Blog

  • Chương 1. Giết người lấy của

    Chủ đề “Giết người lấy của” còn được Ngô Tất Tố đề cập hai lần trong tháng 2 năm 1937 trên báo Tương lai, đứng tên Tuệ Nhỡn cùng với Thái Công. Sau đó nội dung “Giết người lấy của” lại được đăng tải trên Tiểu thuyết thứ Ba các số 19, 20, 24, các ngày 13, 20 tháng 7 và 17 tháng 8 năm 1937 nhưng không đề tên tác giả.  

  • Chương V. Thầy lang thỏ đực

    Phải, người ấy gọi là Thỏ Đực thì đúng. Trông cái hình dáng, có thể bảo hắn là một anh kép già ở xóm cô đầu, nếu hắn không đi giày ban. Nhưng ngắm đến bộ miệng thì lại có thể tưởng hắn là một con thỏ, vì cái miệng ấy nó chum chúm như mõm con thỏ, mà tự môi trên đến môi dưới, rồi thì ngoài mép quanh cằm, đâu cũng nhẵn thín, không bén một sợi râu nào.

    Trước đây, khoảng ba chục năm, hắn chỉ là một chàng học trò dở ở vùng xuôi, chữ Hán cũng biết ít nhiều, chữ Pháp không thuộc một tiếng. Làng nhà hắn cũng như làng Xa La ở Hà Đông, vô luận người nào, có biết chữ hay không biết chữ, đều thuộc võ vẽ một ít bài thuốc, nhớ lõm bõm vài câu sách thuốc. Xách dao cầu đi phương khác, họ đều có thể bịp người mà kiếm ăn. Nhờ về phong thổ đó, hắn đủ tư cách như mọi trai làng, nhân khi túng đường sinh nhai mới sắm dao cầu tủ thuốc, kéo lên ngã tư nọ ở ngoài Hà thành, mở cửa hàng thuốc, vì không thể gọi là cửa hàng gì. Kỳ thực, trong hàng của hắn chỉ có mấy thứ thuốc bột chữa sâu răng, thuốc cao chữa mụn nhọt và vài chục vị vừa thuốc Bắc vừa thuốc Nam, đựng trong một cái tủ mốc. Gọi là hàng thuốc, cũng xấu hổ cho hai tiếng ấy.

    Lúc ấy, vùng đó, răng đã ít người đau, nhọt lại ít kẻ bị, thuốc ế, mạng nhện bắt đầu quấn vào dao cầu, những người gần quanh thấy cái cảnh đói khát của hắn đó phải động lòng thương hại.

    Tình cờ gần đó có vị đại thần lên cái hậu bối, dùng đã nhiều thứ thuốc lắm mà vẫn không khỏi. Một hôm, người nhà bàn nhau:

    Hay thử gọi lang Thỏ Đực vào đây xem hắn có chữa được không. Nghe nói nhà hắn có bán thuốc cao, hoặc giả nó là món thuốc gia truyền thì chắc có hiệu.

    Bàn vậy mà thôi, thực ra người ta cũng không thèm gọi. Bởi vì đối với nhà vị đại thần đó, anh lang Thỏ Đực chỉ là mảnh chĩnh vứt ngoài bờ tre chứ có giá gì.

    Chẳng ngờ lời bàn ấy bị một viên tri huyện là cháu vị đại thần kia nghe tiếng và tin là thực. Rồi từ ngày mai trở đi, gặp ai hỏi thăm bệnh tình của viên đại thần, viên tri huyện đều nói rằng ngài dùng thuốc của thầy lang Thỏ Đực. Danh giá của con Thỏ Đực đó tăng lên nhiều. May sao cách vài chục ngày, vị đại thần ấy khỏi bệnh. Khỏi là nhờ thuốc của người khác, chứ người ta không dính tý thuốc nào của Thỏ Đực lương y. Thế nhưng Thỏ Đực là kẻ gian ngoan, đi đâu cũng phô rằng mình đã chữa được vị đại thần ấy.

    Cũng vì có mấy câu nói của viên tri huyện, thành ra trong đám phủ huyện, nhiều người tin rằng vị đại thần kia quả có dùng thuốc của thầy lang này. Thế là mọi người đua theo, trong nhà động có người nào mọc mụn, phải gai, họ liền cho lấy thuốc của hắn. Phúc làm sao, hắn chữa luôn được vài bệnh, tiếng tăm đồn đi, khách lấy thuốc càng ngày càng đông, do đó có dấn vốn kha khá. Bấy giờ hắn mới sắm sửa đồ đạc, dọn luôn lên đất Hà thành. Từ đó hắn mới giở ngón bịp ra.

    Khác với các chủ dược phòng, y quán, hắn chỉ quảng cáo bằng miệng, không hề quảng cáo bằng giấy hay báo. Ngồi với một người hơi biết chữ Hán, thì hắn giở luôn thi phú câu đối ra đọc, toàn là thơ cũ, phú cũ, câu đối cũ của các đại gia mà hắn đó học thuộc lòng, nhưng hắn vẫn nói là của mình làm ra.

    Ngồi với một người có bệnh hoặc nhà có người bị bệnh thì hắn đọc luôn sách thuốc hàng tràng. Cũng là những đoạn hắn học thuộc lòng, nó không dính dáng gì đến cái bệnh mà hắn sắp chữa hay đương chữa.

