Blog

  • Chương 15

    Sau trận cháy Rừng Ma, già Hoen lại lần về làng cũ trên núi. Già đi với thằng A Luih.

    Qua hơn ngày vượt rừng, trước mặt hai người là nước mênh mang.

    – Ôi, giàng ôi. Nước đâu mà nhiều thế. Từ cha sinh mẹ đẻ đến giờ, chưa khi nào thấy nước lớn như vậy. – Già Hoen vừa kinh ngạc vừa ngao ngán.

    – Chắc là ngập hết làng rồi già ôi! – A Luih thì tỏ ra thất vọng về chuyến đi.

    – Ừ, không lẽ giàng bắt hết đường sống rồi sao? Không lẽ có vậy! – Trong tâm thức, già Hoen vẫn cố bấu víu vào lòng nhân từ của giàng để mà vững bước.

    Một chút tâm tư như vậy rồi ông cháu vẫn vạch rừng mà đi tiếp. Xuống hết dãy Thiên Thai, lên dãy núi lớn mọi thứ trở nên rậm rịt. Mấy năm mà cứ như một cõi khác.

    Quá trưa thì cũng về đến làng cũ.

    Ô, ngạc nhiên quá, tất cả vẫn còn như nguyên.

    Những cái cột nhà bằng cà chít vẫn trơ gan với trời đất.

    Nước chẳng hề ngập lút như lời cán bộ Tín cảnh báo.

    – A Luih ơi, làng mình đây rồi. Những cái cột này. Qua nắng mưa, gỗ thêm bóng bẩy rắn chắc – Già Hoen dang tay ôm lấy cái cột mà rơi nước mắt.

    – Nhà nào cũng nguyên già ạ. Thật là giàng có lòng cứu giúp mình rồi! – A Luih cũng không dấu được niềm vui.

    – Bây giờ thì phải đi gấp lên núi trước lúc mặt trời lặn. Kiểm tra xem những mái nhà ra sao. – Không kịp nghỉ lấy sức, già Hoen đã đốc thúc A Luih cùng vượt núi trước khi mặt trời chìm khuất.

    Ông cháu hồi hộp luồn rừng. Trên ấy mấy chục mái tranh úp xuống bãi cỏ, lẫn giữa rừng cổ thụ, trải nắng mưa đã mấy năm rồi, không biết có còn gì nữa không.

    Khi đến được bãi trống trên đỉnh núi, già Hoen không tin được mắt mình nữa. Những mái nhà úp ken vào nhau vẫn như xưa. Già len lỏi một đầu hồi của ngôi nhà mình, chui vào trong. Ôi tất cả tranh tre vẫn còn bền, mối nối mối buộc vẫn còn chắc. Những mái nhà này đơn giản chỉ cần khiêng trả về vùng đất cũ, gác mái nào vào nhà nấy, chẳng mấy chốc làng cũ lại hiện ra khang trang như những năm nào.

    Mừng quá, ông cháu vội vượt rừng, băng lối cả đêm trở về báo tin vui với làng. Cũng may mà trời thương, đêm lại vằng vặc trăng sáng.

    – Về làng cũ thôi. Tất cả vẫn còn y nguyên. Nước không hề chạm tới. Giàng phù hộ ta rồi. – Già Hoen hớn hở báo tin mừng với người làng.

    – Giàng ôi. May mắn rồi! – Đám đông đồng thanh ồ lên.

    Tin vui đến với làng Dung Dé thật bất ngờ đường đột, ngoài tất cả sự tưởng tượng của mọi người.

    Cấm làng ba ngày. Không ai đi ra khỏi làng. Không ai chuyện trò giao tiếp.

    Sau “ngày không nói”, làng Dung Dé lặng lẽ rời đi trong đêm. Tất cả bộ hành vượt núi. Trẻ con được địu trên lưng, ngủ say suốt chặng đường rừng.

    Về đến làng cũ, trước mặt mọi người là hồ nước mênh mông. Nước mấp mé bìa làng. Những thân cây cổ thụ chết đứng trơ cành khô khốc dơ lên trời xanh, thành chỗ đậu cho những con chim bói cá, trả trả tranh tranh soi mình bóng nước.

    Đám thanh niên khỏe mạnh vào rừng sâu tập trung khênh từng mái nhà về úp vào đúng từng khung cột gỗ. Mái nào khít đúng nhà ấy. Không đánh dấu mà sau bấy nhiêu năm họ vẫn nhớ như in, không lộn một mái nhà nào. Chỉ mấy ngày là làng cũ lại tươm tất như xưa.

    Cái hồ mới đắp, cá sinh sôi nhiều vô kể. Chúng cứ rủ nhau nhào vào bờ cạn gần làng. Vùng đất bán ngập, phù sa màu mỡ, cỏ mọc um tùm, ban đêm, nhất là sau một ngày mưa lất phất mát trời, đủ các loại cá quần trong những đám cỏ say sưa quẫy đạp. Nghề bắt cá hóa ra lại phát đạt.

    Già Kui lọm cọm lên rừng tìm vỏ gai về bày cho bọn trẻ xe sợi đan lưới. Cái lưới đơn sơ mà giăng một đêm được cả gùi cá. Cả làng chia nhau ăn mới hết.

    Bọn A Luih, A Tơi thì thích bắt cá to.

    Chúng làm đuốc lồ ô đi soi ở những bãi cạn.

    Đứa cầm đuốc, đứa cầm lao cứ ven hồ mà lội.

    Rừng đêm, hồ đêm dập dềnh như cõi mơ. Nước vỗ bờ tong tóc. Mặt đất loai loai một lớp bùn. Cây mục cỏ thối sinh ra những sinh vật phù du ven bờ loang loáng. Đàn cá ham mồi lên tận bãi cạn mà ăn đêm. Thời gian đầu ngập nước có mấy năm mà đàn cá no mồi tăng đàn lên vô kể. Cá lại nhanh to. Hồ lớn, chúng thả sức bơi, ham vui lạc lên cả thượng nguồn.

    – Đây đây, A Luih. Thấy không? Con cá to quá!

    – Được rồi. Chỉ tay thôi, đừng nói!

    Phập. Cái lao phóng đi, cả một vầng nước tung tóe. Con cá bị thương quật lên cao quá đầu người, rơi rầm xuống.

    Hai thằng lăn ra vật nhau với cá.

    Nó đã bị trọng thương nên nhanh chóng đuối sức.

    Nhát phóng lao như tên bắn đã hạ sát được con cá to hơn bắp đùi. Cả hai tay thanh niên ì ạch cho vào gùi, vẫn thòi ra cả cái đuôi.

    Buổi soi cá thành công ngoài dự đoán.

    Cả làng lại có bữa cá no.

    Rừng đã được tái sinh, cây tốt hơn, rậm rạp hơn. Muông thú cũng trở về nhiều hơn. Săn thú, chỉ như bắt con vật trong sân nhà. Từ bẫy, thò, giăng lưới đều có cái ăn. Tùy ý thích con thú to thú nhỏ.

    Giàng rừng cho cái ăn đủ đầy rồi.

    Từ nay không đi đâu nữa.

    Sướng nhất vẫn là bọn trẻ choai choai. Trưa hè, chúng không ngủ, cả bầy gọi nhau xuống hồ. Lần lượt từng đứa leo lên những cành cây chơ chỏng trên mặt nước, lên cao chót vót rồi cùng một hai ba, cắm đầu lao xuống. Chìm nghỉm trong trước mát, độ mấy giây mới trồi lên.

    Lại leo.

    Lại lao.

    Lại vùng vẫy.

    Nhào lộn như đám rái cá rửng mỡ.

    Thình lình cả lũ trên những thân cành trơ trụi cao chót vót, đồng loạt rơi xuống mặt nước mênh mông như những trái cây chín rụng bì bõm…

    Những cây rừng bọn dọn lòng hồ chê không chặt, trở thành cây chết đứng trơ cành trên mặt nước. Đó vô tình lại trở thành thú vui chơi tưng bừng hồn nhiên của lũ trẻ.

    Cứ như chốn bồng lai tiên cảnh.

    Bọn con trai choai trong làng, hàng ngày phân công từng nhóm, ra rừng lượm những ngọn cây lồ ô vương vãi trên đất đem về chẻ nhỏ, buộc thành bó chặt làm cây đuốc; nhóm vào suối lấy vỏ tắc ngang về đốt lửa chế biến thứ nhựa dính. Rồi lo vót tên ná, làm que thập nhựa. Công việc chuẩn bị xong xuôi thì cứ chờ cho màn đêm buông xuống là đốt đuốc lồ ô luồn lách vào rừng. Chúng cũng học cách của người lớn vào rừng thì im lặng mà bước. Những vòm cây ban ngày quan sát có nhiều bãi phân chim là đích đến của bọn trẻ. Đứa cầm đuốc, đứa cầm ná, đứa cầm que tẩm nhựa, đứa nhanh mắt quan sát. Chân trần, đầu trần, luồn rừng nhẹ như con báo. Dưới ánh sáng đuốc, ngước lên lùm cây, thấy con chim to thì bắn ná, phập nhẹ cái đã có con lạch phạch rơi trong tích tắc. Gặp những con chim nhỏ thì đứa soi đuốc, đứa khẽ khàng khéo léo dơ cái que nhựa lên. Cứ lặng lẽ bắt hết con chim này đến con chim khác mà cả đàn chẳng hay biết.

    Săn chim đêm vừa là một thú vui con trẻ, cũng là một kỹ năng của đàn ông ở xứ rừng. Những màn đêm ấy vừa háo hức, vừa hồi hộp, lại có cái ăn của rừng cho.

    Người lớn thì nhàn nhã hơn, không phải đi phát rẫy xa nữa. Mỗi năm một vụ, chỉ cần gieo lúa, tỉa bắp trên phần đất bán ngập đầy phù sa ẩm ướt đã có thừa lương thực.

    Những cái ghè lại được đưa ra ủ rượu. Rượu thơm nức cả làng. Có nhiều rượu rồi, lại không phải quá lao tâm mưu sinh vì cái ăn, già Hoen họp các già trong làng, bàn cách tìm về niềm vui nơi rừng núi khi xưa.

    – Phải mời các giàng trở về thôi các ông ạ.

    – Ờ, đúng vậy. Làng không thể sống thiếu các giàng được. Xưa nay đã vậy.

    – Qua chặng gian nan vừa rồi, biết là có tội với giàng lắm. Biết thì sửa, để mà sống tốt!

    Giữa mênh mông trời nước, mênh mông đại ngàn, làng tự túc tự quản lại sống dậy. Những đêm lửa rừng, những đêm cồng chiêng rượu cần lại lâng lâng bay bổng ấm áp.

    Mùa lúa bán ngập hóa ra được rất nhiều thóc. Khi nước lên lúa đã tốt rồi. Nó ngập trong nước đến mấy tháng xanh tốt như cỏ lau. Đến khi nước rút lòi bãi đất cũng là khi lúa dần cúi ngọn. Đất khô, hạt lúa cũng khô khén trên cây. Lúa rẫy có thời gian ngập trong chân nước, năng suất cao hơn, gạo ăn mềm dẻo lại thơm.

    Thật là giàng ban ơn.

    Từ nay không phải vào rừng phát rẫy khó nhọc nữa!

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 15. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 23: Một thứ gỗ có lõi cứng tương tự như gỗ lim ở Miền Bắc, cũng thuộc nhóm bộ đậu.

    Chú thích 24: Hồi nhà của người Tây Nguyên không lợp chái như nhà người Kinh. Để chống mưa tạt, mài nhà thường dài hơn sàn nhà khung gỗ, phủ lên sân sàn.

    Chú thích 25: Trước khi làm một công việc bất thường, người Tây Nguyên thường im lặng trong 3 ngày, có lúc cấm làng, gọi là “ngày không nói”. Họ sợ nói ra, giàng nghe thấy và cản đường.

    Hết chương 15.

  • Chương 14

    Một buổi tối bệnh viện, bất ngờ Hơ Thy xuất hiện.

    Chỉ có giấc mơ mới được như vậy!

    Chắc lại một giấc mơ đẹp…

    – Anh Tín. Sao đến nông nỗi này! – Hơ Thy mừng vui thảng thốt.

    – Hơ Thy! Sao em biết anh ở đây? – Tín bàng hoàng không kém.

    – Thế mới tài chứ! Em ngửi thấy mùi anh – Hơ Thy nói hài vui vẻ.

    – Thôi chết, anh lại mơ rồi! – Phút chốc như định thần, Tín lộ vẻ thất vọng.

    – Đùa thôi. Anh quên con Krock rồi hả. Đấy, con chim xanh ấy mách bảo cho em mà!

    – Ôi đúng Krock. Mấy hôm trước nó đã đến đây. Chỉ nói với nhau có mấy câu, hình như có người lạ, nó vội bay biến. Các cô hộ lý thì bảo “chim sa cá nhảy”, báo điềm độc. Anh lại nghĩ chỉ là giấc mơ vớ vẩn. Chẳng tin thứ gì!

    Hai người nhìn nhau như một giấc mơ.

    Bao nhiêu năm rồi còn gì.

    Tín bây giờ đã tiều tụy như cái xác chết.

    Đến cử động chân tay cũng khó.

    Thế mà đôi mắt của anh bỗng tươi rói, long lanh. Lồng ngực anh ấm lên xao xuyến. Anh cầm lấy đôi bàn tay Hơ Thy bồi hồi như thuở mới gặp nhau.

    – Bao nhiêu năm em sống ra sao? Anh tưởng em về nơi phú quý quên luôn anh rồi!

    – Ai bảo anh vậy?

    – Thế bây giờ em ở đâu?

    – Em ở làng Dung Dé ấy mà!

    – Nói xạo. Làng đã mất tích. Em thì nghe bảo đi làm ca sĩ!

    – Trời ơi. Anh nghĩ thế thật à! Tội cho em. Làng vẫn ở chỗ cũ. Em đã về với làng từ lâu!

    Thì ra làng Dung Dé không biến mất.

    Hơ Thy thì vẫn ở trong ngôi làng ấy.

    Chuyện cứ như trong mơ.

    Thế mà bao nhiêu năm còn ở Tây Nguyên, Tín đã không có cơ hội nào gặp lại…

    Hết chương 14.

  • Chương 13

    Tín nghỉ hưu, về quê độ một thời gian thì mẹ già qua đời. Cứ như bà cụ cố gắng chờ con vậy. Dẫu sao bao nhiêu năm lang bạt xa xứ, cuối cùng anh cũng được gần gũi, được chăm nom mẹ những ngày cuối đời, dù chỉ là một thời gian ít ỏi.

    Anh ngậm ngùi thương nhớ.

    Cảnh quê đã thay đổi quá nhiều.

    Người quê đã phiêu tán quá nhiều.

    Bạn đồng lứa có đứa đi bộ đội hy sinh trên chiến trường, có đứa học hành đỗ đạt thành ông này bà nọ cũng tha hương khắp xứ, lại có đứa làm dân cày già hom, chết vì khổ, chết vì rượu rụng rơi hết cả.

    Cách sống, lối sống thôn dã cũng đã đổi khác. Nhà sin sít với nhau. Đường bê tông chằng chịt. Cả làng không còn lấy một bụi tre. Những hàng cau cũng đã bị đốn sạch từ bao giờ. Những bờ ao ăm ắp kỷ niệm tuổi thơ cũng đã bị bồi lấp. Người ta bảo, lấp ao kẻo sợ trẻ con chết đuối. Hoàn cảnh nhà nào cũng con hiếm, không sinh năm đẻ bảy như thời trước. Có người lại bảo, đất cũng hiếm rồi, làm gì mà còn ao!

    Có vẻ như nhiều thứ cứ ùa vào làng quê, không sao cưỡng lại được.

    Tín bỗng cô đơn ngay trên cố hương…

    Chẳng phải đụng chân đụng tay lấy việc gì, việc thường nhật là trông coi đứa con nhỏ học hành. Thế mà có lúc anh uể oải, mỏi đứ đừ hết mình mẩy. Rồi bất ngờ một hôm nhức nhối hết cả thân dưới.

    Họa trên trời rơi xuống.

    Không dưng Tín bị viêm hai khớp háng.

    Đớn đau vật vã.

    Giàu đôi con mắt, khó đôi bàn tay.

    Đằng này hai cái chân có đó mà như vô dụng.

    Thành đồ phản trắc!

    Lúc ấy mới thực lao đao lận đận. Chưa bao giờ Tín hình dung được cảnh ấy. Suốt quãng đời đã qua, từ khi đi làm việc dù không tham lam, không giàu có, nhưng với Tín, đói khổ là thứ hiếm gặp. Anh nhàn tản vô lo mà biết đủ. Một kiểu sống rất hợp với đất rừng Tây Nguyên truyền thống!

    Bây giờ ngẫm lại câu của người quê xưa mà xa xót: “Giàu không tằn tiện thì đói liền tay. Đói không tằn tiện thì đi ăn mày”! Là nói sự căn cơ chắt bóp của đời người. Cũng như kiểu nông dân “Tích cốc, phòng cơ” vậy.

    Một suất lương còm phải lo nuôi con ăn học. Nhà thì ở chung với đứa em trai.

    Khi đau nặng không đi lại được nữa, đành phải nhờ chú đưa cháu đi học. Luất quất ngày tháng, uống đủ thứ thuốc Bắc, thuốc Nam, bệnh chẳng thuyên giảm. Đến lúc đau hung buộc phải nhập viện, bác sĩ Vợi chửi, liều quá!

    Quả thực vì bí thôi.

    Chẳng phải liều.

    – Bệnh nước này phải thay cả hai khớp háng mới mong đi lại, nha!

    – Bác sĩ nói chơi hay sao?

    – Thật chứ chẳng chơi! Hơn trăm triệu bạc cho hai khớp là ổn!

    Nghe vậy Tín hú hồn. Tiền đâu phải giấy lộn.

    – Tôi thì lấy tiền đâu mà thay hai khớp!

    – Thế thì nằm viện dài dài chờ mệnh!

    Nhân viên y tế cho đến bệnh nhân, nhìn thấy cảnh Tín ai cũng ngán ngẩm.

    – Người đâu mà hết đường khổ vậy!

    – Nghe nói giám đốc lâm nghiệp, xếp lớn đấy. Giả vậy. Đừng nhầm!

