu rõ về cái nghề vẽ nên thường xem cô như một kẻ trên mây. “Cái thứ đàn ca vẽ vời vô tích sự chả nên cơm cháo gì”, có lần cô chạy lại ôm Bà lão rồi khóc nức lên kể như thế, lúc đó tôi đang tắm nắng trên tảng đá gần cái lu nước có vài bụi Xuyến Chi kề quanh. Tôi thì không rõ câu nói ấy có ý nghĩa gì, thứ tôi vẽ duy nhất là vết chân trên bãi cát gần suối, thứ mà hôm sau tự dưng biến mất. 

    Cô bé khuỵu gối xuống rồi đặt khay mo cau lên tảng đá nằm giữa gian trước của hiên nhà, đó là phiến đá cuội dài, không quá dẹp không quá to nhìn cũng như một viên đá bình thường gần con suối nơi tôi ở. Giữa phiến đá có cái lõm đủ rộng và sâu khi cần thiết đặt các mặt bàn, mâm hay khay hình phẳng lên đó, một loại trụ để giữ thăng bằng cho những thứ nằm lên nó. Giờ nghĩ lại mới thấy nó cũng khá giống cái mai của tôi, trừ cái lõm. Nghe kể một người bạn đi rừng thấy nó nằm ở một con thác trong khu rừng miền Trung, nước chảy bào mòn qua nhiều năm tạo thành cái lõm đó, có lần tôi bò ngang đó rồi bị kẹt cái mai vào, hai chân cọ quậy lủng lẳng không thoát ra được. “Cái trụ giờ thành ra cái bẫy mày”, Ông già nói khi bưng tôi ra. Cô bé và Ông già nhìn nhau một lúc, rồi cùng đặt đầu bà lên cái gối nhỏ Bà lão cùng cô hay nằm trước nhà mỗi trưa để cùng cười đùa kể lể. Sau đó, Cô bé vẫy tay gọi Thằng nhỏ cháu của hai ông bà đang ngồi vuốt vuốt đầu tôi dưới bộ bàn đá nhỏ bên dưới gốc Thị già, nơi Người con trai của họ cũng đứng gần đó, một gã chả bao giờ có thể đứng yên cùng cái điện thoại luôn phát ra tiếng suối reo giả như những lời hắn nói trong cục hình chữ nhật ồn ào ấy. 

    “Em chạy ra lu nước đằng bụi Xuyến Chi lấy cho chị nước, đừng đầy quá, chỉ một nửa gáo dừa hơn một chút rồi vào đây phụ chị cầm vải che để ông vệ sinh cho bà” – Cô bé nói rồi tay chỉ về hướng nơi tôi hay phơi mình những ngày thấy lạnh.

    Thằng nhỏ nhanh làm theo rồi quay lại với gáo dừa nước trên tay, nó cầm hai tay đưa cho Cô bé rồi cùng nắm miếng vải mỗi người một góc, mặt quay ra ngoài sân không dám nhìn vào. Cách đây sáu tháng nó về ở cùng ông bà vì ba mẹ nó cãi vã ly thân, lúc đó nó là thằng nhỏ ồn ào tinh ranh khôn lỏi, nhưng giờ đã khác đi nhiều. Chợt nó bỏ miếng vải xuống rồi nói “Để con ẵm Rùa vô, bà thích nhìn nó lắm, chắc nó cũng vậy”, thế là nó mang tôi lên đặt cách trụ đá cuội một chút. Thật ra tôi cũng tò mò họ đang làm gì lắm, vì hiếm khi tôi được thấy xác chết một người thân của mình, bọn họ đột nhiên một ngày biến mất vậy thôi, như thằng Lòng Tong vậy, chẳng một vết tích. 

    Ông già đầu tiên bọc quanh người Bà lão bằng một miếng vải trắng to, sau đó ông lòn tay vào trong để nâng lưng bà lên khi đã cởi áo của bà, nhờ miếng vải mà phần cơ thể của bà không lộ ra ngoài nên có lẽ Cô bé chưa biết trước cách làm mà che chiếc rèm lên cùng Thằng nhỏ, Ông già đã không nói gì mà cứ để sự tế nhị ấy của cô diễn ra. Tiếp đến ông dùng cồn loãng vệ sinh bên trong miệng, hai lỗ tai, hai con mắt, hai lỗ mũi, hai lòng bàn tay bàn chân và những bộ phận khác, đến bây giờ tôi mới hiểu đó là những nơi dễ bị vấy bẩn theo nhiều nghĩa nơi loài người, bọn tôi thì chỉ cần nhảy ùm xuống nước là coi như sạch. Theo sau sự thanh tẩy đó, Ông già dùng nước sạch và khăn nhỏ để lau mặt cùng những phần da thịt còn sót lại của bà, rồi lau lại bằng một chiếc khăn khô khác mà Cô bé chuẩn bị sẵn trước đó. Cuối cùng, một chiếc khăn mùi xoa có thêu hình một bụi Tre Ngà được phủ lưa thưa những Dây Tơ Hồng, loại dây mà ngày xưa con nít hay chơi “bán quán” dùng làm sợi mì mà nay đã ít khi còn gặp, đã chẳng còn ai được xoe duyên nữa. Tấm vải quấn quanh hai vòng thi thể Bà lão không hẳn trắng toát, mà nó có màu hơi ngà ngà, như màu nắng chiều ráng đều phảng phất trong khu rừng sau ngôi nhà gỗ của họ. Ra là vậy, một sinh mạng con người kết thúc cũng chỉ vỏn vẹn được thêm vài phút, có lẽ vài phút ấy khiến họ dần làm quen hơn với sự mất mát sau đó, như một bước đệm cho sự kết thúc, hay khởi đầu của một thứ neo lại ở đâu đó, tôi không rõ. Với chúng tôi, những con vật bị hầu hết người ta coi là vô tri, thứ mang đến là sự đột ngột, sự biến mất, và sự không biết. Có lẽ nó làm chúng tôi đối mặt với cái chết nhẹ hơn không? Tôi không chắc nữa, nhưng lúc này hình ảnh mẹ tôi bị chích điện chỗ ngã ba sông đằng xa hiện ra, không một lời từ biệt, bà đột nhiên đi ra khỏi đời tôi như người cha tôi chỉ hình dung qua lời kể của mẹ. 

    “Ông cho con tha một chút son cho bà được không, hôm bữa con định mua tặng bà mà lúc đó không còn tiền” – Cô bé vừa nói vừa đưa thỏi son cầm sẵn trên tay, màu gì tôi cũng không rõ nhưng nhìn nó làm tôi liên tưởng đến những ngày xuân mát mẻ. Ông già chỉ gật đầu rồi kéo khăn mùi xoa trên mặt lên chừa lại đôi môi nhợt nhạt.

    Thằng nhỏ xếp khăn che lại, đem đi cất những vật dụng nãy giờ sử dụng cho việc vệ sinh, nó tiện thể hái một nhánh hoa Sao Nhái màu cam nhạt quanh nhà rồi vào ôm tôi lại gần mặt Bà lão, ngồi xếp bằng nhìn Cô bé thoa son cho bà. Có một khoảng im lặng sau khi son được thoa xong, Thằng nhỏ đặt hoa lên khăn che mặt chỗ thái dương rồi xoa xoa lên đầu tôi vài cái, “mọi lần bà hay cho Rùa ăn hoa này đó chị”, Cô bé quay qua nhìn rồi hai người cười, Cô vẫn kiểu cười mím môi như muốn cất lại điều gì đó không muốn nói ra, còn Thằng nhỏ thì vẫn một cái nhếch mép bên trái thừa hưởng từ ông mình. Nụ cười như một căn bệnh thiện lành vậy nó lây lan lặng lẽ, tôi quyết định pha trò như mọi khi làm bà thích thú. Tôi bò lại gần đầu bà, ba người bọn họ tròn xoe mắt như nghĩ tôi muốn tạm biệt hay khóc than gì đó, nhưng không, tôi ngoạm lấy nhành hoa rồi lôi ra khỏi mặt bà, xong tôi nhai chậm rãi nhấm nháp như loài Rùa vẫn vậy. Một trận cười vang lên giữa ba con người tuổi tác khác nhau, “Mày làm cái gì vậy trời?”, họ vừa cười vừa nói như vậy khi tôi đang rụt đầu vào mai. Rồi đột nhiên, ào một cái đàn chim Sẻ hơn chục con láo nháo bay vào ngang cái chuông gió làm nó reo lên “kleng kleng kleng” như tiếng của mấy xe cà rem xưa nay không còn thấy xuất hiện trong xóm. Tiếng chuông như đưa mọi người quay lại thực tại, tôi cũng không pha trò nữa, Ông già đứng dậy rồi nhìn lên cái chuông, hai lòng bàn tay chắp lại ngang bụng, ông gật đầu nhẹ một cái và nhìn xuống “Cảm ơn mấy đứa và Rùa”, có lẽ họ không để ý nhưng tôi cũng cười rồi đây, nhếch mép bên phải.

    Từ đằng xa, Người con trai nhìn vào với con mắt châu lại tỏ vẻ khó chịu, sau khi bỏ được cái điện thoại ra khỏi lỗ tai thì bắt đầu bước những bước vội vàng về phía nhà gỗ. Chẳng rõ anh ta tức giận điều gì mà trái Thị dưới đất không thấy rồi đạp trúng, quả vàng ươm tứa ra dính đầy vào đôi giày màu nâu bóng, nhìn mà tôi không sao nhịn nổi cười. Người con sút vào quả Thị lần nữa rồi dẫy nẫy “grừ” lên một tiếng, giày anh ta lại dính đầy màu vàng thêm lần nữa. Anh ta tiến đến gần nhưng không đi lên nhà, ngôi nhà gỗ có mặt sàn cách đất một khoảng nhỏ để hạn chế sâu bọ tình cờ lẻn vào nhà mà cũng cách được hơi đất của rừng. Anh ta ngước nhìn lên một chút vào mặt của cha mình, như một tên quan đang bẩm báo điều gì, nhưng với thái độ này có thể nhà vua sẽ chém đầu anh mất.

    “Cha chơi trò con nít đủ chưa? Con gọi cho chị rồi, tụi con quyết định sẽ thuê người đến khâm liệm tử tế xong sẽ kêu người trong công ty con vẽ cho mẹ một ngôi mộ đàng hoàng ngoài nghĩa trang, con mua sẵn rồi” – Người con hùng hổ nói lớn tiếng, nhưng ánh mắt anh ta đôi lúc phải nhìn đi chỗ khác.

    “Chẳng có gì để quyết định ở đây” – Ông già nhíu mày dày như con sâu trên Dây Lưới hay mọc quanh hàng rào của dân khu này.

    “Cha bị cái gì vậy? Cái gì mà giàn hỏa thiêu tự vẽ, ở đây lâu quá cha mất trí rồi hả? Quay về với thực tại đi! Để con lo!”.

    Vừa dứt lời, một ly trà nguội tạt thẳng vào mặt Người con từ sau lưng Ông già, là Cô bé. Anh ta lấy tay che mặt như một phản xạ tự vệ của con Nhím xù lông, Thằng nhỏ thì chạy lại ôm lấy chân Ông già, còn tôi thì thử một giọt trà vương vãi dưới sàn. Hoàn hồn sau vài giây, anh ta tiến gần hơn chỉ thằng mặt Cô bé rồi tiếp tục lớn tiếng: “Mày nghĩ mày bị bỏ rơi rồi tới đây ở vài bữa là thành con họ hả? Mày nghĩ mày là ai? Họ rồi cũng sẽ bỏ mày như tao từng bị thôi”. Từ đằng sau Người con, Chàng trai hàng xóm sau khi lái chiếc máy cày nhỏ chở gỗ làm giàn thiêu và Lão hàng xóm đến, anh ta nhảy tót xuống xe mà chưa kịp tắt máy rồi lao thẳng tới níu một bên vai nắm cổ áo Người con nâng lên.

    “Chứ mày nghĩ mày là ai, hả?” – Anh ta nói khi điều thuốc còn trong miệng.

    “Đánh tao đi, đánh tao đi, thằng nhà quê cục súc” – Người con khiêu khích.

    “Tao mà mấy năm trước là cho mày ra bã rồi, để mày trở thành thứ cặn bã mà mày đang là, biến mày” – Chàng trai hàng xóm quăng Người con ra một bên té lăn ra đất.

    Lão hàng xóm chạy lại đỡ Người con lên phủi bụi rồi thì thầm vào tai “Hồi đó anh đâu có dầy đâu, nhìn đi, mẹ anh mới chết đó”. Anh ta giật tay lão ra rồi đứng dậy xỏ đôi giày vàng của mình lao đi ra hướng đầu làng, trong lúc chạy được một đoạn anh ta quay lại để kêu con mình : “Đi về mày, thằng kia”, Thằng nhỏ vẫn ôm chân Ông già. Người con quay đi rồi biến mất trên con đường vào nhà. 

    “Con xin lỗi đã ồn ào” Chàng trai hàng xóm cúi đầu trước thi thể Bà lão.

    Từ trong nhà, Ông già xoa đầu thằng nhỏ rồi đi ra bàn đá chỗ cây Thị sau khi nói “Con ngồi đợi ông chút”. Ông ngồi đó cùng Lão hàng xóm, cả hai cùng đốt thuốc rồi nhìn vào khoảng trống trước mặt.

    “Càng ngày sao nó càng tệ dậy hổng biết, hồi xưa nó hoạt bát chứ có thô lỗ dậy đâu” – Lão hàng xóm phá vỡ không khí im lặng.

    “Do nó không có một người cha tốt ”- Ông già đáp.

    “Anh giúp tôi làm cái giàn cho bả, để ít ra tôi có thể làm thằng chồng tốt” – Ngắt quãng một hồi Ông già nói tiếp.

    “Ừ, hút xong điều này vào làm” – Lão hàng xóm ngồi vắt 1 chân lên ghế, phả một làn khói thuốc mà trong nhà tôi nhìn ra như thể hai người ngồi đó đột nhiên biến mất, như thể mẹ hay thằng bạn của tôi vậy. Nhưng không, họ vẫn ở đó, chẳng biết là may hay xui cho họ nữa.

    Ở trong nhà, Cô bé lấy bản vẽ giàn hỏa thiêu ra xem rồi vẽ vẽ viết viết gì đó như đang tính toán lại, còn Chàng trai hàng xóm cùng Thằng nhỏ đang ngồi thòng chân xuống đung đưa, tôi thì ở phía sau hai người nhưng đang nhìn xem Cô bé. Trông cái giàn cũng giản dị nhưng làm chẳng biết thế nào, “Thường mấy thứ nhìn có vẻ dễ mà để đạt tỉ lệ đẹp được là phải đi qua một quá trình rất khó”, Bà lão đã từng nói thế với Cô bé. Tôi ít khi hiểu những câu nói kiểu như vậy của con người, như cái mai Rùa của tôi có đo đạc gì mà vẫn đẹp, dẫu nó có vài vết sẹo và rong rêu lắm lúc bám đầy. 

    “Anh xin lỗi chuyện hồi nãy” – Chàng trai lên tiếng khi ngồi đó với Thằng nhỏ.

    “Ba em quá đáng thiệt mà”

    “Anh đã hơi nặng lời”

    “Thật ra ba em khác đi từ khi họ ly thân thôi, ba mẹ em ấy”

    Sau khi khói thuốc của hai ông già tan đi vào không khí, cả hai ngồi dậy đi vào nhà, Ông già đứng nhìn mọi người và nói “Mọi người giúp tui, tiền đây con đi chợ nấu dùm ông mấy món tùy con, còn con đi quanh nhà thấy gì cần dọn thì dọn, cả tuần này ông bừa bộn lắm. Còn mày cứ đi loanh quanh nhà như mọi khi, hoặc về suối khi mày đã chán”. Chẳng nói chẳng rằng, mọi người túa ra khắp hướng như đàn Ong tìm mật, Bà lão vẫn nằm đó như chờ đợi niềm vui cuối cùng, còn tôi lại bị kẹt vào cái trụ đá mà chẳng ai lôi ra, thôi thì nhìn họ chăm chỉ vậy. Dẫu sao đó là điều đẹp đẽ nhất họ mang đến cho thế giới này, không phải trí tuệ vì làm sao bằng Mẹ Tre trong rừng, không phải lời nói vì đó là thứ khởi đầu cho cãi vã, mà đó là sự cần mẫn ngày qua ngày trong rừng, trên cánh đồng, trong chợ và cả khi ở nhà.

    Một lúc sau thì tôi thiêm thiếp buồn ngủ, trong sự lờ mờ về những ký ức đêm hôm đó, trời ngoài suối lạnh, nên lúc chiều tà tôi đã bò lên bờ để rị mọ rúc vào trong đống rơm Ông lão lót dưới sàn nhà. Tôi nghe thấy tiếng Bà lão ho từng cơn, giọng nói thều thào về cái chết, họ nói với nhau những thứ vừa giống vừa khác lời mẹ tôi kể, hôm đó như tôi đang nghe cha mẹ mình trò chuyện vậy. Nó làm tôi nhớ có lần lâu rồi, bao lâu tôi không rõ, tôi đã hỏi mẹ về cái chết.

    “Khi nào thì mình chết như cha, có phải chỉ khi bị trái nổ mình mới chết, hay còn cái chết nào khác vậy mẹ”, có lần tôi hỏi mẹ như thế trong khi hai mẹ con đang bơi về phía ngã ba sông. Mẹ đã dừng lại, ngoi lên mặt nước rồi bò lên bờ, dẫn tôi lên một gò đất nhỏ nơi nhìn về phía xa là nơi cha đã chết dưới gốc cây Bứa rừng. Mẹ bình thản trả lời “Đến một lúc nào đó, khi mỗi ngày con mở mắt ra, những hình ảnh của người con yêu thương thật sự không còn gần đây, chúng ôm trọn lấy cái mai, cứ bất giác con lại thấy họ, những hình bóng lượn lờ quanh mặt nước, quanh áng mây nhìn qua tán lá, dưới những sợi rễ của đám Lục Bình ngoài kia, là lúc con đã già. Rồi đến khi, con không còn thấy gì cả, con thấy họ hiển lộ rõ ràng trước mắt, không như những màn sương bóng khói, con không còn biết mình đang ở đâu, chỉ còn một cảm giác duy nhất còn sót lại, mẹ nghĩ đó là khi loài Rùa của mình chết, khi điều gì đó đẹp đẽ bắt đầu”.

    “Vậy khi đó mình có thấy cha không mẹ, cha có còn dưới gốc cây đằng xa mà mẹ kể ?”

    “Con muốn gặp ai khi cái mai lấm lem bùn đất?”

    “Mẹ và thằng Lòng Tong, dù con ghét nó lắm, nó láu táu làm gì cũng lia lịa, còn hay chỉa đồ ăn của con, nhưng mà đi chơi cùng nó vui. Con không chắc có muốn gặp cha không vì chưa bao giờ con nhìn thấy cha từ khi sinh ra. Nhưng mà thôi, con muốn gặp cha, để mẹ gặp lại cha ở đó, nơi mà mẹ nói là đẹp đẽ.”