    Thơ phú cho đến sách thuốc của hắn nhớ được, quanh quẩn độ hơn 10 bài chứ không nhiều gì, nếu ai chú ý mà nghe, sẽ thấy lần nào hắn cũng chỉ đọc có mấy bài ấy. Thế nhưng, những người không biết thơ ai cũng tưởng là hắn thông lắm. Đến việc chữa bệnh, hắn lòe thiên hạ lại càng bợm hơn. Hôm qua tôi đi thăm bệnh cho quan Thượng tỉnh nọ, hôm kia đi kê đơn cho quan Tuần kia, ngày nay có bà Án hay bà Phủ nọ đón đến thăm mạch mà chưa đi được. Mở đầu câu chuyện nói với con bệnh đại để hắn vẫn dựng cái sáo ấy. Có khi hắn còn can đảm mà nói tràn rằng: Chính vua nước Lào có bệnh, đốc tờ nói chữa không khỏi, cũng phải vời mình sang chữa.

    Rồi thì người Tây, người Tàu, người Ấn Độ, các thứ người ở Đông Dương đều bị hắn vơ làm người đó uống thuốc của hắn, người nào bệnh cũng nặng và cũng khỏi cả. Kỳ thực Tây, Tàu, Ấn Độ, có ai dùng thuốc của hắn bao giờ.

    Đáng tức cười nữa, là mỗi khi cất miệng tiếp khách, ấy là hắn công kích thuốc Tây. Hắn khoe những bệnh đốc tờ bỏ, không chữa được, hắn chữa chỉ hai thang thuốc là khỏi, hắn nói Chánh phủ đó biết cái tài làm thuốc của hắn, đã cấp cho hắn cái bằng đốc tờ về nghề thuốc Tàu.

    Bởi thế, hắn mới muốn được người ta gọi quan Đốc, ai không gọi thế thì hắn thịu cái mặt ra. Với những ngón bịp như vậy, kẻ nông nổi ai mà không mắc? Huống chi cái lối làm thuốc của hắn lại cũng là một lối bịp.

    Nói cho phải, hắn cũng có đọc vài đoạn sách thuốc, chứ không đến nỗi dốt đặc. Nhưng hắn đọc để thuộc lòng, đọc để lấy khách, không phải đọc để mà hiểu.

    Những vị thuốc mà hắn hay dựng ấy là sâm, hoài, linh, biển và bài lục vị. Trong tập đơn thuốc của hắn đã kê, không thấy cái nào không có bốn vị thuốc đó, hoặc dựng xen với bài lục vị hoặc dựng lẫn với các vị khác.

    Sâm, hoài, linh, biển hay thuốc lục vị, hắn tưởng cũng như cơm tẻ, uống vào trúng bệnh thì khỏi, không trúng cũng không đến nỗi chết ai, vì vậy bệnh gì hắn cũng dùng đến. Quả có thế thực, những vị thuốc ấy, dự là trái bệnh, cũng không phát lên kịch liệt.

    Bởi vậy người ta mới phục hắn làm thuốc theo lối vương đạo. Họ không hiểu rằng: đó gọi là thuốc, có thể khỏi bệnh thì có thể giết người. Chỉ vì sâm, hoài, linh, biển, nó giết người ta một cách từ từ, cho nên người ta không biết. Bao nhiêu người theo hắn hàng trăm thang thuốc, chết vẫn hoàn chết, cái họa sâm, hoài, linh, biển là vậy.

    Chết cũng mặc, khoét được tiền, hắn cứ việc khoét. Đúng như lời bà Phán Phước đó nói, ai đó uống thuốc, hắn cũng phán cho mua những vị trọng, và bắt phải mua của mình. Thậm chí hắn còn mua sâm giả của bọn Cao Lá bán rao, rồi đưa cho vợ bán lại cho những người quen thuộc chồng, cái đó mới tinh quái chứ!

    Tóm lại, ngón bịp của thầy lang Thỏ Đực còn giỏi hơn ngón bịp của thầy lang khác nhiều lắm. Bịp bằng hoành phi câu đối chói lọi trong nhà, bịp bằng lời nói mềm mỏng ngọt ngào như mẹ dầu dỗ khách, bịp bằng cách khoe quan nọ quan kia uống thuốc của mình, bịp bằng lối dựng thuốc không thưởng, không phạt, bịp bằng phộp bán những vị trọng cho con bệnh hoặc bắt con bệnh uống những toa thuốc ba bốn chục đồng.

    Trong đất văn vật nghìn năm biết bao kẻ bị hắn bịp cho đến chết mà vẫn không tỉnh ngộ.

    Tuệ Nhỡn
    Công dân, Số 9, ngày 20 tháng 11 năm 1935

    Hết chương 5.

  • Chương IV. Giết người bằng vương đạo

    Khốn nạn thân! Ông còn nhắc đến con mọt già ấy làm chi, để cho tôi đứt từng khúc ruột! Cứu thế độ dân gì con người ấy, hắn chỉ là một thứ mọt lâu ngày thành yêu, nó đã khoét ai thì đến tận xương tận tuỷ, không còn thương xót gì nữa!