    – Làm ông gì không biết. Giả đâu không biết. Cứ như vầy là khổ rồi! Ai đời nằm viện một thân một mình, không tiền không bạc…

    – Ờ, hay là thất thế thua cuộc, bị lột bị tước hết rồi!

    – Đừng độc mồm vậy, khẩu nghiệp. Nhìn tướng người thì biết. Hiền lành phúc hậu, trời sao nỡ hại!

    Cứ nằm dài vậy.

    Túng thì quẫn.

    Tiền nuôi con không đủ, lại thêm tiền nuôi bệnh! Cảm giác bất lực. Lúc đau quá, không chịu nổi, nỉ non với bác sĩ, ông kê cho mớ thuốc kháng sinh, ít thuốc giảm đau mà tủi.

    Muốn chết.

    – Ờ, bác sĩ ơi. Lạ thế. Hay tại thời chiến trường, tôi bị nhiễm chất độc hóa học nó hủy hoại mất xương khớp rồi.

    – Chưa già đã lẩn thẩn. Cái này chẳng liên quan gì đến chất độc da cam da bưởi gì hết! – Bác sĩ Vợi nghe vậy vừa bực mình, lại thấy buồn cười.

    – Thế hay là do tôi leo núi nhiều quá! Dân trồng rừng mà!

    – Cũng chẳng phải.

    – Mà có thể di chứng của rắn cắn. Tôi ở rừng từng bị rắn cắn liệt chân.

    – Có thể liên quan. Nhưng không chắc. Đấy, bao nhiêu người không bị chất độc hóa học, không leo núi, không bị rắn cắn. Cũng tự dưng lăn ra hư khớp.

    – Nhiều lúc đau quá, lại tủi. Tôi muốn chết đi cho xong. Mà tội có đứa con nhỏ!

    – Chẳng việc gì phải chết. Có tiền chi ra là xong. Bác thấy mấy cụ viêm khớp háng không nhúc nhắc được, cứ tưởng chết đến nơi rồi. Thay cái là đi băng băng như giả vờ đấy thôi!

    Ừ, nói vậy chứ chết đâu có dễ. Sống đã khó, chết cũng chẳng dễ gì! Mà bác sĩ nói đúng. Cái ông Hảo vừa đến chào Tín đấy, viêm hai khớp háng luôn. Tưởng chỉ còn nước chết. Không ngờ con cháu có tiền. Chi ra. Đâu vào đấy ngay!

    Vẩn vơ thế mà buồn cho mình.

    Thật, cuộc đời chẳng hiểu làm sao nữa.

    Cũng có lúc ngồi nơi quyền thế. Muốn cũng có thể có được nhiều thứ! Vậy mà chẳng bao giờ Tín nghĩ tới. Đến đến vợ cũng không màng cơ mà! Suốt bao nhiêu năm trời cứ long tong lêu têu… Bởi không thiếu không đói. Những thứ khác thì không có nhu cầu!

    Đoạn cuối không đâu lại thường trực bệnh viện. Quả là “sông có khúc, người lúc”! Đến lúc vận xui thì bao nhiêu thứ ập đến. Cứ như “dậu đổ bìm leo” vậy!

    Đà này không nói chết, nhưng cũng khó rời giường bệnh được.

    Không đau ngất vì bệnh, thì cũng mê man vì thuốc!

    Nhiều lúc Tín chìm trôi trong ảo giác.

    Đó là khoảnh khắc sung sướng nhất!

    – Cổng Trời xanh quá, hương thơm ngào ngạt!

    – Cái gì vậy? Ông lại mê man rồi! Rặt nói dại.

    – Tôi thấy Cổng Trời thật mà!

    – Thôi đi. Ông chưa tới số đâu! Chưa tới Thiên Đường được đâu! Ngủ đi cho yên.

    Cô điều dưỡng cố trấn tĩnh giúp cho Tín thoát khỏi cơn mê lú. Anh chợp mắt được một lúc.

    Con Krock xuất hiện.

    Nó đậu trên bậu cửa sổ giường bệnh.

    – Anh Tín. Anh đau hả?

    – Ờ Krock. Lâu quá rồi ha! Anh Tín hư hai khớp gối rồi. Không đi lại được nữa. Chắc không vào được Đăk Mơ nữa rồi!

    – Đây là đâu vậy?

    – Bệnh viện tỉnh – Tín trả lời như cái máy.

    Chỉ nói được với nhau có vậy, con Krock đã vụt bay khi có mấy bóng người từ ngoài vào thăm bệnh.

    Ôi con chim chung thủy quá.

    Con chim của bầu trời tự do!

    Tín như muốn reo lên trong cơn hào hứng.

    Chỉ có chim trời mới thoắt ẩn thoắt hiện được như thế. Loài chim sung sướng quá, cứ như giấc mơ vậy!

    – Hình như chim sa cá nhảy!

    – Thôi rồi, điềm độc rồi.

    – Tôi thấy con chim màu xanh!

    – Xanh cũng độc. Chim sa cá nhảy xưa nay là điềm báo sự chẳng lành!

    Mọi người ngơ ngác.

    Tín bâng khuâng không hiểu thoáng chốc vừa qua là thực hay là giấc mơ nữa.

    Hết chương 13.

  • Chương 12

    Sau 10 năm làm điểm, Liên hiệp lâm nông công nghiệp Đăk Mơ tổng kết mô hình. Cuộc tổng kết như một sự định sẵn chẳng đừng đặng. Ai cũng biết kết cục sẽ thế nào.

    Có cái được.

    Có cái mất.

    Có khen.

    Có chê.

    Trung tâm huyện từ một vùng rừng núi thâm u, đường sá lầy lội đèo dốc, trở thành một vùng phong quang, đường ngang lối dọc băng băng. Cùng với thầu gỗ, là những đoàn xe tải nườm nượp ngày đêm đến rồi đi. Những người làm công tấp nập như đại công trường. Quán xá ồn ã nhộn nhịp cả một vùng. Tiếng nhạc xập xình, đèn mờ xanh đỏ thâu đêm. Rồi hội nhảy, hội hát mê cuồng. Lạ là những thứ ấy rất có sức cuốn hút với lớp trẻ, kể cả thanh niên các làng vùng xa. Trung tâm huyện chỉ mấy năm, từ một nơi chẳng ai biết tới, đã có một bộ mặt hoàn toàn mới, một nhịp sống hiện đại đến không ngờ.

    Vùng lòng hồ Đăk Mơ Thượng, hàng chục ngọn núi bát úp khi xưa, nay đã thành những hòn đảo xanh mướt giữa lòng nước mênh mang. Nó hứa hẹn một ngày khi có đủ điều kiện đầu tư, đó sẽ là một cơ sở du lịch sông hồ núi non kỳ vĩ lý tưởng trên vùng đất Bắc Tây Nguyên.

    Dãy núi phía đông bắc vì cách trở bởi bao la nước, có vẻ như rừng đã được bảo vệ, đã tái sinh. Những thân cây lại cao lớn lên, như thẫm màu hơn, mướt mát hơn giữa chốn cô quạnh nghìn trùng.

    Vùng Đăk Mơ Hạ đã trở thành những cánh đồng lúa xanh tốt. Giữa lúa và rừng là những đồi cà phê trập trùng sóng xanh hút tầm mắt. Đèo Cổng Trời đã ngút ngát một màu tươi non miên viễn.

    Đó là những chấm xanh giữa bát ngát hoang vu.

    Phần núi phía tây Đăk Mơ Thượng vẫn nham nhở những vết thương rừng.

    Trong toàn vùng, hạ tầng đến đâu, rừng tan hoang đến đó. Những ngọn đồi bị cạo trọc không thương tiếc. Những dòng suối trơ đáy, đá lởm chởm, không một bóng cây.

    Các làng tái định cư đang phai nhạt dần lối sống đầm ấm nồng nàn khi xưa. Thanh niên lao vào cuộc sống ồn ã. Có kẻ đi làm lâm tặc, có kẻ đi chở gỗ lậu thuê. Họ vẫn bám vào rừng như là những con vắt vô hình hút máu cây rừng đến cạn kiệt không thương tiếc. Có một lối sống thực dụng bị đồng tiền sai khiến. Hội làng nhạt đi trước trào lưu Karaoke, nhảy đít cô, phim ảnh. Những nốt nhạc cồng chiêng không còn sức hút, lửa rừng không còn mê cảm quyến rũ như xưa!…

    Sau tổng kết mô hình, Liên hiệp được bàn giao lại cho huyện, chính thức trực thuộc huyện. Họ tiếp nhận được khá nhiều cơ sở hạ tầng, nhà cửa, đường giao thông thủy lợi, đồng ruộng,… nhưng lại mất mát khá nhiều về vốn rừng, phai nhạt đi bao nhiêu vốn quý từ văn hóa tâm linh hàng ngàn đời trao truyền.

    Nhiều thứ chỉ mấy năm đã bị đảo lộn tan vỡ một cách mau chóng.

    Đề nghỉ hưu.

    Y cứ luẩn quẩn mãi ở Đăk Mơ, không sao về được.

    Như có duyên phận nào níu kéo.

    Như có bàn tay vô hình nào đó âm thầm quyến rũ.

    Mặc dù ở một thành phố lớn, y đã có cơ ngơi khá đồ sộ, đầy đủ mọi tiện nghi hiện đại như của người Tây phương. Vợ con vẫn đùm đề ở đó.

    Mỗi buổi sáng, tầm giờ làm việc Đề lại mặc quần bò áo thun, cưỡi chiếc Dream lướt qua cổng Liên hiệp một nhoáng rồi mới quay về phòng.

    Lạ quá.

    Có người bảo Đề bị ma ám.

    Người lại bảo y tham quyền cố vị.

    Nhưng có người lại quả quyết, Đề bị sốc hưu!

    Kể cũng là cái khổ. Một đời lăn lộn giữa chốn núi rừng. Hỉ nộ ái ố đủ cả đấy, nhưng nghĩ cho cùng phận người cái gì đến buộc phải đến, lúc đi thì phải đi. Sao ai cưỡng lại được. Kể cả cái chết cũng vậy! Thì thanh thản đi.

    Hết phần việc công thì về đùm bọc với gia đình vợ con.

    “Lá rụng về cội”!

    Đó là nơi yên vui nhất, đầm ấm nhất!

    Ai nhìn cũng ngán cho Đề. Thương đấy, nhưng chẳng kẻ nào dám góp ý góp lời. Buồn cho những tháng ngày y tự hành khổ mình, cù bơ cù bất, “nửa ông nửa thằng”, như kẻ lang bạt kỳ hồ.

    Mấy tháng sau, vợ con lên đón về, Đề như người cõi khác.

    Hình như y bị sốc, rồi mắc chứng trầm cảm, suốt ngày ngồi quay mặt vào tường. Một thân xác béo tốt phương phi, mang một linh hồn ốm o què quặt.

    Có người bảo y bị ma rừng ám.

    Có người lại bảo bị gái vùng cao bỏ bùa.

    Nhớ hồi trước ở quê có bác đánh trận Điện Biên Phủ xong thì mất tích. Sau có tin họ bị mắc bùa của gái Thái, bỏ quê, quên luôn đường về.

    Gia đình Đề cho mời pháp sư bắt vong bắt vía, lại cho cái chuông gió treo ở cửa, suốt ngày rung reng. Mà lạ, sau thì y bỗng tỉnh dần, nhưng lại mắc phải cái chứng sợ bẩn.

    – Ăn gì thế này? – Y trợn mắt trong bữa ăn.

    – Ông thì được cung phụng quen rồi. Đây không có nem công chả phượng đâu!

    Người nhà phải lục cục sửa soạn, nhặt rửa, nấu lại mọi thứ cho y mục sở thị rõ ràng mới chịu ăn.

    – Ôi dơ, dơ… – Hễ có người vào nhà bước ra y đều hô lên réo rắt. Lập tức lấy chổi quét, dẻ lau cho kỳ được.

    – Dơ đâu ông? Con vừa mới lau dọn mà! – Cô giúp việc vội thanh minh.

    – Đây này, dơ lắm – Y đưa cái kính lúp lên, rọi khắp.

    Sau thì mọi người đều biết.

    Nỗi sợ của y từ trong tâm thức.

    Ăn gì cũng sợ bẩn.

    Mặc gì cũng sợ bẩn.

    Đi trong nhà cũng sợ bẩn, dù nhà mặt phố cao sang, láng bóng.

    Nhìn đâu cũng thấy bẩn.

    Mà bẩn là y quát tháo, y yêu cầu sai khiến đủ thứ.

    Chẳng biết đâu mà thỏa mãn.

    Không biết là thứ ma gì!

    Đủ loại thầy đều hết phép.

    Thật đến khổ.

    Thà là cứ ngơ ngơ ngẩn ngẩn, ngồi một chỗ như lúc trước, hoặc giả ốm liệt giường liệt chiếu để người khác hầu hạ còn được yên lặng, còn sướng hơn.

    Thật là “Ăn của rừng, rưng rưng nước mắt”!

    Hết chương 12.

  • Chương 11

    Vô tình cái hồ thủy lợi lớn vùng Đăk Mơ Thượng bỗng dưng làm thay đổi cả trời đất trong toàn vùng.

    Khí hậu mát mẻ hơn.

    Lượng mưa nhiều hơn. Trước kia các trạm khí tượng thủy văn đo lượng mưa hàng năm trong vùng chỉ xấp xỉ một nghìn năm trăm mili, nay đã tăng vọt lên trên hai nghìn mili.

    Có đập nước, chính quyền cho xây dựng hai hệ thống lớn các dòng Kênh Đông, Kênh Tây chạy theo thế song song hai bên chân núi xuôi về hướng Nam. Từ kênh chính, các đường mương thủy lợi dẫn nước về tận các cánh đồng, tỏa xuống toàn thung lũng theo đường bình độ.

    Rồi công trình san ủi, khai hoang xây dựng đồng ruộng được đẩy mạnh. Những bãi hoang, những khu đồi, những bìa rừng bìa suối sau một thời gian hối hả của lao động thủ công với sự hỗ trợ đắc lực của máy ủi máy cạp cơ giới đã dần hình thành những cánh đồng vuông vức phẳng phiu; bờ vùng bờ thửa kết hợp mương nước như ô bàn cờ trải rộng khắp thung lũng.

    Đất lành chim đậu.

    Thời buổi tất cả đều quy ra gạo, Đăk Mơ Hạ như một giấc mơ lúa cuốn hút bao nhiêu con người. Ban đầu là dân đi theo kế hoạch, bố trí theo quy hoạch. Sau thì dân di cư tự do cứ thế ùn ùn tới… Đất lúa no nước, lại dồi dào ánh nắng trời, lại được đầu tư thâm canh đúng mức, năng suất cao hơn cả vùng đồng bằng.

    Thế là no ấm!

    Vựa lúa Đăk Mơ Hạ bắt đầu từ cú hích của hồ đập Đăk Mơ Thượng và hạ tầng thủy lợi; đúng như cái nhìn khởi đầu của Tín, giữa thời điểm bế tắc nhất.

    Mấy năm sau, khi có điện lưới quốc gia, việc tưới nước cho các chân đất cao trở nên hoàn toàn chủ động và rất thuận lợi; cây cà phê chẳng ai gào thét đôn đốc cũng tự nhiên mọc kín mọi vùng đất. Thung lũng Đăk Mơ thành vùng cà phê thâm canh cao sản. Đất tốt, đủ nước, tiểu khí hậu phù hợp, cà phê Đăk Mơ đã tốt lại ngon. Mỗi gốc cà phê kinh doanh hái được đến bốn mươi cân quả tươi. Thật ít ai tưởng tượng nổi.

    Hàng năm, vào mùa thu hoạch dân trồng cà phê phải về miền dưới nhờ “cò” tuyển dụng lao động lên rừng thu hái cà phê mới kịp thời vụ. Một điều nghe như ngược đời!

    Thế là giàu có!

    Nhà nông được no đủ, lại dư dả; là thỏa cái khát khao từ muôn đời lam lũ rồi!

    Tất cả như một cái giá phải trả.

    Một bài học lớn trong cuộc đời!

    Hết chương 11.

  • Chương 10

    Sự kiện cháy rừng là một vụ lùng nhùng.

    Việc khai thác gỗ trong quá trình thu dọn lòng hồ, có dấu hiệu chặt gỗ lậu trong phạm vi khá rộng trên cả cao trình cho phép.

    Một cuộc điều tra để làm rõ nguồn gốc gỗ đang chuẩn bị bắt đầu. Khá nhiều lóng gỗ loại tốt của chủ thầu vẫn nằm ẩn dấu trong rừng. Đó là số gỗ mang hồ sơ dưới lòng hồ, nhưng được chặt hạ từ trên mặt nước gia cường chưa kịp chuyển đi. Từ cái mớ bòng bong này, xử lý không tốt có khi thành đầu mối khui ra đủ mọi thứ chuyện. Không khéo thì chết cả nút. Chủ thầu bí mật làm một vụ đốt đầu lóng số gỗ trong rừng. Vụ phi tang dấu búa bằng xăng thiếu kiểm soát, không ngờ thành đám cháy rừng vượt tầm khống chế. Chủ thầu gỗ bị lửa thiêu đen nhèm như con khỉ nướng.

    Tấm khẩu hiệu bằng tôn quét sơn nâu chữ trắng “Đốt rừng như thể đốt nhà; Cháy rừng như cháy thịt da của mình”, cũng bị lửa nung cho quăn queo, bong rộp.

    Nợ có chủ, án có đầu.

    Vụ việc cần một kẻ hy sinh nào đó.

    Chủ thầu thì đã chết cháy. Cuối cùng Trưởng ban thu dọn lòng hồ bị truy cứu trách nhiệm về công tác quản lý. Kết cục Tín bị kỷ luật cách hết mọi chức vụ.

    Chẳng biết có oan hay không, dù anh trong sạch, ai cũng biết vậy.

    Những tay chân của Đề trục lợi bao nhiêu tiền của từ rừng thì hoàn toàn vô can.

    Cứ như có lỗi với rừng, với làng Dung Dé, với Hơ Thy… Những điều đó mới thực sự làm cho Tín buồn. Trở thành một chân “ngồi chơi xơi nước”, anh xách chiếc máy ảnh đi lội khắp rừng.

    Bao nhiêu cây đã bị chặt hạ.