    “Lúc đó ba người mình sẽ lật ngửa ra phơi nắng” – Vừa nói mẹ vừa dùng cái đầu của mẹ, chỗ có nhiều vết sẹo của lưới cắt đứt, mẹ hất tung tôi lên lật ngửa, bốn chân tôi giãy dụa vừa sợ vừa mắc cười”

    “Bật con lại bật con lại, Lòng Tong ơi cứu tao”

    Một chút sau khi nghe tiếng Cô bé đi chợ về “Rùa lại tự bẫy mình hả?”, những ký ức ban nãy còn lờ mờ, tôi nhìn ra thì thấy ba người đàn ông làm sắp xong, à không là bốn, Thằng nhỏ cũng phụ bưng nước và trái cây ra cho họ, nó đang đứng nhìn chăm chú. Nhìn từ xa, cái giàn quả là thứ hay ho, đáng để leo lên tắm nắng vào ngày đông, tất nhiên nếu nó không phải là cái giàn hỏa thiêu. 

    Màn chiều chật dật cũng dần buông, họ cùng nhau phụ một tay bồng thi thể Bà lão đặt lên trên ý tưởng cuối cùng của bà. Đó là một khu đất cát trắng hình giống quả Bầu Hồ Lô, tất nhiên nó không tròn trịa như vậy, được chia làm hai vòng cong dính với nhau vào một cái eo nhỏ ở giữa, đường cong nhỏ nhìn giống hình cái đầu của tôi còn vòng to thì như mai Rùa. Ngay tại vọng eo ai đó đã đặt một cái cổng không có cửa như chia cách hai vùng đất khác nhau ở các chiều không gian khác, vài lần tôi đã thử bước qua bước lại nhưng giờ thì vẫn còn ngồi đây. Bên dưới cái cửa về cả hai phía của quả Bầu Hồ Lô cát trắng là một hàng đá cuội nhỏ được chặn lại bởi các thanh Tre thành như một đoạn đường nhỏ, mỗi lần có người đi ngang đều nghe tiếng những viên đá va vào nhau lạch cạch nghe rất vui tai. Bên phía vòng cong nhỏ là nơi họ đặt giàn hỏa thiêu, bình thường ở đó đặt một cái bàn gỗ ngang tầm 2m liền với băng ghế dài, trên mặt bàn là ống Tre Mạnh Tông to cao như ống đũa và một cái khay nhỏ bằng gỗ Tràm, bên trên có luôn cả mái tranh đủ rộng để che nắng phía Tây cho người ngồi đó. Người gần đó đôi khi xin ông bà đến đó để đọc sách, mấy đứa nhỏ có thể học bài hoặc ngồi vẽ, cũng có khi họ chỉ ngồi đó và nhìn vào khoảng trống bất tận trước mặt. Quy tắc duy nhất ở đó là chỉ một người được ngồi đó mà thôi, và ngày hôm nay nó dành cho Bà lão. Họ đặt bà lên giàn hỏa thiêu, thứ duy nhất bà nghĩ ra mà không thể thực hiện, mỗi người đứng một vị trí xung quanh vòng cong nhỏ ấy, cạnh họ là những khúc gỗ to như con cờ hình thù kỳ quái đặt theo viền, Ông già thì đứng ở mặt đá cuội gần chỗ vòng eo có cánh cổng trọi trơ không cửa. Nhìn từ đằng sau lưng, xuyên qua cánh cổng, như đang nhìn xuyên thời gian và thấy tuổi già cùng cái chết của chính mình vậy, như kiếp sau của một con Rùa. 

    Ông già vừa cầm cây đuốc tiến đến chuẩn bị châm lửa, ngọn sáng ấy như đang nhảy múa trên thanh Tre, nhìn lửa lúc nào tôi cũng vừa vui vừa sợ, vừa sinh ra cùng sắp tiêu hủy. Vừa lúc đó, có tiếng xe ba gác chạy vào từ đằng xa và cả những tiếng nói nhỏ của nhiều người đang đi vào, đó là bà con gần đó và lũ nhỏ hay đến học được chở trên xe cũng đến, có lẽ ai đó đã nghe tin rồi báo nhau cùng đến, ở đây chả có bí mật nào cả. 

    Họ vừa đi làm về rồi vội đến, trên người còn bùn đất, có người thì đang mặc chiếc áo đồng phục công nhân, có đứa nhỏ còn trên người cái áo trắng và khăn quàng, còn có cô giáo mặc áo dài xin đôi dép lào ở đâu cũng đang cùng đi vào. Không áo trắng, không áo đen, không khăn tang, chỉ một sự vội vã để đưa tiễn một con người mà họ yêu mến, để được nhìn mặt bà lần cuối. Cũng chẳng kèn Tây, chẳng vòng hoa viếng, cũng chả có người canh thùng tiền điếu, chỉ một ánh đuốc le lói như thân phận của con người ở đây vậy. Một người cầm trên tay nãi chuối ở nhà, có đứa học trò đang trên tay một nhành Điệp đỏ hái vội, mỗi người một vẻ tiến vào chậm rãi, chỉ cùng nhau sự nhỏ nhẹ im lìm, trừ con xe ba gác.

    “Mọi người dẫn bà con đứng xa ra, hơi người chết xác cháy con nít hít vào trời chật dật này bệnh thì lại không hay” – Ông già nhìn những người phụ ông cả ngày hôm ấy nhờ họ dẫn mọi người đi qua cái vòng cong lớn còn lại, nơi ở giữa bãi cát có cây Tràm Bông Vàng già xõa bóng.

    Cả khu đất cát này hồi xưa là cái vùng trũng Trâu nằm, rồi người ta không còn ai nuôi nữa, đến mùa mưa nó ngập nước còn mùa khô thì Mắt Mèo mọc lên nhiều, cây Tràm ở đó từ khi ông bà đến đây sống đã có sẵn rồi. Có một hôm người nhà nước đi nạo vét lòng sông gần đó, nên ông đã nói họ xả cát trắng dưới đáy sông rồi dẫn ống bơm cát trắng lấp đầy cái vũng trũng ấy. Từ đó, mỗi chiều tụi nhỏ và thanh niên đến đó chơi quanh bóng mát của cây Tràm già. Cách đây hơn hai mươi năm, nhà nào cũng có cái sân cát như vậy quanh một cái cây to, ở dưới sẽ là cái giường tre hoặc tấm phản tấm ván để nằm nghỉ trưa, giờ thì họ bảo lá cây và cát dơ nên tráng xi măng cho sạch. Ở đó tối đa chỉ chứa năm đứa một lúc, “Đông chỉ tổ không ai có trách nhiệm, ít ít ngó nhau mà nhắc nhở”, Ông già từng nói như vậy. Có lẽ đó là lí do mà ông bà từ chối vài người tài trợ tiền cho họ mở một lớp học cho mấy trẻ em nghèo khó gần đó, họ đã từ chối bằng câu trả lời “Tụi tui chỉ là Nông-Lâm viên, không phải Giáo viên nên không dạy nhiều được”. Có lúc ông bà bị coi là đạo mạo, không tốt lành như vẻ bề ngoài, vậy mà chục năm qua ai cần tham khảo hay học gì đến hỏi họ đều hăng say trao đổi, nhưng chỉ một kèm một mà thôi. 

    Tất cả gần hai mươi người đứng quanh cây Tràm rồi nhìn về phía ánh đuốc xa le lói, trăng cũng đã bắt đầu lộ diện, tạo nên màn khói bạc phủ cả khu đất cát trắng. Không khí im ắng giữa mùa hè, mọi sinh vật như dừng lại để đợi điều gì đó, như chờ xem pháo hoa để kết thúc và bắt đầu lại mọi thứ. Mọi người vẫn có lúc nhỏ nhẹ với nhau những lời kể về Bà lão khi còn sống, có người thì thút thít khóc, Thằng nhỏ thì đội tôi trên đầu để nhìn cho rõ. Cuối cùng, lửa cũng đã bùng lên, như pháo hoa vút lên một chốc, chỉ là không ai hò reo ầm ỉ mà thôi, không khí đã thực sự im bặt trong ánh lửa hòa vào vệt trăng, những loang lổ ánh sáng dịch chuyển bên trong nhau, như tâm trạng tôi lúc này vậy, đượm buồn nhưng vô cùng hân hoan trước thứ bầu không khí mà không phải con Rùa nào cũng được thấy một lần trong cuộc đời dài dằng dặc những bước chân rề rà. Bóng dáng Bà lão trong lửa cũng dần nhòe đi không còn nhận rõ, còn lửa thì vẫn bùng cao do tiết trời hanh khô mùa hè, mùi da thịt cháy cũng bắt đầu tỏa ra, tiếng kêu lách tách cũng bắt đầu xuất hiện rõ nét hơn. Bỗng ở đâu một cơn gió thổi lồng qua khu đất làm rung chuyển cành lá cây Tràm già, sáu cái chuông được treo trên đó cũng theo đó mà hòa nhạc. Từ khi bà biết mình bị bệnh, cứ mỗi năm vào Tết khi đi lễ chùa, họ đều mua một cái chuông nhỏ treo lên đó. Mỗi năm đi qua, chuông ngày nhiều lên như hy vọng của họ, nhưng rồi đến lúc âm thanh lớn dần lên rõ nét như báo hiệu điều gì sắp xảy ra. Trong khi mọi người đang ngước lên nhìn và tìm cho riêng mình một cái chuông, thì từ đằng xa Ông già khoắc tay ra hiệu cho mọi người đi về. “Ổng dặn sợ tụi nhỏ ngửi mùi bị bệnh nên thôi mọi người về đi, bữa khác ghé thăm ổng sau”, Lão hàng xóm đứng lên phía trước nhóm người rồi giơ hai tay lên nói như vậy.

    Nhìn bà con ghé viếng ra về cũng lặng lẽ như cách họ đến, dưới góc Tràm có một nãi chuối và một nhành Điệp đỏ, lặng lẽ mà tình cảm, trừ cái xe ba gác ra. Đêm hôm đó, Chàng trai hàng xóm và Cô bé ngủ lại cùng Thằng nhỏ, bình thường họ nhà ai nấy ngủ rồi đôi khi đến học hay phụ gì đó cho ông bà, nhưng hôm nay ai đó phải trông nom Ông già dù ông còn rất khỏe mạnh. Một ngày nhọc nhằn cho họ về nhiều mặt, họ đều lăn ra ngủ sau khi ăn cơm tối và tắm rửa, tôi cũng được cho một ít Táo và Bí Đao trong nồi canh. Ăn xong tôi cũng lúi cúi đi về suối, dù gì có nhà thì phải về dù có ở một mình đi nữa, “Về hả Rùa? Bye nha!” cả ba người đồng thanh chào tôi.  

    Trên đường về suối, tôi đi ngang vườn rau của ông bà đằng sau gian bếp, nước sinh hoạt trong bếp được đưa ra vườn rau, họ rửa chén bằng loại dung dịch tự ủ từ Khế sau nhà và bả Mía nên rau rất tươi tốt và nền đất thơm phức, đặc biệt là sau mưa. Khi đi được một nửa vườn rau, tôi như nghe thấy tiếng ai đó phát ra từ phía cửa sổ của bếp, bên trong những hàng Húng Quế, Ngò Rí, Diếp Cá, Húng Lủi, Ngò Gai, … ai đó nói với tôi rằng “Ăn no rồi về hả mạy, Rùa? Nhớ coi chừng chồng tui nha, đừng lén ăn Sung chín rụng bên suối nhiều quá mà mập đó nha”. Khi quay đầu lại thì không thấy ai cả, tự dưng mắt tôi chảy nước, còn miệng thì lại cười nhếch mép phải, tôi cười hay khóc, vui hay buồn, thương tiếc hay đưa tiễn? Trên phần còn lại của đường về nhà, tôi bước đi mà không cảm thấy gì dưới đất, nhìn nhưng không nhận ra xung quanh. Về đến suối, bên cái đám lá khô xung quanh là Dương Xỉ nơi tôi gọi là nhà, tôi rụt đầu vào mai rồi dần chìm vào giấc ngủ. Trong những mơ hồ của giấc ngủ một con Rùa, tôi nhìn thấy những hình ảnh khi lần đầu mẹ dẫn tôi về sống bên con suối sau khi rời bỏ ngã ba sông nguy hiểm, những ngày đó nhà gỗ còn xập xệ, bên trong chưa có gì ngoài sách và màu vẽ. Cuộc sống thật kỳ lạ, cái gì được cái gì mất, có những người không còn nhưng vẫn ở đó, nhưng lại có thứ dù ở trước mặt nhưng lại như không có. 

    “Toóc, toóc, toóc” ba giọt nước đọng lại trong sương sáng rơi xuống từ những chiếc lá phát ra âm thanh khi chạm vào cái mai của tôi, đó là chiếc đồng hồ báo thức dễ chịu hơn bọn chim bên kia sông. Việc đầu tiên thức dậy là rung nhẹ mấy bụi cây thấp gần đó, để sương đọng rơi xuống và tôi uống vài giọt, cũng là để tôi thật sự tỉnh dậy. Sau đó thì đi dạo quanh gốc Sung bên suối rồi ăn sáng bằng quả chín cùng vài lá cải xoong Nhật mọc phủ kính khu vực đó. Ngày trước ông bà xin ở đâu được một ít rồi dăm dọc mặt nước, giờ thì nó thành ra một thảm thức ăn sáng cho tôi. Hôm nay tôi ăn Sung chín ít đi nhiều, vì như ai đang nhìn mình khi ăn vậy. Đang nhấm nháp lá non thì tôi chợt tò mò không biết ngày hôm sau một tang lễ loài người thường làm gì, có điều gì mà tôi không nên bỏ lỡ không. Thế là tôi quyết định men theo suối quay lên lại nhà gỗ của họ.

    Tôi không đi thẳng vào khu nhà mà về hướng bãi cát Hồ Lô, lúc đó mặt trời cũng chỉ vừa gửi tôi một ít nắng đầu tiên trong ngày trên những ngọn cây cao, trông xa xa như ai đó mở hờ cánh cửa vì còn e dè gì đó chưa dám đi vào thế giới này. Ông già vẫn nằm đó ngủ trên đống đá cuội nhỏ chỗ cánh cổng không cửa, đầu ông bên phần cái vòng cong lớn còn phần dưới thì bên vòng cong nơi những gì còn sót lại của Bà lão vẫn ở đó. Tôi bò lên bụng nằm yên đó và quay đầu nhìn gương mặt chữ điền của ông, râu ria đã mọc um tùm sau những ngày lao lực chăm sóc Bà lão nhưng vẫn không bỏ bê khu rừng sau nhà, nhìn đám râu như cỏ mọc lên trên mảnh đất bỏ hoang từ lâu. Đôi mắt ông bình thường to tròn như mấy hạt Nhãn trên con đường đi vào nhà, nhưng giờ đây đã có chút sầu thương. Trên lòng bàn tay trái của ông có vỏ Dừa rỗng mà ngày xưa người ta hay dùng giữ nhiệt cho ấm trà nóng, trên đó có khắc bốn dòng thơ.

    Em đã đi rồi, về với lửa

    Thi thể tan, lời hứa dần cạn

    Một nhúm tro tàn còn vương vãi

    U phiền sợ hãi theo gió về trời

  • Quyển nhật ký nhân loại

    Người ta viết nhật ký để làm gì ? Lưu trữ ký ức hay giải tỏa những dồn nén không thể nói ra cùng ai ? Điều gì khiến họ ghi lại những dòng ấy mà không phải những thứ khác ? Tôi thật sự tò mò về nhật ký vì chưa bao giờ tôi nghĩ mình sẽ viết chúng cho đến những ngày gần đây. Tôi tin rằng sự giao tiếp ở cùng tầng mức nhận thức là nhu cầu căn bản của con người, nếu một ai đó nói những điều bạn coi là không cần thiết hay chỉ là những thảo luận vặt vãnh, bạn khó lòng mà tiếp diễn vì rõ ràng không có gì tăng tiến. Cần làm rõ, sự tăng tôi đề cập ở đây không phải sự tích lũy cái biết, mà những gợi mở giúp người ta mở ra một cách nhìn mới đúng đắn và khả dĩ, chứ không phải để tạo ra sự củng cố vào niềm tin cái cũ. Khi sự trò chuyện mãi xoay quanh việc bổ sung cái cũ, hay thậm chí đưa ra cái phản nghịch lại chúng đều như nhau, nó giống chúng ta đều cầm cái ly và người cho rằng nó tốt nhất dùng uống nước còn người kia bảo để ăn chè, không có gì thật sự diễn ra trong kiểu thảo luận đó. Nhật ký tồn tại trên nền tảng thành thật tuyệt đối với bản thân, dù cá nhân viết nên chúng đang mê ngủ hay tỉnh táo để không nằm ngoài điều trên. Kẻ mê tin rằng bản thân mình được nhìn rõ và phơi bày ra trước mặt mình vào trang giấy, người tỉnh muốn nắm giữ thứ gì đó rõ ràng được nhận thức. Mọi thứ trong nhật ký thật sự đi ra từ sự tuyệt đối không giả dối của người viết, chính vì vậy mà nó đáng giá khi ai đó muốn nhìn nhận lại một quá trình sống, dù chỉ là chuyện đã qua nhưng vẫn là nền tảng cho những thứ còn tiếp diễn.

    Nhật ký không đơn thuần là ghi chép, chúng còn là sự tự thảo luận với bản thân, nói đúng hơn là tiếp diễn của cái cũ trong nhận thực đang diễn biến của người viết. Tuy nhiên, phần không đáng tin cậy nằm ở chỗ, người ta có thể diễn giải cái cũ mà quên mất sự toàn vẹn của bối cảnh hay trạng thái tiếp nhận lúc sự việc diễn ra, trừ khi quá trình tiếp nhận ấy đủ mạnh để khắc ghi và tri nhận đầy đủ. Tôi cho rằng điều đáng giá nhất trong nhật ký lại là những câu hỏi treo nằm rải rác khắp nơi. Các câu hỏi này kể chúng ta nghe về nhiều thứ, từ bối cảnh đến các chi tiết tác động, do dự và cả thôi thúc đang sống bên trong ẩn chứa các khuynh hướng trong tương lai. Các câu hỏi này ít khi xảy ra trong các thảo luận trực tiếp với đối tượng khác mà diễn ra thường xuyên trong nội tâm và hiện lên trên nhật ký. Lý do chúng hiếm xảy ra là vì các thảo luận đa phần mang tính phù phiếm, quoa loa, vụ lợi giữa các cá thể người đầy toan tính bị chi phối mới dục vọng hay định kiến của mình. Những thảo luận kiểu này không rốt ráo đưa đến những khai mở cụ thể nào cả, chỉ nằm trên bề nổi và được chấp nhận vì lý do uy quyền của một ai đó, thông minh hơn hay có vai trò quyết định. Chúng vô hình làm giảm năng xuất và tính tuyệt đối trong các hành vi hay diễn biến nội tâm tiếp theo. Một kẻ không nhận thức rõ bên trong mình còn bị ghì qua kéo lại của muôn vàn uy quyền, quả thật như chơi trò kéo co trong vô vọng, hay tệ hơn là đang bị ngũ mã dày xéo nội tâm của bản thân.