    Con tôi lúc đầu chỉ có chứng ho, tiếng ho tuy dữ, nhưng người vẫn béo tốt, khỏe mạnh. Vả lại nó mới ho trong vài ngày, trước kia không có sao cả. Bởi tại nhà tôi quá nghe người ta, tưởng hắn là hạng danh sư ở đất Hà thành, mới sai người mời hắn đến chữa cho cháu. Chính miệng hắn nói với tôi rằng: “Ông Ba chỉ cảm xoàng, chỉ vài thang thuốc là khỏi”. Thế mà cháu uống hơn chục chén thuốc của hắn, bệnh cứ lúc tăng, lúc giảm, không ra bớt không ra khỏi. Tôi đã mấy lần khuyên nhà tôi nên đổi tay đi, chẳng biết ma xui quỷ ám, hay là hắn có bùa bả làm sao, mà nhà tôi nhất định không nghe. Rồi nhà tôi cứ ngày ngày bắt tôi phải thân hành đón hắn. Mà nào đón hắn có dễ!

    Chờ đợi mấy giờ đồng hồ, hắn chưa đi cho. Gọi là cụ hắn chưa bằng lòng, phải gọi là quan Đốc thì hắn mới thích. Nào sâm, nào quế, nào tắc kè, … không thiếu thứ gì. Cái gì cũng phải mua của hắn, chứ mua của ai thì hắn chìa môi bĩu mỏ bảo “không uống được!”.

    Năm đồng một thang cũng có, tôi mất về hắn tất cả 420 đồng, lấy hết 150 thang thuốc mà cháu cứ mỗi ngày một suy nhược dần. Đến khi nó đã liệt giường, không dậy được nữa, thì hắn mới chịu buông tha cho người khác chữa. Ông tính còn ai chữa được nữa? Thôi thuốc của hắn ba ngày thì cháu qua đời. Chắc ở thành phố này đã có hàng mấy trăm người mất của chết oan vì hắn, chẳng phải riêng nhà tôi!Ấy là lời bà Phán Phước đã nói với tôi trong khi con bà mới chết vì thuốc. Một thôi thẳng, rủa hết sự độc ác của thầy lang, thấy bà đỏ mặt tía tai, nước mắt ứa ra, hình như bà vừa xót con trai, vừa giận kẻ sát nhân, nghẹn lời không nói được nữa. Hồi lâu bà lại bảo tôi nên nói cho vỡ cái ngón khoét tiền của con mọt ghê gớm ấy, kẻo thiên hạ còn nhiều người
    chết. Bạn đọc báo chắc chưa biết chữ mọt già ấy chỉ vào người nào!  

    Hết chương 4.

  • Chương III. Từ đôi bồ đến mấy cửa hiệu

    Thì ra chú ta mới học được phép bí truyền, biến hóa vị thuốc nọ ra vị thuốc kia: Nước vối tươi để nhuộm hoàng kỳ thành hắc kỳ, nước mật để ngâm cống truật làm ư truật, còn nước cam thảo thì để ngâm cát cánh cho nhạt vị đắng, rồi tẩm với nước rễ sâm cho có vị sâm mà giả làm sâm dã sơn.

    Khéo lắm, những thứ thuốc giả hắn chế y như thuốc thật, nếu chưa uống qua, chẳng ai biết là của giả. Song, chẳng phát tài là bao vì ở nhà quê, ít người biết dùng ư truật, bắc kỳ, nhất là sâm dã sơn, hàng tháng không thấy người nào hỏi đến. Dầu vậy, mặc lòng, môn “hoá học” ấy, hắn vẫn ra công nghiên cứu. Dần dần hắn có thể dùng quế chi ngâm nước tiểu mà chế thành quế lang chánh, dùng vân quy cấy đuôi, hấp chín mà chế thành sâm Cao Ly. Các món hàng
    đó tuy không chạy lắm, nhưng thỉnh thoảng cũng có
    người mua…

    … Quảng cáo trên các báo đủ các thứ thuốc: này là thuốc giúp phế, chữa bệnh ho lao, này là thuốc trị dạ dày, thêm sức cho việc tiêu hoá, này là thuốc lậu thần hiệu, mua ở Hương Cảng đem sang, thứ nào cũng hay như thần, đại lý đặt khắp các tỉnh. Trong các phòng tiếp khách lấy thuốc, trên vách kín những bản đồ vẽ các bộ phận trong mình người. Trong tủ la liệt các sách thuốc, đủ các sách của Tây, Tàu, Nhật Bản, rồi sách thuốc quốc ngữ của hắn thuê người dịch và in ra. Người choáng mắt, ai chẳng tưởng hắn là một ông thầy thuốc học rộng. Kỳ thực học lực của một kẻ gánh bồ, đọc sao được những thứ sách đó?

    Thế nhưng, hắn vẫn khoe rằng biết tất cả chữ Tàu, chữ Pháp, chữ Nhật Bản nữa. Gặp khách biết chữ Hán, thì hắn giở sách Tây ra, nếu khách biết chữ Pháp thì hắn lại nói mãi về sách thuốc Tàu, hay sách thuốc Nhật.

    Nhưng đối với những người không biết nghề thuốc thì hắn mới bịp thế được, ai đã biết qua nghề thuốc, nghe chuyện hắn sẽ thấy ngay chân tướng của hắn lộ ra, nhất là đọc mấy cuốn sách quốc ngữ của hắn đã in, người ta sẽ biết nó là một thứ xuất bản vừa lộn xộn, vừa không thông, lại vừa không đúng với y lý.