    Chặt công khai theo kế hoạch có.

    Lạm chặt có.

    Chặt lén lút có.

    Lại có những cây bị chặt oan để kiếm trầm, chặt hạ để hái quả cà na, hái quả ươi…!

    Chiến tranh đã xóa đi một nửa cây rừng.

    Thời làm ăn của liên hiệp, rừng lại vơi đi tuồn tuột!

    Cứ đà này, chẳng mấy chốc sẽ hết rừng.

    Mà hết rừng chim sẽ đi về đâu.

    Thú sẽ đi về đâu.

    Sự sống sẽ đi về đâu.

    Mưa gió sẽ ra sao.

    Làng sẽ ra sao…

    Những dòng suy nghĩ cứ cuộn lên trong cái đầu điên đảo của Tín.

    Phút chốc chất lính chiến lại bùng lên!

    Theo dòng suy nghĩ ấy, Tín băng lên dãy núi phía trên đỉnh con Đèo Cổng Trời cao vót. Đó là con đèo vắt qua dãy Trường Sơn Tây, nó nằm ở phía đông nam Đăk Mơ. Thời chiến tranh đây là một hành lang của cán bộ kháng chiến hành quân nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn. Để ngăn những bước chân ấy, địch đã trút xuống con đèo này, xuống những dãy núi nơi đây hàng trăm tấn bom đạn, hàng chục tấn thuốc diệt cỏ. Con đèo phủ kín rừng nguyên sinh, chỉ một thời gian hóa trọc lóc. Khi không còn rừng cây cổ thụ, Đèo Cổng Trời trơ trơ toàn đá. Gió đông thổi hùn hụt suốt mùa khô khiến cho những dãy núi ở đây trở nên cỗi cằn, chẳng một thứ cây gì mọc nổi vì chất độc hóa học, vì gió, ngoại trừ cỏ Mỹ. Mùa mưa cỏ ngút ngát um tùm, đến mùa khô, cả vùng đèo khô rụi được đốt cháy trụi lủi, từ xa có thể nhìn rõ đến từng hòn đá. Con đèo hun hút ấy thành một trở lực cho cán bộ kháng chiến những lúc vượt đường.

    Một thời vì những thảm cỏ Mỹ gây cháy rừng thường xuyên trong mùa mưa, Cổng Trời còn có biệt danh là “Đèo Lửa”. Mỗi chuyến xe vượt đèo như vượt qua thách thức định mệnh!

    Hòa bình lập lại, phương tiện qua lại càng nhiều, tai nạn càng bi thảm; Cổng Trời là nỗi khiếp đảm của cánh lái xe đường dài.

    Mấy năm trước, một chuyến chở đồ gỗ về đồng bằng theo lệnh của Đề, cũng đã vô tình thành một thảm họa.

    Xe đang đổ dốc, gặp khúc cua gập khuỷu tay, tài xế choáng ngợp mất lái. Cả xe hàng nhào xuống ta luy âm của con đèo. Sau cú lộn mấy vòng, cái xe đã làm văng tài xế, phụ xe và cái thùng phuy dầu ra mấy hướng. Vòng cuối cùng thì nó kẹt vào một khối đá lớn, lơ lửng giữa dốc núi. Thùng phuy đựng cả trăm lít dầu, lăn xuống tận suối, may mắn không phát lửa bốc cháy.

    – Ôi có vụ tai nạn! – Chuyến xe khách chạy đường đèo nhìn rõ chiếc xe tải đang mắc chẹt trên mé vực sâu.

    – Mọi người né ra, ai khỏe hộ một tay. Bốc người này lên xe chở ngay xuống đồng bằng rồi tính – Chủ xe hô hoán và lăn xả vào xốc người bị thương lên xe mà chạy. Đó là bác tài xế bị vứt ra ngay đầu vách núi.

    Đến cuối ngày, một chiếc xe từ đồng bằng lên, qua lưng chừng Đèo Cổng Trời, bất ngờ nháng thấy bóng người nằm gục bên vệ đường.

    – Giúp một tay. Đưa lên bệnh viện tỉnh – Chiếc xe gấp rút chuyển người gặp nạn chạy ngược trở lên.

    Thì ra trời chiều gió núi đã mát. Phụ xe sau cú hất ngược khỏi ca bin lăn xuống thung sâu ngất lịm. Gặp lúc lộng gió, như những bàn tay dưỡng sinh xoa dịu thịt da thì tỉnh thức. Gã cố trườn lên bờ đường đèo dốc rồi lại bị xỉu lơ.

    Khi có đoàn cứu nạn đến nơi, họ phát hiện trong thùng xe bẹp dí, mắc kẹt một thân người giữa đống đồ gỗ. Anh ta đã tử nạn. Đó là A Li, người bốc vác và trông hàng.

    Theo lệ thường, kẻ chết đường bất đắc kỳ tử, làng coi là chết xấu. Người chết xấu thì không được đưa vào làng, không được làm ma, không đánh cồng chiêng gõ trống, không được chôn chung trong nghĩa địa làng. A Li được chôn riêng ở ngoài bìa rừng. Nhưng có một ngôi mộ xây khá lớn, lạ và đẹp. Gia đình được đền bù một khoản tiền. Làng được cho hai con bò để đốt mà cầu giàng phù hộ cho bình yên về sau.

    Cuộc “đốt bò” lớn như một cuộc ăn vạ của làng.

    Thịt ê hề, không sao ăn cho hết.

    Tất cả thịt thừa đều bị vứt sạch ra rừng xuống suối cho cá, cho thú ăn.

    Thịt ăn trong đám chết xấu thì không chia phần.

    Không đem vào làng.

    Không đem về nhà.

    Đó là cái kết êm đẹp cho một vụ án mạng.

    Người Tây Nguyên thời ấy, cứ mọi việc được làng chấp thuận, gia đình chấp thuận coi như ổn.

    Trong vụ tai nạn khủng khiếp ấy, Tín là người được giao trọng trách thu dọn chiến trường.

    Khi đặt chân trở lại con đèo, tất cả ký ức tràn về sống động.

    Ngỡ như vụ việc vừa mới xảy ra.

    Con đèo khốc liệt.

    Một bên là thăm thẳm thung sâu.

    Một bên là núi cao sừng sững.

    Đi lên trên đỉnh vời gió lộng, Tín phát hiện ra, ở chóp núi, vẫn có những mảng rừng cây cổ thụ xanh tốt, tán che rợp cả một vùng. Trong một eo núi lại có một con khe nhỏ, nước nhỏ từ trong đá ra những dòng trong vắt. Ở đó có một vũng đá chứa nước thấm từ rừng cây.

    Khí hậu mát như Đà Lạt.

    Mây vờn quanh những tán lá.

    Mọi thứ như nhẹ bẫng không trọng lượng.

    Ôi, nếu khôi phục được cánh rừng nguyên sinh này, đây có thể thành một nơi du lịch nghỉ dưỡng trong tương lai chẳng thua kém danh lam thắng cảnh nào. Anh nghĩ vậy và hào hứng vốc từng vốc nước mát phả vào mặt.

    Người sảng khoái.

    Tỉnh ra như được truyền một liều thuốc kích thích thần kinh.

    Trong đầu Tín đã nảy ra một điều rất bay bổng.

    Dự án trồng rừng Cổng Trời!

    Xưa nay chưa ai dám nghĩ đến điều ấy.

    Trồng cây trên núi đá trọc lóc, dốc đứng, lại từng bị hóa chất đầu độc không phải là điều dễ. Là một kỹ sư lâm sinh Tín cũng hiểu điều đó. Nhưng Cổng Trời ngày đêm cứ đau đáu thao thức trong anh. Phải đi lại đến mấy lần trên những dãy núi cao ngất ngưởng hai bên lưng đèo ấy Tín mới thực sự bình tâm được.

    Trở về, Tín tiếp cận với ông Thái, một cán bộ lãnh đạo đầu tỉnh mà anh có quen biết. Qua đôi câu chuyện, anh bố trí một cuộc leo núi với ông Thái.

    Cuộc đi thành công mỹ mãn.

    Không ngờ ông Thái cũng là một người đam mê sinh thái đến vậy.

    Tín đề xuất nguyện vọng được thành lập một lâm trường trồng rừng do anh phụ trách. Rồi kế hoạch trồng cây trên Đèo Cổng Trời… Thời cuộc ấy, lâm trường trồng rừng quả không ai để ý. Chẳng ai muốn nhận lãnh một đơn vị trồng cây rừng đầy khó nhọc rủi ro và hệ số lương thấp, lại luôn phải ngửa tay đi xin từng đồng kinh phí.

    Trong lúc phụ trách một lâm trường khai thác rừng vị thế như ông hoàng. Rất nhiều người cầu cạnh, rất nhiều người ký kết, rất nhiều quà cáp biếu xén, lương lại cao, tiền rủng rẻng không phải chiều lụy ai.

    Việc thành lập lâm trường trồng rừng Cổng Trời nhẹ hều như một công việc vặt. Cái chức giám đốc lại chẳng có ai đua chen.

    Tín đề xuất.

    Tín nhận lãnh.

    Đó như đưa vai gánh một gánh nợ đời không biết đi về đâu!…

    Nghe nói quân đội Israel đào tạo con người hiệu quả như là những đại học. Những ai qua quân ngũ đều sẽ được rèn luyện thử thách, được trang bị những kiến thức kỹ năng rất bổ ích cho cuộc đời. Mang phẩm chất ấy về đời thường, những người đã trải qua quân đội sẽ tràn đầy ý chí nghị lực, lại kỷ cương, lại sáng tạo, lại kết nối hài hòa với cộng đồng… Nghĩa là luôn có sẵn trong mình những tố chất tốt để vượt mọi trở lực trong đường đời, đem đến mọi thành công.

    Tín cũng vậy. Anh đã được rèn luyện trong môi trường quân đội, đã được thử thách trong chiến tranh khốc liệt, từng đứng trước khoảnh khắc sinh tử nơi trận địa.

    Ngay lúc nhận lãnh trách nhiệm đứng đầu một đơn vị trồng rừng trên những đồi núi trọc trơ, phẩm chất lính lại bất ngờ thức dậy, bật lên. Anh như được tăng thêm nguồn sức mạnh ngỡ ngủ yên từ lúc rời quân ngũ.

    Tất cả mọi thách thức ban đầu, không làm cho Tín bận tâm. Chỉ duy một việc, cách gì cắm được mầm cây xuống đỉnh núi trọc cao vút mà sống tốt, cứ bám mãi trong suy tư của anh!

    Đời sống Liên hiệp ngày một trở nên khó khăn cùng với tình hình gỗ rừng ngày càng suy cạn. Một số người bắt đầu chuyển việc, bỏ việc.

    Khi đã có bộ khung lâm trường Cổng Trời, Tín nhờ người quen vận động những người thân tín đã bỏ việc ở Liên hiệp trở về lâm trường trồng rừng với anh. Đó là những con người rất thấu hiểu tấm lòng của Tín. Họ không nề hà gian khổ, thiếu thốn. Đội ngũ ấy đã được thử thách bao nhiêu năm ở chốn rừng thiêng nước độc.

    Ai cũng quý Tín.

    Ai cũng thương Tín!

    Nhất là các bác cựu chiến binh chuyển ngành, đã từng trải qua chiến đấu chiến trường!

    – Cổng Trời là rốn gió của thung lũng Đăk Mơ. Bây giờ Đăk Mơ đã dần trơ trọi. Cổng Trời từ thời chiến tranh chỉ còn núi đá trọc lóc với cỏ. Nó phải được trả lại rừng cây, phải là bộ lọc gió, là lá chắn giảm nhiệt cho Đăk Mơ. Tôi muốn mọi người cùng đồng lòng phủ xanh mảnh đất khắc nghiệt này!

    – Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng ở anh. Sống với anh đã bao nhiêu năm, ai cũng hiểu lòng anh – Một người đại diện tập thể công nhân có ý kiến.

    – Tin tưởng ở kỹ sư thôi! – Lại mấy tiếng đồng thanh.

    – Trồng rừng thì lương thấp lắm. Thiệt thòi đủ đường so với công nhân khai thác. Đó là nghịch lý của nghề rừng. Mọi người phải rất dũng cảm mới làm được! – Tín trải lòng với công nhân.

    – Khổ thì khổ rồi. Anh chịu được, chúng tôi chịu được!

    Thế là cả tập thể đồng tâm làm sống lại Cổng Trời.

    Trồng rừng trên Cổng Trời là một công việc nan giải. Người ngoài ai cũng nghĩ Tín là một người phiêu lưu, lãng mạn, đưa cả tập thể người lao động vào một cuộc thí nghiệm đầy tính huyễn tưởng.

    Dự kiến để trồng một gốc cây trên hai mái núi của dãy Cổng Trời, phải mất hai năm. Năm đầu phát cỏ đào hố. Hố đào qua một mùa mưa cho hả đất, tụ mùn. Năm sau mới khỏa lại để trồng cây.

    Cỏ Mỹ thời chiến có mục đích phủ kín núi đèo trong mùa mưa, mùa khô sẽ được đốt trụi thành những khu vực trắng.

    Đó là thứ cây hạp mưa.

    Hễ có giọt mưa là bời bời ngút ngát.

    Mùa mưa phải khắc phục cỏ Mỹ mọc tràn lan.

    Mùa khô phải phát cỏ chủ động chống cháy.

    Buổi chiều yên ắng.

    Bỗng phát ra tiếng nổ đanh.

    Khói bụi bay lên một vầng trời.

    – Đạn nổ. Đạn nổ rồi!

    – Sao vậy?

    – Anh Lượng cuốc phải đầu đạn!

    Tín tức tốc chạy lên.

    Công nhân ập đến.

    Lượng được cõng gấp đi bệnh viện.

    Vụ nổ là do một đầu đạn M79 gây nên. Trong lúc cuốc hố, lưỡi cuốc bổ trúng đầu đạn M79. Rất may cái lưỡi cuốc đã chắn bớt phần mảnh đạn, nó quăn queo, bay xa mấy mét.

    Anh Lượng bị lủng ruột, phải cắt nối khá phức tạp nhưng không can hệ đến tính mạng.

    Sau vụ nổ đầu đạn M79, Tín phải cho tạm ngừng công việc.

    – Đúng là đụng đến đèo không phải chuyện dễ!

    – Ấy thế, xưa nay ai cũng lảng xa. Có ai màng đến đâu?

    – Không biết rồi có ai dám đào dám cuốc vào đất đèo nữa không?

    – Hay là do động thổ không cúng bái thần linh rồi! Đất này thiêng lắm mà!

    – Khổ rồi! Biết làm sao đây?…

    Công nhân có phần hoang mang.

    Người người bàn tán xôn xao.

    Ai cũng lo công cuộc trồng rừng có thể vì sự cố nổ đạn mà đổ bể.

    Khi tình hình của Lượng khá ổn, Tín gấp rút liên hệ với đơn vị công binh đóng chân trên địa bàn tỉnh để rà phá bom mìn. Đơn giá được tính ra khá cao, nhưng khi biết được sự nhiệt huyết trồng rừng đèo của Tín, thủ trưởng công binh đã muốn đóng góp một phần công sức của đơn vị cho sự nghiệp phủ xanh ấy. Cái hợp đồng được ký chỉ như là một văn bản ràng buộc trách nhiệm, không kèm dự toán, kinh phí. Lâm trường chỉ cần cung cấp đủ điều kiện ăn nghỉ, đi lại cho các chiến sĩ trong suốt thời gian thực thi nhiệm vụ.

    Thế là đã có quý nhân phù trợ!

    Đến chuyện tính kế làm cây giống.

    Ngoài sức của công nhân, lâm trường phải nhờ vào người dân làng Tờ Ling gần dưới chân núi.

    Đường lên thực địa dốc ngược. Mùa mưa là mùa trồng cây, leo núi cứ trơn trượt lầy lội nhoe nhoét, đưa được một bầu cây lên đỉnh núi chẳng phải là việc dễ. Như vậy rất khó đẩy nhanh tiến độ trồng rừng trên đỉnh đèo.

    – Cây giống phải ươm trên lưng chừng núi – Tổ trưởng tổ vườn ươm nêu ý kiến.

    – Ý cậu là sao?

    – Là tạo mặt bằng, làm lán trại trên lưng núi. Coi như mai phục sẵn trên cao!

    – Ừ, hay đấy nhỉ! Cứ như đánh trận thời chiến.

    – Đất này mưa đậm rồi, coi như hết đường lên!

    – Được, được lắm.

    Việc ươm trên cao đi lại khó khăn, chăm tưới cũng vất vả. Tuy nhiên ươm cây gần rừng, khi trời vừa mưa xuống đã có sẵn tại chỗ trồng ngay. Thế mới hiệu quả.

    Cách trồng rừng xưa nay, cây giống được ươm dưới các vườn ươm trong các khu dân cư. Dễ chăm sóc, đỡ vất vả. Cây tốt, mưa đậm mới đem cây đi trồng. Trời mưa tầm tã, với những dãy núi Cổng Trời vận chuyển số lượng cây lớn là rất khó khả thi. Cách ươm giống ngay trên núi là lời giải tốt cho phương án trồng cây trên đỉnh Cổng Trời vào mùa mưa!

    Việc xin được một khoản đầu tư từ giọt nước trên hóc núi về đến vườn ươm khá trầy trật, nhưng rồi Tín cũng đã thuyết phục được phần nào. Ngân sách hỗ trợ vật tư, lâm trường huy động nhân công, kéo ống nước từ trên đỉnh cao về đến lưng núi.

    Có được nguồn nước, vườn ươm càng tăng thêm tính khả thi. Người trồng rừng càng có thêm lòng tin về những mầm cây sẽ bám rễ trên sỏi đá. Ai cũng vui. Ai cũng hồ hởi với công việc gian nan mà tràn đầy hy vọng.

    Lâu lắm rồi làng Tờ Ling lại đốt lửa trại, gióng trống gõ cồng chiêng, chế rượu cần. Để có cuộc vui, Tín cho hẳn một con bò. Cuộc vui chơi kéo dài thâu đêm. Trước đó là lễ kết nghĩa giữa lâm trường Cổng Trời và làng Tờ Ling với thủ tục giản đơn mà thân mật. Già làng A Vớt giết một con gà, khui một ghè rượu nhỏ. Già và Tín cùng vít cần rượu trước sự làm chứng của các giàng, người làng và tập thể công nhân.