    Thế nhưng, dù các câu hỏi treo trong nhật ký quan trọng thì nó cũng có thể biểu hiện sự luẩn quẩn không lối thoát của người viết chúng. Đôi khi người viết trở thành người đọc thì rất có thể sẽ làm mọi chuyện trở nên tệ đi nếu tình trạng của họ hiện không có gì thay đổi mấy. Hồi đầu đó chỉ như một sự giải tỏa thì sẽ không có giá trị gì về sau, chúng chỉ mang lại điều gì đó nếu người viết thật sự đang suy tư về chuyện họ viết, tức rằng dòng viết trở thành dòng sống động cùng họ tương tác liên tục. Những từ ngữ không còn là màn múa may cho qua chuyện mà những di chuyển bên trong nội tâm người viết, đọc và viết, sống và nhật ký trở thành một không tách rời. Sẽ có người cho rằng nếu là một thì chuyện viết trở nên vô ích, tôi không nghĩ như vậy. Ngay tại cái tư duy làm việc gì đó để đạt được một thứ khác vô hình tạo ra sự tác rời, tức rằng sống và nhật ký trở thành hai giai đoạn tách nhau chứ không còn là một. Khi chúng là một, chúng sẽ mang trong mình sự dồi dào năng lượng, cuồn cuộn những hình hài mà một người đọc khác hoàn toàn cảm nhận được, vì những sự dịch chuyển càng sâu thì càng giống nhau ở bất kỳ ai. Nó giống như khi viết thoại cho truyện hay kịch, nếu nó được toan tính quá chi tiết, các dòng chuyện trò sẽ bị vặn vẹo, dù mang lại một ý nghĩa mà người viết hướng đến thì sức sống không thể chảy tràn vào trong người đọc, hay chính cả người viết trong trạng thái viết lúc đó cũng tự ghìm chặt chính mình. Tính hợp nhất này kết nối giữa tất cả mọi phía trong đời sống, hiện tại quá khứ tương lai dịch chuyển cùng nhau, lý giải và xâu chuỗi một cách trọn vẹn mà không bị tập trung vào một mạch lý trí hay sự việc nhỏ lẻ tách rời. Cách viết nhật ký thật sự làm tôi suy tư nhiều về sự viết và cả sự sống, từ ngữ hay hình ảnh màu sắc đều chỉ là công cụ, để chúng sống lâu thì nó phải chạm đến đáy của dòng nhận thức hợp nhất này, nếu không chúng ta chỉ đang xem một cái xác chết rồi tưởng tượng trong ích kỷ về quá trình từng sống của chúng với muôn ngàn phán xét.

    Chợt nhớ đến những dòng nhật ký của người bạn viết cho tương lai, tôi không nghĩ có tồn tại cái gọi là viết cho tương lai đó. Chúng là những dòng tự sự về mong muốn của hiện tại chưa làm được, ẩn bên trong một chút cảm giác bất lực, bị kẹp giữa năng lực và mong cầu của mình. Suy nghĩ bắt đầu kẹt lại trong thời gian, các chu trình đi trên thời gian xuất hiện như một ảo tưởng về phương pháp để mộng thành thực, mộng và thực không bao giờ là một hay trở thành cái kia. Mộng là cục bộ, bó hẹp trong một mưu cầu hạn hẹp, chúng luôn dễ dàng định hình và đong đếm. Thực không dừng lại ở đâu cả, rộng lớn mênh mông cũng như đòi hỏi năng lượng cực kỳ lớn để tiếp nhận và song hành. Các suy tư kẹt trong việc trở thành sẽ không có lối thoát, các đòi hỏi mộng ngày một lớn dần lên, đạt được cái này thì lại kẹt trong khó khăn khác và lại gò ép nhận thức vào một chiều không gian cục bộ khác. Cục bộ có thể làm một nhóm người có cùng giấc mộng thỏa mãn, những kẻ mê ngủ thì chẳng bao giờ làm khó chịu nhau. Người ngủ bị người thức làm khó chịu là đương nhiên, ngược lại thì không, người thức dậy lo sống cuộc đời mình với muôn ngàn sự kiện thực va chạm nhau. Đôi khi họ va phải kẻ ngủ chứ không hề mong muốn, thức thì không muốn gì cả, những thứ họ cần hay muốn nhanh chóng được nhận thức và sống hướng về nó, có hay không có chúng không còn là vấn đề khi thấy toàn bộ chu trình sống.

    Xét ở góc độ hạn chế, viết cho tương lai cũng không hẳn quá tệ. Chúng như một dự cảm của người viết về cuộc sống của họ đáng ra phải như thế, chỉ là họ chưa tìm ra cách để thức dậy. Người mộng không có năng lực tự đánh thức, họ chỉ thức khi mấp mé có cơ hội hay cơ duyên được va chạm người thức. Thời khắc lay động này rất quan trọng, một kẻ ngủ quá sâu sẽ khó lòng mà tự nhận thức về va chạm này, hay mức độ va chạm của nhận thức chưa đủ lớn. Sự lờ mờ nhận ra còn một trạng thái khác hiện thời của kẻ mộng là tiền đề cho việc thọ cảm về khoảnh khắc lay động, lưu giữ để tri nhận chúng đủ lâu, lúc ấy người thức sẽ nhận ra ngày và chỉ một cái lay nhẹ là thế giới có thêm một kẻ sống chân thực. Sự tự thân trong quá trình mộng này thực ra không giúp cho con người thức dậy, nó khiến họ cảnh giác hơn, dành nhiều sự chú ý về phía những lay động dự đoán của mình, ngoài ra cơ duyên về va chạm bản thân tôi thấy là cần thiết. Dù sự tự thân trong mộng không thật sự then chốt, nó khiến người đó rung lắc, xét tổng thể chúng làm tăng khả năng va chạm kẻ thức, chứ kẻ thức thì sẽ không bao giờ cố tình một cách thái quá để đánh thức ai cả, kẻ cố gắng là một kẻ mộng du nghĩ mình thức mà thôi. Mộng du vẫn là mộng nhưng bị chi phối bởi chính các rung lắc dữ dội, có nhiều cơ hội để tỉnh dậy mà cũng đầy rủi ro chìm sâu hơn vào giấc mộng dài sâu hơn. Vì sao ư, người này hành động như kẻ thức nhưng không tự chủ, chính vì vậy anh ta nghĩ mình đang thức và không còn để ý tới các rung lắc nữa. Tình trạng này trong xã hội loài người bây giờ rất nhiều, học đọc được vài kinh điển, ăn nói sinh hoạt như thánh nhân nhưng tâm địa chỉ là sự uốn nắn bắt chước, suy cho cùng mộng vẫn là mộng, chẳng có giấc mộng nào cao hơn giấc mộng nào cả.

    Chính những suy tư trên, tôi tin rằng nhật ký lưu giữ tình trạng và các mức độ của người viết, tất nhiên chỉ kẻ thức và người mộng đang lay động mới có năng lực nhìn ra một cách chân thật, nếu không mọi thứ lại là màn đánh thức nhau của hai kẻ mộng, chẳng có gì xảy ra cả. Đừng quan tâm tôi tự coi mình là gì, mộng hay thức, thứ bạn nên đánh giá là chính bản thân bạn khi đọc những gì đang phơi bày trong nhận thức của mình. Mọi chuyện sẽ luôn diễn ra đúng với trật tự, thứ duy nhất đáng giá là trạng thái soi xét, theo dõi liên tục nội tâm của chính mình chứ không phải kết quả nào đó đạt được ai đó hứa hẹn với bạn, hay chính bạn ru ngủ mình.

    Dù là của ai đi nữa, nhật ký luôn làm con người ta mong muốn được đọc, tôi tự hỏi tại sao. Cái cảm giác không sống trọn vẹn của con người có vẻ là một trạng thái phổ biến, ai cũng dày vò đau đáu một điều gì đó chưa đủ. Họ loay hoay không biết làm sao, kẻ mộng chẳng có mấy việc làm ngoài ngủ mê, sâu bên trong là rung lắc còn điều gì đó khác nữa. Sự động cảm mộng mị chắc là thứ làm họ thích thú với nhật ký, cũng có thể họ đang cần điều gì đó va chạm để tỉnh dậy, vì cái khao khát được thức là căn bản của loài người, chỉ là nó bị chôn sâu và lớp đất mộng ngày một bồi cao dày hơn mà thôi, không bao giờ khát vọng sâu thẳm ấy biến mất. Tôi tin rằng trong thời đại con người thích chiếc hộp tiện lợi hơn ngôi nhà thật sự này, nhật ký còn có thể là tọc mạch chơi bời qua loa, chúng tạo nên cảm giác được dự phần vào điều bí mật nào đó của những sự vụ hay con người nổi tiếng được coi là thú vị. Cái cảm giác thú vị lan vào trong đời họ trong phút chốc, sau đó đi thảo luận với kẻ mộng khác về điều đó, nó làm giấc mê ngủ càng chìm sâu hơn nữa, xóa tan đi cơ hội nhận ra những rung lắc để thức dậy. Càng nhiều vật chất và cả ý niệm bủa vây, đơn giản ta không thể chú tâm vào để lắng nghe những dao động nhỏ chìm sâu, mỗi thứ lặt vặt vô nghĩa cứ lấy đi sức sống của ta từng chút một rồi đến ngày chết còn không nhận ra mình từng sống. Nhật ký dù của ai, nếu được viết và đọc một cách chân thành, những dao động thông qua các sự kiện cùng suy tư chảy bên trong vẫn có tồn dư màu mùi sự sống, thứ giúp đánh thức các giác quan cũng như nhận thức chìm sâu. Thế nhưng tất cả phải được duy trì và chúng phải đủ mạnh để duy trì, nếu đọc gì đó khiến bạn khuây khỏa trong giây lát mà không cảm giác sức nặng chảy vào bên trong, đừng đọc chúng đây là lời nói chân thành của bất kỳ ai còn muốn sống.

    Ngó lơ các dao động nhỏ, dần khiến độ nhạy trong việc tìm sâu trong nhận thức trở nên tắt dần, những kẻ mê ngủ sẽ ngày một chiếm ưu thế và bao nhiêu người thức lẻ loi còn sót lại cũng không đủ, dù với người thức thì chuyện đó không còn quan trọng nữa. Đánh thức là một va chạm cơ duyên, không phải một nỗ lực cố ý mà làm được, ngay cả trong chủ đích thì người thức cũng chỉ đang sống với tất cả những gì mình có, không cố lôi kéo hay tụ họp lại thành bè phái, người thức không có bè phái vì họ nô đùa trên chính mình chứ không cần ai khác nhảy múa cùng. Nhật ký và những dòng suy tư chân thật sống động của họ là đủ để tạo thêm năng lượng cho các cơ duyên xảy ra, dù không cố tình nhưng chúng được nhận thức rõ ràng, từng dòng viết và lời nói đều cẩn trọng, mổ xẻ không dĩ hòa vi quý cho qua chuyện. Tôi tin lòng trắc ẩn của người thức nằm ở chính sự thức của họ chảy tràn vào trong hành vi nghiêm túc tuyệt đối không ngơi nghỉ của mình, thức rồi thì không mê nữa và không cần nghỉ ngơi. Cái thức của tinh thần khác thể xác chỗ đó, nói tới đây tôi lại thấy mình chưa đúng, thể xác cũng không mê khi nghỉ ngơi, chúng hoạt động để thu xếp những sai lệch và tự hồi phục chính mình. Chúng ta đòi hỏi quá nhiều giải trí ,nhưng sự thật tự nhiên ban cho sinh thể đủ năng lực để tự hồi phục nếu chưa đi quá xa làm quá mức.

    Chắc sẽ có bạn hỏi, quá trình và trạng thái nhận thức này giúp ích được gì phải không, rất nhiều đấy. Như viết nhật ký mà chỉ như chuyện trò với chính mình, chúng có sự kiện cụ thể khởi nguồn nhưng không có căn nguyên thúc đẩy tiếp diễn. Nói đúng hơn cuộc trò chuyện tự mang trong mình sinh mệnh đầy sức sống của riêng nó vì không hao phí năng lượng khi không bị kéo về bất kỳ đâu. Nói là không đi về đâu không có nghĩa là lang mang lạc lối, nó mang hàm ý rằng có thể tiến triển về muôn hướng mà vẫn mang trong mình lý lẽ sắc nét cùng tình cảm dạt dào. Đó chính xác là gợi ý về sáng tạo hay tạo tác, chúng khiến chúng ta không quằn quài đi tìm nguồn cảm hứng thông qua một cách thức hay bối cảnh tương đồng xảy ra trong quá khứ. Tệ hơn, chúng ta có thể sẽ gian lận qua mặt thánh thần bằng cách thiết lập các bối cảnh tương đồng để thúc đẩy nguồn lực này xuất hiện lần nữa, trong khí đó thánh thần chính là ta. Dối gian với chính mình vì muốn nhận ân sủng từ chính tạo vật của mình, quả nhiên sự thông minh của con người đi quá xa, chính vậy mà gây hại cho họ trên con đường nhìn nhận thế giới và chính mình.

    Khi tôi dùng hay từ sáng tạo hay tạo tác chúng phải được làm rõ theo nghĩa phổ quát hơn. Sáng tạo là những hành vì không ám màu bóng tối, thứ chi phối điều hướng làm lệch đi sử nở ra của hành đồng, thứ bóng tối này khiến con người không hành động mà tự động phản ứng theo một bộ quy tắc nào đó được xây dựng bên trong. Sáng tạo để mọi việc trôi đi, nở ra như bông hoa không biết đến từ đâu vẫn ngát hương thuần khiết. Các hành động này, theo quan sát của bản thân ở trong tự nhiên cũng như đời sống hằng ngày, chúng hội tụ đủ các yêu cầu của sự kiện hay tạo vật đang thành hình. Con người được trở thành một vị thần linh trong cuốn nhật ký của chính mình, nói đúng hơn họ được trả về với đúng tính chất thần linh tồn tại sâu bên trong họ, không cần phải bịa đặt rồi tự quỳ lạy tạo vật của bản thân. Mọi thứ viết ra trong nhật ký tinh khôi như bất kỳ cuốn kinh linh thiêng nào, nó chứa đựng đầy đủ nhân tính và lý tính, khi hiểu được chúng thì hai thứ này nhập làm một không tách rời. Đừng nhầm lẫn đây là lý luận về nền tảng của nghệ thuật hay sáng tác, mà khoan đã, sống cũng là một nghệ thuật, thứ nghệ thuật tối cao con người phải nhúng tay vào nhiều nhất chứ không phải bất kỳ thứ gi khác. Vậy xét cho cùng, thật sự đúng vậy, nó là căn nguyên nuôi sống đời sống nghệ thuật của nhân loại không thể khác. Chúng là năng lượng, là tiêu chuẩn chất lượng, là tình yêu, lòng trắc ẩn, có lẽ vài người tiếp nhận nó qua trực giác số còn lại thì lý luận logic đến tận cùng để thấu đạt chúng, không sao cả, khí chảy cùng phẩm chất thì đều trở về với đại dương mà thôi.

    Các quyển kinh có lẽ cũng mang hàm ý là một quyển nhất kỳ, có khi nói vui theo nghĩa thú vị thì nó như tốc ký của một vị ký giả ngồi nghe các bậc thánh trò chuyện. Họ ghi lại với nhiều tầng mức khác nhau, những con người càng thấu đạt thì sẽ tiệm cận trạng thái viết nhật ký tôi đã nêu ra ở trên. Đó chính xác là thể nghiệm sống trực quan ẩn chứa dòng chảy sinh mệnh các bậc thánh muốn truyền đạt, kinh chỉ là phương tiện chứa đựng nó, nhưng đây là loại phương tiện sống vì chúng cũng sinh động cùng người tri nhận viết nhật ký. Với tôi, tên những nhật ký nhân loại kiểu này không nên coi trọng cái tên phạm trù nó nói đến, thứ nên để tâm vào đó là cuộc đời người viết, thứ là yếu tố cốt yếu xem phương tiện sống họ mang đến thế gian có thật sự chống chịu được sóng to gió lớn, có đủ gìn giữ những lời thì thầm xuyên không thời gian của người xưa hay không. Các phạm trù được gọi tên, định danh chỉ mang tính định hướng, phân chia dễ truyền đạt, nhưng dần nó lại trở thành sợi dây trói buộc người đọc và viết kinh. Cuộc đời người viết nhật ký nhân loại là thứ cốt yếu lại trở nên bị thêu dệt làm mù mờ, thần thánh hóa các vị theo chiều hướng chiêu mộ thêm người mê càng mê. Sự sắp xếp lại thế gian quan trọng hơn nhiều với tạo ra cái mới, nếu xét tận cùng chỉ cần thu xếp mọi thứ bên trong có trật tự thì đó cũng là một dạng sáng tạo có sức nặng.

    Bạn có sẵn sàng viết một cuốn kinh cuộc đời mình không, mà có lẽ bạn có rồi mà chưa thành hình cụ thể, hay có lẽ nó không ở dạng ký tự mà là suy tưởng đi cùng sóng não. Phải rồi, não chúng ta cũng không khác gì tờ giấy phải không, mọi thứ đi vào in lên đó thành ra các dạng thức khác nhau mà thôi. Có thể là mùi hương, màu sắc hay xúc giác và vị món ăn, chúng đều được ghi nhớ như người ta viết nhật ký. Các ký ức quan trọng được ưu tiên giống như các sự kiện khiến ta phải cất bút, thế nhưng xét kỹ còn một chuyện khá thú vị. Nếu não không phải chỉ là chuỗi phản ứng dây chuyền có thiết lập ưu tiên, mà các nơ ron vừa sống độc lập vừa chuyện trò cùng nhau như một đại gia đình đang tương tác dựa trên tinh thần viết nhật ký sống của nhân loại. Vậy kinh điển hay kiệt tác hẳn là hình hài của trạng thái này thể hiện qua các loại vật chất khác nhau, đó là lý do trong lĩnh vực nào dù phổ biến hay ngách thì luôn có những thứ sống đời vượt lên trên thời gian không gian, như nghe dân ca của bất kỳ dân tộc nào cũng cảm thấy một sự trôi chảy từ tai đi vào trong. Tính chất của chúng là thiên biến vạn hóa nhưng lại có tính chặt chẽ trong sự bền bĩ và chú tâm cao độ. Hiểu chuyện này, ta không đòi hỏi các kêt quả nổi trội đám đông, mà hướng về phía chất lượng mà đại dương nhận thức làm nền tảng như tờ giấy trắng cho ta viết nhật ký đời mình.

    Viết lại không phải để người ta nhớ về mình, mà nhật ký nếu được thực hiện ở mức sâu nhất, sinh động nhất sẽ quay ngược lại tác động và nuôi sống người viết. Tất nhiên khi tôi dùng từ viết thì đó có thể là bán rau, làm phim hay phi công vũ trụ, sự viết là sự khắc ghi thông qua công việc nhờ cơ duyên không thể tránh né, ta nhận làm phận sự tự nhiên nhất của mình. Như khi ta bán rau tìm hiểu thật kỹ và sống cùng chúng, ta nhận ra nhiều thứ khiến ta học được nhiều hơn nữa về đời mình, thông qua cọng rau con chữ hay phi thuyền nhìn thấy trái đất cũng khiến ta thay đổi theo. Công việc và người làm là một, tương tác va chạm để tạo nên hình hài như một đấng tạo hóa đang điêu khắc chính mình. Hiểu dược tính trọn vẹn bền chặt mà luôn vận động trù phú này khiến ta không đòi hỏi mà dâng hiến, vì đến cuối cùng ta là người hưởng lợi nhiều nhất. Tin tôi đi khi tôi nói niềm tin và sự vui vẻ trong lao động, cùng với đó là quá trình nhìn nhận sự thật tận sâu xung quanh, chúng đáng giá hơn nhiều so với những vật chất. Suy cho cùng những tạo tác vật chất là hình hài, đại diện cho đại dương muôn màu.