    Nói đến thuốc lại càng sợ nữa. Chữa bệnh lao, chỉ những thứ khoản dõng, bách hợp, bối mẫu, thiên môn nấu ra cao, chữa dạ dày, chẳng qua cũng mạch nha, sơn tra, trần bì, hậu phác tán thành bột hay nặn thành viên, còn thuốc lậu thì vẫn ban miêu hay đầu vị.

    Khắp thành phố Hà Nội, ai đã uống thuốc của hắn mà khỏi bệnh chưa? Một nghìn lần chưa. Làm sao hiệu thuốc của hắn vẫn sống? Thì cũng như chủ hiệu Ông Trăng, “mỗi người bị lừa một lượt”.

    Hết chương 3.

  • Chương II. Chữa khoán hết các bệnh

    Trên tòa nhà hai tầng sừng sững trước đám cây xanh mát, một lá cờ vải lớn bằng cánh buồm thuyền thoi phất phơ phô cái dấu hiệu đặc biệt với khách qua đường. Rồi, một tấm biển đứng hình chữ nhật chắn ngang trên mái ngói, rồi một tấm biển hình chữ nhân úp đứng trên mái ngói, rồi một bức màn trắng lớn những chữ căng ngang trước cửa như một bức nghi môn.

    Trước cửa, hai cái tủ kính bày những hình ảnh kỳ dị, khiến cho ai qua đó, đều phải dừng lại mà nhìn. Phía trong trên cái giá sơn son, một bộ lộ bộ ngăn cách đường ra lối vào, sắc đồng sáng choang của những thứ gươm, chuỳ, mâu, kích như muốn khoe vẻ quý phái của chủ nhà. Chạy theo bức tường dài, hai lớp tủ đứng bóng lộn mùi quang dầu. Ô thuốc, hộp thuốc, lọ thuốc, chai thuốc, mỗi thứ có đến hàng trăm cái.

    Bấy nhiêu sự góp lại thành một hiệu thuốc, xin tạm gọi là Hiệu thuốc Ông Trăng, một cửa hàng thuốc đã tốn công làm quảng cáo nhất ở Hà thành. Ngoài những việc quảng cáo trên báo, trong sách, hàng ngày lại có một người ôm đống quảng cáo bằng cái bồ, chăm chỉ rút từng tờ mà ấn vào tay, hoặc quẳng vào xe người qua lại.

    Ông chủ hiệu ấy, đố ai đoán được là hạng người gì. Quần Tây, đôi kính trắng gọng vàng quanh năm làm diềm cho bộ mặt gồ ghề và cái nước da đen sạm. Trên bàn giấy, luôn luôn thấy cái ống điếu vắt vẻo cây tre rễ trúc chừng hai thước tây. Khi đi, khi đứng, khi ngồi, nếu là tiết mùa hè, không khi nào không có hai đứa đầy tớ vác đôi quạt lông chạy theo mà phẩy phẩy cho ông chủ nhà của họ thành ra một người quý phái.

    Trông những sự trang hoàng trong cửa hàng và ngắm cái cách cư xử của chủ hiệu, người ta có thể đồ chừng sự ăn tiêu của nhà ấy mỗi tháng không dưới ba trăm đồng. Ấy là chưa kể cái vốn để chế hay mua thuốc. Ba trăm đồng một tháng, sự ăn tiêu ấy phải là một nhà cự phú mới có thể đương nổi. Mà cự phú thật, hắn mới cự phú trong vài năm nay. Những người đã hơi biết hắn, đều phải ngạc nhiên cho sự phát đạt lạ lùng của hắn.

    Phải! Trước đây khoảng 10 năm, chủ nhân hiệu thuốc Ông Trăng còn là một kẻ lang thang dốt nát. Ngoài chữ quốc ngữ là thứ chữ mà trẻ con cũng đều đọc được, vị chủ nhân hiệu ấy không biết thứ chữ gì khác. Một người tư cách như vậy, ai ngờ có ngày trở nên một thầy thuốc, xin tạm gọi là thầy thuốc, chủ trương một cửa hàng thuốc rất to. Thoạt kỳ thuỷ, hắn chỉ là kẻ buôn thuốc, không phải là buôn thuốc cái như những người gánh bồ, nghĩa là hắn mua vài thứ thuốc ghẻ, thuốc lở ở nhà quê, đem ra Hà Nội gửi bán tại các cửa hàng sách. Gặp dịp may mắn, cuộc thương mại ấy đã làm cho hắn đủ tiền thuê chỗ kê cái ghế vải mà nằm ở đất phồn hoa.

    Tình cờ tại một phố kia, có viên quan lớn vì đi làm quan, muốn tìm một người cẩn thận, cho ở nhà trong để trông nom và lau quét giùm những căn nhà ngoài. Nhờ được người quen giới thiệu, ông chủ cái ghế vải đó thành người coi nhà cho ông quan to.

    Lợi dụng cơ hội, hắn mới đăng luôn lên báo mấy dòng, rao rằng: Cần người đại lý bán thuốc, ai muốn điều đình xin đến nhà ấy nhà nọ mà hỏi.

    Bấy giờ thiên hạ hãy còn nhiều người khờ hớ hơn bây giờ, cho nên quảng cáo đăng được vài ngày thì đã có người ở tỉnh khác đến xin làm đại lý.