    Sau lễ kết nghĩa, Tín cho kéo một hệ thống nước từ trại ươm cây giống xuống đến thung lũng bìa làng Tờ Ling, làm một giọt nước. Có được nguồn nước rừng trong mát, làng Tờ Ling rất vui. Chiều chiều già trẻ trai gái tập trung ở giọt nước của làng tắm giặt, chuyện trò râm ran. Những người đàn bà con gái gùi bầu nước mát về cho gia đình, đỡ xa, đỡ cực.

    Đã lâu, khi về với Cổng Trời, suốt ngày leo núi, thói quen chạy xe đi chụp ảnh rừng suối bản làng của Tín hầu như cũng bị lãng quên. Anh chăm chút với công việc cuốc đất, ươm cây, phòng cháy.

    – Hình như bác Tín về đất này thì quên luôn cả chạy xe máy rồi. Suốt ngày toàn thấy cuốc bộ leo núi!

    – Rừng dốc thế này thì chỉ có xe cọc cạch mới đi được!

    – À, mà cái 67 của anh đâu rồi. Lâu không thấy!

    – Không đi nữa, cho thằng bạn mượn rồi.

    Nói cho qua chuyện rồi Tín lảng sang chuyện khác. Cái xe 67 tại thời điểm là một tài sản quý, có thể đổi được cả căn nhà phố mà anh nói cứ như đồ chơi, làm ai cũng ngạc nhiên.

    Khi cây pơ lang trơn thả bông đưa hạt đu bay trong bầu trời, lâm trường đã cho công nhân leo lên các sườn núi cheo leo, đảo các hố đất cho tơi đều. Việc đào hố trồng cây đã được thực hiện trong dịp mưa lớn năm trước. Khi núi đã no nước, việc đào đất đá cũng mềm bở hơn. Hố đào được sâu hơn. Qua một mùa mưa, đất mùn đã lấp cạn đến miệng hố. Nhiều người dân trong vùng biết vậy, cứ bảo Tín gàn ngược đời.

    Thực ra, đó là lợi dụng tự nhiên một cách khôn khéo. Năm trước đào hố trời mưa, năm sau đảo đất trời nắng, cả hai công việc đều thuận lợi và hiệu quả không ngờ. Cái cách gàn ấy hóa hay. Đất đã hả hoai, đá non đã được phong hóa, mưa mới đổ trận đầu lâm trường đã sẵn sàng đặt giống.

    Việc đưa bầu cây lên đỉnh núi cao chót vót cũng chẳng ai hình dung nổi.

    Từ vườn ươm lên vai núi, lâm trường dùng xe cọc cạch số mạnh chở cây vượt dốc theo đường đồng mức mà bám. Đó là một phương tiện chuyên chở đường núi hiệu quả bất ngờ. Đến đoạn vách núi dựng đứng thì huy động làng Tờ Ling gùi cây theo lối mòn đưa lên tận đỉnh cao.

    Cây được trồng sớm, hễ cơn mưa đợt hai, ánh sáng còn nhiều, rễ đã tua tủa, cành đã đâm lên lá mầm mươn mướt.

    Việc trồng cây lại cũng có vẻ ngược đời, cuốn chiếu từ trên đỉnh cao chót vót tràn dần xuống thấp.

    Những chuyện ngược đời ấy, có vẻ lại như là thuận lợi.

    Hai năm sau, đỉnh núi trọc lóc sỏi đá đã có những mầm cây non tơ, mang lại chút màu xanh của đại ngàn một thời. Theo thời gian, hơn ngàn héc ta đất núi trọc trơ hai bên sườn đèo Cổng Trời đã được phủ kín bằng những cánh rừng trồng cao ngất.

    Tiếp thu cách quản lý rừng theo tiểu khu của ông Quyết, Tín cho lâm trường phát những đường ranh cản lửa theo từng vuông rừng. Cuối mùa mưa thì bố trí nhân công đi phát quang cây cỏ, chia cắt mái rừng thành những ô vuông bàn cờ giữa mênh mang trời đất. Chẳng ai hiểu, thế để làm gì.

    – Keng keng keng, keng keng keng…

    Đang ăn cơm chiều thì vang lên tiếng kẻng báo động.

    – Cháy rừng, cháy rừng!…

    Mọi người ầm ầm la hét.

    Những bước chân chạy gấp.

    Cả lâm trường bỏ dở bữa cơm chạy ào lên dốc núi. Người thì mang sẵn cành lá lớn, người mang bao tải, có người cởi luôn áo quần đập lửa. Cuộc dập lửa kết thúc đã là mười giờ đêm. Mồ hôi nhễ nhại, bụng đói, chân lảo đảo, tay bủn rủn, đoàn người lần từng bước chân trở về như sau một trận đánh sinh tử.

    Rất may rừng đã được chia ô nhỏ. Việc cháy không lan rộng nên vẫn nằm trong tầm khống chế.

    – Chắc có kẻ làm phản!

    – Đừng nghĩ thế có tội!

    – Chắc là ai đó vô ý vứt mẩu thuốc ra rừng thôi mà. Mùa khô rất dễ bắt lửa!

    – Thôi, coi như là một kỷ niệm với rừng. Đừng nặng tâm suy nghĩ!

    Tắm rửa.

    Tiếp tục ăn xong bữa vào đúng hai giờ sáng.

    Rất khó để làm nên giấc ngủ trước bao nhiêu cung bậc cảm xúc.

    Coi như thức trắng!

    Khi gần hết diện tích rừng được bao phủ, đang trong trạng thái hân hoan, đơn vị lâm trường lại nhận được một tin không vui. Có đơn nặc danh kiện giám đốc Tín.

    – Trời ơi. Con người suốt đời làm toàn việc tốt thế mà còn bị kiện. Lạ thật!

    – Thế mới là cuộc đời. Chẳng ai biết hết chữ ngờ!

    – Chắc lại bọn ghen ghét phá hoại!

    – Mà vụ gì vậy?

    – Nghe nói sai quy trình định mức trồng rừng, lạm dụng kinh phí dự án mắc hệ thống nước cho làng Tờ Ling sai chế độ để lấy lòng, lợi dụng đồng bào!

    – Thật là “không ưa dưa hóa dòi”!

    Thanh tra làm việc trong một tháng.

    Thật ra việc không tuân thủ quy trình trồng rừng hóa ra lại là công, chẳng phải tội. Kết cục là hiệu quả trồng rừng rất cao, đạt chín mươi lăm phần trăm. Chi phí nhìn vậy hóa ra lại rất thấp!

    Riêng việc mắc hệ thống ống nước cho làng Tờ Ling, khi thanh tra ra mới biết đó là khoản tiền riêng của Tín. Anh bán chiếc xe 67 của cá nhân, lấy tiền mua ống nước cho làng. Vì tế nhị, trước mọi người anh cứ bảo chiếc xe 67 khi đến vùng núi không có nhu cầu sử dụng nên cho bạn mượn. Khi biết được sự thật, ai cũng thực sự xúc động. Mọi người càng trân quý anh hơn.

    Rốt cuộc thanh tra.

    Lâm trường như nở hoa tỏa hương.

    Trái với ý đồ của ai đó.

    Bao nhiêu hình ảnh nhờ vậy được rõ hơn, đẹp hơn!

    Người tốt, việc tốt không muốn nói đến, bỗng dưng có kẻ vạch ra trước mắt thiên hạ!

    Trên tất cả, rừng thì được phủ những mầm xanh hy vọng tốt tươi.

    Đã mấy năm không về nhà.

    Khi việc trồng rừng hòm hòm Tín muốn bứt ra ít ngày về thăm mẹ.

    – Lớn bằng từng ấy tuổi rồi mà đi về cứ lọm cọm một thân một mình vậy con. Thế cô gái Tây Nguyên đâu rồi, hay mày lừa mẹ? – Bà Thịnh buồn ray rứt.

    – Dạ, con xin lỗi mẹ. Cô ấy chê con nghèo nên đi với người khác rồi!

    – Tội nghiệp. Nghèo thì ế à. Thôi về đây. Tao hỏi vợ cho.

    Trường làng có cô giáo Hoa hơi cứng tuổi. Bà Thịnh có vẻ hợp. Mà hình như bà đã nhắm từ trước.

    Không ngờ cái việc vợ con lại đơn giản thế.

    Đợt phép về với mẹ là xong!

    Năm thứ tư, đèo Cổng Trời trở nên xanh mướt mát. Hai bên đường đèo, Tín cho di thực những cây hoa sữa như cổ tay cổ chân về trồng thành hàng bên ta luy âm. Đó là thứ cây đặt xuống đất là sống. Chỉ một mùa mưa cây hoa sữa đã đâm cành nảy lộc. Năm sau nữa đã cho hoa thơm lừng.

    – Ờ, cái hàng cây lãng mạn quá. Vừa mát vừa thơm. Đường đèo cứ như đường phố Hà Nội!

    – Chắc là ông Tín nhớ Hà Nội mà làm vậy. Thời xưa học ngoài ấy, thể nào chả có em Hà Thành. Ôm nhau dưới hàng hoa sữa lại không lãng mạn à. Biết đâu lại nhớ nàng mà cho trồng những hàng cây ấy.

    Các chị công nhân chiều nào qua đèo cũng lại bàn tán.

    Mà lãng mạn thật.

    Cây hoa sữa vốn là thứ mọc hoang trong rừng.

    Ở rừng.

    Hoa thế nào, hương ra sao chẳng ai để ý.

    Đến khi trồng thành hàng bên con đường đèo quanh co hóa đẹp huyễn mộng.

    Mùa ra hoa đêm đêm thơm nức.

    Đó là thứ hoa đã khắc ghi dấu ấn trên những đường phố Hà Nội. Nó đã đi vào bao áng thơ ca về tình yêu nồng nàn của tuổi trẻ.

    Cánh tài xế đường dài có chút màu xanh cây cũng trở nên tự tin hơn, ít choáng ngợp, tay lái vững vàng hơn. Cổng Trời không còn là con đèo tử thần với các loại xe vận tải nữa.

    Ở quê, cô Hoa đã sinh được cậu con trai. Trời mở lượng phúc lộc cho kẻ già kén kẹn hom. Tuy vậy chưa kịp mừng vui thì Tín lại phải nhận tin buồn. Cô Hoa ốm lắt lay cả năm, rồi hao mòn không rõ nguyên nhân dẫn đến cái chết. Đứa con hơn tuổi để lại cho bà nội.

    Vợ ốm đau, Tín không chăm được một ngày.

    Anh thấy mình thật là tội lỗi.

    Người xưa bảo: “Vợ chồng một ngày nên nghĩa”.

    Rồi con nhỏ nữa.

    Anh như kẻ trút bỏ trách nhiệm.

    Tín tự hứa với mình, ráng mấy năm nữa, khu rừng Cổng Trời đến ngày xanh tốt, anh sẽ về với mẹ già con nhỏ, sẽ cố làm bổn phận của mình.

    Bấy giờ, rừng, cây, cứ bám riết lấy kẻ ốm o là anh.

    Cũng bởi anh mê cái nghiệp trồng rừng.

    Anh vui buồn với cây.

    Rừng cứ như là nỗi niềm của kẻ xa xứ.

    Những đêm trăng, Tín lại lững thững leo từng con dốc, hứng từng ngọn gió mát tận cõi lòng. Ngắm trăng rừng trong tâm trạng cô đơn, mới đã làm sao.

    Sóng vàng ngập tràn thung lũng.

    Trăng mạ vàng lên từng ngọn cây.

    Trăng phết vàng lên từng phiến lá.

    Trăng tưới vàng lên những vầng mây ngờm ngợp.

    Mây sóng sánh bồng bềnh nhẹ lướt qua Cổng Trời.

    Trên kia dịu dàng như cõi tiên.

    Một đêm đi ngắm trăng như vậy, Tín bị rắn độc cắn. Rất may người làng Tờ Ling có vị thuốc lá thần diệu mà anh không mất mạng. Nhưng vẫn phải đi bệnh viện cấp cứu mất gần tháng, sự nguy kịch đi qua để lại cho anh một cái chân teo cơ khấp khểnh.

    Không thể trèo núi được nữa, Tín đành phải giã từ Cổng Trời về hưu, sống với mẹ già ở quê.

    – Cảm ơn các bạn, cảm ơn dân làng đã đồng hành cùng tôi qua những tháng ngày gian khó! – Tín rưng rưng thốt ra những lời vụng về từ tâm khảm mình.

    – Chúng tôi phải cảm ơn anh mới phải. Rừng núi mãi ghi ơn anh! – Một công nhân ngậm ngùi bịn rịn.

    – Hy vọng là chúng ta sẽ còn nhiều cơ hội gặp lại!

    Chia tay Tín nhiều người không cầm nổi nước mắt.

    Rừng như lao xao.

    Gió như hờn mát!

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 10. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 20: Người dân tộc thiểu số Tây Nguyên giết gia súc gia cầm thì không cắt tiết, không trụng nước sôi cạo lông; chỉ đập hoặc đâm cho chết. Gia súc thì thui khô cho cháy lông rồi lăn ra khỏi bếp dội nước lạnh cho hơi bay lên mù mịt, sau đó dùng dao cạo sạch da cho trắng hếu là được. Gia cầm thì đập chết, những nước cho ướt đều rồi hơ lên than lửa cho khô rồi dùng tay vặt sạch lông.  

    Chú thích 21: Một nhận định trong tác phẩm “Quốc gia khởi nghiệp” của đồng tác giả Đan-sen-nơ và Sau-lơ Sin-gơ viết về nước Israel.

    Chú thích 22: Tức là cây bông gòn; phân biệt với cây gạo vỏ mọc đầy gai, hoa lớn mà không đậu quả, cũng đều gọi là cây pơ lang, cũng dùng làm cột gơng đâm trâu. 

    Hết chương 10.

  • Chương 9

    Thói quen như một thứ ăn sâu vào trong máu.

    Về làng mới, đầy đủ phương tiện, nhưng người làng Dung Dé không sao quên được cảnh sống trong rừng sâu. Một đường điện được đặc biệt ưu tiên cho làng tái định cư trọng điểm, cả mấy chục hộ, mà chỉ thắp có bảy cái bóng đèn. Vả lại, ngày nào cũng vậy, chờ cho đến khi trời tối mịt, các nhà mới chịu bật công tắc. Ăn uống dọn dẹp xong được một lúc đã vội tắt điện ngay. Cả làng chìm trong bóng đêm. Cái bóng đêm của buôn làng Tây Nguyên mới huyền diệu làm sao. Ở đó bao nhiêu suy tưởng nẩy nở, trào dâng. Người xứ rừng Tây Nguyên cho rằng đời sống con người luôn có ba dạng thể: Thân thể, bóng dạng và linh hồn. Thân thể là cái tồn tại hữu hạn nhất. Bóng dạng biến ảo và thăng hoa hơn. Còn linh hồn thì ảo diệu siêu nhiên siêu hình như gió mây. Cũng như vậy, ban ngày hiển lộ mọi thứ nhìn được, thấy được một cách thô mộc. Ban đêm mọi vật mờ ảo mông lung. Bóng tối màn đêm là cõi vô tận. Mặc sức suy tưởng, mộng mơ. Người Tây Nguyên xưa có thói quen đếm thời gian bằng đêm. Mấy đêm đi săn. Quãng đường dài mấy đêm đường rừng… Họ sản sinh ra rất nhiều sử thi đầy chất mộng tưởng huyền ảo, có lẽ cũng nhờ rừng và bóng đêm làm thăng hoa trong cõi lòng vô tận vô định bao la…

    Hóa ra đèn điện, thứ sang trọng quý báu ở thị trấn, phố phường, chỉ như những vật dụng dư thừa trong cuộc sống của làng.

    Mới bước vào đám rừng non gần làng, cán bộ tái định cư đi kiểm tra đời sống gặp ngay mấy cô gái trẻ ngược từ trong làng ra. Hỏi đi đâu vậy, họ chẳng nói gì, chỉ tủm tỉm cười, có vẻ ngượng nghịu.

    Sau thì anh ta hiểu.

    Ôi, hóa ra họ đi ỉa rừng. Hỏi mãi thì có người bạo dạn nói: Người làng đi “dẫm rừng mà”!

    Vào nhà mới vỡ lẽ.

    Cái nhà xí làm bằng gạch xây xi măng đẹp thế, không ai nỡ ỉa vào đó.

    Họ toàn để chất củi, để rìu để cuốc.

    Ai muốn ỉa cũng đều ra rừng.

    Ngoài ấy rộng rãi gió mát lồng lộng.

    Ỉa đến đâu, heo chó nó dọn sạch đến đó.

    Chẳng có gì bất tiện!

    Thế là hố xí hai ngăn mãi mới, mãi đẹp.

    Như một thứ đồ xa xỉ!

    Nhà ở xa nhau thì ít vui. Muốn gọi nhau uống rượu cũng khó! Xưa ở trong rừng, nhà này sát với cầu thang nhà kia, có gì chỉ hú một tiếng là bước sang được. Tái định cư thì đẹp, nhưng đi lại quả là bất tiện.

    – Làng mới, nhà mới khang trang ấm cúng hơn chớ già! – Cán bộ tái định cư hỏi già Hoen.

    – Ờ. Có đẹp, nhưng tưởng rộng mà thành chật. Nóng lắm. Ngủ cũng khó. Đi chơi cũng khó!

    Già Hoen cứ thực lòng mà nói. Xưa nay người làng ở nhà sàn, vách liếp, mái tranh, gió rừng lồng lộng. Hễ tắt mặt trời là gió đưa hơi lá về thoáng mát dìu dịu. Đằng này nhà xây, muốn nằm ngủ phải có tiền mua giường, không thì phải kê ván gỗ liếp tre mới dám nằm. Kín bưng như cái hầm.

    – Cán bộ ạ. Con người có cái khổ. Con bò cũng có cái khổ. Ra khỏi rừng, con bò không còn bãi đi chơi!

    Trong rừng, bò cứ thế hàng ngày ăn ở suốt tù tì nơi đồi bãi, chẳng cần người trông giữ. Thậm chí có mùa để luôn bò ngoài rừng hàng tháng. Đằng này, ngày nào người cũng phải lùa bò đi ăn mà trông mà giữ. Sơ sểnh có kẻ xấu rắc muối dụ bò vào vườn rồi bắt phạt. Không khéo thì bị què, bị mất.