    Tôi kết thúc 10 bài viết về các vật tương như vô tri ở đây, tại cuốn nhật ký tôi đang nhìn vào cuộc đời mình mà cũng là của một con người trong sự sống chung. Tôi biết có những thứ các bạn sẽ thấy tôi lặp đi lặp lại, tôi diễn đạt nó thông qua nhiều hình ảnh và lý luận, phần nào đó tìm cách phong phú hóa các chủ đề lặp lại. Tôi không cố tình làm chuyện đó, nó là cách thức mà trong cách thức chứa đựng luôn cả nội hàm bao trùm toàn bộ tác phẩm, chính nhận thức về nó dẫn đến phương pháp tự mình sinh ra chứ không phải nỗ lực tìm kiếm cách diễn giải nó, hai cách nhìn này chắc chắn dẫn đến các trạng thái sống khác nhau. Hồi đầu tôi đặt tên cho lần viết này cái tên “Tôi là”, nhưng dần cái tên đích thực của nó hiển lộ ra chính trong quá trình viết. Tôi xin gọi cái tên “Dòng chảy”, còn không biết trên dòng chảy mà tôi đang trôi dạt, cái tên khác có hiện ra không thì chẳng thể biết trước. Tạm thời, tôi ngừng lại ở đây và chuyển sang dùng các đối tượng khác gần gũi với không gian sống của một căn nhà để tiếp tục để tựa đề tác phẩm len lỏi vào trong. 5 chủ đề tiếp theo là : Ánh sáng, vật liệu, bụi, côn trùng, và nhiệt độ. Tôi không phải chuyện gia, chỉ là dòng tự sự khi nhìn ngắm thế gian, trông ngó lại chính mình.

    Dòng chảy trên từng trang giấy

    Tôi viết lại đời, đời viết lại tôi

    In hình một nỗi đơn côi

    Hít vô ngẫm lại mưa rơi về nguồn

    Từng cười từng nói rồi buồn

    Thở ra cởi xuống trần truồng mà trôi

    Trang giấy trên một dòng chảy

    Thảnh thơi viết lại, thảnh thơi cuộn trào.

  • Nẻo đời sách đi qua

    Bao nhiêu lời hứa hẹn, phơi bày, và cả khích lệ gợi mở trong những quyển sách mà bạn nhận lấy trên đường đời ? Bạn có tự hỏi những người viết sách được nhận điều tương tự từ đâu ? Cũng từ những cuốn sách xa xưa hơn ? Vậy với suy nghĩ một người bình thường sẽ chất vấn, chắc hẳn phải có cuốn sách đầu tiên của kẻ chẳng bao giờ đọc sách. Vậy thật chất chúng ta đang nhận lấy điều gì và từ ai qua thứ vô dụng với một kẻ không biết chữ ? Bạn có chắc phần người của mình được nâng cao hay chỉ là sao chép mọi thứ của một kẻ gian dối sống cuộc đời thông qua những chiếc mặt nạ do chính người đọc dựng lên cho họ ? Sách thật sự là gì ?

    Tôi thật sự không có câu trả lời nào làm chính mình thỏa mãn cho các câu hỏi trên, nó dồn tôi vào những ngõ tối không lối ra và chỉ còn lại là những mâu thuẫn hoài nghi không ngừng. Nhưng khi tôi nhìn lên kệ sách của mình, tôi nhớ lại chặng đường đã qua, cuốn sách là tôi và ngược lại. Tôi không thể phân biệt khởi nguyên của dòng suy tư hiện giờ của mình từ đâu mà có, những tôi nhớ cảm giác kết nối với cuộc đời của ai đó và sâu thẳm nơi mình khi đọc. Tôi không học mà bị thử thách, tra hỏi, cám dỗ cùng những thôi thúc mãnh liệt, tôi cảm nhận thật sự người viết đi qua một hành trình nào đó phức tạp hơn những dòng giản tiện mà tôi đọc.

    Có người chê cuốn này khen cuốn kia, mổ xẻ ngóc ngách của từng con chữ, tôi không phủ định tính cần thiết đó vì dẫu sao việc đầu tiên là hiểu cho ra ở mặt ngôn từ. Những thứ tôi nhận được khi sắp, đang và sau khi kết thúc một quyển sách có tính trọn vẹn hơn như thế rất nhiều, hay đúng hơn là bao trùm toàn bộ ngữ nghĩa. Tôi thật sự nhìn lên bầu trời và có lúc hoa mắt nhìn ra hai mặt trăng nhưng 1Q84 kể lại, nghe thấy để tin chắc rồi cười thật vang với ý nghĩ về người tí hon dưới tán lá sau vườn trong Người Vay Mượn. Mặt trăng và người tí hon chỉ là hình hài của niềm hân hoan khám phá, tự mình nhìn ra mọi việc mặc cho ai đó đã miêu tả nó trước đó cũng không còn quan trọng. Tôi biết họ nhìn nhiều hơn bầu trời đêm và đám lá khô, giác quan của họ chỉ là cầu nối đi đến một vùng đất rộng lớn mênh mông hơn như thế, nơi mọi thứ đều có một ý nghĩa tự thân.

    Tự thân mà liên kết, không có tương tác sự tự thân trở thành vô nghĩa, dù cho đó là bịa đặt hay chân thật, tận cùng con người vẫn hướng về phía kết nối mọi thứ xung quanh để nhìn rõ chân thật ý nghĩa đời mình. Tôi tin kẻ nói dối cũng chân thật, người chân thật lắm lúc lại giả dối, chân thật với sự yếu hèn chính mình và giả dối vẻ ngạo nghễ của bản thân chưa biết điều gì tồi tệ hơn. Ý nghĩa trong phận sự của một sinh mệnh chỉ thật sự tồn tại khi cả hai thức tự thân và kết nối sinh ra cùng một lúc, đập vỡ quả trứng con gà sẽ tuyệt chủng còn giết chết con gà sẽ chẳng còn quả trứng nào.

    Người ta phân chia các cuốn sách ra làm đủ mọi hạng mục và ngày càng lặt vặt và tiểu tiết hơn dưới cái mác dễ tìm. Thật ra đó là biểu hiện của sự phân rã trong nhìn nhận tính trọn vẹn của đời sống, kiểu như sách văn chương thì không cần đến tính phân bổ hay đồng đều trong hình hài của toán học làm gì. Bạn nhìn thơ lục bát, Haiku, thơ Đường mà xem, người xưa họ không chỉ viết ra những áng văn đẹp đẽ mê hoặc, mà còn đủ trí thông minh để sắp xếp chúng đi về phía cân đối của cả hình hài và âm luật. Ý tôi là liệu rằng một quyển sách chỉ thao thao bất tuyệt và một cái ngách nào đó có thể thật sự trở nên hữu ích cho đời sống hay không chứ chưa nói gì đến có khi đó chỉ là ảo tưởng. Hầu hết chúng ta đều co rút bản thân lại trong lĩnh vực, thâu tóm vắt kiệt chúng như kẻ đi chống gậy mà không nhìn ra mình đang nghiêng về một bên. Sự sống nắm lấy cây gậy rồi quăng đi, thế là chẳng còn đứng dậy nổi nữa, có thể tệ hơn là tìm cây gậy khác rồi đi nghiêng về phía ngược lại. Chẳng phải vài kẻ phủ định tôn giáo luôn có khuynh hướng ngả sang cuồng tín khi cuộc đời đến điểm cùng hạn của bất hạnh đấy sao ? Thứ giữ thăng bằng tốt nhất là hai tay mình và bờ vai tạm của những con người vững chãi hiện hình qua những cuốn sách lành mạnh mà khắc nghiệt.

    Có những con người bạn gặp làm bạn khoái trá muốn đi cùng để chơi bời nghịch ngợm, cũng có những đến mang cho bạn những thách thức rồi một đi không trở lại. Sách cũng vậy, tôi không thể phân tích chi tiết làm sao để nhận mà đây là thể nghiệm chân thật và tôi tin rằng con người nào cũng đủ năng lực nhận ra. Có những quyển sách khiến bạn thao thức, không phải bật dậy lao đi làm một điều gì đó cụ thể mà như con ong vo ve ngoài dàn mướp mỗi sáng khi mặt trời ghé qua. Nó ong ong trong người bạn, dai dẳng âm vang suốt một đoạn đường dài về sau, đôi khi bạn chỉ mở ra đọc lại không phải để hiểu hay cần chỉ dẫn, mà để nhắc nhở về thứ gì đó không rõ ràng mà bạn lại tin chắc rằng tốt cho bản thể làm người của mình. Tất nhiên tôi loại bỏ những kẻ cuồng tín khư khư quyển sách trong tay rồi nhại lại chúng trong tình trạng bẻ cong về hướng có lợi cho mình, tôi chỉ muốn nói đến những con người bình thường như mình tận sâu muốn tìm lại tính người chân thật nhất. Bạn không liên tục nghĩ về nó, cũng không vật vã nhớ ra mà nó đến như một người bạn cũ cứ thế mà xuất hiện nói về hành trình của mình dù nó như thế nào. Vẫn là cầm cây cuốc ra đồng nhưng hôm nay chuyện lại khác, lúc man mác buồn khi lại mát lành mới mẻ, tinh thần sách quay lại cũ mà lại mới như vậy như cuộc đời nhìn từ đôi mắt rộng mở.

    Ngay cả những trang sách về kỹ nghệ của những nhân vật thú vị trong ngành nghề cụ thể, cái thứ họ kể nó cứ lãng đãng trãi rộng ra khắp hướng của cuộc sống dù vẫn trụ lại trong ngành của mình vì đó là nghiệp đời bổn phận của họ. Họ không lang mang hay lạc đề mà nhìn ra sự bao quát của mọi sinh thể cùng dịch chuyển với nhau không dùng trọng tâm để chi phối mọi sự. Họ đưa cuộc đời mình, những sự kiện gặp phải, tất cả như áng khói ám vào từng tế bào của việc họ làm, họ không tách những thứ xung quanh ra khỏi đời mình mà coi chúng là thống nhất một khối. Sách cũng vậy, dẫu biết không thể nói hết những khát khao cực hạn khiến họ phải làm hết sức có thể, như chính thôi thúc khi họ làm nghề. Gỗ đá không gian từ ngữ không còn là trọng tâm nữa mà chính cuộc sống len vào hòa nhịp cùng những thứ tưởng như vô tri vô thức.

    Tôi nghe ai đó bảo sách là người bạn, quả không sai, nhưng bạn là thế nào ? Bạn không áp đặt mà chấp nhận trọn vẹn, bạn không cổ xúy mà cùng nhau dựng xây, bạn là những kẻ cùng nhau loại bỏ bản than6 để bồi đắp những điều đẹp đẽ thuần khiết, thứ đáng ra con người xuất hiện là để học tập tự nhiên cùng hướng về. Bạn là những buổi chuyện trò bất tận, không chỉ bằng lời nói mà còn hình hài màu sắc thanh âm. Lâu ngày gặp lại người bạn khác đi, ta cũng khác đi, sự chuyện trò không bao giờ cũ với những ai coi nhau là bạn, sách cũng vậy. Cách ta đọc ở những thời điểm lại khác nhau, đây không phải là nhìn sách qua góc nhìn thiên kiến, nếu vậy thì sẽ phát sinh yêu ghét và chẳng còn lần sau tao ngộ. Đây là nhìn ra sự dịch chuyển của chính mình và thấy được các góc khác của người bạn trong quá trình ta và họ di chuyển, chữ thì đứng im nhưng tinh thần chìm sâu từ con người đưa vào thì không bao giờ dừng lại. Sự di chuyển của cả hai tạo ra muôn ngàn tổ hợp nhìn thấy, nhận ra, che mờ đi để sự khơi gợi còn được nuôi dưỡng trong lần trùng phùng nào đó tiếp theo.

    Sách là thứ sống như tinh thần người, tiếng nói hình hài vật chất bằng cách này hay cách khác vẫn tồn tại dưới dạng khác sau khi tan biến, thì tâm hồn tinh thần người cũng vậy, được lưu giữ ẩn sâu trong sách. Kể ra thì một dấu chân, một vết nứt hay một tiếng vọng kỳ quái từ rừng phát ra cũng là một trang sách theo nghĩa rộng. Tất cả đều mang đầy đủ tính chất một quyển sách, nhưng có lẽ khác nhau ở chỗ nỗ lực khắc họa lại toàn cảnh và hành động ngây ngô bất chợt xuất hiện. Không phải thứ nào quan trọng hơn mà bổn phận trong những phương thức truyền đạt tùy thuộc vào cách sinh thể sống mà truyền dạy. Khả năng ngôn ngữ thể hiện thông qua tính quan trọng của sách với loại người không có nghĩa nó là thứ duy nhất có giá trị. Viên ngọc quý thật sự ẩn bên trong những trang sách. Người viết ra khao khát mãnh liệt bao nhiêu thì kẻ thụ hưởng cũng phải cùng mức độ để nhìn ra trọn vẹn thứ được truyền đạt, nếu không tẩu hỏa nhập ma là có thật.

    Chúng ta sinh ra với đầy thiên kiến, dù là một đứa trẻ ngây thơ cũng ẩn chứa những dính chấp từ đời trước truyền lại qua nhiễm sắc thể trong từng tế bào. Dù có điều chỉnh bao nhiêu qua sách, con người cũng phải tự mình nếm trải khổ đau vì định kiến không chỉ từ cha mẹ hay xã hội mà là xuyên suốt quá trình tiến hóa. Tôi tin rằng phận sự của sách là nhắc nhở con người về một việc tưởng chừng cơ bản nhưng không mấy ai sáng tỏ, chúng ta không hoàn thiện cho đến khi nhận ra sự mất trật tự mang tính bản thể của chính mình. Nó đến từ thèm khát luôn muốn trở thành trung tâm, khao khát kiểm soát mọi thứ và cả những ảo tưởng về sở hữu những thứ vô hình hay hữu hình.

    Sách còn nhắc cho con người thế gian rộng lớn đến nhường nào, sự suy tư của một cá thể không bao giờ có thể giúp ích gì trong sự vận hành chung rộng lớn, tất cả những gì ta nghĩ chỉ là một cái chớp mắt trong toàn bộ quá trình sống của chính mình. Một quyển sách tốt lành khuyến khích con người nhìn ngắm thế gian bằng đôi mắt mở to mở ra các cánh cửa cho chính mình và nhân gian. Sách hướng về cái chung nhưng không đánh mất cái riêng, cả hai cùng xuất hiện song hành phải có nhau thì mới mang ý nghĩa thật chất. Những kẻ ma quỷ mới đưa đẩy loài người ngả sang phía hắn và muôn con người bịt tai bịt mắt mà đi theo và chấp nhận mọi thứ đến cực đoan giết chóc. Cái chung cực đoan thực ra là cái riêng ích kỷ bị vặn vẹo muốn thoát ra ngoài cái chung, chúng lừa dối chính mình và kẻ khác rồi hủy họa tất cả trong mưa đạn bom rơi.

    Nhìn về hướng khác, người viết như đang tự sự đời mình, họ nhận ra mình nhìn thấy mình vừa giống mà vừa khác người nên chia sẻ chuyện của mình với tâm thế “còn một cách nhìn khác tồn tại thế này”. Trong hạn chế và sai lệch bản thể của ngôn ngữ, nhận ra điều đó người viết trở nên khiêm nhường hơn mà cũng quyết liệt hơn với thứ mình làm ra. Họ biết kiểu gì ma quỷ cũng sẽ đốt sách và bịa đặt về những gì họ kể lại nên kẻ viết sách phải có lòng trắc ẩn mà hoàn chỉnh đến tận cùng lời thì thầm của mình. Chúng phải vừa đủ nhẹ nhàng như gió để đi xa cho muôn ngàn con người đang do dự, mà cũng phải cuồn cuộn bền chí để quỷ dữ không cản đường lan xa. Suy đến tận cùng trong làn chữ của họ, không thế lực nào cản nổi, cũng như khao khát tự do đi vào đời sống hài hòa cùng vạn vật của con người không gì dập tắt nổi. Có lúc yếu lúc mạnh, lúc không còn bao nhiêu kẻ giữ được lòng trung đi về phía mặt trời, nhưng chỉ một cái hắt xì hơi ở tận cùng góc tối cô độc của kẻ nhìn ra phận sự, sẽ xoay chuyển và lan ra tinh thần cổ của loài người. Chúng luôn tồn tại như sự tự vệ sâu xa nhất của loài người đầu tiên.

    Bao lâu rồi bạn không chuyện trò cùng sách mà chỉ vâng vâng dạ dạ hay phản đối cuốn cuồng với câu chuyện của tác giả. Thử một lần đóng vai người bạn với sách, nghe ra câu chuyện đời họ, cái nhìn thiên kiến tôi không nói sẽ biến mất mà dẹp nó sang một bên, lắng nghe thật sự những mong muốn thật chất họ đang muốn truyền đạt. Dù yếu ớt hay dữ dội, dù ngu xuẩn hay tinh tế, tất cả họ muốn hướng về sự sẻ chia, tình yêu thương và những thứ mang tính người nhất. Ngay cả những quyển sách toán học vật lý có phần nặng học thuật, bạn hãy thử kiểm tra những hình hài khác của những định luật ấy, ẩn sâu bên trong luôn là những bài học và câu chuyện và đời sống con người. Như Định luật ba Newton chẳng phải cũng nói về việc khi bạn ai làm hại ai đó là bạn đang làm hại chính mình sao ? Luôn có những mặt con người trong những thứ kém con người nhất, vì con người và mọi vật mang trong mình một giai điệu đồng nhất. Tính người đưa nâng cao lên cũng do cái tôi ích kỷ muốn hiện hình cao cấp hơn những thứ khác, nó luôn muốn mình xuất hiện ở vị trí trang trọng nhất, chính vì vậy mà chúng hèn hạ biết bao.

    Phân chia sách là cần thiết, dù sao con người vẫn phải sống với công việc của mình đang cảm thấy gắn bó, tôi tin ai cũng phải tìm cho mình một nghề dù đó là gì đi nữa. Chia sách ra các hạng mục là để dễ dàng chuyện trò hơn, sự hiện hình trong cùng lĩnh vực thúc đẩy những bước đi đầu tiên đến với suy tư sâu hơn, nó không phải sự dẫn đường mà khởi đầu để nhìn thấy tình trù phú trong chính ngôi nhà của mình, lĩnh vực mình, để được mách bảo về sự rộng lớn.