    Chủ nhân tiếp khách ở nhà ngoài của viên quan kia, và đòi án quỹ một số là hai trăm đồng. Trông thấy ghế, sập, lư, đỉnh và các đồ bài trí trong nhà, khách tin chủ là người phú quý. Với cái cửa nhà lộng lẫy, số tiền 200 đồng, nếu đem án quỹ, chưa thấm vào đâu, chắc không bao giờ sứt mẻ một đồng nào được. Nghĩ vậy, khách nhận lời chủ, cách vài ngày thì đệ số bạc kia đến. Trong lưng đã sẵn đồng tiền, một mặt hắn đi mua thuốc ở hiệu khách mà thay chai, thay hộp, dán vỏ nhãn của mình vào, rồi gửi đi cho đại lý, một mặt thuê nhà, đóng tủ mở một cửa hàng thuốc con con lấy thương tiêu là hiệu Ông Trăng. Thế là ông lang thang đó nhảy lên địa vị ông lang băm.

    Ngôi tuy đổi mà tư cách vẫn còn nguyên như cũ, ông chủ hiệu thuốc ấy vẫn không biết mặt biết tên một vị thuốc nào. Nghề làm thuốc của hắn chỉ cốt ở sự thay hình đổi dạng. Nghĩa là mua thuốc của các hiệu khách đem về, thuốc viên thì tán thành bột, thuốc bột thì nặn thành viên, hoặc là viên lớn xẻ thành viên nhỏ, viên nhỏ hợp làm viên lớn, rồi nhồi vào hộp vào chai mà bán. Đồng thời việc quảng cáo trên báo, hắn vẫn hết sức tiến hành, vừa nói khoác bạt mạng cho các thuốc ở cửa hàng mình, vừa quyến rũ lấy đại lý bán thuốc ở các tỉnh nhỏ. Nhờ về sự quảng cáo không biết thẹn đó mà thuốc, tuy không chữa khỏi bệnh vẫn bán được, người các tỉnh xin làm đại lý vẫn mỗi ngày một thêm. Cái cửa hàng con con vụt trở thành một cửa hiệu nguy nga, rực rỡ.

    Mỗi người phải lừa một lần là tôi giàu rồi. Ấy là lời cố cùng mà cũng là câu xưng tội của chủ nhân nhà thuốc Ông Trăng đã đáp lại câu hỏi hiểm hóc của mấy người quen biết. Có thế thực, một người đến mua thuốc là có một món tiền lời, một người xin làm đại lý là có một số tiền ký quỹ, 25 triệu con Rồng cháu Tiên chưa phải ai cũng khôn ngoan, người mua thuốc, người làm đại lý chưa bao giờ hết. Lừa bằng cách ấy chưa đủ, ông chủ hiệu ấy lại phải nghĩ thêm cách khác. Trong lúc xã hội thầy lang hãy còn lộn xộn, những người có bệnh phần nhiều không biết lấy thuốc của ông thầy nào, người ta sợ rằng tật mang mà tiền vẫn mất. Đoán thấy chỗ yếu của số đông người, chủ hiệu Ông Trăng mới lập cái kế chữa khoán. Phong, lao, cổ, lại, bốn chứng đó, các sách Tàu đều cho là bệnh bất trị, cho đến các nhà y học Âu Tây cũng chưa tìm được cách chữa chắc chắn. Vậy mà chủ hiệu Ông Trăng dám nhận chữa khoán hết thảy. Chữa khoán bệnh lao, Chữa khoán bệnh hủi… bức màn trắng treo trên cửa hiệu, luôn luôn nêu mấy dòng thật lớn như thế, và nói rõ rằng nếu không khỏi không lấy tiền, bệnh nào cũng vậy. Tưởng là thực, kẻ có bệnh theo nhau mà đến, nhiều nhất là người mắc bệnh lao. Lúc này tư cách chủ hiệu đã tiến hơn trước, nghĩa là hắn đã đọc qua vài cuốn sách thuốc quốc ngữ, nhớ được ít tên thuốc và tên mạch để làm sáo mà tiếp con bệnh.

    Cũng hỏi chứng, cũng xem mạch, cũng giở sách thuốc nói quàng nói xiên, rồi tùy từng mặt mà nặn tiền, có thể nặn được đến đâu thì hắn nặn đến đấy. Nhưng vô luận bệnh gì, hắn đều bắt đặt một nửa tiền, tính theo cái giá đã khoán. Ngó những lộ bộ, quạt lông, điếu ống xe dài thườn thượt, kẻ có bệnh cố nhiên không ai dám trả rẻ tiền. Nhưng trong khi đặt một nửa tiền, người ta cũng đành bắt ông chủ viết cho cái giấy. Bạn đọc thử nghĩ giấy ấy viết ra sao?