    Con bò cũng hết tự do.

    Mà lạ. Xưa, nhà không cửa khóa, vườn không cổng ngăn, rừng mênh mông vậy mà của ai ra phần nấy. Thấy của người hớ hênh không dám lấy. Thấy của rơi không dám nhặt. Lỡ họ có chứng thì nguy, phải vạ.

    Bây giờ cái gì cũng phải cất kỹ giữ kỹ.

    Già cứ miên man những thứ gì trong đầu, anh cán bộ chẳng biết.

    Làng tái định cư có mấy cái giếng nước trong leo lẻo, làm mất rất nhiều tiền. Cứ chỏng chơ như đồ vô dụng.

    – Già ơi, cái giếng nước sạch thế, phải vận động bà con uống nước ấy mới hợp vệ sinh! – Cán bộ tái định cứ tiếc cái giếng phí của vô duyên. – Đó là thứ nước sạch, lại ở ngay trong làng, thuận lợi tốt đẹp đủ đường.

    – Ơ cán bộ à. Giếng của cán bộ nước trong thật đó, nhưng nhiều con nòng nọc. Người làng sợ dơ không dám rửa, không dám uống! Xưa nay vậy, không là không! Không dễ thay đổi được đâu!

    Nói rồi già làng lấy cái xô nhỏ cột dây, múc lên một vục nước. Trong cái xô lau nhau mấy con nòng nọc đen ngòm. Thành giếng lại bập bênh mấy cái tổ ễnh ương chão chuộc đang chuyển từ màu bọt trắng sang xám vàng.

    – Mấy con này vô hại mà. Già nên giải thích rõ cho bà con!

    – Ta cũng cố giải thích rồi. Tiếc đó, nhưng người làng vẫn không quen.

    Xưa nay người xứ này chỉ quen dùng nước giọt. Thứ tinh túy của núi rừng chắt ra. Mỗi làng có một giọt nước. Thuận lợi thì có hai giọt, đàn ông và đàn bà! Chiều chiều già trẻ trai gái cứ xúm vào tắm rửa, rồi gùi những bầu nước về nhà nấu cơm, rửa mặt, chế rượu cần và uống. Những bầu nước tinh khiết ấy dựng quanh cái bếp trên sàn, cần uống cứ ngửa cổ mở nút ra mà tu. Cái mát lạnh ngọt ngào thấm vào đến gan ruột.

    Những trái bầu hồ lô, bầu tròn cuống dài là dụng cụ đựng nước ngon nhất, thuận tiện nhất. Bầu trồng ở rẫy, chọn những quả đẹp, vừa tầm ưng mắt thì để cho già trên dây. Hái quả bầu già ấy vẽ lên những hoa văn ngoài vỏ, đem ngâm trong bùn non dưới suối cho đen, ruột tơi ra. Khi đã ngâm đủ, vớt lên khoét cái lỗ tròn đút lọt ngón tay, dốc sạch ruột, treo lên gác bếp cho khô, dùng lá rừng đánh cho nổi bóng. Cuốn lá trung quân như cái tổ sâu kèn làm nút. Thế là có được quả bầu đựng nước chất lên gùi, đi rừng đi rẫy…

    Những nguồn nước tù, người Tây Nguyên đều cho là bẩn. Đặc biệt nguồn nước có nòng nọc cung quăng thì bà con rất sợ, không bao giờ dám dùng.

    Thế là người làng vẫn cứ đi tìm giọt nước ngoài rừng ngoài suối.

    Hóc núi Thiên Thai qua mấy năm đã hình thành nên một khu rừng ma. Đó là làng của người chết. Làng người sống đổi khác thế nào cũng được, nhưng làng người chết cứ phải trong rừng rậm.

    Có cây lớn chở che phủ bóng.

    Có gỗ to để đục quan tài.

    Người làng Dung Dé xưa nay vậy. Hễ có người chết thì vào rừng ma hạ một gốc cây. Đoạn lớn, chặt khúc đục rỗng thành cái quan tài hình máng thuyền, để cho người chết nằm. Đoạn nhỏ thì chặt ngắn chôn xuống đất làm bệ đỡ quan tài. Người chết không được chôn xuống đất mà chỉ đặt trong rừng. Rừng ấy lâu dần thành rừng ma. Chẳng kẻ nào giám trà trộn vào chặt phá. Vì thế rừng ma càng ngày càng thâm u, càng linh thiêng, càng xanh tốt rùng rợn. Lá khô xếp tầng xếp lớp trên mặt đất. Đặt chân vào lộp xộp tựa như âm thanh ma quái!

    Rừng ma càng tốt, càng tạo sự yên tâm cho người làng Dung Dé. Sống khổ thì được, nhưng chết phải yên tĩnh mát mẻ.

    Cuộc sống của làng Dung Dé đang ngày càng thích nghi, dần tạo được nếp sống yên ổn, thì bất ngờ một sự cố xảy ra. Đang tháng Ba, gió đông thổi hừng hực, buổi trưa dãy Thiên Thai bùng lên như núi lửa. Ban đầu từ mái bắc, ngọn lửa càn quét lên đỉnh núi, tràn sang mái Rừng Ma.

    Làng Dung Dé thấy nguy rồi. Như thế chẳng mấy chốc Rừng Ma sẽ bị lửa thiêu rụi. Giàng rừng, giàng cây đã nổi giận rồi. Ngay từ hồi chuyển làng già Hoen đã thấy họ cắt cây phá rừng mà sợ họa có ngày sẽ đến.

    Quả như nỗi lo của già.

    – Thôi rồi. Giàng nổi giận rồi bà con ôi! Tôi biết ngày này mà! – Già Hoen đứng trước đám người làng hoang mang trong cơn cuồng loạn, thốt không nên lời.

    – Già ơi. Bây giờ nhờ già huy động thêm bà con trong làng lên rừng dập lửa mái nam, phối hợp với lực lượng kiểm lâm dập lửa bên mái bắc. Phòng ngừa đám cháy sẽ lan rộng xuống cả dưới làng thì nguy – Một người có lẽ là cán bộ lâm nghiệp gặp gỡ nhờ già làng trợ giúp.

    – Không dám đâu! Lửa lớn thế nó đốt luôn người ấy chớ! – Một người tỏ ý lo sợ.

    – Ồ không! Không được đâu. Đập lửa là có tội với giàng lửa đó. Không khéo giàng sẽ giận thêm! – Người già khẳng định lại.

    Xưa nay người làng Dung Dé có bị cháy rẫy, cháy làng họ chỉ đứng mà cầu khẩn xin giàng lửa bớt giận. Không ai dám nhào vào dập bao giờ!

    Lửa cháy từ trưa sang chiều, qua đêm.

    Đang đêm, già Hoen kêu mọi người lên Rừng Ma. Cả làng lũ lượt vào rừng xông vào nơi cháy như những kẻ lên đồng. Họ không sợ nóng, không sợ bỏng. Họ đứng đối diện với lửa mà khấn mà cầu xin giàng lửa rủ lòng thương.

    Càng khuya gió đông càng lồng lộng.

    Lửa càng cháy mạnh, thung lũng Rừng Ma càng nóng hung.

    Lửa hắt màu đỏ giận dữ lên khuôn mặt người làng.

    Người nào cũng đầm đìa mồ hôi.

    Lửa nung đất hầm hập.

    Lửa vắt khô kiệt từng người.

    Tầm sáng thì cả làng Dung Dé như bị điên…

    Họ xoang, họ nhảy quanh vòng lửa, dù không có tiếng nhạc cồng chiêng. Khi mặt trời ló dạng, dòng người ấy cũng vừa kiệt sức. Không cuồng nhiệt được nữa. Cả làng gục rũ trên tro tàn đám cháy. Đúng lúc có đoàn ứng cứu, người làng toàn nói những câu mơ màng như lời của cõi khác.

    Những ngày sau, cán bộ y tế xuống điều dưỡng trợ lực cho làng Dung Dé, họ kết luận: Làng bị hội chứng điên do sốc nhiệt, mất nước, mất cân bằng điện giải cao độ!

    Sau vụ cháy rừng.

    Được điều trị.

    Mọi người đều đã trở lại trạng thái bình thường.

    Một thời gian sau nữa.

    Cả làng Dung Dé bỗng dưng biến mất.

    Không một dấu vết.

    – Tôi nghĩ rằng, họ chưa hoàn toàn khỏi chứng điên. Cả cộng đồng điên đã lang bạt đâu đó – Một người có lẽ là cán bộ quản lý có ý kiến.

    – Không thể như vậy được. Một cộng đồng điên thì làm sao mà ra đi! – Một người khác phản bác – Tôi lại lo bọn Phun Rô nhân vụ cháy rừng, lôi kéo bà con theo chúng, làm hậu thuẫn về sau.

    – Tôi nghĩ, đơn giản là một chuyến dời làng tự do theo ý muốn – Một anh có vẻ già dặn nêu quan điểm – Xưa nay người Tây Nguyên ở đâu mà có sự biến, họ cho là đất không lành thì họ chuyển cả làng đến đất khác.

    – Không dễ như vậy được – Lại một người nêu quan điểm – Nhìn kia, nhà họ đều để nguyên, như đi làm ăn đâu đó. Đây là sự kỳ lạ, hiếm thấy!

    – Đơn giản thôi. Người Tây Nguyên xưa nay trước một cuộc đi xa họ đều im lặng. Thậm chí là cấm làng. Gọi là “ngày không nói”. Họ im lặng đến ba ngày. Họ sợ nói ra giàng sẽ biết hết ý đồ của mình! Một cuộc dời làng bình thường thôi mà!

    Thế là sự biến mất của làng Dung Dé trở thành việc bình thường trên xứ núi rừng Tây Nguyên.

    Như xa xưa muôn thuở vậy!

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 9. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 18: Người Tây Nguyên không có thói quen làm cầu tiêu, họ thường phóng uế ngay trên rừng bãi, gọi là “đi dẫm rừng”.

    Chú thích 19: Người Tây Nguyên gọi việc thả bò đi chăn là “cho bò đi chơi”.

    Hết chương 9.

  • Chương 9

    Thói quen như một thứ ăn sâu vào trong máu.

    Về làng mới, đầy đủ phương tiện, nhưng người làng Dung Dé không sao quên được cảnh sống trong rừng sâu. Một đường điện được đặc biệt ưu tiên cho làng tái định cư trọng điểm, cả mấy chục hộ, mà chỉ thắp có bảy cái bóng đèn. Vả lại, ngày nào cũng vậy, chờ cho đến khi trời tối mịt, các nhà mới chịu bật công tắc. Ăn uống dọn dẹp xong được một lúc đã vội tắt điện ngay. Cả làng chìm trong bóng đêm. Cái bóng đêm của buôn làng Tây Nguyên mới huyền diệu làm sao. Ở đó bao nhiêu suy tưởng nẩy nở, trào dâng. Người xứ rừng Tây Nguyên cho rằng đời sống con người luôn có ba dạng thể: Thân thể, bóng dạng và linh hồn. Thân thể là cái tồn tại hữu hạn nhất. Bóng dạng biến ảo và thăng hoa hơn. Còn linh hồn thì ảo diệu siêu nhiên siêu hình như gió mây. Cũng như vậy, ban ngày hiển lộ mọi thứ nhìn được, thấy được một cách thô mộc. Ban đêm mọi vật mờ ảo mông lung. Bóng tối màn đêm là cõi vô tận. Mặc sức suy tưởng, mộng mơ. Người Tây Nguyên xưa có thói quen đếm thời gian bằng đêm. Mấy đêm đi săn. Quãng đường dài mấy đêm đường rừng… Họ sản sinh ra rất nhiều sử thi đầy chất mộng tưởng huyền ảo, có lẽ cũng nhờ rừng và bóng đêm làm thăng hoa trong cõi lòng vô tận vô định bao la…

    Hóa ra đèn điện, thứ sang trọng quý báu ở thị trấn, phố phường, chỉ như những vật dụng dư thừa trong cuộc sống của làng.

    Mới bước vào đám rừng non gần làng, cán bộ tái định cư đi kiểm tra đời sống gặp ngay mấy cô gái trẻ ngược từ trong làng ra. Hỏi đi đâu vậy, họ chẳng nói gì, chỉ tủm tỉm cười, có vẻ ngượng nghịu.

    Sau thì anh ta hiểu.

    Ôi, hóa ra họ đi ỉa rừng. Hỏi mãi thì có người bạo dạn nói: Người làng đi “dẫm rừng mà”!

    Vào nhà mới vỡ lẽ.

    Cái nhà xí làm bằng gạch xây xi măng đẹp thế, không ai nỡ ỉa vào đó.

    Họ toàn để chất củi, để rìu để cuốc.

    Ai muốn ỉa cũng đều ra rừng.

    Ngoài ấy rộng rãi gió mát lồng lộng.

    Ỉa đến đâu, heo chó nó dọn sạch đến đó.

    Chẳng có gì bất tiện!

    Thế là hố xí hai ngăn mãi mới, mãi đẹp.

    Như một thứ đồ xa xỉ!

    Nhà ở xa nhau thì ít vui. Muốn gọi nhau uống rượu cũng khó! Xưa ở trong rừng, nhà này sát với cầu thang nhà kia, có gì chỉ hú một tiếng là bước sang được. Tái định cư thì đẹp, nhưng đi lại quả là bất tiện.

    – Làng mới, nhà mới khang trang ấm cúng hơn chớ già! – Cán bộ tái định cư hỏi già Hoen.

    – Ờ. Có đẹp, nhưng tưởng rộng mà thành chật. Nóng lắm. Ngủ cũng khó. Đi chơi cũng khó!

    Già Hoen cứ thực lòng mà nói. Xưa nay người làng ở nhà sàn, vách liếp, mái tranh, gió rừng lồng lộng. Hễ tắt mặt trời là gió đưa hơi lá về thoáng mát dìu dịu. Đằng này nhà xây, muốn nằm ngủ phải có tiền mua giường, không thì phải kê ván gỗ liếp tre mới dám nằm. Kín bưng như cái hầm.

    – Cán bộ ạ. Con người có cái khổ. Con bò cũng có cái khổ. Ra khỏi rừng, con bò không còn bãi đi chơi!

    Trong rừng, bò cứ thế hàng ngày ăn ở suốt tù tì nơi đồi bãi, chẳng cần người trông giữ. Thậm chí có mùa để luôn bò ngoài rừng hàng tháng. Đằng này, ngày nào người cũng phải lùa bò đi ăn mà trông mà giữ. Sơ sểnh có kẻ xấu rắc muối dụ bò vào vườn rồi bắt phạt. Không khéo thì bị què, bị mất.

    Con bò cũng hết tự do.

    Mà lạ. Xưa, nhà không cửa khóa, vườn không cổng ngăn, rừng mênh mông vậy mà của ai ra phần nấy. Thấy của người hớ hênh không dám lấy. Thấy của rơi không dám nhặt. Lỡ họ có chứng thì nguy, phải vạ.

    Bây giờ cái gì cũng phải cất kỹ giữ kỹ.

    Già cứ miên man những thứ gì trong đầu, anh cán bộ chẳng biết.

    Làng tái định cư có mấy cái giếng nước trong leo lẻo, làm mất rất nhiều tiền. Cứ chỏng chơ như đồ vô dụng.

    – Già ơi, cái giếng nước sạch thế, phải vận động bà con uống nước ấy mới hợp vệ sinh! – Cán bộ tái định cứ tiếc cái giếng phí của vô duyên. – Đó là thứ nước sạch, lại ở ngay trong làng, thuận lợi tốt đẹp đủ đường.

    – Ơ cán bộ à. Giếng của cán bộ nước trong thật đó, nhưng nhiều con nòng nọc. Người làng sợ dơ không dám rửa, không dám uống! Xưa nay vậy, không là không! Không dễ thay đổi được đâu!

    Nói rồi già làng lấy cái xô nhỏ cột dây, múc lên một vục nước. Trong cái xô lau nhau mấy con nòng nọc đen ngòm. Thành giếng lại bập bênh mấy cái tổ ễnh ương chão chuộc đang chuyển từ màu bọt trắng sang xám vàng.

    – Mấy con này vô hại mà. Già nên giải thích rõ cho bà con!

    – Ta cũng cố giải thích rồi. Tiếc đó, nhưng người làng vẫn không quen.

    Xưa nay người xứ này chỉ quen dùng nước giọt. Thứ tinh túy của núi rừng chắt ra. Mỗi làng có một giọt nước. Thuận lợi thì có hai giọt, đàn ông và đàn bà! Chiều chiều già trẻ trai gái cứ xúm vào tắm rửa, rồi gùi những bầu nước về nhà nấu cơm, rửa mặt, chế rượu cần và uống. Những bầu nước tinh khiết ấy dựng quanh cái bếp trên sàn, cần uống cứ ngửa cổ mở nút ra mà tu. Cái mát lạnh ngọt ngào thấm vào đến gan ruột.

    Những trái bầu hồ lô, bầu tròn cuống dài là dụng cụ đựng nước ngon nhất, thuận tiện nhất. Bầu trồng ở rẫy, chọn những quả đẹp, vừa tầm ưng mắt thì để cho già trên dây. Hái quả bầu già ấy vẽ lên những hoa văn ngoài vỏ, đem ngâm trong bùn non dưới suối cho đen, ruột tơi ra. Khi đã ngâm đủ, vớt lên khoét cái lỗ tròn đút lọt ngón tay, dốc sạch ruột, treo lên gác bếp cho khô, dùng lá rừng đánh cho nổi bóng. Cuốn lá trung quân như cái tổ sâu kèn làm nút. Thế là có được quả bầu đựng nước chất lên gùi, đi rừng đi rẫy…

    Những nguồn nước tù, người Tây Nguyên đều cho là bẩn. Đặc biệt nguồn nước có nòng nọc cung quăng thì bà con rất sợ, không bao giờ dám dùng.

    Thế là người làng vẫn cứ đi tìm giọt nước ngoài rừng ngoài suối.

    Hóc núi Thiên Thai qua mấy năm đã hình thành nên một khu rừng ma. Đó là làng của người chết. Làng người sống đổi khác thế nào cũng được, nhưng làng người chết cứ phải trong rừng rậm.