    Đừng nhầm lẫn sự trù phú và mỗi người nhìn ra thế giới một màu, không đó là cái bẫy của tư duy nửa vời yếu hèn, không dám đi đến tận cùng cuộc đời mình khi được ban cho bộ não tốt. Có sách hay có sách tồi, chuyện trò với ai đó bạn cũng phải nhận ra ai mạnh mẽ hơn mình và kẻ nào chỉ là tiểu nhược, bạn phải hướng về phía những ai mang lại cho mình sự mãnh liệt chứ không phải những cổ xúy cho qua. Đây không còn là khen che mà là sự thật phải nhìn cho ra, nếu không đọc sách nhiều cũng chỉ là vô dụng. Bạn chỉ đang thu nhặt chữ nghĩ cho các buổi nói chuyện phiếm, hay để tích trữ năng lực leo cao vật chất của mình. Khi nói tới vật chất thì bao hàm danh tiếng, địa vị và cả tri thức thô kệch.

    Hiện thực hóa sau khi đọc sách cũng khó chẳng kém gì nhận thức trọn vẹn câu chuyện trong đó. Hầu hết đọc điều gì đó hay xong thì chỉ “Ồ à” vài ba tiếng, đi khoe khoang về mớ từ ngữ nhưng không bao giờ thật sự tiêu hóa chúng, đưa chúng vào tận sâu cuộc đời mình. Hành vi này là do tính thuần khiết trong những quyển sách hay là thứ bên trong bạn có sẵn, có cảm giác đồng cảm nào đó như hiểu trọn vẹn, chúng nguyên vẹn bên trong. Nhưng hành vi hằng ngày của bạn lại không lấy chúng làm la bàn mà vẫn giữ quen những nhận thức ăn sâu bám rễ quá lâu. Thực hành những ý nghĩa suy tư sâu xa này là nghĩa vụ sống chết tối hậu của bạn, nếu không số tiền bạn mua sách chỉ khiến cho thêm một cây rừng bị đốn ngã làm giấy, không hơn không kém. Nó còn dẫn đến tai hại khác, bạn tin rằng mình là người có học thức, người tốt. Sống trong cái mê hoặc ấy và có khi thành một tên khôn lỏi luôn đi chế nhạo cuộc đời nhưng thật ra là con chim trong lòng đang quằn quại hót trong rĩ máu tận sâu con tim.

    Bản thân tôi mua sách những năm sau này không chỉ là mưu cầu đọc, tôi nhận ra một cuốn sách hay đôi khi không dành cho mình mà thế hệ sau nữa. Biết đâu đấy đời tôi không dẫn tôi đến chỗ đọc trọn vẹn cuốn sách mình mua, nhưng những ai ghé qua, con cháu sau này và cả những người lạ xung quanh cần đến. Tôi không bao giờ ủng hộ sự ban phát sách vô tội vạ, đó là không có trách nhiệm như một kẻ đi khắp nơi làm bạn với bất kỳ ai thì gã chắc chắn có vấn đề gì đó ( cũng có thể là một tên hiếm hoi thú vị còn sót lại ). Lưu giữ sách không phải để định hình thể diện hay vị trí sứ mệnh gì cả, nó là lưu giữ dòng chảy tính người luôn rộng mở để con người nhìn ra những trật tự vững bền trong bao la trù phú. Đọc viết nói nhiều mà tâm địa hẹp hòi toan tính, cái khi hắc ám ấy sẽ chảy tràn vào lời nói ra, từng con chữ làm đầu độc thế gian và cả chính nhận thức lẽ ra phải được trả về cái trong sạch, cái không biết mà bao người lưu giữ ngàn năm qua sách.

    Kẻ muốn nói về cái không biết, đốt sách phải là kẻ đọc sách nhiều hơn hết thảy. Khoan hẳn rêu rao về chuyện đọc sách cũng toàn thiên kiến, sách cũng chỉ là góc nhìn của người viết. Không, chỉ kẻ nhìn ra và nắm trong tay rồi đưa sự trù phú vào đời mình thì lời nói ấy mới có giá trị, còn lại chỉ là cuộc tháo chạy trên con đường tìm đến sự thật tận sâu của đời người. Cáo thủ đánh kiếm nói về vô chiêu cũng là kẻ hiểu sâu nắm rõ vô số chiêu thức có trên đời, anh ta nhìn chúng ở nhiều góc đồ và nhận ra rõ nét tín “vô” này chứ không phải múa may quay cuồng có khi chém luôn vào chính mình là hoàn toàn có thể xảy ra. Đừng ngớ ngẩn mà phủ định hay ủng hộ điều gì trước khi tường minh mọi ngóc ngách về chúng. Mà bạn biết không, kẻ nhìn ra lại khiêm nhường vì thấy luôn cả thứ trước mặt là sự sống dịch chuyển chứ không kệch cỡm mà coi rằng mình nắm rõ trong lòng bàn tay.

    Cha tôi từng kể Thép đã tôi thế đấy ảnh hưởng đến ông ra sao, mang lại cho ông năng lượng sống thế nào. Nhưng bạn biết không, ông lưu giữ các xác của quyển sách chứ không phải phần hồn, sách không dạy bạn hay đưa ra một lối sống, chúng vốn dĩ sinh ra từ một sinh mệnh thật nào đó. Ngay cả những viễn tưởng cũng có nguồn gốc chân thật trong đời người viết, người đọc mà đóng khung quyển sách không nhìn ra chúng chuyển đồng, thời đại chuyển động, chính bản thân mình cũng thay đổi dần. Ta cần nhận ra, tiêu hóa tận cùng mọi thứ đọc, đừng quá dính chặt vào chúng mà cũng không xem nhẹ coi chúng lỗi thời. Có thể xem sách là con dao nhưng ta ghi nhớ bản thể của hành động chặt mà nó mang lại chứ không phải hình hài một con dao cụ thể nào đó. Mong sao cha tôi một ngày nhìn ra, đọc lại cuốn sách rồi trò chuyện lại cùng Ostrovsky và Pavka, kể họ nghe chuyện đang diễn ra trong đời ông ở hiện tại và xem hai người nga kia nói gì trong một đêm hè ở miền nhiệt đới.

    Tôi bắt đầu lang mang viết từ cấp hai dù học văn không điểm cao bao giờ, tôi còn chẳng hiểu tại sao cô bạn mình suy nghĩ về bài thơ của ông nào đó lại hay hơn của tôi trong khi lão ta không có mặt ở đó để đối chất sự thật. Nhưng đó là suy nghĩ cuồng nộ của cậu nhóc muốn vượt ra ngoài những bí bách của giáo dục mà khắp thế giới dù ở đâu đều có, chúng ta lăn lộn trong đó khi còn nhỏ để nhìn ra còn có những trạng thái khác cho nhận thức chứ không phải để chê bai hay chửi rủa. Quyển tôi nghiêm túc thứ sức đầu tiên là “Có và không có” khi tôi bị hứng khởi thái quá khi đọc một tiểu luận “Quyền lực của cái không quyền lực”, chỉ vài trang nhỏ của một người thợ viết Đức. Một thời gian tôi nhận ra mình đang quá kích động, khát khao được chứng tỏ điều gì đó khi viết, mình đang đi theo cái thứ quyền lực hữu hình hơn là cái không quyền lực mình bị lôi cuốn từ người Đức vô danh kia. Tôi dừng lại mà không hẹn ngày quay về miền chữ nghĩa.

    Sách đến với tôi, rời đi rồi quay lại như người bạn thật sự, có lúc tôi phẫn nộ với chính nó nhưng lại sẵn lòng lắng nghe. Những người bạn thật sự không bao giờ cười nói cả đời với nhau, họ đấm nhau, bỏ đi nhưng không bao giờ bất trung. Cách này hay cách khác tôi và sách gặp lại nhau nhiều lần và chính tôi là người ngỏ ý được đồng hành cùng người cộng sự sách. Tôi viết rải rác đủ thứ trước khi định hình cuốn sách đầu tiên của mình, bạn biết đấy, những người bạn mới quen nói rất nhiều nhưng thân thiết càng lâu thì sự lặng thinh bình yên chen vào giữa. Giờ thì nhẹ như dòng suối, là khô rơi và tiếng lộc cộc ai đi ngoài ngõ, tôi kể vào người bạn sách và sách kể lại cho người khác nghe. Tôi tin sách cũng như tin chính mình và tận cùng là tin vào bản thể làm người, đó là thứ duy nhất còn lại sau cùng dù máu đổ đầu rơi, chơi vơi hay sum vầy, nó vẫn còn sâu bên trong tôi và quyển sách. Thời gian gần đây, tôi không còn phân biệt mình đang viết sách, hay sách viết lại cuộc đời mình cho hoàn chỉnh một con người.

    Tí ta tí tách

    Sách rơi vô đầu

    Câu này nghĩa cũ

    Từ này ý xa

    Ta cùng trò chuyện

    Luyên thuyên chuyện xưa

    Mưa rồi lại nắng

    Trắng dần thành đen

    Ten tén tèn ten

    Sách là người bạn

    Nạn phúc có nhau

    Chuyện xưa tích cũ

    Từ cổ chí kim

    Tim này còn đập

    Chấp nhận gian truân

    Xuân đời gõ cửa

  • Dao xẻ chia phần mình

    Tiếng đục đẽo, đe búa, tôi sinh ra trong những âm thanh dữ dội liên hồi, một con dao sao lại có mặt ở đây, để tùng xẻo hay cười đùa giết chóc ? Không, vì quá nhiều cần vừa đủ, một con người cần có tôi để chia nhỏ thức ăn vừa sức mình, mọi thử được trả về sự đủ. Không phải để cắt, tỉa hoa lá cành, không phải để chặt, hay nhuộm mùi máu tanh, phận sự của tôi là trả sự vừa đủ sinh ra từ nhận thức tiết chế của loài người đầu tiên, thứ dần mai mốt che đi của con người hiện đại và dần trở lại khi họ nhìn ra ẩn sau của một con dao tôi.

    Tổ tiên không thế nhét cả con nai, trái xoài vào miệng, vào dạ dày, cắn xé thô bạo như loài dã thú không phải họ, không phải nhịp hiện sinh của con người. Mọi thứ phải hòa hợp với các bộ máy thể xác và cái nhin chìm sâu của nhận thức người. Họ bảo loài người nhờ ăn thịt mà thông minh ra, thật lạ, nếu vậy khủng long là loài trí tuệ mới phải đâu thể nào tuyệt chủng, thứ gì đó quan trọng hơn như thế giúp loài người xuyên thủng trời cao. Thứ gì đó chen vào nhận thức những con người đầu tiên ấy về tinh thần hòa hợp, ẩn chứa một trật tự trả mọi thứ về sự đủ, chúng len vào con dao tôi trong lao động với thức ăn ngày từ những ngày đầu.

    Đời sống con người cũng cần một con dao, để chia sẻ chứ không chỉ là những công năng thô tục, trao đi phần mình có mà dư ra, nhận thức về sự chia sẻ thôi thúc đáng ra phải lưu giữ từ ngày đầu mới đẹp làm sao. Con dao tôi không phải để cắt đứt tình liên kết, mà trong cắt có gắn bó có san nhường thành quả, cái thấy của sự thật không ai làm tất cả, người chết còn phải có phần của mình. Kẻ bắn trúng con nai không phải kẻ săn được con nai, những con người đầu tiên hiểu chuyện đó, tất cả cùng góp sức, người đó thấy chuyện đó, chia sẻ không phải lòng tốt mà là điều hiển nhiên đi ra tự sự nhìn thấy chân thật. Khi tự tay làm ra một điều gì đó đẹp đẻ và mang đến sinh mạng sức sống, con người đầu tiên nhìn rõ anh ta không là gì mà cũng là tất cả. Con dao tôi sinh ra trong tinh thần ấy một cách nhẹ nhàng sáng trong.

    Ngay cả con dao trong chiến tranh cũng không mang mùi giết chóc, ý nghĩa cũng giữ nguyên trả mọi sự về với đủ. Bọn người tấn công gia đình kẻ khác luôn muốn có dư, bọn người bị bỏ độc tâm trí khi không còn nhìn ra sự thật. Con dao trong chiến tranh trả về sự đủ trong tổng thể hòa hợp, cái chết là kết quả đáng tiếc của nhận thức sai lầm cho việc không nhìn đâu là đủ. Con dao tôi cắt đi không phải sự sống, mà cắt đi lòng tham thô tục dẫn họ đến chiến tranh trong hành vi tự vệ trả về sự đủ của sinh mệnh. Những người cầm con dao hướng về sự đủ không chủ động cắt sinh mạng, trong sự tự vệ kẻ mang cuộc chiến đến tự cắt chính minh bằng lòng tham không nhìn ra đâu là đủ. Sinh mạng gãy đổ vì sức nặng của dục vọng không có điểm dừng đủ.

    Càng bén thì càng chính xác, bén không phải để dễ cắt hay tỉ mỉ và xinh đẹp, bén đi ra từ mong mỏi sự chính xác tuyệt đối của chia sẻ, như con gấu chia bánh trong truyện cổ tích xưa. Mọi nghề cần đến dao đều đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối, nó mang tinh thần của sự vừa đủ nhìn ra trong tổng hòa hình dung về thứ tạo ra, cắt sự giả dối cắt luôn tha hóa, trả mưu cầu của ý chí con người về tiêu chuẩn cao nhất, thứ con người được tạo hóa ban cho năng lực để hiện thực tính tận cùng của sinh mệnh. Chỉ loài thú hoang mới xé đại rồi nuốt chửng, chúng vội vã không có nhận thức về sự dủ, chỉ thấy được và mất, miễn sao có về mình là được. Loài thú cho chia sẻ nhưng không nhìn ra yêu cầu chính xác tuyệt đối, chúng không thể hướng về điều đó vì chúng không mang tinh thần mãnh liệt của tạo hóa. Con người mang tinh thần đó, phận sự đi về tính tuyệt đối hài hòa thông qua con dao chia sẻ là của con người đầu tiên.

    Tính chính xác tuyệt đối có xảy ra nhưng không thể đong đếm đo lường, một nhát cắt như quyển sách một chương, đọc và cắt bằng tình thương tận cùng rồi kết thúc. Dao bị bào mòn không phải hư hao, chúng thể hiện sự dịch chuyển của tuyệt đối, cần mài lại để hướng trở lại, quay về ý chí tối cao của trật tự sẻ chia. Tinh thần người cũng vậy, dù là con người nhận thức tối cao hay thấp hèn cũng bị hư hao nếu lao vào sinh hoạt chung trong sự chia sẻ, những sứt mẻ không thể tránh khỏi nhưng hoàn toàn tự tay đưa về sự bén của ý chí chính xác tuyệt đối. Hành vi này là hướng về, không phải điểm đến, người ta biết chính xác khao khát người làm ra khi thử con dao tôi. Đầu bếp tuyệt đối nhận ra thợ rèn tuyệt đối, họ biết ơn ý chí này của nhau và đưa chúng vào tạo tác sau cùng.

    Nhiệt độ hàng ngàn và bao lần đập nện, mồ hôi cùng hiểm nguy mọi nơi, tôi được thợ rèn mài ra trong tận cùng khó nhọc, như ý chí tận cùng không dễ gì tái sinh trong một con người. Mốt chút lơ là cũng làm đứt gãy, nóng chảy không đúng nhịp hồi cũng không sao thành hình, chỉ kẻ tận tình trong khó nhọc với phận sự mãnh liệt mới tạo ra con dao tốt tiệm cần với ý chí con người đầu tiên. Không phải bén thế nào mà là tối hậu của lao động tận cùng, kỹ năng có thể dần hiện thân nâng cao nếu đi về phía mặt trời đỏ lửa, nhưng ý chí thì mãi len vào con dao dù ở kỹ năng nào. Tinh thần chính xác và sẻ chia không mất đi qua kỹ năng mà nó khích lệ và đặt ra tiêu chuẩn để hướng về của chúng. Người nhìn thấy tinh thần tận cùng khóc vì kỹ năng chưa đạt cho cái thấy của anh ta chứ không khóc vì sự kém của kỹ năng anh ta đang là. Con người đó bật dậy và tiếp tục nghe theo ngọn lửa và âm thanh kim loại, lạnh và nóng, sinh động và dồn đặc hòa vào làm một được ý chí mặt trời dẫn đường trong hình dung về sự chia sẻ mang tính chính xác tuyệt đối.

    Dao phải bén cùng hành vi chính xác để không mang đến khổ đau, giết chóc trong tạo ra thức ăn không phải tàn nhẫn nếu người ta hiểu ra và mang cái chết đến thật nhanh thông qua con dao tôi. Giết chóc vô nghia trong mọi hình thái nào khác không mang lại sự sống nào cho người giết chóc, tự vệ là mang lại sự sống không phải cắt đứt chúng, nhưng với sự chuẩn xác và tinh thần mãnh liệt dứt khoát của con dao tôi mang đến, khổ đau sẽ nhanh chóng kết thúc. Tự vệ thiếu kỹ năng trong tinh thần điên loạn sẽ tạo ra những thứ kinh khủng tàn ác không kém gì giết chóc, thiếu tính chính xác tuyệt đối ngay cả hành vi tự vệ thông qua con dao cũng trở nên tồi tệ.

    Suy cho cùng dao và người là một, kẻ tà ác biến con dao thành công cụ sai lầm, người tỉnh táo làm bạn đồng hành trong tạo tác. Họ mang tôi theo như sinh mệnh của mình, đại diện cho ý chí và lời nhắc nhở về tính chính xác và sẻ chia tạo ra sự hài hòa tận cùng. Ngay cả trên chính con dao cũng có hai bề, như lời nhắc thận trọng về sự sa ngã của tận cùng dễ dẫn đến cực đoan khắc nghiệt.

    Càng mài càng bén nhưng càng biến mất, dao và khao khát của loài người cũng giống vậy. Dục vọng là nguồn gốc tạo ra cũng cái đẹp nhưng sự thái quá sẽ khiến cái đẹp biến mất, kẻ cực đoan căng mình cố níu giữ tính tuyệt đối, cố biến chúng thành tiêu chuẩn định lượng rõ ràng sẽ dẫn đến cái kết đánh mất chúng mãi mãi. Tính biến mất khi mài dũa ở tôi như đại diện cho kỹ năng và tri thức của một người, có thể mài cho sắc bén nhưng không thể mãi mãi như vậy. Thứ nên theo đuổi là tinh thần sẻ chia đi về sự đủ mà con dao mang trong mình. Tính chính xác tuyệt đối cũng vậy, nó như ngôi sao treo trên cao để con thuyền hướng đi về chứ không ảo tưởng hình dung về điểm đến cố định. Một ngày con dao tan biến, tri thức kỹ năng không còn sử dụng được, con thuyền sẽ hoảng loạn lênh đênh khi nhận ra biển cả vĩ đại đến nhường nào. Tất cả đều có thể là dao, đều mang tinh thần trả về sự đủ, như vì sao trên trời cho thuyền chu du.

    Cái cáng vừa bảo vệ vừa nhắc về sự thận trọng, tính mãnh liệt tận cùng từ đó mà tôi được hình thành có thể gây hại cho người sử dụng. Như hành trình nhận thức về sẻ chia công bằng không hề dễ dàng, con người phải đủ năng lực tiếp nhận cũng như khao khát tình thương tận cùng để làm chủ con dao đi về phía sẻ chia. Chú gấu trong truyện cổ tích cũng muốn làm vậy nhưng lại dẫn đến sai lệch, thứ sinh ra từ sự lệ thuộc của kẻ mong nhận lấy công bình từ tay người khác. Công bằng hay tự do là một, không ai mang đến cho ai, không phải món đồ mà là tinh thần hướng về, thứ được con người đầu tiên nhìn rõ và tạo ra con dao tôi. Thấy sự đủ của mình trong sự hoàn chỉnh của tổng thể, hài hòa của cái chung xảy ra đồng thời với sự đủ của con người này. Không phải một kẻ nhìn thấy rồi đi rao giảng ban phát làm người phân chia, dùng con dao như vậy là lầm lạc, chỉ cần cắt miếng thịt đủ cho mình thì hài hòa chung sẽ tự nhiên xảy ra, con dao tôi ở đây để thì thầm điều đó.