    Một bên là ông X. chủ hiệu Ông Trăng, một bên là ông Y. người có bệnh lao ở phố P., đã bằng lòng với nhau những điều sau này:

    Ông Y. xin thuê khoán cho ông X. chữa bệnh lao của mình, và thuận trả ông X. một số là 100 đồng. Nay hãy đặt trước 50 đồng, khi nào khỏi bệnh sẽ trả nốt 50 đồng nữa. Ông X. nhận của ông Y. 50 đồng, phải chữa cho ông Y. thật khỏi. Nếu không khỏi thì ông X. phải trả lại cho ông Y. số tiền đặt trước ấy. Nếu ông Y. nửa chừng bỏ dở thì số tiền đặt trước ấy, ông X. không phải trả lại. Giấy là vậy, còn thuốc thế nào? Thiên môn, mạch môn, khoản đông, tử uyển, một mớ vị thuốc nhuận phế đó, hắn luyện thành viên, hắn nấu thành cao, đưa mãi cho người ta uống. Thuốc như vậy, đời nào mà chữa cho được bệnh lao! Bệnh không khỏi, kẻ ốm đem giấy đến hiệu, đòi lại số tiền đã đặt. Chủ hiệu chỉ phải đáp lại một câu:

    Trong giấy đó nói nếu uống thuốc nửa chừng bỏ dở thì tôi không phải trả lại số tiền đặt ấy kia mà. Bây giờ tôi còn đương chữa mà ông đã thôi, ấy là ông bỏ dở, không thể đòi tiền tôi được.

    Thì ra trong giấy không nói cái hạn chữa khỏi là bao nhiêu ngày, giả như theo thuốc đến mấy chục năm, khi thôi, cũng vẫn là người bỏ dở. Ấy đó, hắn gạt người ta cốt ở chỗ đó! Song điều đó chỉ gạt được người nhà quê, chứ Hà Nội thì ít kẻ mắc. Nhưng các thầy lang băm đều là thánh sư nghề lừa gạt, họ đã có nhiều cách khác để gạt người Hà Nội.
    Hết chương 2.

  • Chương I. Tôi còn sống vì không uống thuốc

    … Hôm sau bệnh tôi đã khỏi, mới đến thăm bạn thì anh Xuân vẫn cứ bồ hôi ướt đẫm, chân tay vật vã không lúc nào yên. Ông bà hơi sợ, lại cho mời ông lang đến. Theo lệ, cụ lang ra bộ trầm tĩnh nắm vào cổ tay bệnh nhân, rồi bảo nhà chủ:

    Mạch cậu ta đã bớt nhiều lắm rồi đấy, còn cái bệnh bồ hôi thì không ngại gì, tôi cho uống một thang ngọc bình phong là khỏi.

    Ngài lại ngảnh vào mặt tôi và tiếp:

    Chắc thầy cũng không biết thuốc ngọc bình phong là thuốc cầm mồ hôi rất diệu. Nó chỉ có ba vị hoàng kỳ, phòng phong, cam thảo mà thôi, nhưng hay lắm, hay vì hoàng kỳ dùng với phòng phong: Thánh nhân dạy rằng: Hoàng kỳ uý phòng phong, đắc phòng phong kỳ lực dũ đại nghĩa là hoàng kỳ thì sợ phòng phong, mà được phòng phong thì sức nó càng lớn. Thầy tính tôi có nhớ sách không? Nếu làm thuốc mà không nhớ sách thì giết người ta đấy.

    Rồi cụ lang mới sai lấy giấy kê đơn. Bấy giờ tôi cũng phục sách, tin rằng anh Xuân uống thang thuốc ấy sẽ khỏi. Chẳng ngờ anh ta rủi quá, không chịu theo sách mà ốm, thành ra thuốc tuy cắt vào sách mà bệnh vẫn không chuyển, bồ hôi vẫn ra, nước vẫn khát, lưỡi sắp đổi ra màu đen và khô như ngói. Cái lo của cha mẹ cũng theo cái bệnh của con mà tăng lên, ông bà bàn nhau đổi tay, sai người mời thầy lang khác. Thăm bệnh, thăm mạch xong rồi, cụ lang này phải giữ đúng luật thầy lang, mắng luôn cụ lang trước không biết làm thuốc, bệnh là bệnh âm hư mà dám dùng những thứ tử tô, phòng phong, láo quá. Rồi cụ kê một cái đơn cụ gọi là bài lục vị, cụ dặn ba thang thì khỏi. Người nhà theo đúng lời cụ.

    Uống hết thang thứ nhất, chẳng biết thuốc trúng bệnh hay anh Xuân đã hết bồ hôi mà không thấy bồ hôi ra nữa, nước cũng đỡ khát nhưng lưỡi lại đen thêm, và cả ngày nằm li bì không cựa. Đến thang thứ hai thì các chứng cũ vẫn y nguyên, lại phát thêm chứng đầy, nhưng người nhà vẫn tưởng là bớt. Uống thang thứ ba thì bụng phát trướng, trước còn bí tiểu tiện, sau bí cả đại tiện. Bấy giờ ông bà đã rối như canh hẹ, mới thải cụ lang ấy, đồng thời rước hai cụ khác. Cái lệ cụ lang đến sau vẫn phải công kích cụ lang chữa trước là cố nhiên rồi. Hai cụ này cũng không đồng ý kiến với nhau. Cụ thứ nhất bảo bệnh nhân mạch trầm vi, đó là hỏa suy dương hư, theo như sách Phùng Thị đã dạy, phải dùng bát vị xung sâm. À phải có quế thật tốt mới được. Cụ thứ hai nói cả hai tay mạch đều khẩn thực, nó là nhiệt tà uất kết, phải hạ mới khỏi. Ấy mới rầy, cùng một cái phập phồng ở mạch máu, mà một cụ gọi là trầm vi, một cụ gọi là khẩn thực, chính cái tay của người bệnh lại không biết cãi, thì biết nghe ai bây giờ. Thế nhưng hai cụ vẫn cứ cãi nhau, cụ thứ hai bảo uống sâm quế thì chết, cụ thứ nhất bảo hạ thì không
    gỡ được.