    Có cây lớn chở che phủ bóng.

    Có gỗ to để đục quan tài.

    Người làng Dung Dé xưa nay vậy. Hễ có người chết thì vào rừng ma hạ một gốc cây. Đoạn lớn, chặt khúc đục rỗng thành cái quan tài hình máng thuyền, để cho người chết nằm. Đoạn nhỏ thì chặt ngắn chôn xuống đất làm bệ đỡ quan tài. Người chết không được chôn xuống đất mà chỉ đặt trong rừng. Rừng ấy lâu dần thành rừng ma. Chẳng kẻ nào giám trà trộn vào chặt phá. Vì thế rừng ma càng ngày càng thâm u, càng linh thiêng, càng xanh tốt rùng rợn. Lá khô xếp tầng xếp lớp trên mặt đất. Đặt chân vào lộp xộp tựa như âm thanh ma quái!

    Rừng ma càng tốt, càng tạo sự yên tâm cho người làng Dung Dé. Sống khổ thì được, nhưng chết phải yên tĩnh mát mẻ.

    Cuộc sống của làng Dung Dé đang ngày càng thích nghi, dần tạo được nếp sống yên ổn, thì bất ngờ một sự cố xảy ra. Đang tháng Ba, gió đông thổi hừng hực, buổi trưa dãy Thiên Thai bùng lên như núi lửa. Ban đầu từ mái bắc, ngọn lửa càn quét lên đỉnh núi, tràn sang mái Rừng Ma.

    Làng Dung Dé thấy nguy rồi. Như thế chẳng mấy chốc Rừng Ma sẽ bị lửa thiêu rụi. Giàng rừng, giàng cây đã nổi giận rồi. Ngay từ hồi chuyển làng già Hoen đã thấy họ cắt cây phá rừng mà sợ họa có ngày sẽ đến.

    Quả như nỗi lo của già.

    – Thôi rồi. Giàng nổi giận rồi bà con ôi! Tôi biết ngày này mà! – Già Hoen đứng trước đám người làng hoang mang trong cơn cuồng loạn, thốt không nên lời.

    – Già ơi. Bây giờ nhờ già huy động thêm bà con trong làng lên rừng dập lửa mái nam, phối hợp với lực lượng kiểm lâm dập lửa bên mái bắc. Phòng ngừa đám cháy sẽ lan rộng xuống cả dưới làng thì nguy – Một người có lẽ là cán bộ lâm nghiệp gặp gỡ nhờ già làng trợ giúp.

    – Không dám đâu! Lửa lớn thế nó đốt luôn người ấy chớ! – Một người tỏ ý lo sợ.

    – Ồ không! Không được đâu. Đập lửa là có tội với giàng lửa đó. Không khéo giàng sẽ giận thêm! – Người già khẳng định lại.

    Xưa nay người làng Dung Dé có bị cháy rẫy, cháy làng họ chỉ đứng mà cầu khẩn xin giàng lửa bớt giận. Không ai dám nhào vào dập bao giờ!

    Lửa cháy từ trưa sang chiều, qua đêm.

    Đang đêm, già Hoen kêu mọi người lên Rừng Ma. Cả làng lũ lượt vào rừng xông vào nơi cháy như những kẻ lên đồng. Họ không sợ nóng, không sợ bỏng. Họ đứng đối diện với lửa mà khấn mà cầu xin giàng lửa rủ lòng thương.

    Càng khuya gió đông càng lồng lộng.

    Lửa càng cháy mạnh, thung lũng Rừng Ma càng nóng hung.

    Lửa hắt màu đỏ giận dữ lên khuôn mặt người làng.

    Người nào cũng đầm đìa mồ hôi.

    Lửa nung đất hầm hập.

    Lửa vắt khô kiệt từng người.

    Tầm sáng thì cả làng Dung Dé như bị điên…

    Họ xoang, họ nhảy quanh vòng lửa, dù không có tiếng nhạc cồng chiêng. Khi mặt trời ló dạng, dòng người ấy cũng vừa kiệt sức. Không cuồng nhiệt được nữa. Cả làng gục rũ trên tro tàn đám cháy. Đúng lúc có đoàn ứng cứu, người làng toàn nói những câu mơ màng như lời của cõi khác.

    Những ngày sau, cán bộ y tế xuống điều dưỡng trợ lực cho làng Dung Dé, họ kết luận: Làng bị hội chứng điên do sốc nhiệt, mất nước, mất cân bằng điện giải cao độ!

    Sau vụ cháy rừng.

    Được điều trị.

    Mọi người đều đã trở lại trạng thái bình thường.

    Một thời gian sau nữa.

    Cả làng Dung Dé bỗng dưng biến mất.

    Không một dấu vết.

    – Tôi nghĩ rằng, họ chưa hoàn toàn khỏi chứng điên. Cả cộng đồng điên đã lang bạt đâu đó – Một người có lẽ là cán bộ quản lý có ý kiến.

    – Không thể như vậy được. Một cộng đồng điên thì làm sao mà ra đi! – Một người khác phản bác – Tôi lại lo bọn Phun Rô nhân vụ cháy rừng, lôi kéo bà con theo chúng, làm hậu thuẫn về sau.

    – Tôi nghĩ, đơn giản là một chuyến dời làng tự do theo ý muốn – Một anh có vẻ già dặn nêu quan điểm – Xưa nay người Tây Nguyên ở đâu mà có sự biến, họ cho là đất không lành thì họ chuyển cả làng đến đất khác.

    – Không dễ như vậy được – Lại một người nêu quan điểm – Nhìn kia, nhà họ đều để nguyên, như đi làm ăn đâu đó. Đây là sự kỳ lạ, hiếm thấy!

    – Đơn giản thôi. Người Tây Nguyên xưa nay trước một cuộc đi xa họ đều im lặng. Thậm chí là cấm làng. Gọi là “ngày không nói”. Họ im lặng đến ba ngày. Họ sợ nói ra giàng sẽ biết hết ý đồ của mình! Một cuộc dời làng bình thường thôi mà!

    Thế là sự biến mất của làng Dung Dé trở thành việc bình thường trên xứ núi rừng Tây Nguyên.

    Như xa xưa muôn thuở vậy!

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 9. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 18: Người Tây Nguyên không có thói quen làm cầu tiêu, họ thường phóng uế ngay trên rừng bãi, gọi là “đi dẫm rừng”.

    Chú thích 19: Người Tây Nguyên gọi việc thả bò đi chăn là “cho bò đi chơi”.

    Hết chương 9.

  • Chương 8

    Tín sống giữa đám nhốn nháo tiền bạc, quả là lạc lõng. Anh ngày ngày chỉ thích thú đi dạo rừng, dạo làng, ngắm thiên nhiên, chụp những bức ảnh đẹp. Biết đâu mai này nó sẽ là của hiếm.

    Mặc dù ở Liên hiệp đã có những thú vui quyến rũ hết trai gái làng, với Tín, anh như hờ hững.

    – Cậu cứ như người rừng, không tiếp thu nổi văn minh hiện đại. Phải nhảy, phải hát nó mới nên người! Cậu cứ vào cuộc đi. Cứ ôm cứ nhảy, rồi sẽ thấy mình trẻ ra đến mấy chục tuổi ấy chứ! – Đề nói lời động viên mà như là khiển trách.

    – Mê một thứ được rồi anh. Em mê ảnh thôi! – Tín thật thà khước từ.

    – Mê thêm món nhảy cũng tốt chứ sao. Nó thêm hương vị, thêm sinh lực cho cuộc đời. Nhảy rồi sẽ phát sinh nhiều thứ, hấp dẫn lắm! Ưng em nào cứ sòng phẳng, coi như “ăn bánh trả tiền” nhá! Chẳng ảnh hưởng đến ai.

    – Em trót già rồi. Chỉ còn thích chụp hình chụp bóng mộng mơ thế thôi!

    – Này, cậu bảo thủ lắm! Ở cái xứ khỉ ho cò gáy, muốn lôi kéo được mọi người về với mình thì phải vui chứ. Cứ nhạc, cứ nhảy thì kém gì đô thị. Cậu thấy đấy, gia đình tớ ở thành phố lớn, nhà cao cửa rộng. Nhưng ở đây thua gì! Có khi còn vui hơn!

    Sau những cuộc trao đổi không đầu không cuối ấy, Tín thầm nghĩ ông Quyết có lẽ đã chọn nhầm người! Ông đã đặt lầm niềm tin vào một kẻ sâu mọt đội lốt trí thức! Ngẫm ra, Đề quả là kẻ cao tay. Y biết lợi dụng sự nhiệt huyết của những người kháng chiến cũ, biết dựa vào cái bóng liêm chính vì sự nghiệp chung của họ để tiến thân. Mà những người kháng chiến thừa nhiệt huyết, nhưng phần lớn bị thiệt thòi trong học hành chữ nghĩa. Họ rất cần chỗ dựa là kẻ trí thức cùng chí hướng! Hơn thế, Đề lại có thuật dùng người, ít khi thấy anh ta đang tâm tàn nhẫn hạ sát ai dưới trướng bao giờ. Hễ kẻ nào sắp bị bể, sắp bị kỷ luật, Đề lập tức cho thuyên chuyển sang vị trí khác, làm mới ngay từ đầu, như cách người ta format máy tính để sửa lỗi hay phòng tránh vi rút vậy!

    Là người học ở Liên Xô về, Đề rất thích lối sống của người Phương Tây. Dáng y to cao, phương phi đẹp mã. Đầu tóc luôn chải láng o. Trên mình y luôn khoác chiếc áo thun màu trắng với chiếc quần bò xanh, mang đôi giày thể thao, trông như một minh tinh màn bạc hơn là tổng giám đốc doanh nghiệp lớn. Y có lối sống hiện đại của các nước Âu Tây. Y mê nhất món nhảy khiêu vũ, lại nhảy đẹp, nhảy tốt. Để thay đổi vùng đất heo hút, ngoài làm hạ tầng, y còn nghĩ đến lối chơi hiện đại. Trong lịch công tác của Liên Hiệp, có dòng “Thứ Năm – nhảy đít cô”. Nghĩa là tất cả Thứ Năm hàng tuần toàn đơn vị tập trung về văn phòng Liên hiệp học nhảy. Nhạc rầm trời. Nam thanh nữ tú đua nhau nắm tay ôm eo uốn mình dậm dật. Cả một vùng đất bật lên hừng hực!

    Cái thú ấy hóa ra rất hợp với tuổi trẻ xứ rừng. Các trai làng từ vùng sâu cũng kéo nhau ùn ùn về Liên hiệp. Ban đầu thì coi. Sau họ bạo dạn nhào vào nhảy. Mà nhảy rất đẹp, rất hay, rất say, rất có hồn. Người ta bảo, các dân tộc thiểu số Tây Nguyên từ trong máu của họ đã có những dòng âm thanh. Điều đó có lẽ đúng. Họ thẩm âm rất tốt, hát và nhảy đều rất ăn nhạc. Thế là ý tưởng của Đề đã thành công. Trai gái làng say sưa nhảy theo nhạc Tây. Họ quên luôn lửa rừng, quên luôn những vòng xoang theo nhịp cồng chiêng linh thiêng trữ tình đầm ấm.

    Các làng từ ngày có phong trào nhảy đít cô của Liên hiệp, như nguội lạnh. Cồng chiêng để cho hoen rỉ, không bàn tay nào đụng đến.

    Những cuộc nhảy đã tuyển cho Đề dàn sơn nữ rất mềm mại, với ngực vế tròn căng eo thon hút hồn say đắm.

    Để thu phục nhân tâm toàn vùng đất, Đề không màng gì đến vợ con.

    Ở phố hết.

    Một mình y trở thành chúa đất của xứ núi rừng.

    Tất cả những cô gái trẻ khi đã say nhảy, say hát, trước sau đều thành lạc thú riêng của Đề, nếu lọt mắt y, nếu y muốn. Nhưng rốt cuộc y cũng chẳng để cho ai phải thua thiệt. Y sống kiểu Tây. Mọi thứ đều sòng phẳng. Người thì y tạo kế cho làm ăn. Người thì y cho địa vị bổng lộc. Người y lại dựng vợ gả chồng cho yên bề gia thất… Thỏa mãn kỳ thôi. Mà lạ, Đề không bao giờ vi phạm chế độ một vợ một chồng của bất kỳ người nào dưới quyền. Ai y đã dựng gả là thôi. Ai đã có gia thất là hàng cấm.

    Vợ chồng tay Xơ mà Tín thỉnh thoảng vẫn qua lại lúc chén rượu, lúc chén trà là một hoàn cảnh như vậy. Vợ hắn tên Duyên, làm nhân viên văn phòng. Duyên cao ráo sắc nét, làn da ngăm ngăm nhưng có duyên. Được Đề đem từ dưới đội lên phục vụ văn phòng. Tưởng là quá lứa, đến lúc y lại gán cho anh lái xe ủi tên Xơ. Hai vợ chồng khập khiễng về tuổi tác, Xơ thua Duyên năm tuổi nhưng té ra lại rất hợp rất khéo. Xơ dầu mỡ đen đúa lại hóa ra già dặn, cứ như hơn Duyên đến mấy tuổi. Vợ chồng làm công giữa chốn rừng rú chẳng có thú gì dành cho họ, tối tối lại lăn ra mài nhau. Đến mê. Đến say. Rồi vợ chồng hắn ghiền nhau. Rồi hắn mắc chứng quen mồ hôi vợ. Lái máy ủi cách nhà mười mấy cây số, xong ngày, bạn cùng ca ở lại làng đổi gà nhậu, hắn lụi cụi đạp xe đạp vượt rừng về cho kỳ được. Xa hơi vợ, Xơ không tài nào chợp mắt nổi!

    Vợ chồng hắn hóa ra rất hạnh phúc.

    Hạnh phúc của người lao động, thật đơn sơ và giản tiện.

    Công việc, tiền bạc đều đều kha khá.

    Cuộc sống tự do tự tại chẳng ai làm phiền.

    Đề có biết Hơ Thy đã yêu Tín hay không, nhưng y cứ như chẳng thể thiếu nàng được. Cô Sơn Nữ ngây ngô tốt nết mà hát hay, nhảy đẹp. Một bông hoa rừng tuyệt mỹ. Bỗng dưng chẳng cần bàn bạc tham mưu gì, Đề cho rút ngay Hơ Thy từ cụm kinh tế – kỹ thuật xã về văn phòng Liên hiệp. Tín cảm thấy rất ái ngại, nhưng anh chỉ im lặng.

    Qua mùa khô đến mùa mưa thì cái họa trên trời rơi xuống Liên hiệp. Những khu trồng cà phê, không được che tưới, phần thì chết, số còn sống chỉ leo ngoeo, không vươn lên được mặt đất. Chỉ chờ có thế, trời đổ mưa, cỏ được cơ hội mọc um tùm phủ kín mít như một thảo nguyên mênh mông.

    Một ngày bất ngờ người làng Klung lên gặp Liên hiệp.

    – Liên hiệp phải cử người về đền bò cho làng mình thôi – Già làng Klung túm lấy Đề bắt vạ.

    – Có chuyện gì vậy già!

    – Bò mình sập hố Liên hiệp, sáu con gãy chân. Phải đền cho làng mình mười con.

    – Sáu con sập hố, sao phải đền mười con? – Đề chuyển từ lo sợ sang sửng sốt.

    – À, mấy con bò cái nó có bò con trong bụng rồi. Làng mổ ra đếm đủ mười con!

    Rồi tiếp đến là làng Kleng, Klah, Kluh, làng Choẹt, thấy làng Klung được việc cũng lũ lượt kéo nhau lên.

    Tình thế này thì nguy.

    Không chỉ chừng ấy.

    Hết mùa mưa, chưa biết bao nhiêu con bò nữa què chân.

    Đề tự dưng gặp sự đau đầu.

    Thời buổi ai cũng bảo chặt rừng là khó, là nặng nhọc. Tín nghĩ đến lúc lại phải trồng rừng cho coi. Trồng rừng còn khó gấp trăm lần chặt rừng nữa!

    Những đề án kế hoạch khai hoang, chặt hết bao nhiêu là cây rừng.

    Gỗ quý thì chủ thầu chở về các thành phố lớn, xuất khẩu. Gỗ xấu, người ta gom lại từng đống ở bờ lô, chờ khô thì đốt. Đất khai hoang xong, kịp trồng mì, trồng bắp thì thành đồng thành ruộng. Coi như đổi rừng lấy mì bắp. Chỉ vì cái ăn ba bữa mà mất rừng ngàn năm. Khi không đủ khả năng trồng tỉa, để vài mùa mưa, lại hóa bãi cỏ hoang vô tích sự mà rừng thì mất…

    Cứ nghĩ lẩn thẩn vậy, Tín như nát ruột. Một anh phó, đúng là thằng giúp việc thuần túy, bảo sao làm vậy. Thấy sai cũng chỉ biết buông xuôi. Từng học về rừng, mà chẳng ích gì cho rừng. Tin rằng, có ngày nhất định phải trả cái giá trồng rừng gấp trăm gấp ngàn cái đã thu được. Những luận chứng, những chương trình, tổ chức này, bộ máy nọ, rầm rộ thế, rốt cục cũng chỉ là bán rừng giá rẻ để tồn tại.

    Rõ là cái giá chát chua!

    – Mày suốt ngày toàn lo đi chụp ảnh. Phải hiến kế chứ! – Đề trách mắng Tín mà như khơi gợi điều gì đó.

    – Anh là tối thượng rồi! Anh bảo sao em làm vậy.

    – Đúng là cậu. Nhu nhược. Nhu nhược như thế ế là phải!

    – Bây giờ thì em nói thật. Những khu đất ở vùng Đăk Mơ Thượng ta đã bỏ ra không biết bao nhiêu công sức đào những cái hố sâu hoắm, chẳng ai trồng được cà phê. Đó là những cái bẫy bò! Đàn bò của các làng sẽ bị dính bẫy hết!

    – Thế theo cậu thì khắc phục làm sao? – Không chờ cho Tín nói hết ý, Đề đã hỏi dồn dập.

    – Trồng cây gì cũng phải có nước anh ạ. Ta thất bại vì không có nước.

    – Ý cậu là sao? – Đề tỏ ra sốt ruột.