    Lạnh lẽo từ ngày là vật chất thô cứng trong lòng đất, con người mang tôi lên truyền vào ý chí tình thương ấm áp, đi ra từ sự đủ được nhìn rõ. Tôi được chạm vào những sinh vật sống mà con người muốn nhận đủ về mình, nhìn ra tâm tính của từng con người sử dụng. Người càng thấu rõ bản thân sẽ quyết đoán chính xác, biết đâu là phần nên có vừa đủ. Kẻ do dự luôn lưỡng lự không chắc, họ không chỉ chưa biết rõ về mình mà qua đó dùng tôi phá nát tính thống nhất của tổng thể. Họ luôn có cảm giác thiếu và ai đó lấy phần mình, luôn nhìn vào miếng bánh chung rồi rình mò trong thèm khát. Con dao tôi đáng ra phải vận hành trên ý chí đủ thì lại cào cấu như móng vuốt thú hoang, mọi thứ rách tươm rỉ máu trong những quơ quào của kẻ không nhận ra ý chí nhận đủ phẩn mình. Do dự mà không thận trọng, yếu kém nhưng luôn muốn nhận phần hơn, con dao tôi trở thành công cụ lạnh lẽo như cục kim loại chôn vùi nằm xưa. Những con người vơ vét chôn tôi rồi dìm chính mình xuống nơi tận cùng bóng tối, tình người dần kim loại hóa nơi không còn thấy ánh sáng. Con dao tôi cần ai nhìn ra dáng hình thật sự chảy bên trong, qua ngọn lửa thiêng và khát vọng của con người đầu tiên, nhát cắt thong dong mới quay lại trong phận sự nhìn ra sự đủ của loài người.

    Ở trong bếp thật thích khi được khám phá nhiều sinh vật sống, cậu lại thích nấu ăn nên chúng ta trở nên gắn bó. Cậu tìm thấy tôi trên đường, tôi chẳng còn nhớ ra vì sao mình bị vứt bỏ, có lẽ vì tôi quá cùn cho sự vội vã của họ, hay đơn giản vì họ tìm thấy thứ tốt hơn. Trong nhà cậu có nhiều món đồ nhặt nhạnh như vậy, cậu bảo mẹ mình nếu biết dùng thì không có gì vô dụng, “Con dao cùn cũng vừa đủ cho con”. Cậu thích học mọi thứ qua sinh hoạt hằng ngày, cậu bảo đó mới là điều quan trọng nhất, may mắn đến rồi đi những việc vặt thì chẳng bao giờ mất. Tôi nhìn cậu học nấu ăn những ngày đầu tiên về sống một mình, cậu mang tôi theo rồi lặng thinh nhìn mẹ, bà làm gì hai bọn mình khe khẽ làm theo. “Bao nhiêu thì đủ”, hôm nào cậu cũng hỏi mẹ câu này, bà chỉ cười rồi nói cậu hãy tin vào mình và người bạn dao cùn.

    “Miếng con vừa ăn là được” cậu nhớ mãi câu này khi hỏi mẹ cắt dài ngắn thế nào, phải rồi bao nhiêu mình no và vừa thì phải biết. Vui vẻ cắt mọi hình thù, cái đủ không còn là no bụng, không còn là công dụng mà thứ gì đó chung hơn như thế. Niềm vui khi như vào hình hài ngộ nghĩnh của rau củ, không hoa cũng không bướm, cứ nô đùa rồi cùng tôi chia phần. Cậu và tôi cùng đôi tay khối óc biết phải làm ra sao, mình biết đủ thì là đủ, tôi ở đó để nhắc nhở cậu về sự đủ và cả thận trọng của tính sẻ chia. “Xin lỗi tao cắt hơi quá tay” có hôm cậu nói như vậy với tôi và người bạn thớt, rồi nhịp tay cậu chậm lại, hơi thở đều hơn. Cậu nghe ra tiếp nhịp nhàng bên trong mình, như tiếng gõ đe búa của người thợ rèn năm xưa làm ra tôi. Tiếng thôi thúc tiếng bình minh rực rỡ, hơi thợ thợ rèn và đầu bếp hòa vào nhau làm một, thời gian không còn xen vào mà thông qua bước đệm con dao tôi. Cậu nhìn tôi thật kỹ thật lâu ngày hôm đó, nước mắt rơi như mồ hôi thợ rèn, như mạch nước dưới lòng đất sâu tôi nhìn thấy khi còn là cục quặng. Tất cả như bện vào nhau thật chặt, mọi thứ được ý chí sẻ chia dẫn đường làm dịu nhẹ nhịp điệu bên trong sinh mệnh, trả về sự đủ mà thênh thang rộng lớn. Thứ chúng ta cần đều có mặt, sinh sôi cuồn cuộn mà nhịp nhàng, vừa phải mà dồi dào vì chúng ta chỉ cần có thế.

    Từ ngày đó cậu không còn hỏi mẹ gì cả, nhịp cắt không còn vội vàng mà nhẹ nhàng đúng lúc, cậu đi theo tôi và tôi đi theo cậu như hai đứa trẻ ung dung thôi thúc lẫn nhau. “Tao tin mày và trọng lực đôi tay”, phải rồi, cậu nhìn ra cơ thể mình cũng trả lời cho câu hỏi về sự đủ. Cậu không còn dùng lực nữa mà dùng trọng lực cùng nhịp điệu tỏ tường để sử dụng tôi. Cậu nghiêng người, nhóm gót, lắc lư theo tôi khi phân bổ nguyên liệu cho món ăn mang trong mình sự đủ ẩn sâu chứ không đơn thuần là no bụng. Cái no vừa phải là hiện hình, kết quả xảy ra của tinh thần vừa đủ chạy vào trong người đầu bếp và con dao tôi cùng nguyên liệu. Nhìn cậu làm những kí ức về lò rèn trong tôi dần trở lại, nhiệt độ cùng không khí, nước và khoảng trống, cứng và mềm cứ thế nhảy múa liên tục cùng giọt mồ hôi để tôi hiện hình.

    Nhìn từ xa cậu giống đang nhảy múa, một vũ công của sự đủ chảy vào trong, tràn ra ngoài đi vào món ăn ngon lành thanh đạm. Trái rồi phải, trên lại dưới, nhóm gót để xoay sang mọi hướng. Có khi nào người vũ công ba lê nhớ lại mẹ mình nấu ăn trong bếp rồi nhìn ra dòng chảy như bên trong tôi đang nhìn cậu ? Sự thăng bằng trong dịch chuyển của vũ công đâu khác với sự đủ mà con dao tôi đang mang trong mình, tiếng gõ đe búa người thợ rèn cũng là một với nhạc công tạo ra nền nhạc cho bài mua, tất cả mọi sự trên đời luôn có sự chung ẩn chứa.

    Cậu đang kể đời mình qua mùi và vị ? Không, chính nguyên liệu kể hành trình đến với cậu, cậu và tôi chỉ là người ngửi thấy nếm được, nghe ra rồi chạm vào mà thôi. Câu chuyện không của cậu, không có tôi sẽ không còn món ăn, không có nguyên liệu cùng lửa và nước vừa đủ thì sự thanh đạm cũng không xuất hiện, gay gắt và hằn hộc sẽ xộc vào mũi qua món ăn mang mầm mống bệnh tật. Cậu hiểu điều đó, nhìn ra cũng là chữa bệnh, nghe thấy cũng là khỏe mạnh dần lên, cái đủ cùng xuất hiện với lành mạnh và trật tự trong sẻ chia của sinh mệnh con người đầu tiên muốn truyền lại.

    Cấu trúc của nguyên liệu cũng quan trọng, nhờ nhìn rõ chúng mà cậu dùng lực ít hơn, một con dao cùn nhặt ngoài đường là tôi cũng đỡ hư hỏng. Tính chính xác tôi mang trong mình đối với cậu không phải tiêu chuẩn của ông Tây bà Nhật, mà của đời sống cậu và tôi hòa hợp, mọi thứ cùng xuất hiện với nhau. Chính sự hòa hợp cùng nhìn ra bối cảnh cùng dòng chảy bên trong mà sự chính xác không mất đi đâu cả, dù là trên con dao cùn là tôi hay một đầu bếp tại nhà là cậu. Đòi hỏi thái quá đôi khi được nhìn là cao cấp nhưng thật ra là thừa thãi, sự dư ra luôn dẫn đến cực đoan, lòng tham luôn trở nên ngày một mở rộng đến mức không thể ngăn chặn.

    Liếc mài tôi mỗi khi xong món, không phải cậu muốn sự bén thái quá, cậu cho rằng mọi sinh mệnh cần được trả về trạng thái như ban đầu khi xong việc. “Xong món rồi thì quên đi thành phẩm, tao chỉ nhớ mùi vị và niềm vui nấu ăn còn sót lại khi nhìn mày và mẹ sau lưng”, cậu nói vậy khi lần đầu liếc mài tôi. Phải rồi, trả lại sự trong sạch trước khi hình thành cái mới, đó cũng là tinh thần chính xác tận cùng tôi mang trong mình nhưng hiện ra cách khác. Nếu mọi thứ đều vừa phải tiến dần sự đủ, bền vững mới có thể sinh ra, tái tạo thật sự mới ca một bài hát mới. Bền không đi ra từ giải quyết rác của thừa mứa, nó chỉ có thể ngay lập tức sinh ra khi một con người nhìn ra thứ gì là đủ cho mình, còn không chỉ như vá chiếc áo rách một ngày cũng vứt đi mà thôi.

    Nhiều người thấy cậu thích nấu nướng sap cứ dùng mãi tôi, họ muốn tặng cậu con dao xịn để theo đuổi đam mê. “Chưa phải lúc, mà vẫn còn cách khác ngoài vứt đi”, chẳng ai hiểu cách khác là gì và khi nào là lúc, tôi cũng không. Chỉ biết những năm gần đây câu luôn nói “Sắp rồi nhưng chưa” khi liếc mài tôi xong. Con dao tôi không lo lắng, tôi từng trong lòng đất sâu thẳm đến với anh sáng mênh mông, sáng và tối đều trải qua thì còn mong cầu gì nữa. Ngoài ra cậu sẽ đưa tôi đi đâu tôi tò mò, kẻ nhìn ra sự đủ mang tôi đến đâu, hay đúng hơn sự đủ trong tôi sẽ đưa con dao này về chốn nào. Chờ là đủ !

    Có tiếng đe búa hơi nóng tỏa ra khi đã là nhiều năm sau nữa, câu đưa tôi về lò rèn ư ? Cậu chỉnh sửa hay chắp vá tôi để dùng tiếp sao ? Cậu luyến lưu tình thân hay say mê tính vừa đủ trong tôi mà thành ra ngớ ngẩn ? Không, cậu trả tôi về với lửa, không khí và nước cùng đôi bàn tay người thợ rèn. Mọi ký ức về những ngày cùng người thợ rèn đầu tiên tạo ra tôi, người dùng tôi đầu tiên trước khi nằm trên mặt đường, mọi thứ ấy đều hiện rõ. Cả những buổi chuyện trò nơi lòng đất sâu cùng vạn vật, tất cả hiện ra trong lửa, lửa nhảy múa những dịch chuyển của cậu khi cùng tôi đứng bếp, lửa bừng lên khoảnh khắc đầu tiên tôi thành con dao, lửa trả sự vừa đủ cùng bóng tối vào tôi. Chìm dần, tôi chìm dầu vào mênh mông sâu bên trong ngọn lửa, không còn lại gì ngoài bản thể chân thật duy nhất và muôn vạn quy luật vũ trụ quay quanh bản thể tôi. Tôi tự hỏi bản thể câu là đâu, mà không còn quan trọng nữa, đằng sau ngọn lửa mọi vật xuất hiện rồi tan đi cùng một lúc, vừa rõ mà cũng chẳng rõ. Tôi nhìn thấy cảnh này đằng sau ngọn lửa bao nhiêu lần rồi, một con dao có quay trở lại như xưa không ? Bóng tối bao lấy tôi còn đằng xa là ánh sáng chói lọi.

    Thơm quá, những trái chín đỏ mọng, tôi đang ở đâu đây ? Chà người lạ, không hóa ra vẫn là cậu, ký ức tôi vẫn còn lại trong kim loại, trong vật chất tôi hiện hình. Thì ra tôi là một con dao nhỏ sắc bén gọt hoa quả, đây có thể gọi là biến đổi chất và lượng không, tôi chẳng rõ. Phận sự tôi chẳng phải chất hay lượng, là sự vừa đủ còn đây, thứ cậu mang theo cùng mình và cả tình thân người bạn dao cũ. Tôi sẽ nhớ mùi tanh thịt cá lắm đây, nhưng tôi lại được ngửi mùi trái cây chín mọng, mùi cóc vàng rực mới thơm rực mây bay, màu đỏ rạng ngời quả thanh long làm tôi nhớ lửa. Hoài niệm những tiến về phía trước với sự dẫn đường của vừa đủ. Có chú ruồi giấm đang đậu lên tôi, nó liếm giọt mật cuối cùng trên lưới bén, may sao tôi trở mình không thì nó đứt chân mất rồi. Món quà cho ngày đầu tiên làm dao gọt hoa quả cho chú ruồi ham ăn không biết đâu là đủ, bọn ruồi nhặng.

    Giờ tôi không còn nhớ đi vào lửa mấy lần nữa cả, người đi người đến nhưng tôi vẫn trong căn nhà xưa, tôi không gặp cậu bao nhiêu lần đi vào lửa rồi chẳng rõ. Di ảnh cậu sau lưng cô gái đang cầm tôi, ra là cậu rời đi về miền xa vắng tự khi nào. Tôi không buồn vì biết cậu còn trở lại, cũng chẳng cần phải nhận ra nhau. Những kẻ đi vào lửa thiêng trui rèn, nhiều lần được sự đủ tái sinh cùng muôn vạn hình hài không cần tiếc nuối hay mong ngóng. Vì họ vốn dĩ ở cạnh nhau !

    Tôi là chiếc kim khâu cho cô gái trẻ, nhịp nhảy múa trong bếp năm nào của cậu trở lại trên đôi tay cô lả lướt trên tấm vải the. “Ông ơi vừa đủ là thế nào ?”, cô gái nhỏ nhìn ảnh cậu mà cười rồi rơi nước mắt.

     

    Con dao đi vào nhân thế

    Cắt tham lam cắt cả những lê thê

    Sự đủ là cõi đi về

    Đón nhận phần mình chớ mê phần khác

    Đầu bếp nấu thành bản nhạc

    Người vũ công múa tạc món ăn ngon

    Thân nay lao động mỏi mòn

    Về với lửa vẫn còn ngày quay lại

    Vẫn còn dòng chảy hăng say

    Là còn sự đủ dựng xây chốn này

  • Chuyện trò cùng vật liệu

    Không biết tôi có phải người hoài cổ không, tự đặt câu hỏi đó cho mình khi viết những dòng này, khi nghĩ rằng vật liệu xưa thật sự thông minh và thứ chúng ta nên làm là tiến hóa lên từ chúng chứ không phải tạo ra cái mới. Những ngôi nhà cổ hàng vài trăm năm hoặc thậm chí các công trình vượt thời gian là đủ để đánh tan mọi lý luận về độ bền vật liệu. Gỗ, đá, lá khô và kể cả các vật liệu nhân tạo ngày trước xét đến cùng là không thua kém gì. Nhưng liệu chúng ta chưa đi đủ sâu để nhìn ra còn điều gì đáng quan tâm hơn, và có loại vật liệu mới nào đáng để chấp nhận như một sự tiếp nối của lịch sử văn minh. Ta chê bai vật liệu hay phát kiến mới là sai lầm, vì các vật liệu cũ ở thời đại của chúng ra đời đều cũng bị dè bỉu như vậy, cách nhìn cực đoán một phía thông qua kết luận như vậy là ngớ ngẩn.

    Hai vật liệu điển hình trong xây nhà ở mà tôi cho rằng lâu đời và chứng minh vai trò của mình vượt không thời gian là đá và gỗ, tất nhiên ở mỗi vùng đất chúng được sử dụng khác nhau nhưng chung quy chúng được chấp nhận bền bỉ nhất. Câu hỏi đặt ra, ta chấp nhận chúng vì điều gì, đặc tính nào thật sự trọng tâm, vì khi trả lời câu hỏi ấy ta sẽ có tiềm năng xem đâu là thứ quan trọng trong phát triển vật liệu mới. Với tôi hai thứ này đại diện cho tính sống chết, linh động và cố định, trống cùng dày đặc, sự hài hòa âm dương.

    Gỗ là vật liệu có khả năng chế tác cao, độ đàn hồi và khi xử lý tốt chúng cũng bền bỉ. Đá thì vững chãi, cứng cáp giúp giữ vững toàn bộ cấu trúc. Tôi sẽ nhìn về góc độ người bình thường hơn một chuyên gia vì tôi không phải, bản thân tôi khi sờ vào các bề mặt gỗ đá, hay đứng trước sự vững chãi sừng sững của chúng, một cảm giác thoải mái mà lại an tâm vững vàng ngay cả khi chúng được chế tác thô sơ. Chưa kể chúng còn tạo nên cảm giác sinh động vì chuyển đổi bên ngoài theo thời gian và tiết trời. Các quá trình giãn nở do nhiệt hay rung lắc cũng hiếm khi làm chúng bị ảnh hưởng hơn so với các vật liệu nhân tạo, tất nhiên phải xét cùng mức độ chất lượng. Phải hiểu rõ ở đây là chất lượng tổng thể chứ không so sánh về một phương diện nhỏ nào, tức rằng chúng có độ hoàn thiện tương đồng chứ không thể đem so hai thứ mà sự chú tâm làm ra chúng lệch lạc nhau.

    Tôi tin rằng sự hài hòa âm dương là điểm mấu chốt, các bộ phận trong ngôi nhà cũng có đặc tính đó, chỗ cần linh hoạt nơi cần kiên cố và chúng sẽ được tương đồng đặc tính với vật liệu mang đặc tính ấy. Có lẽ cái nhìn trực diện giúp người xưa chọn và xử lý các vật liệu tự nhiên này để làm nhà, dù ở các vùng khác nhau tùy thời tiết mà có thêm các kiểu vật liệu khác. Nhà vách đất tôi không cho là một giải pháp tồi mà còn rất thú vị ở vùng nhiệt đới, thậm chí việc trộn cỏ khô vào bùn còn là một giải pháp vô cùng thông minh trong nhận thức về kết nối và chịu lực. Vậy ta có thể thấy rõ ràng vật liệu có tính cách của mình, chúng được sinh ra từ tinh thần của người làm nhà về cách mà họ nhận thức về ngôi nhà. Các thành phần trong ngôi nhà được nhìn nhận ở đặc tính tinh thần nhiều hơn chỉ là về độ bền hay các yếu tố định tính khác. Tất nhiên các cây gỗ hay tảng đá mang trong mình sức sống thì cũng hiển nhiên thỏa mãn sự hợp lý, thử nghĩ mà xem một con người quan tâm đến nội hàm một ngôi nhà thì anh ta có thiếu kiến thức về kết cấu không, chắc chắn là không.