    Rút cục cụ thứ nhất thắng, vì đã nói đến sách Phùng Thị, thứ sách mà nhà chủ nghe nói là môn vương đạo. Vả lại, thuốc có sâm quế, nhiều vị trọng, khiến cho người ta dễ tin. Uống một thang chỉ thấy hai mắt đỏ ngầu, còn các chứng vẫn đâu đóng đấy.

    Uống một thang nữa, đại tiện vẫn bí như trước, lại thêm được chứng nói mê nói sảng, hơi thở cực to và mau.

    Ông bà lúc này mới tin cụ lang thứ hai hôm nọ nói phải, lật đật sai người rước cụ đến. Đắc thế, cụ mắng chủ nhà, cụ mắng các bạn đồng nghiệp, tưởng như tức khí sắp bốc lên tận mây xanh. Nhà chủ nằn nì mãi, cụ mới hơi dịu nét mặt và rung đùi nói mát:

    Tôi kê bài tiểu thừa khí mà dùng năm đồng phác tiêu, ba đồng đại hoàng, ông bà có bằng lòng không?

    Nhà chủ lúc ấy chỉ một mực nâng cụ lên bậc cứu dân độ thế mà xin cụ cứu cho con mình, chứ còn dám nói gì nữa.

    Thuốc sắc rồi, anh Xuân không còn đủ sức mà húp, người ta phải lấy thìa mà đổ vào miệng cho anh. Hay lắm: Thuốc đi khỏi họng độ ba tiếng đồng hồ, bụng anh thấy réo ầm ầm, rồi thì đại tiện cứ ra, trướng bớt, thở bớt. Nhưng từ đó thì anh hoá ra người trống tràng, đại tiện cứ tự do mà chảy ra chiếu. Cụ lang xoay xoả hết ba thang thuốc, mà cái quái vật ấy không nể mặt cụ, nó cứ luôn tìm đường đi ra. Anh Xuân thì da thịt đã tiêu tan đi hết, trong bụng lại thấy đau.

    Ông bà hồn vía chẳng còn, không biết lấy thuốc đâu cho con. Nhân có người bạn đọc cái quảng cáo của dược phòng nọ, thấy nói ông chủ dược phòng giỏi lắm, chứng gì cũng chữa được hết, ông bà tức tốc cho mời đến ngay.

    Nắn cổ tay, sờ bụng, thấy nói đau bụng, ông chủ dược phòng bảo luôn là đau dạ dày phòng tích, không cần phải uống thuốc chén, chỉ dùng vài chục ve thuốc chữa dạ dày của mình là khỏi. Ông bà nóng ruột thấy nói sao thì vơ lấy vậy, sai ngay tôi đến dược phòng ấy mua 20 ve một lúc. Tôi ngờ quá, trước khi cho anh Xuân uống, tôi hãy nếm thử, thấy nó mằn mặn như vị thuốc bicarbonate de soude, chua chua như vị sơn trà, thơm thơm như vị mạch nha, ngòn ngọt như vị cam thảo, thả vào nước thì nó vàng loè như sắc hoàng liên.

    Anh uống hết ba ve, bệnh tình vẫn không giảm chút nào, nghĩa là đại tiện mãi không cầm được, mà người thì cực kỳ suy nhược.

    Lại vì một cái quảng cáo khác, ông bà cho mời một ông chủ y quán khác cứu cho con mình. Ông này cả quyết là không việc gì, chỉ uống một liều thuốc viên là khỏi, nhưng thuốc đắt lắm, một đồng một viên, một liều năm viên. Con như thế ai còn tiếc tiền, một đồng một viên chứ mười đồng một viên, ông bà cũng lấy.

    Lấy thuốc về, tôi lại nhấm thử, thì toàn là xái thuốc phiện, anh Xuân uống hết năm viên thì đại tiện cầm hẳn, nhưng bụng lại trướng lên bằng cái trống. Thế rồi sau một ngày nữa bạn tôi tắt nghỉ. Thương hại thay! Tôi với bạn cùng chung một bệnh, kẻ không uống thuốc thì khỏi, một kẻ từng trải năm, sáu ông lang, tống vào bụng bao nhiêu thứ thuốc thì phải bỏ cha bỏ mẹ mà đi…

    Ai giết anh Xuân? Hẳn là những ông cứu dân độ thế ấy. Cái chết của anh Xuân đã định cho tôi một câu kết luận về bọn dao cầu thuyền tán hiện thời.

    Tôi kết luận rằng: Vô số ông chủ của vô số dao cầu thuyền tán kia, họ chỉ cần người ốm để bán thuốc, chứ họ không cần chữa bệnh, trái lại họ có tài làm cho bệnh lớn ra. Ai uống thuốc của họ mà khỏi, chỉ là sự ngẫu nhiên.

    Thế nhưng làm sao họ vẫn sống, sống một cách phát đạt? Trong lúc kinh tế khủng hoảng này, buôn bán nghề gì cũng thua lỗ, duy những kẻ mở hàng thuốc thì đều tấy cả, tấy một cách không ai ngờ. Một kẻ kiết xác đóng vai ông lang trong vài năm, đã thấy họ có tiền mua nhà, mua đất, tậu ô tô, dấn vốn có hàng nghìn hàng vạn. Thì ra họ dùng toàn ngón bịp, bịp bằng quảng cáo nói một cách vô liêm sỉ, bịp bằng cửa hàng đồ sộ, bịp bằng lọ thuốc, hộp thuốc chế theo kiểu Tây, bịp bằng lời nói khôn khéo, quyến rũ người bệnh.