    – Rừng đã bị tàn phá quá nhiều. Mỗi cây rừng là một công trình thủy lợi nhỏ! Em không nhớ ai đã nói thế. Nhưng đúng anh ạ!

    – Cậu toàn lý thuyết suông. Tóm lại, vấn đề là thế nào?

    – Thì phải làm gấp các công trình thủy lợi.

    – Được. Nói tiếp đi!

    – Em đã khảo sát rồi. Khi đi dạo khắp vùng, em thấy vùng Đăk Mơ Thượng như một cái lòng hồ. Dãy Thiên Thai như một cái bờ đập thiên nhiên vĩ đại. Chỉ cần ngăn dòng một quãng ngắn là có một hồ nước lớn. Sau đó, bền vững nhất, vẫn là khôi phục lại rừng đầu nguồn để giữ lấy mạch nước tự nhiên cho đất.

    – Được rồi. Trước mắt là đắp hồ. Tiếp đi.

    – Vấn đề là phải có thiết kế phê duyệt và vốn đầu tư.

    – Tưởng gì. Cái đó không khó! Cậu quên tớ có ông Quyết à.

    Đề nghĩ ngay ra vấn đề.

    Thằng này té ra cũng sáng suốt.

    Quả là một mũi tên trúng mấy đích.

    Đầu tiên, nó lấp láp đi bao nhiêu vết tích về gỗ rừng. Cái đó như là rửa tiền. Nước hồ dâng lên sẽ xóa nhòa tất. Chẳng ai biết thực hư trữ lượng gỗ của rừng đã lấy đi. Thứ đến nó sẽ xóa nhòa đi bao nhiêu tiền của đầu tư vào chương trình cà phê quái quỷ. Xóa đi cái thất bại đắng cay của cả Liên hiệp, mà kẻ đứng đầu là y. Nước sẽ dịu lành vết thương. Cái hồ cũng sẽ giải phóng y khỏi nỗi lo nỗi khổ về dự án cà phê “Hoa sen nở” và “Đâm cành, nảy nhánh”. Hồ sẽ chấm hết. Cuối cùng, đắp hồ cũng là một cơ hội làm ăn, từ xây dựng đến gỗ rừng, rồi đồng ruộng…

    Từ ý tưởng đó, hồ Đăk Mơ Thượng nhanh chóng được triển khai.

    Để cho chắc ăn, Đề lại tìm chỗ để đẩy Tín ra xa. Y đẻ ra cái ban dọn lòng hồ. Cho Tín làm trưởng ban, đưa chân tay của mình vào làm phó và nhân viên. Biết trước với phong cách nghệ sĩ, Tín sẽ giao hết mọi việc cho cấp phó rồi vác máy ảnh lang thang đi rừng, đi suối, đi làng. Thế là thầy trò Đề thoải mái tung hoành tác oai tác quái.

    Thật ra gỗ lòng hồ thì qua bao nhiêu năm thực hiện cơ chế “đổi gỗ lấy hàng hóa, lấy hạ tầng”, nay cũng đã cạn kiệt, chỉ còn lại những loại gỗ xấu. Tuy nhiên khá nhiều chủ thầu lại nhảy vào cuộc với quyết tâm rất cao.

    Thì ra họ chẳng báu gì mấy khối gỗ nhóm ba nhóm bốn mất công chặt. Thực lòng họ chỉ lấy chỉ tiêu trên giấy, rồi bí mật chặt những cây gỗ quý từ cao trình mặt nước gia cường trở lên, lăn xuống lòng hồ rồi chở đi một cách hợp pháp.

    Hơ Thy ngày càng say sưa hát ca nhảy múa, như dính bẫy dính bã. Tín rất buồn. Anh sợ rằng sẽ đến lúc cô ấy sa vào bàn tay của Đề, rồi bị đầy đọa như bao cô gái khác.

    – Em nhiễm Tây từ bao giờ vậy? – Tín tỏ vẻ dỗi hờn bực bội, khi hai người ngồi bên nhau ở chốn riêng tư.

    – Anh nói sao? – Hơ Thy phản ứng như vừa bị xúc phạm một điều gì đó trong sâu thẳm.

    – À, nhìn em nhảy, nghe em hát lạc lõng lắm! Thứ ấy không hợp với em!

    – Anh điên rồi! Cả làng cùng hát đó thôi. Có sao đâu? Chắc anh ghen đó mà! – Không ngờ Hơ Thy lại nổi đóa, nặng lời với Tín như vậy.

    Cãi vã to.

    Đến giận nhau mất.

    Rõ là tai họa.

    Buồn!

    Hơ Thy nhẹ dạ cả tin, ngây ngô thơ mộng.

    Không dưng gặp cáo già.

    Mà hơn cả cáo già. Hắn là cọp già.

    Mèo, cáo, cọp cùng là họ cọp cả.

    Người Tây Nguyên bản địa tin vậy.

    Đi rừng thì kiêng giết cọp.

    Ở nhà thì không nuôi mèo.

    Có người bảo Đề có máu hăng là vì ăn quá nhiều cao cọp.

    Làng Cheng Leng là địa bàn nhiều cọp, họ lại rất giỏi đánh bẫy thò. Mà thò là loại dễ dính cọp nhất. Dính thì phải chịu.

    Trên con đường mòn thấy loài thú lớn hay đi, họ làm cái thò. Đơn giản là có cháng đỡ cây lao nhọn vừa tầm với vai con thú. Phía sau cái lao thiết kế một cái cần đập được căng ngang ra. Cái cần đập được cài một cái lẫy, nối với một sợi dây rừng nhỏ mảnh, kéo qua con đường mòn. Cái sợi dây chết chóc ấy rất khó phát hiện. Hễ con thú nào đi qua, chân trước đều vướng dây. Lẫy thò sẽ bung, cần đập sẽ đánh mạnh vào đuôi cái lao. Chỉ chờ có vậy, ngọn lao nhọn và dài thẳng đuột từ bên mé đường sẽ phóng ra vun vút với một sức mạnh như cú đâm thần thánh. Mũi lao sẽ phập vào nách, xuyên tim.

    Tùy từng loài thú mà người ta cài thò.

    Cao hoặc thấp ngang tầm con vật.

    Xui con cọp nào dính lao.

    Đa phần sẽ chết ngay tại chỗ.

    Khi đã cài bẫy thò, buộc phải để những gậy chứng, vừa cho người khác biết có bẫy mà tránh đi đường khác, đồng thời nó như một sự khẳng định sở hữu con vật đã được dính bẫy.

    Có hôm làng Cheng Leng đưa ra một con cọp đã chết chừng năm mươi cân. Đề rất mừng, trả cho họ một nắm tiền lớn. Y gọi mấy tay nhà bếp thạo việc lột da, xẻ thịt. Đề chỉ lấy da và xương. Bộ da y thuê người nhồi bông trưng ở phòng làm việc.

    “Cọp chết để da”!

    Bộ da cọp nhồi lông nhìn cũng uy nguy chẳng khác gì cọp sống.

    Nó như tôn chủ nhân lên bậc đế vương vạn tuế.

    Ai vào phòng Đề cũng ngờm ngợp.

    Chẳng biết sợ người hay sợ cọp!

    Bộ xương Đề thuê người xử lý theo đúng bài bản rồi nấu cao.

    Tốp nấu cao vừa có tay nghề, vừa có mẹo mực để khống chế, kìm tỏa lẫn nhau. Họ phải trực đun nồi cao theo ca theo kíp cẩn mật, sợ có kẻ tham múc bớt nước cao. Có người còn lẳng lặng bỏ vào nồi nước cô mấy quả trứng gà trứng vịt, đợi chín vớt ra dấu mang về. Bao nhiêu tinh túy của nồi cao cọp sẽ bị thu hết vào trong mấy quả trứng ấy.

    Nấu cao phải trung thành, và cảnh giác cao độ.

    Chẳng tin được người nào.

    Nồi cao Đề dùng một mình.

    Chỉ riêng tráng nồi bằng chục lít rượu, cả văn phòng Liên hiệp cũng được bữa bí tỷ.

    Thịt cọp thì qua các tay chế biến hảo hạng cũng được bữa nhậu tưng bừng. Ai cũng háo hức món thịt cọp hiếm hoi đại bổ, nhưng Tín chỉ làm được một miếng. Miếng thịt trắng nhợt, ăn chẳng có mùi vị gì! Sống thì hùng khí vậy, mà miếng thịt chỉ nhạt hèo!

    Nhưng có lẽ cao cọp thì thần diệu thật.

    Nhìn Đề là biết.

    Y hừng hực nam khí.

    Làm.

    Ăn.

    Chơi.

    Cứ gọi là cuồn cuộn như sông mùa lũ.

    Không ngưng nghỉ…

    Cùng với việc đi thường trực lòng hồ, giữa Tín và Hơ Thy không đâu như dần xa cách. Khi tiến độ công việc căng thẳng gấp rút nhất, Tín nhận được tin Hơ Thy đã biến mất khỏi Liên hiệp. Có người bảo, cô đi theo xe thầu gỗ vào làm ca sĩ phòng trà tại một thành phố lớn phương nam.

    Đó là một con đường xa hoa ngập trong tiền bạc!

    Ai cũng tủi cho phận hồng nhan!

    Nghe vậy biết vậy.

    Tín thì chẳng tin.

    Hơ Thy không phải người như thế!

    Sau lại nghe tin làng Dung Dé cũng đã lang bạt đi khắp chốn núi rừng nào đó. Làng trở về với nếp cũ thói quen du cư đã hằn sâu từ bao đời ngàn năm.

    Ông trời cay độc đã tuyệt đường giữa họ.

    Muốn quay lại tìm nhau sau tháng ngày hờn dỗi cũng khó.

    Đúng là người có duyên nhưng không có nợ!

    Những lúc rỗi, Tín cứ mường tượng cảnh chở Hơ Thy đi hết rừng này suối nọ. Ôi một thời giản đơn mà đẹp như mộng.

    Bây giờ Hơ Thy đang ở chân trời nào?

    Nàng sẽ làm gì để mưu sinh?

    Nàng còn nhớ tới anh không?…

    Một trời câu hỏi!

    Anh tự trách mình, ngay từ đầu đã không cản bước Hơ Thy trở về văn phòng Liên hiệp, nơi mà anh đã hình dung may ít rủi nhiều! Thương Hơ Thy quá. Nếu như người đời đồn đại, nàng đã bỏ đất cao nguyên chân chất đến chốn thị thành đô hội thì sẽ khốn khổ biết chừng nào. Nơi đầy cạm bẫy, khiến những người hiền lành thật thà rất dễ sa sẩy.

    Khi đã xa nhau rồi, Tín mới thấy mình đã yêu Hơ Thy biết nhường nào. Chẳng hiểu ở phương trời nào đó, Hơ Thy có cùng nhịp ngân rung với mình không! Người ta vẫn bảo loài chim có trí nhớ siêu phàm, nhất là nhớ về nơi chốn cũ, cũng như khướu định hướng phương vị của trời đất. Không biết con Krock bây giờ đang ở đâu. Ước gì nó đến, Tín sẽ gửi một bức thư để nó chuyển đến phương trời nào đó cho Hơ Thy. Chỉ có con Krock may ra làm được việc ấy!

    Nhiều đêm trăng sáng không ngủ, Tín ngồi chòng chọc trong bóng đen mà nhớ. Anh đã viết hàng tệp thư dày cho Hơ Thy. Xong rồi lại nghĩ mình quá ngớ ngẩn. Biết nàng ở chân trời nào mà gửi. Cô quạnh và buồn hiu, anh như quên luôn sở thích đi đây đi đó chụp những bức ảnh đẹp. Lục tung những tệp ảnh cũ, nỗi nhớ Hơ Thy lại trào dâng. Những bức ảnh là kỷ niệm duy nhất anh còn lại về nàng.

    Bức nào cũng xao xuyến.

    Bức nào cũng đẹp mê ly.

    Tháng Năm, một con cuốc lẻ bầy kêu khản đặc trên lòng hồ cạn.

    Oi bức và ngờm ngợp.

    Những thung lũng vàng úa cành lá cây khô khẳng.

    Một cảnh tan hoang man dại xác xơ…

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 8. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 17: Gậy chứng là một cách đánh giấu, chiếm hữu của người Tây Nguyên. Họ tin là giàng đã chứng giám. Khi xảy ra tranh chấp, kiện ra làng và đưa gậy chứng ra sẽ thắng cuộc.

    Hết chương 8.

  • Chương 8

    Tín sống giữa đám nhốn nháo tiền bạc, quả là lạc lõng. Anh ngày ngày chỉ thích thú đi dạo rừng, dạo làng, ngắm thiên nhiên, chụp những bức ảnh đẹp. Biết đâu mai này nó sẽ là của hiếm.

    Mặc dù ở Liên hiệp đã có những thú vui quyến rũ hết trai gái làng, với Tín, anh như hờ hững.

    – Cậu cứ như người rừng, không tiếp thu nổi văn minh hiện đại. Phải nhảy, phải hát nó mới nên người! Cậu cứ vào cuộc đi. Cứ ôm cứ nhảy, rồi sẽ thấy mình trẻ ra đến mấy chục tuổi ấy chứ! – Đề nói lời động viên mà như là khiển trách.

    – Mê một thứ được rồi anh. Em mê ảnh thôi! – Tín thật thà khước từ.

    – Mê thêm món nhảy cũng tốt chứ sao. Nó thêm hương vị, thêm sinh lực cho cuộc đời. Nhảy rồi sẽ phát sinh nhiều thứ, hấp dẫn lắm! Ưng em nào cứ sòng phẳng, coi như “ăn bánh trả tiền” nhá! Chẳng ảnh hưởng đến ai.

    – Em trót già rồi. Chỉ còn thích chụp hình chụp bóng mộng mơ thế thôi!

    – Này, cậu bảo thủ lắm! Ở cái xứ khỉ ho cò gáy, muốn lôi kéo được mọi người về với mình thì phải vui chứ. Cứ nhạc, cứ nhảy thì kém gì đô thị. Cậu thấy đấy, gia đình tớ ở thành phố lớn, nhà cao cửa rộng. Nhưng ở đây thua gì! Có khi còn vui hơn!

    Sau những cuộc trao đổi không đầu không cuối ấy, Tín thầm nghĩ ông Quyết có lẽ đã chọn nhầm người! Ông đã đặt lầm niềm tin vào một kẻ sâu mọt đội lốt trí thức! Ngẫm ra, Đề quả là kẻ cao tay. Y biết lợi dụng sự nhiệt huyết của những người kháng chiến cũ, biết dựa vào cái bóng liêm chính vì sự nghiệp chung của họ để tiến thân. Mà những người kháng chiến thừa nhiệt huyết, nhưng phần lớn bị thiệt thòi trong học hành chữ nghĩa. Họ rất cần chỗ dựa là kẻ trí thức cùng chí hướng! Hơn thế, Đề lại có thuật dùng người, ít khi thấy anh ta đang tâm tàn nhẫn hạ sát ai dưới trướng bao giờ. Hễ kẻ nào sắp bị bể, sắp bị kỷ luật, Đề lập tức cho thuyên chuyển sang vị trí khác, làm mới ngay từ đầu, như cách người ta format máy tính để sửa lỗi hay phòng tránh vi rút vậy!

    Là người học ở Liên Xô về, Đề rất thích lối sống của người Phương Tây. Dáng y to cao, phương phi đẹp mã. Đầu tóc luôn chải láng o. Trên mình y luôn khoác chiếc áo thun màu trắng với chiếc quần bò xanh, mang đôi giày thể thao, trông như một minh tinh màn bạc hơn là tổng giám đốc doanh nghiệp lớn. Y có lối sống hiện đại của các nước Âu Tây. Y mê nhất món nhảy khiêu vũ, lại nhảy đẹp, nhảy tốt. Để thay đổi vùng đất heo hút, ngoài làm hạ tầng, y còn nghĩ đến lối chơi hiện đại. Trong lịch công tác của Liên Hiệp, có dòng “Thứ Năm – nhảy đít cô”. Nghĩa là tất cả Thứ Năm hàng tuần toàn đơn vị tập trung về văn phòng Liên hiệp học nhảy. Nhạc rầm trời. Nam thanh nữ tú đua nhau nắm tay ôm eo uốn mình dậm dật. Cả một vùng đất bật lên hừng hực!

    Cái thú ấy hóa ra rất hợp với tuổi trẻ xứ rừng. Các trai làng từ vùng sâu cũng kéo nhau ùn ùn về Liên hiệp. Ban đầu thì coi. Sau họ bạo dạn nhào vào nhảy. Mà nhảy rất đẹp, rất hay, rất say, rất có hồn. Người ta bảo, các dân tộc thiểu số Tây Nguyên từ trong máu của họ đã có những dòng âm thanh. Điều đó có lẽ đúng. Họ thẩm âm rất tốt, hát và nhảy đều rất ăn nhạc. Thế là ý tưởng của Đề đã thành công. Trai gái làng say sưa nhảy theo nhạc Tây. Họ quên luôn lửa rừng, quên luôn những vòng xoang theo nhịp cồng chiêng linh thiêng trữ tình đầm ấm.

    Các làng từ ngày có phong trào nhảy đít cô của Liên hiệp, như nguội lạnh. Cồng chiêng để cho hoen rỉ, không bàn tay nào đụng đến.

    Những cuộc nhảy đã tuyển cho Đề dàn sơn nữ rất mềm mại, với ngực vế tròn căng eo thon hút hồn say đắm.

    Để thu phục nhân tâm toàn vùng đất, Đề không màng gì đến vợ con.

    Ở phố hết.

    Một mình y trở thành chúa đất của xứ núi rừng.

    Tất cả những cô gái trẻ khi đã say nhảy, say hát, trước sau đều thành lạc thú riêng của Đề, nếu lọt mắt y, nếu y muốn. Nhưng rốt cuộc y cũng chẳng để cho ai phải thua thiệt. Y sống kiểu Tây. Mọi thứ đều sòng phẳng. Người thì y tạo kế cho làm ăn. Người thì y cho địa vị bổng lộc. Người y lại dựng vợ gả chồng cho yên bề gia thất… Thỏa mãn kỳ thôi. Mà lạ, Đề không bao giờ vi phạm chế độ một vợ một chồng của bất kỳ người nào dưới quyền. Ai y đã dựng gả là thôi. Ai đã có gia thất là hàng cấm.