    Đặc tính khác mà tôi nhìn nhận không chỉ ở vật liệu hay ngôi nhà mà cả ở con người, tính thống nhất nguyên khối của chúng. Con người và ngôi nhà càng có nhiều sự chắp vá thì sẽ không thể bền bỉ, ngay cả các khớp nối cũng phải được xem xét tính cần thiết, vì đôi khi chính trọng lượng của các bộ phận cũng đủ tạo nên tính liên kết này cho các thành phần. Với tôi các khớp nối là vô cùng quan trọng, chúng tránh trường hợp vật liệu bị tổn thương từ bên trong, nó cũng thể hiện tính liên kết chặt chẽ chống chịu cho nhau, chứ không phải gán ghép thông qua các biện pháp cưỡng chế làm tổn hại bề mặt và cả cấu trúc bên trong vật liệu. Nói dễ hiểu sự gác lên nhau, len lỏi vào nhau để tạo nên cấu trúc thống nhất sẽ đạt mức trọn vẹn cao hơn đinh và các loại liên kết dán. Tôi không đủ dữ liệu để ví dụ nhưng tôi có thể thấy rõ điều này qua chế tác đồ gỗ, việc đóng đinh và bắn ốc vít là để cho nhanh gọn thành hình chứ không thể bền hơn các tạo tác có các khớp nối. Trong quá trình sử dụng, do trọng lực hay nhiệt độ và ẩm độ, đinh hay keo dễ dàng tổn hại tính toàn vẹn của vật thể, còn các khớp nối thông minh thậm chí chúng còn giúp đồ vật trở nên kiên cố hơn nhớ tính hữu cơ của gỗ và tính dày đặc của đá.

    Các vật liệu nhân tạo thời kỳ đầu cũng dựa trên đặc tính của đá và gỗ. Các loại gạch có nhiều lỗ khí, bê tông về bản chất là bản nâng cấp của bùn và cỏ khô. Thép có vẻ quan trọng ở thời đại này, nhưng thật chất tính quan trọng sinh ra từ mưu cầu leo cao một cách kỳ lạ của con người mà thôi, tôi tin rằng chúng không sinh ra cốt yếu để xây nhà hoặc nếu có thì chỉ giữ vai trò thứ yếu trong một số đặc thù nào đó. Các ngôi nhà đổ bê tông lõi tre hay có sự liên quan đến gỗ hoàn toàn tồn tại bền bì khắp nơi, ngoài ra các công trình cũng trở nên to ra nhưng không gian bên trong lại bị phân tách quá nhiều, như tụ tập nhưng lại tách biệt một cách khó hiểu. Tôi không nghĩ chúng nên bị triệt tiêu hay loại bỏ, mà ở mức độ thực chất hơn, đưa con người đến với những nơi đáng sống và mang tính cách cũng như hơi hướng sinh động của mình. Thay vì vậy tính đồng nhất, tụ tập nhưng lại tách biệt làm không gian bên trong lẫn bên ngoài bị co cụm, sự liên kết không chỉ ở con người mà cả vật liệu cũng bị phức tạp hóa, rườm rà mà cũng yếu ớt và tạm bợ hơn rất nhiều. Các loại nhà này đánh mất tính trọn vẹn mà tôi nêu ra ở phần trên, chúng thể hiện phần nào đó vỡ vụn bên trong của nhân loại. Tôi tin rằng vật liệu nói chung không phải là kẻ mang đến điều tồi tệ cho môi trường sống, chúng chỉ sinh ra và hiện hình bản chất hiện sinh hiện tại của phần lớn con người mà thôi. Vật liệu không bao giờ nói dối về người chọn nó, chúng kể câu chuyện mà ở đó dòng nhận thức của con người ùa vào chi phối đặc tính của chúng.

    Nhu cầu ở thật sự từ xưa đến nay là không thật sự nhiều, con người từ là loài di cư thích khám phá, chính vì vậy hầu hết các công trình công cộng mới đòi hỏi các đặc tính trên. Nói đúng hơn là các công trình có tính phổ quát, nội hàm chìm bên dưới ẩn chứa một phạm trù tính người. Nhà ở các nhân nếu nó được xem là dành cho nhiều thế hệ, duy trì truyền thừa dòng chảy kiên định nào đó thì chúng mới nên được đánh giá xâu nên. Nếu vậy, các bạn thấy tôi không phủ định chung cư hay các khối nhà công cộng, vì nó mang tính ở tạm cho con người sống di cư. Thứ tôi thấy mâu thuẫn là đặc tính này bây giờ lại được sử dụng thành ra các nơi ở cố đính, rõ ràng điều gì đó rất sai lầm. Thế nhưng, nếu các tòa nhà này được xây dựng trên nền tảng thấu hiểu đó, coi chúng là một công trình mang nội hàm tính người, sự lưu tâm về tính tương tác trong ngoài chung riêng sẽ được coi là yếu tố quan trọng, chứ không phải biến đời sống trở nên cô lập bên trong các mác chung như bây giờ. Ngay cái tên “chung cư” cũng nói lên đặc tính này, nhưng bây giờ tính riêng tư lại là nền tảng của chúng cư. Con người thật kỳ lạ kể cả khi xét trên tính lý trí của mình, còn nếu bạn chấp nhận và ngụy biện bằng phi lý trí thì tôi chào thua, vì thật ra tính phi lý trí này rất sâu sắc và tôi không thể nói hết ở đây được.

    Vậy tức rằng, các công trình được chia làm hai loại, du cư và định cư, trong đó du mang tính tạm bợ còn định mang tính vững bền. Xác định đặc tính này khiến cho các tòa nhà cá nhân phải được nhìn nhận lại, chúng phải là nơi dành cho nhiều thế hệ truyền thừa, tạo nên cái cảm giác chung vừa mang tính người còn tính cá nhân sẽ diễn ra bên trong không gian sinh hoạt. Tức là các ngôi nhà phải là các đền thờ, bảo tàng hay những thứ mang tính chung như vậy. Nếu không chúng chỉ mang tính lắp ghép, tạm bợ hay di dời dễ dàng. Nói tới đây ta thấy rõ ràng rằng, áp lực dành cho thế hệ sau nếu xã hội đi theo chiều hướng này phần nào nhẹ đi nhưng nghiêm túc và rõ ràng hơn. Các ngôi nhà sẽ không còn mọc lên bừa bãi chỉ vì dư tiền hay sự tm bợ không trở nên nhếch nháp, chúng ta chỉ còn lại các đền đài kỳ vĩ và các ngôi nhà vừa đủ cho các công năng cơ bản. Thế nhưng chúng ta không thể quay ngược lịch sử, có lẽ thứ duy nhất ta có thể làm là nghiêm túc hơn với đời mình, các vật liệu trong ngôi nhà cũng theo đó mà được đặt đúng nơi đúng vị trí, để chúng phát huy đặc tính nội hàm của mình chứ không chỉ làm thỏa mãn những nhu cầu hời hợt của con người.

    Mức độ sống của vật liệu cũng phải thống nhất là một vấn đề quan trọng. Không thể gán ghép các loại vật liệu có tinh thần sống khác nhau vào cùng một công trình, mọi thứ phải cùng mức độ hoàn thiện như nhau. Tính thống nhất này còn chảy qua cả tâm tính người thụ hưởng và thiết kế cũng như xây lên công trình. Nếu người chủ và thiết kế không chảy chung một dòng, thì đầu tiên phải có giai đoạn thử thách cho cả hai để tiến gần nhau hơn trong mức độ nhận thức đời sống. Bước này rất quan trọng, vì nó khiến mọi thứ được thông hiểu trơn tru và mạch lạc, khiến cho các vật liệu cũng như đồ đạc đi vào trong nhà có tính liền mạch. Ngoài ra tôi cam chắc rằng, một ngôi nhà được xây dựng dựa trên thấu hiểu tương đồng sẽ tạo nên các sự kiện sống sinh động kéo theo sau đó. Lý do là gì ư, vì tính sống luôn trù phú nên chúng sẽ thách thức những người sống vượt ra các giới hạn về nhận thức thế giới quan của chính mình chứ không chỉ bó hẹp trong ngành nghề cụ thể. Các mức độ sống của không chỉ vật liệu mà đồ đạc trong nhà cho ta thấy quá trình xây dựng và quan trọng hơn cả là tính sống của toàn bộ sự kiện, ngôi nhà cũng như các bên liên quan có thành thật thấu hiểu nhau, hay chỉ là vở kịch tung hứng xoa dịu dĩ hòa vi quý để đạt một mục đích cá nhân ích kỹ nào đó. Bạn có quyến dát vàng cho ngôi nhà, nhưng sự hèn mọn thì vẫn sẽ lòi ra bên ngoài lẫn bên trong các vật liệu và chắc chắn đầu độc luôn cả nội tâm người thụ hưởng. Không phải tự nhiên khi bạn đi vào một ngôi đền kỳ quan luôn mang lại cho bạn một cảm giác thoải mái, lành mạnh, vì dòng chảy được duy trì ngay từ đầu qua các con người cốt yếu và đi vào trong toàn bộ vật liệu, sau đó chúng toát ra tạo nên một bầu không khí làm rung động người thụ hưởng.

    Bạn có bao giờ thật sự thể nghiệm nghiêm tục vật liệu của bất kỳ tạo tác nào của con người chưa ? Thể nghiệm tôi muốn nói đến là một tri nhận trực diện trọn vẹn không có bất kỳ phân tích hay ý niệm và cả mục đích cùng tiêu chuẩn nào dấy lên cả. Bạn chỉ đứng trước nó, nhìn nó đủ lâu, lắng nghe xung quanh, chạm vào nó để thụ cảm thật sự bề mặt mà không có định nghĩa nào mang tính ngôn từ nãy ra trong suy tưởng. Cái cảm giác hùng vĩ, yếu ớt, bền vững, dễ vỡ, an toàn hay bất an đều sẽ hiện ra đi vào người bạn rất rõ ràng mà không phải suy nghĩ. Thứ tri nhận này rất quan trọng vì nó chân thật, nó là vùng đất suy nghĩ không chen chân vào hay đúng hơn là suy nghĩ không nắm vai trò trung tâm, nơi mọi thứ hiện ra rõ nét không một chút hoài nghi. Vật liệu dù ở mức độ nào chúng đều không biết nói dối, chúng kể ta nghe về đặc tính của mình, mong muốn kết hợp với loại nào và nếu tri nhận đủ sâu bạn sẽ có những lời thì thầm chi tiết hơn nữa về việc nên làm gì. Tôi biết, các bạn sẽ không tin tôi, vì các bạn lệ thuộc vào hệ duy lý và dòng suy nghĩ báo nháo không ngừng luôn lấy mình là trung tâm. Bạn xem vật liệu như nô lệ, thứ vô tri chỉ để bạn vặn vẹo đặt tùy ý theo ý thích. Bạn chỉ đúng một phần, chúng vô trì, thế nhưng chúng là vật chứa của những thứ chìm sâu bên dưới loại nhận thức thông thường của suy nghĩ. Loài người quá ngạo mạn, họ coi ngôn ngữ là thứ duy nhất để giao tiếp, coi suy nghĩ là công cụ duy nhất để tri nhận thấu hiểu và coi bản thân mình có quyền tối cao. Thật ra họ đẻ ra đủ loại quyền, đủ loại công cụ và phương pháp giao tiếp để rồi dần trở nên hỗn loạn như kẻ bị lệch cơ thể sang một phía. Hồi đầu mọi thứ đều ổn, nhưng dần tại họa không chỉ đến với bên bị chấn thương mà còn ảnh hưởng đến bên chịu lực và cuối cùng là tan nát toàn thể sinh mệnh.

    Chúng tôi là vật liệu vô tri

    Không phét mà thầm thì sự thật

    Mang trong mình bí mật cổ xưa

    Kể câu chuyện như mưa đầu nguồn

    Ở sâu thẩm âm dương một lối

    Không gây thù kết nối cùng nhau

    Mang trong mình một màu tự sự

    Hát bài ca từ giọt nắng vàng 

  • Chiếc tủ chứa vũ trụ

    Bạn có bao nhiêu cái tủ trong nhà và chúng chứa những gì ? Đồ ăn, quần áo, tài liệu, thuốc men, và cả những thứ chẳng biết chúng để làm gì ngoài là vật chủ để bám bụi. Suy cho cùng tủ là một dạng vật chứa tích trữ, nhưng thật sự thì chúng đang tích chứa gì, có phải chỉ là những vật chất thuần túy như chính bản thân chiếc tủ được chứa trong nhà và chúng ta bị chứa trên hành tinh này ?

    Không, chúng chứa những thứ mà ta coi còn quan trọng hơn chính đồ vật. An toàn, thể diện, vai trò, và cả ảo tưởng cùng cảm giác hiện tồn của chính ta. Dao động bên trong hiện hình bên ngoài là vậy, ta sợ hãi, yếu đuối và cảm giác mình thật nhỏ bé trên thế gian quá rộng lớn này, thứ gì đó bên ngoài phải làm trụ đỡ cho mình, là nền tảng cho sinh mệnh này, ta không tìm thấy mối liên kết tinh thần nào nên chọn vật chất làm người bạn. Tôi không coi tủ là đại diện cho lòng tham, bản thân khi nhìn vào một chiếc tủ tôi chỉ thấy sự cô đơn gào thét đến co dại của chủ nhân. Tâm hồn họ như những không trống bên trong chiếc tủ, ngày một thu hẹp dần, dồn nén gò ép quanh những thứ họ nhét vào với mong muốn có một đời rộng mở thoải mái. Có lẽ người ta không còn cần nhìn vào mắt nhau để thấu đạt người đối diện nữa, chỉ cần mở một cái tủ nào đó của họ, mọi thứ hiện ra không thể rõ ràng hơn.

    Tính chất dự trữ thuần túy là để sử dụng cho các trường hợp thay đổi đột ngột hay tình cảnh đặc trưng, ví dụ do thời tiết, khoảng cách địa lý và các tình huống chắc chắn xảy ra nhưng tần suất không thường xuyên. Người ta dự trữ đồ ăn cho mùa đông, khi đi rừng xa nhà vài ngày, hoặc vì còn các liên kết xã hội thật chất. Nhưng nhìn đến tận gốc rễ và thật sự nhìn nhận một cách trong sạch, chúng ta không thật sự lưu trữ quá nhiều thứ. Mùa đông chúng ta ít đi ra ngoài lao động hơn nên ăn ít lại, sử dụng bất cứ thứ gì cũng hạn chế ngoài trừ năng lượng giữ nhiệt được trữ lại trước khi đông đến. Vậy bản chất vấn đề là con người không thay đổi nhịp sống mà luôn muốn giữ cố định liên tục không ngừng nghĩ. Nắng mưa hẹ đông họ đều lao đi trong bất chấp, tự nhiên vận hành theo sự đổi thay không ngừng nhưng con người lại muốn cố định nó rồi bẻ cong mọi thứ. Thẳng thành ra cong trong khi cong hóa ra lại thẳng.

    Cái đổi thay ngay thẳng của tự nhiên ẩn chứa sự chân thật, nước không thể tích trữ mãi trên cao mà đến hồi nào đó phải rơi xuống đất, sự luân chuyển này về thực chất không làm ảnh hưởng gì đến con người nếu ta đi cùng chúng. Tôi không nói là tuyệt đối theo mà là đi cùng tạo ra những tương tác cần thiết thật sự cho đời mình. Khi đó sự tích chữa sẽ được trả vệ với hệ số hài hòa và dao động quanh đó. Đúng vậy, chúng dao động và hướng về điểm cân bằng tuyệt đối nhưng vẫn đồng hành với sự chuyển động.

    Sự thật là bạn nghĩ những vật tích trữ trong tủ khiến bạn an lòng nhưng khi bạn giữ chúng bạn phải bảo quản, kiểm tra hay nực cười với vài người là làm họ đau đầu trong việc lựa chọn. Bạn muốn bớt phiền phức nhưng thật ra lại mang khổ não còn hơn như thế về phía mình, vậy là bạn phải tích trữ nhiều thứ hơn nữa vì nghĩ đến mức độ nào đó sẽ an lòng mà ngủ một đêm ngon giấc. Vòng tròn sản sinh vật chất này lan rộng không chỉ bên ngoài mà kéo theo những bất an lây nhiễm bên trong. Những nỗi sợ vô hình cứ thế chồng chất trong một cái tủ khác, tủ nhận thức về sự thật của bạn.

    Bạn muốn biết nhiều hơn, thấy nhiều hơn, hay nói thâu gọn lại là trải nghiệm nhiều hơn. Thật ra trải nghiệm, kinh nghiệm, tri thức hay sự biết là một, những cái xác chết đôi khi còn chút hơi ấm làm ta ngỡ sinh mệnh còn bên trong và cảm thấy gắn bó. Tôi không nói chúng vô nghĩa, mà ý niệm về chúng bạn lưu giữ mới là thứ độc hại, bản thân sự biết sẽ đi vào nhận thức vì dịch chuyển không ngừng, nhưng hình ảnh về cái xác chết của chúng là chi phối hành vi của bạn. Những chiếc tủ cứ thế chất đầy khắp mọi ngóc ngách của cả ngôi nhà và tâm hồn, bạn khiến chúng không còn chứa được những thứ thật sự mang tính người. Mọi thứ được chứa lại với mong mỏi lấy ra sử dụng khi một sự kiện y chang xảy ra trong đời, nhưng sự giống hệt này lại là một ảo tưởng trong việc nhìn vào một hiện tượng cụ thể. Bất hạnh và lẩn quẩn cứ thế mà kéo dài trong cuộc tìm kiếm kinh khủng này cho đời người.

    Tôi nhìn lại cái tủ thì nhận ra chúng là cái kệ có thêm những bức tường xung quanh. Dường như sư nâng đỡ thêm phần bao bọc tạo nên một chiếc tủ của sự dự trữ và mọi thứ bị biến đổi tính chất bên trong của nhận thức con người, có thể lắm chứ. Khi chúng ta cảm thấy gắn kết với ai đó, họ làm chúng ta cảm thấy an toàn vững vàng hơn và thế là sinh ra sự lệ thuộc, hay đúng hơn là dính chấp muốn giữ thành của riêng mình. Chẳng phải bạn cũng tự chuốc lấy khó khăn với cách nhìn nhận ấy về đồ đạc lẫn con người bên trong các loại tủ đủ mọi hình hài hay sao ? Sinh vật sống thật sự không bao giờ chấp nhận sự cầm tù, dù chúng bị giam cầm thì tâm trí cũng bay đi ngàn dặm chỉ còn lại xác thân, chỉ kẻ chết bên trong mới để bị giữ lại. Giữ một cái xác làm gì kia chứ ?