    Mỗi lần họ bịp, ấy là mỗi mạng người chết. Chung quanh lưỡi dao cầu, bánh xa thuyền tán của họ, đống xương vô tội đã cao bằng đầu…

    Dùng gươm dùng súng giết người thì bị tù tội, sao kẻ dùng dao cầu thuyền tán giết hại bao nhiêu người lại được sống vẻ vang?
     

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 1. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

    Chú thích 1: Trên Tiểu thuyết thứ Ba các số 19, 20, 24 – các ngày 13, 20 tháng 7 và 17 tháng 8 năm 1937 – đăng phóng sự “Giết người lấy của” nhưng không đề tên tác giả. Đáng lưu ý là từ trang 3 đến hết trang 6 số 19 ngày 13 tháng 7 năm 1937 của Tiểu thuyết thứ Ba đã đăng lại nguyên văn toàn bộ mục 1. Dao cầu thuyền tán đã đăng trên báo Công dân, thêm vào với câu kết (dòng chữ in nghiêng) không thấy có trên báo Công dân. 

    Hết chương 1.

  • PHẦN THỨ HAI: DAO CẦU THUYỀN TÁN

    Nội dung đầy đủ phóng sự Dao cầu thuyền tán của Ngô Tất Tố đăng gọn trên báo Công dân từ số 9 ngày 20 tháng 11 năm 1935, gồm các phần:

    Lời mở đầu

    1. Tôi còn sống vì không uống thuốc

    2. Chữa khoán hết các bệnh

    3. Từ đôi bồ đến mấy cửa hiệu

    4. Giết người bằng vương đạo

    5. Thầy lang Thỏ Đực.

    Phóng sự Dao cầu thuyền tán đã được tái bản nhiều lần, hầu hết các lần in lại đều đề là Trích do chỉ có các phần 1, 2 và 5 mà không có phần Lời mở đầu và các phần 3 và 4, kể cả trong Ngô Tất Tố Toàn tập Tập 5 (Sách đã dẫn), và Phóng sự Việt Nam 1932 đến 1945, Tập 3 Nhà xuất bản Văn học 2000.
     

  • PHẦN THỨ HAI: DAO CẦU THUYỀN TÁN

    Nội dung đầy đủ phóng sự Dao cầu thuyền tán của Ngô Tất Tố đăng gọn trên báo Công dân từ số 9 ngày 20 tháng 11 năm 1935, gồm các phần:

    Lời mở đầu

    1. Tôi còn sống vì không uống thuốc

    2. Chữa khoán hết các bệnh

    3. Từ đôi bồ đến mấy cửa hiệu

    4. Giết người bằng vương đạo

    5. Thầy lang Thỏ Đực.

    Phóng sự Dao cầu thuyền tán đã được tái bản nhiều lần, hầu hết các lần in lại đều đề là Trích do chỉ có các phần I, II và V mà không có phần Lời mở đầu và các phần III và IV, kể cả trong Ngô Tất Tố Toàn tập Tập 5 (Sách đã dẫn), và Phóng sự Việt Nam 1932 đến 1945, Tập 3 Nhà xuất bản Văn học 2000.
     

  • Lời mở đầu (Theo nguyên bản gốc)

    Lạm dụng lòng tin của thiên hạ. Không còn biết kiêng nể sự đau đớn và sự lo âu của bệnh nhân là gì nữa, lại chắc rằng không bao giờ bị búa rìu của pháp luật, bọn lang băm ấy là bọn hèn nhát xấu xa nhất trong bọn đi lừa… cho nên nghề lang băm mỗi ngày một lan rộng, yết thị ra phố phường, quảng cáo ra báo chí, truyền lời bằng máy truyền thanh, đặt chi nhánh khắp mọi nơi, bài bác những phương pháp khoa học, công nhiên nhạo báng cái y học chính thức là vô hiệu.
    Bác sĩ Mô rít I Bơ

    Việc loại trừ nạn lang băm chỉ mới là một phương diện trong sự giữ gìn sức khoẻ chung; vì thế nên người ta kêu la đến đâu cũng là chưa đủ.

    Giáo sư Lê ông Bơ na
     

  • PHẦN THỨ HAI: DAO CẦU THUYỀN TÁN

    Nội dung đầy đủ phóng sự Dao cầu thuyền tán của Ngô Tất Tố đăng gọn trên báo Công dân từ số 9 ngày 20 tháng 11 năm 1935, gồm các phần:

    Lời mở đầu

    1. Tôi còn sống vì không uống thuốc

    2. Chữa khoán hết các bệnh

    3. Từ đôi bồ đến mấy cửa hiệu

    4. Giết người bằng vương đạo

    5. Thầy lang Thỏ Đực.

    Phóng sự Dao cầu thuyền tán đã được tái bản nhiều lần, hầu hết các lần in lại đều đề là Trích do chỉ có các phần I, II và V mà không có phần Lời mở đầu và các phần III và IV, kể cả trong Ngô Tất Tố Toàn tập Tập 5 (Sách đã dẫn), và Phóng sự Việt Nam 1932 đến 1945, Tập 3 Nhà xuất bản Văn học 2000.