    Vợ chồng tay Xơ mà Tín thỉnh thoảng vẫn qua lại lúc chén rượu, lúc chén trà là một hoàn cảnh như vậy. Vợ hắn tên Duyên, làm nhân viên văn phòng. Duyên cao ráo sắc nét, làn da ngăm ngăm nhưng có duyên. Được Đề đem từ dưới đội lên phục vụ văn phòng. Tưởng là quá lứa, đến lúc y lại gán cho anh lái xe ủi tên Xơ. Hai vợ chồng khập khiễng về tuổi tác, Xơ thua Duyên năm tuổi nhưng té ra lại rất hợp rất khéo. Xơ dầu mỡ đen đúa lại hóa ra già dặn, cứ như hơn Duyên đến mấy tuổi. Vợ chồng làm công giữa chốn rừng rú chẳng có thú gì dành cho họ, tối tối lại lăn ra mài nhau. Đến mê. Đến say. Rồi vợ chồng hắn ghiền nhau. Rồi hắn mắc chứng quen mồ hôi vợ. Lái máy ủi cách nhà mười mấy cây số, xong ngày, bạn cùng ca ở lại làng đổi gà nhậu, hắn lụi cụi đạp xe đạp vượt rừng về cho kỳ được. Xa hơi vợ, Xơ không tài nào chợp mắt nổi!

    Vợ chồng hắn hóa ra rất hạnh phúc.

    Hạnh phúc của người lao động, thật đơn sơ và giản tiện.

    Công việc, tiền bạc đều đều kha khá.

    Cuộc sống tự do tự tại chẳng ai làm phiền.

    Đề có biết Hơ Thy đã yêu Tín hay không, nhưng y cứ như chẳng thể thiếu nàng được. Cô Sơn Nữ ngây ngô tốt nết mà hát hay, nhảy đẹp. Một bông hoa rừng tuyệt mỹ. Bỗng dưng chẳng cần bàn bạc tham mưu gì, Đề cho rút ngay Hơ Thy từ cụm kinh tế – kỹ thuật xã về văn phòng Liên hiệp. Tín cảm thấy rất ái ngại, nhưng anh chỉ im lặng.

    Qua mùa khô đến mùa mưa thì cái họa trên trời rơi xuống Liên hiệp. Những khu trồng cà phê, không được che tưới, phần thì chết, số còn sống chỉ leo ngoeo, không vươn lên được mặt đất. Chỉ chờ có thế, trời đổ mưa, cỏ được cơ hội mọc um tùm phủ kín mít như một thảo nguyên mênh mông.

    Một ngày bất ngờ người làng Klung lên gặp Liên hiệp.

    – Liên hiệp phải cử người về đền bò cho làng mình thôi – Già làng Klung túm lấy Đề bắt vạ.

    – Có chuyện gì vậy già!

    – Bò mình sập hố Liên hiệp, sáu con gãy chân. Phải đền cho làng mình mười con.

    – Sáu con sập hố, sao phải đền mười con? – Đề chuyển từ lo sợ sang sửng sốt.

    – À, mấy con bò cái nó có bò con trong bụng rồi. Làng mổ ra đếm đủ mười con!

    Rồi tiếp đến là làng Kleng, Klah, Kluh, làng Choẹt, thấy làng Klung được việc cũng lũ lượt kéo nhau lên.

    Tình thế này thì nguy.

    Không chỉ chừng ấy.

    Hết mùa mưa, chưa biết bao nhiêu con bò nữa què chân.

    Đề tự dưng gặp sự đau đầu.

    Thời buổi ai cũng bảo chặt rừng là khó, là nặng nhọc. Tín nghĩ đến lúc lại phải trồng rừng cho coi. Trồng rừng còn khó gấp trăm lần chặt rừng nữa!

    Những đề án kế hoạch khai hoang, chặt hết bao nhiêu là cây rừng.

    Gỗ quý thì chủ thầu chở về các thành phố lớn, xuất khẩu. Gỗ xấu, người ta gom lại từng đống ở bờ lô, chờ khô thì đốt. Đất khai hoang xong, kịp trồng mì, trồng bắp thì thành đồng thành ruộng. Coi như đổi rừng lấy mì bắp. Chỉ vì cái ăn ba bữa mà mất rừng ngàn năm. Khi không đủ khả năng trồng tỉa, để vài mùa mưa, lại hóa bãi cỏ hoang vô tích sự mà rừng thì mất…

    Cứ nghĩ lẩn thẩn vậy, Tín như nát ruột. Một anh phó, đúng là thằng giúp việc thuần túy, bảo sao làm vậy. Thấy sai cũng chỉ biết buông xuôi. Từng học về rừng, mà chẳng ích gì cho rừng. Tin rằng, có ngày nhất định phải trả cái giá trồng rừng gấp trăm gấp ngàn cái đã thu được. Những luận chứng, những chương trình, tổ chức này, bộ máy nọ, rầm rộ thế, rốt cục cũng chỉ là bán rừng giá rẻ để tồn tại.

    Rõ là cái giá chát chua!

    – Mày suốt ngày toàn lo đi chụp ảnh. Phải hiến kế chứ! – Đề trách mắng Tín mà như khơi gợi điều gì đó.

    – Anh là tối thượng rồi! Anh bảo sao em làm vậy.

    – Đúng là cậu. Nhu nhược. Nhu nhược như thế ế là phải!

    – Bây giờ thì em nói thật. Những khu đất ở vùng Đăk Mơ Thượng ta đã bỏ ra không biết bao nhiêu công sức đào những cái hố sâu hoắm, chẳng ai trồng được cà phê. Đó là những cái bẫy bò! Đàn bò của các làng sẽ bị dính bẫy hết!

    – Thế theo cậu thì khắc phục làm sao? – Không chờ cho Tín nói hết ý, Đề đã hỏi dồn dập.

    – Trồng cây gì cũng phải có nước anh ạ. Ta thất bại vì không có nước.

    – Ý cậu là sao? – Đề tỏ ra sốt ruột.

    – Rừng đã bị tàn phá quá nhiều. Mỗi cây rừng là một công trình thủy lợi nhỏ! Em không nhớ ai đã nói thế. Nhưng đúng anh ạ!

    – Cậu toàn lý thuyết suông. Tóm lại, vấn đề là thế nào?

    – Thì phải làm gấp các công trình thủy lợi.

    – Được. Nói tiếp đi!

    – Em đã khảo sát rồi. Khi đi dạo khắp vùng, em thấy vùng Đăk Mơ Thượng như một cái lòng hồ. Dãy Thiên Thai như một cái bờ đập thiên nhiên vĩ đại. Chỉ cần ngăn dòng một quãng ngắn là có một hồ nước lớn. Sau đó, bền vững nhất, vẫn là khôi phục lại rừng đầu nguồn để giữ lấy mạch nước tự nhiên cho đất.

    – Được rồi. Trước mắt là đắp hồ. Tiếp đi.

    – Vấn đề là phải có thiết kế phê duyệt và vốn đầu tư.

    – Tưởng gì. Cái đó không khó! Cậu quên tớ có ông Quyết à.

    Đề nghĩ ngay ra vấn đề.

    Thằng này té ra cũng sáng suốt.

    Quả là một mũi tên trúng mấy đích.

    Đầu tiên, nó lấp láp đi bao nhiêu vết tích về gỗ rừng. Cái đó như là rửa tiền. Nước hồ dâng lên sẽ xóa nhòa tất. Chẳng ai biết thực hư trữ lượng gỗ của rừng đã lấy đi. Thứ đến nó sẽ xóa nhòa đi bao nhiêu tiền của đầu tư vào chương trình cà phê quái quỷ. Xóa đi cái thất bại đắng cay của cả Liên hiệp, mà kẻ đứng đầu là y. Nước sẽ dịu lành vết thương. Cái hồ cũng sẽ giải phóng y khỏi nỗi lo nỗi khổ về dự án cà phê “Hoa sen nở” và “Đâm cành, nảy nhánh”. Hồ sẽ chấm hết. Cuối cùng, đắp hồ cũng là một cơ hội làm ăn, từ xây dựng đến gỗ rừng, rồi đồng ruộng…

    Từ ý tưởng đó, hồ Đăk Mơ Thượng nhanh chóng được triển khai.

    Để cho chắc ăn, Đề lại tìm chỗ để đẩy Tín ra xa. Y đẻ ra cái ban dọn lòng hồ. Cho Tín làm trưởng ban, đưa chân tay của mình vào làm phó và nhân viên. Biết trước với phong cách nghệ sĩ, Tín sẽ giao hết mọi việc cho cấp phó rồi vác máy ảnh lang thang đi rừng, đi suối, đi làng. Thế là thầy trò Đề thoải mái tung hoành tác oai tác quái.

    Thật ra gỗ lòng hồ thì qua bao nhiêu năm thực hiện cơ chế “đổi gỗ lấy hàng hóa, lấy hạ tầng”, nay cũng đã cạn kiệt, chỉ còn lại những loại gỗ xấu. Tuy nhiên khá nhiều chủ thầu lại nhảy vào cuộc với quyết tâm rất cao.

    Thì ra họ chẳng báu gì mấy khối gỗ nhóm ba nhóm bốn mất công chặt. Thực lòng họ chỉ lấy chỉ tiêu trên giấy, rồi bí mật chặt những cây gỗ quý từ cao trình mặt nước gia cường trở lên, lăn xuống lòng hồ rồi chở đi một cách hợp pháp.

    Hơ Thy ngày càng say sưa hát ca nhảy múa, như dính bẫy dính bã. Tín rất buồn. Anh sợ rằng sẽ đến lúc cô ấy sa vào bàn tay của Đề, rồi bị đầy đọa như bao cô gái khác.

    – Em nhiễm Tây từ bao giờ vậy? – Tín tỏ vẻ dỗi hờn bực bội, khi hai người ngồi bên nhau ở chốn riêng tư.

    – Anh nói sao? – Hơ Thy phản ứng như vừa bị xúc phạm một điều gì đó trong sâu thẳm.

    – À, nhìn em nhảy, nghe em hát lạc lõng lắm! Thứ ấy không hợp với em!

    – Anh điên rồi! Cả làng cùng hát đó thôi. Có sao đâu? Chắc anh ghen đó mà! – Không ngờ Hơ Thy lại nổi đóa, nặng lời với Tín như vậy.

    Cãi vã to.

    Đến giận nhau mất.

    Rõ là tai họa.

    Buồn!

    Hơ Thy nhẹ dạ cả tin, ngây ngô thơ mộng.

    Không dưng gặp cáo già.

    Mà hơn cả cáo già. Hắn là cọp già.

    Mèo, cáo, cọp cùng là họ cọp cả.

    Người Tây Nguyên bản địa tin vậy.

    Đi rừng thì kiêng giết cọp.

    Ở nhà thì không nuôi mèo.

    Có người bảo Đề có máu hăng là vì ăn quá nhiều cao cọp.

    Làng Cheng Leng là địa bàn nhiều cọp, họ lại rất giỏi đánh bẫy thò. Mà thò là loại dễ dính cọp nhất. Dính thì phải chịu.

    Trên con đường mòn thấy loài thú lớn hay đi, họ làm cái thò. Đơn giản là có cháng đỡ cây lao nhọn vừa tầm với vai con thú. Phía sau cái lao thiết kế một cái cần đập được căng ngang ra. Cái cần đập được cài một cái lẫy, nối với một sợi dây rừng nhỏ mảnh, kéo qua con đường mòn. Cái sợi dây chết chóc ấy rất khó phát hiện. Hễ con thú nào đi qua, chân trước đều vướng dây. Lẫy thò sẽ bung, cần đập sẽ đánh mạnh vào đuôi cái lao. Chỉ chờ có vậy, ngọn lao nhọn và dài thẳng đuột từ bên mé đường sẽ phóng ra vun vút với một sức mạnh như cú đâm thần thánh. Mũi lao sẽ phập vào nách, xuyên tim.

    Tùy từng loài thú mà người ta cài thò.

    Cao hoặc thấp ngang tầm con vật.

    Xui con cọp nào dính lao.

    Đa phần sẽ chết ngay tại chỗ.

    Khi đã cài bẫy thò, buộc phải để những gậy chứng, vừa cho người khác biết có bẫy mà tránh đi đường khác, đồng thời nó như một sự khẳng định sở hữu con vật đã được dính bẫy.

    Có hôm làng Cheng Leng đưa ra một con cọp đã chết chừng năm mươi cân. Đề rất mừng, trả cho họ một nắm tiền lớn. Y gọi mấy tay nhà bếp thạo việc lột da, xẻ thịt. Đề chỉ lấy da và xương. Bộ da y thuê người nhồi bông trưng ở phòng làm việc.

    “Cọp chết để da”!

    Bộ da cọp nhồi lông nhìn cũng uy nguy chẳng khác gì cọp sống.

    Nó như tôn chủ nhân lên bậc đế vương vạn tuế.

    Ai vào phòng Đề cũng ngờm ngợp.

    Chẳng biết sợ người hay sợ cọp!

    Bộ xương Đề thuê người xử lý theo đúng bài bản rồi nấu cao.

    Tốp nấu cao vừa có tay nghề, vừa có mẹo mực để khống chế, kìm tỏa lẫn nhau. Họ phải trực đun nồi cao theo ca theo kíp cẩn mật, sợ có kẻ tham múc bớt nước cao. Có người còn lẳng lặng bỏ vào nồi nước cô mấy quả trứng gà trứng vịt, đợi chín vớt ra dấu mang về. Bao nhiêu tinh túy của nồi cao cọp sẽ bị thu hết vào trong mấy quả trứng ấy.

    Nấu cao phải trung thành, và cảnh giác cao độ.

    Chẳng tin được người nào.

    Nồi cao Đề dùng một mình.

    Chỉ riêng tráng nồi bằng chục lít rượu, cả văn phòng Liên hiệp cũng được bữa bí tỷ.

    Thịt cọp thì qua các tay chế biến hảo hạng cũng được bữa nhậu tưng bừng. Ai cũng háo hức món thịt cọp hiếm hoi đại bổ, nhưng Tín chỉ làm được một miếng. Miếng thịt trắng nhợt, ăn chẳng có mùi vị gì! Sống thì hùng khí vậy, mà miếng thịt chỉ nhạt hèo!

    Nhưng có lẽ cao cọp thì thần diệu thật.

    Nhìn Đề là biết.

    Y hừng hực nam khí.

    Làm.

    Ăn.

    Chơi.

    Cứ gọi là cuồn cuộn như sông mùa lũ.

    Không ngưng nghỉ…

    Cùng với việc đi thường trực lòng hồ, giữa Tín và Hơ Thy không đâu như dần xa cách. Khi tiến độ công việc căng thẳng gấp rút nhất, Tín nhận được tin Hơ Thy đã biến mất khỏi Liên hiệp. Có người bảo, cô đi theo xe thầu gỗ vào làm ca sĩ phòng trà tại một thành phố lớn phương nam.

    Đó là một con đường xa hoa ngập trong tiền bạc!

    Ai cũng tủi cho phận hồng nhan!

    Nghe vậy biết vậy.

    Tín thì chẳng tin.

    Hơ Thy không phải người như thế!

    Sau lại nghe tin làng Dung Dé cũng đã lang bạt đi khắp chốn núi rừng nào đó. Làng trở về với nếp cũ thói quen du cư đã hằn sâu từ bao đời ngàn năm.

    Ông trời cay độc đã tuyệt đường giữa họ.

    Muốn quay lại tìm nhau sau tháng ngày hờn dỗi cũng khó.

    Đúng là người có duyên nhưng không có nợ!

    Những lúc rỗi, Tín cứ mường tượng cảnh chở Hơ Thy đi hết rừng này suối nọ. Ôi một thời giản đơn mà đẹp như mộng.

    Bây giờ Hơ Thy đang ở chân trời nào?

    Nàng sẽ làm gì để mưu sinh?

    Nàng còn nhớ tới anh không?…

    Một trời câu hỏi!

    Anh tự trách mình, ngay từ đầu đã không cản bước Hơ Thy trở về văn phòng Liên hiệp, nơi mà anh đã hình dung may ít rủi nhiều! Thương Hơ Thy quá. Nếu như người đời đồn đại, nàng đã bỏ đất cao nguyên chân chất đến chốn thị thành đô hội thì sẽ khốn khổ biết chừng nào. Nơi đầy cạm bẫy, khiến những người hiền lành thật thà rất dễ sa sẩy.

    Khi đã xa nhau rồi, Tín mới thấy mình đã yêu Hơ Thy biết nhường nào. Chẳng hiểu ở phương trời nào đó, Hơ Thy có cùng nhịp ngân rung với mình không! Người ta vẫn bảo loài chim có trí nhớ siêu phàm, nhất là nhớ về nơi chốn cũ, cũng như khướu định hướng phương vị của trời đất. Không biết con Krock bây giờ đang ở đâu. Ước gì nó đến, Tín sẽ gửi một bức thư để nó chuyển đến phương trời nào đó cho Hơ Thy. Chỉ có con Krock may ra làm được việc ấy!

    Nhiều đêm trăng sáng không ngủ, Tín ngồi chòng chọc trong bóng đen mà nhớ. Anh đã viết hàng tệp thư dày cho Hơ Thy. Xong rồi lại nghĩ mình quá ngớ ngẩn. Biết nàng ở chân trời nào mà gửi. Cô quạnh và buồn hiu, anh như quên luôn sở thích đi đây đi đó chụp những bức ảnh đẹp. Lục tung những tệp ảnh cũ, nỗi nhớ Hơ Thy lại trào dâng. Những bức ảnh là kỷ niệm duy nhất anh còn lại về nàng.

    Bức nào cũng xao xuyến.

    Bức nào cũng đẹp mê ly.

    Tháng Năm, một con cuốc lẻ bầy kêu khản đặc trên lòng hồ cạn.

    Oi bức và ngờm ngợp.

    Những thung lũng vàng úa cành lá cây khô khẳng.

    Một cảnh tan hoang man dại xác xơ…

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 8. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 17: Gậy chứng là một cách đánh giấu, chiếm hữu của người Tây Nguyên. Họ tin là giàng đã chuwsg giám. Khi xảy ra tranh chấp, kiện ra làng và đưa gậy chứng ra sẽ thắng cuộc.

    Hết chương 8.