    Sự sống cần có khoảng trống, hay đúng ra chúng phát sinh bùng vỡ cùng nhau xuất hiện, tâm trí muốn tiếp nhận được sự sinh động thì không thể chất chứa đầy xác chết, thiếu khoảng trống chỉ còn là mùi hôi thối bệ rạc của một tâm hồn đã chết chờ ngày lìa khỏi xác. Dọn dẹp tủ theo nhiều nghĩa đầu tiên là nhòm ngó lại đời mình một cách nghiêm túc, đọc vị chính mình thông qua các câu chuyện mà chiếc tủ cùng vật bên trong kể lại cho mình, tin tôi đi khi tôi nói việc này thú vị hơn nhiều đọc một quyển sách ai đó dạy bạn về tâm hồn của chính mình. Một chiếc tủ mới là người bạn đồng hành nắm giữ nhiều câu chuyện đời ta nhất, chỗ nào dư, thứ gì cần kết nối lại, thứ gì nên vứt đi không hối tiếc, mọi thứ của một con người rõ nét bên trong cái tủ. Nếu bạn không phải là kẻ có thể đào bới bên trong mình thông qua việc ngồi yên hít thở, thì đào bới cái tủ thật sự có khi lại mang đến một hơi hít thở thật mãnh liệt mà đầy gợi mở, không kém sự tĩnh lặng bị hứa hẹn ngoài kia.

    Khi những kết nối với những vật chất ám mùi hoang đường bị giảm dần đến một mức độ làm bạn dễ chịu, những khoảng trống hiện ra nhưng đây không còn sự dày vò khó chịu. Khoảng trống này là thứ căn bản tồn tại để thúc đẩy sự dịch chuyển của tâm trí, ánh sáng cũng sẽ lọt và cả phát ra từ chính bên trong sâu thẳm. Bạn có bao giờ thấy dễ chịu khi ở cạnh ai đó mà không có lý do hữu hình hay dễ hiểu nào không, đột nhiên bạn thoải mái đến tận cùng khi nhìn thấy họ mà không có dục vọng nắm giữ được dấy lên. Người như vậy có tồn tại vì loài người sinh ra chứa đựng sự hài hóa ấy, cái tinh thần phong phú nở ra như bông hoa dại ngoài đồng, một mình tỏa sắc mà mang đến màu sự sống cho xung quanh mình. Không đòi hỏi, không làm gì thái quá mà vẫn thu hút một cách nhẹ lòng, đó mới là hình hài thật chất của một con người thật sự, trống để tỏa ra kết nối với nhau..

    Thời gian qua tôi luôn cảm thấy con người càng nhiều hoạt động thì bên trong họ thu hẹp dần về sự bao dung và lòng trắc ẩn. Họ nhìn nhiều hơn nhưng dơ bẩn cũng đi vào nhiều hơn, hình hài về thuần khiết dần bị che đi mờ mịt không còn nhận ra. Như chiếc tủ bị những thứ bụi bặm bám vào những thứ thừa thãi bên trong lâu ngày không ai dọn dẹp, vật quý giá nhất bị che đi và đánh đồng bụi bẩn, niềm tin cứ thể tắt dần chẳng có đường nào cho ánh sáng đi vào thêm lần nào nữa. Giờ đây khi người ta cố nhìn vào chiếc tủ bên trong của mình, một bóng đêm mù mờ là thứ duy nhất còn sót lại, dần họ không còn muốn dọn dẹp chúng nữa vì chẳng còn gì mà mong chờ trước mắt họ. Mầm xanh lụi tàn ngay khi vừa nứt hạt, chỉ cần một chút nữa thôi là nảy mầm nhưng không sao làm được một mình.

    Càng nhiều kẻ buông xuôi trong việc thu xếp chiếc tủ của mình thì đồng nghĩa mảnh đất cho kẻ khác nhảy vào, thời đại phân công lao động từ chi tiết biến dần thành tiểu tiết đến nực cười và kỳ quặc. Bây giờ họ còn bày ra nghề sắp xếp tủ đồ cho mình, không thể nào còn kham nổi sự bừa bãi trong nhận thức, họ cần ai đó thu xếp thứ họ gọi là tài sản cá nhân hay những thứ họ muốn gìn giữ. Họ thuê luôn người khác dọn dẹp chiếc tủ bên trong, thứ đã không còn chỗ ánh sáng len vào để nhìn ngắm. Họ bảo mình có quyền tự do làm cái này cái kia, rằng chỉ họ mới hiểu thân mình, rồi rốt bỏ tiền ra để ai đó giúp họ hiểu chuyện gì xảy ra với đời mình. Thật là một mánh khóe trơ trẽn mà cũng thật đáng thương. Đáng thương vì trông họ như một con nhím hoảng sợ xù lông khi ai đó tiến về phía mình, lồng lộn lên có vẻ là cách cuối cùng cho kẻ cần được giúp đỡ.

    Bạn có thể mua thêm tủ nhưng không ai bán thêm cho mình khoảng trống để chất chứa những sai lầm chất chứa. Cách duy nhất với một chiếc tủ dù nó ở đâu là thận trọng nhìn vào nó, lắng nghe những câu chuyện chúng kể thật kỹ mà không phán xét đúng sai, chỉ nhận ra xem điều mình thật sự muốn làm là gì. Những người không quen thu dọn các chiếc tủ sẽ bối rối là chuyện bình thường, nhưng hãy xem đó như một đòi hỏi rốt ráo không làm thì sinh mệnh bạn sẽ hiểm nguy. Mà đó không còn cố tính nghĩ hiểm nguy mà nó thật sự ảnh hưởng đến sức sống của chính bạn, càng dính vào những đòi hỏi thì không sớm thì muộn chúng cũng nuốt chửng ta theo một nghĩa nào đó. Có thứ cần được cho đi, những gì phải biến mất thì không được phép ở lại, không quá nhiều thứ bạn nhìn chúng trực diện tường mình mà muốn giữ lại đâu, tôi luôn tin con người có đủ năng lực để thu dọn chiếc tủ cuộc đời mình.

    Không nhất thiết mà cũng không thể dọn dẹp dùm người khác, các khoảng trống của bạn lộ ra sẽ là minh chứng để kẻ khác nhìn vào như một ví dụ điển hình. Bạn không khuyến khích chiêu mộ ai đi theo mình, chỉ kể cho họ nghe câu chuyện chân thật nhất điều gì diễn ra trong quá trình những chiếc tủ. Không phải bạn cho họ một cách thức, mà mở ra một cánh cổng mang tên “mọi thứ đời bạn cũng hoàn toàn có thể thế này”. Những ai cảm giác về sai lầm của mình sẽ tự chủ động lắng nghe thêm, suy tư nhiều lên, họ cũng không học từ bạn mà bạn như một sự khích lệ thúc đẩy, một cú hít tinh thần tạo ra những khoảng trống rộng hơn cho những tương tác mang tính người xung quanh. Dọn dẹp không phải rời xa thế gian mà để có khoảng sân chơi nô đùa cho con người trên trái đất xinh đẹp này. Đừng sợ hãi trước các khoảng trống dần lộ ra bên trong khi dọn dẹp từ trong ra ngoài, cảm giác hồi đầu cứ như thể đời bạn chẳng có thứ gì là ý nghĩa. Đó là khi ý nghĩa thật sự của cơn gió mát lành mang tên tương tác tinh khôi giữa người và người tiến vào, làm mát lành cả căn tủ mốc meo bụi bẩn, ai trong chúng ta cũng đều thích sự sạch sẽ và một con người lành mạnh phải không ?

    Tôi không thể cho bạn gợi ý nào quá rõ ràng, không phương pháp nào dẫn bạn đến sự trong sạch, những quả bom xóa sổ những chiếc tủ là khả dĩ nhưng cái chết của tâm trí, cái chết mang tên lệ thuộc vĩnh viễn vào ngoài lực của thứ bên ngoài mãi sẽ khiến bạn không thể tự dọn dẹp chiếc tủ, rộng hơn là toàn bộ ngôi nhà và cả thế giới ngoài kia. Chúng ta luôn muốn thay đổi những thứ xung quanh, bên ngoài, luôn coi chúng là căn nguyên cho bất hạnh chán chường của mình, trong khi chiếc tủ ở nhà còn biết bao vấn đề không sao giải quyết nổi. Trước khi nói, đưa ra những khuyên giải cho người khác, ít ra con người phải nhìn lại mình thật sự làm được chưa, nếu không những trò chiêu dụ toàn là độc dược và tội ác. Cái ác còn nguy độc tàn phá rộng hơn cả những quả bom, suy cho cùng bom đạn cũng đi ra từ sự không hiểu mình mà nghe theo kẻ khác một cách cuồng dại còn gì !

    Viết tới đây tôi thật sự nhìn vào tủ sách của mình, tôi tự hỏi những quyển sách đọc xong kia còn ở đó làm gì. Sự tích trữ hình ảnh dân tri thức tôi không còn, bao nhiêu năm qua gặp bao nhiều kẻ khốn nạn đọc sách không ít, tôi hiểu ra các danh ấy chẳng đáng một xu. Sách bây giờ tràn lan nhưng tâm hồn dịch bệnh của chúng thì không hề thuyên giảm. Cái đầu nghênh nghênh không phải sự vô tư của chú bé giao liên, mà của những tên ngạo nghễ tin vào mớ nhặt nhạnh của mình rồi coi trời bằng vung xem người khác thấp kém hơn mình. Tôi vứt bỏ những thứ ấy từ lâu rồi và ai đọc sách cũng nên như vậy. Tôi nghĩ còn một sự chứa cơ hội nào đó tôi đang mang trong mình, cơ hội và cả thách thức cho thế hệ sau, những đứa trẻ đi ngang tủ sách này có trò chuyện cùng chúng mà mở ra một chân trời nào đó ? Vật bạn chứa giữ không quan trọng bằng tinh thần mà chúng mang trên người. Hay có khi đây chỉ là màn xảo biện của một kẻ có nhiều tri thức ?

    Thật ra tự mình tôi biết chính xác câu trả lời nhưng nói ra thì chẳng khác nào thuyết phục bạn, không tôi chán trò chơi ấy lắm rồi, tôi đang nghĩ có cách nào một người kiểm chứng đâu là tích trữ cần thiết ? Một định hướng hay hiện tượng mang tính khuynh hướng trên một con người, chứ không phải một phương pháp đo lường được. Tôi nghĩ chúng ta hãy thử đặt ra những trường hợp mà mình sẽ vứt chúng đi, cảm giác sâu bên trong, dòng chảy dao động ta đang nói điều gì ? Do dự hay tiếc nuối, sự dứt khoát giữ lại vì một căn nguyên rõ ràng sẽ khiến bên trong bạn rất bình lặng, còn những lấn cấn trỗi dậy rõ ràng là dấu hiệu của không thấu đạt về sự tích trữ của bản thân. Tôi tin rằng nếu ai đó cho mình thời gian để bình tâm lắng nghe bản thân, những chuyển động này ai cũng nhận ra rất rõ ràng thông qua các tín hiệu bên trong não bộ và các giác quan hay bộ phận khác trên cơ thể. Ngoài ra còn một biểu hiện tổng thể hơn, nó mang tính thôi thúc dữ dội đồng thời mà không sao che dấu, trừ phi con quỷ suy nghĩ manh mún bên trong bạn quá mạnh với vạn lời ngụy tạo. Khi bạn nhìn vào tình trạng thực nào đó của những chiếc tủ của mình đủ lâu mà thử gạt dòng suy nghĩ sang một bên, chắc chắn tín hiệu rõ nét sẽ đến bên trong và ca bên ngoài bạn. Sự thật là tôi đã chứng kiến một người làm thử việc này, họ đã thật sự rơi nước mắt khi nhìn ra sự bựa bãi hoang phí của mình mà không cần lời nói nào để giảng giải. Đây chắc chắn là sự thật tận sâu mà tạo hóa ban cho con người để tự thân sống trên thân xác mình.

    Sự thật là cứ vài tuần thì bản thân tôi lại ra soát lại đồ đạc trong nhà, đây là nguồn tư liệu giá trị nhất cho chính bạn chứ không cần lời giáo huấn nào của Tây hay Nhật. Những thừa mứa luôn xuất hiện nhưng dần được xóa bỏ vì chắc chắn bạn không muốn mãi dọn dẹp quá nhiều thứ, tôi chắc chắn rằng có rất nhiều thứ cần vứt đi đấy. Nếu bạn là người bận rộn đến mức ngôi nhà hay chiếc tủ trở nên tạm bợ, những dư thừa lúc này phải được nhìn ở góc độ công việc chứ không còn là những món đồ. Cách đây ba tháng tôi nhận ra một việc từ câu chuyện của bạn mình, vài người giờ đây dư tiền đến mức họ phải làm cho mình bận rộn bằng cách kiếm thêm việc để làm hay tiêu. Vậy thì lúc này cần phải hỏi sao chúng lại dư ra đến như vậy, cách nào đó chúng ta đang làm việc gì đó sai lệch với nhịp điệu tự nhiên và nhận về nhiều hơn với thứ ta làm ra. Cũng có khi chúng ta đang kiếm tiền dựa trên những sai lầm của đám đông và hãy tin tôi khi nói rằng bạn sẽ lây bệnh từ những nạn nhân của bạn.

    Tôi khuyên bạn nghèo đói không ư, đúng nhưng cái nghèo ở đây là sự tiết chế, trả con người mình về với thực chất chứ không phải lao đi trong điên cuồng rồi vàng và rác cùng sinh ra một lúc. Trên danh nghĩa của phòng ngừa bệnh tật khi tuổi già, ta phá nát cơ thể xinh đẹp của mình, vặn vẹo nhận thức theo nhiều cách khác nhau. Suy cho cùng không có gì được tăng thêm nếu dùng lý trí đơn giản nhìn vào nhưng bất hạnh lại sinh ra nhiều hơn trong sự tích trữ an toàn này. Chẳng lẽ bạn lại muốn nằm phòng bệnh năm sao hơn là ngắm trời sao khi đứng trên đôi chân mình ? Nhìn mà xem người ta nói quá nhiều về virus lây lan nhưng bệnh dạ dày xương khớp còn kinh khủng hơn, một thế hệ rồi sẽ thiếu sức sống đến chán chường trong vài chục năm tới, đây là hiện thực không phải viễn vong đơm đặt của một kẻ về vườn ở nhà viết sách. Thế giới và cuộc đời một con người không quá phức tạp như những gì loài người đang theo đuổi trong tuyệt vọng.

    Nhìn vào chiếc tủ chúng ta còn thấy sai lầm của con người khi đưa cá quy luật của vật thể vào trong tinh thần. Một chiếc tủ đầy có thể dọn dẹp và thu xếp, phân loại đánh mã số để lấy ra khi cần, nhưng chiếc tủ bên trong thì không như vậy. Những thứ trong đó luôn sống và tác động lên chính chiếc tủ bên trong đó. Sự hư hao dồn nén này gây ra các hư hao, mất mát không sao hồi phục được. Không phải chỉ vài viên thuốc hay nhiều giờ đồng hồ mà có thể chữa trị được, nó đòi hỏi sự tự thân cùng thận trọng cao độ. Nói đúng ra thì con người thật sự tự thân họ phải vô cùng thận trọng khi đưa mọi thứ vào trong người mình theo nghĩa đồ ăn lẫn những thứ vọng tưởng sai lầm hay độc hại len vào nhận thức. Tôi không thể mô tả chi tiết qua vài dòng nhìn vào cái tủ này, bản thân chỉ muốn nhắn gửi về tầm quan trọng của đánh giá và nhìn nhận cách vận hành quá trình tích trữ và chiếc tủ theo nhiều góc độ.

    Với năng lực dịch chuyển như hiện tại, có khi nào ngôi nhà với con người sẽ trở thành một cái tủ không, ý tôi là sẽ chẳng còn ai thật sự sống trong đó mà như chỗ để tha đồ về, có khi trở thành một dạng hình ảnh đại diện cho bản thân. Câu chuyện tôi đề cập đến từ đầu không phải là rời xa vật chất, vứt bỏ hết tất cả hay tệ hơn một số người cực đoan đòi loại bỏ những phát minh. Những thứ vật chất giờ đây hiện hình còn tinh vi hơn, trên các đám mây hay nói trắng ra là mạng xã hội. Chúng ta luôn chứa những thứ nổi bật, xu thế để nhiều người biết tới mình, nói ra những thứ kẻ khác quan tâm trong một trạng thái kích động bon chen nhốn nháo. Câu chữ cũng là một loài vật chất mà sâu hơn nữa ý niệm mơ hồ của con người cũng luôn tuân thủ đặc tính của vật chất. Âu lo, căng thẳng, dòng suy nghĩ không lối thoát là thứ đang chứa trong những con người mang vỏ bọc không dính chấp vật chất. Đây là cách mà chúng ta tiến hóa sao, tinh vi hơn để lừa phỉnh chính mình. Chúng ta chê bai người khác chứa quá nhiều đồ đạc, nhưng chúng ta cũng lưu trữ ở đủ mọi phương trời những thứ chất chứa làm đánh mất khoảng trống dành cho tương tác tính người. Vấn đề này đòi hỏi sự chân thành nhìn nhận chứ không phải mặc nhiên mà chia bè kết phái dựa trên bề nổi của từ ngữ.

    Thật thú vị, viết đến đây tôi chợt nhận ra có một thứ không bị tác động hay biến đổi dù trong các chiếc tủ có diễn ra chuyện gì, khoảng trống. Đúng vậy, chúng thuần khiến, không biến mất mà âm thầm chờ đợi, luôn xuất hiện để tạo nên các liên kết sống mang tính người cao và sâu nhất. Chúng không bị vấy bẩn, yên ắng âm thầm ở đó nhìn ngắm chúng ta, không cố làm gì cả mà lại làm ra tất cả. Một khi ai đó chấp nhận chúng, người đó có thể khiến mọi thứ đi ra đi vào mà không hề vấy bẩn mình mà cũng không hề nhuộm màu ai khác. Sự thấu hiểu chỉ diễn ra trong khoảng trống, càng dày đặc càng tách rời> Con người luôn muốn biết mình, người khác, mọi thứ, nhưng cái biết làm khoảng trống thu hẹp, khi ấy “cái biết chân thật” không còn chỗ chen vào nữa. Họ sợ sự trống trải, ai đó đứng trong hang động rộng lớn rồi hét to sẽ hiểu, tiếng nói của chính mình trong không gian bao la còn đáng sợ, nói gì đến những thứ đằng sau thứ sâu hoắm dày đặc đen ngòm ấy. Khoảng trống sẽ nuốt chửng tất cả nhưng cũng sinh ra những điều mới mẻ, cái đẹp tinh khôi của tính người, vì khoảng trống cũng chính là tính người cao nhất. Cái tủ phải nhường chỗ cho khoảng trống, đến lúc không còn tủ nữa, khoảng trống trở thành chiếc tủ, và chiếc tủ cũng trả về phận sự của mình, lưu giữ sinh mệnh trù phú mà thôi.

    Đổ vào muôn ngàn bụi đất

    Nhồi nhét vào những tất bật đời người

    Không còn nghe thấy tiếng cười

    Chẳng nhìn thấy giọt mắt rơi về nguồn

    Tủ này, còn có tình thương ?

    Xin cho khoảng trống dọn đường ghé thăm

    Cô đơn một nỗi trăm năm

    Mở toang cái tủ tình thâm gọi mời.