Rằm tháng Bảy sau gần bốn mươi năm cuộc chiến khép lại, Nhã vào nghĩa trang Trường Sơn dự một lễ cầu siêu cho các chiến sĩ đã hy sinh. Anh đã nhiều lần đến đây thắp hương đồng đội, nhưng dự một lễ cầu siêu lớn thế này thì đây là lần đầu. Duyên do chuyến đi từ lời mời của Nguyễn Đắc, bạn cùng đơn vị ngày ở Trường Sơn:
– Đi Quảng Trị với tụi tao. Một chương trình cầu siêu ghi ơn đồng đội ở nghĩa trang Trường Sơn và nghĩa trang Đường 9.
Nhã chợt nói:
– Tao cũng đang chuẩn bị trở lại mấy chỗ mà bọn mình từng khốn đốn đây. Không biết vùng Khâm Đức, Đăc Pét giờ thế nào?
– Để làm gì. Bốn chục năm rồi liệu còn gì mà đi.
– Biết vậy, nhưng không đi tao vẫn như đeo đẳng một món nợ…
Quả thật, một lễ cầu siêu hoành tráng mà Nhã chưa từng thấy bao giờ. Máy nổ công suất lớn được kéo từ thành phố Đông Hà lên. Ô tô cắn đuôi nhau nối dài trên con đường vươn tới đỉnh rừng. Hàng chục nhà sư tới từ các chùa trong vùng. Diễn viên văn công cựu chiến binh lên mấy xe. Nghĩa trang Trường Sơn như một thành phố về đêm. Giọng trầm đục của đại hồng chung. Âm thanh nối nhau lan gợn da diết, vời vợi. Tiếng mõ. Tiếng cầu kinh. Tiếng nức nở người sống gọi người chết lãng đãng thâm u. Một đêm kỳ lạ. Nửa âm nửa dương. Nhã chưa đêm nào ở gần nhiều âm hồn như lúc này. Nhưng tuyệt nhiên không hề cảm thấy lạnh lẽo, sợ sệt. Cả chục ngàn đồng đội anh nằm kia. Đêm nay với họ là một dạ hội. Một cuộc đại hội ngộ giữa người sống và người chết. Nhã vẫn tin phía bên kia trần thế, nơi ấy các đồng đội của anh đang dõi theo, đang tham dự vào cuộc hội ngộ này. Một sợi dây liên lạc vô hình nhưng bền chặt. Anh không mê tín mà xác tín điều đó. Trước lễ cầu siêu lần này, Nhã đã nhiều lần vào Quảng Trị thắp hương các liệt sỹ, có một chuyện mà anh không giải thích được.
Dịp ấy Nhã có việc ở Huế, trước khi ra Hà Nội anh điện thăm nhà văn Cao Hải, Tổng biên tập tạp chí Cửa Tùng. Cao Hải nhất quyết bảo anh phải ra Quảng Trị đã. Theo Hải anh phải ra vì lý do: Một chiếc đại hồng chung lớn nhất miền Trung vừa đúc xong được cung tiến nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Với lại cũng sắp đến Rằm tháng Bảy. Nhắc đến chuyện đó, Nhã không thể chối từ. Cao Hải cho xe đón Nhã ở Huế và chở thẳng lên nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Đúng là một khu nhà chuông vừa được khánh thành bề thế, trang nghiêm ngay sau cây bồ đề huyền thoại. Nghe tin có các nhà văn, nhà báo đến thắp hương, ông quản trang ưu ái ngoài quy định. Chuông chỉ thỉnh với những đoàn có đông người viếng. Ba anh em thỉnh một hồi chuông. Nhã đứng lặng nghe âm thanh vang trầm lan lan trong tán rừng chiều. Tiếng chuông da diết, thổn thức dập dờn như cõi lòng người sống gọi người chết. Họ đứng như thế rất lâu. Bóng rừng đã tối sẫm.
Cách bố trí lộ trình kiểu bất tử của ông Tổng biên tập Cao Hải khiến Nhã chỉ kịp viếng nghĩa trang Trường Sơn xong thì đã tối. Hải bảo lái xe:
– Thôi ta về Hội hỉ, mai đưa nhà văn Nguyễn Bá Nhã lên viếng nghĩa trang đường 9 và đi thăm cửa khẩu Lao Bảo.
Trời tối thui. Cao Hải bố trí thế nào phải theo thế. Xe vừa ra khỏi nghĩa trang khoảng chục cây thì bỗng nhiên đứng khựng lại. Đường vắng tanh. Cái xe còn khá mới. Xăng, điện nghe chừng ngon nghẻ cả. Sao bỗng chốc giở quẻ? Đèn pin, đèn điện thoại xúm vào soi cho bác tài tháo lắp, vệ sinh chế hòa khí, kiểm tra xăng nhớt…. Vẫn không được. Xúm vào đẩy. Vô ích! Làm sao bây giờ? Trời mỗi lúc một khuya. Cao Hải liền bấm máy gọi cho Hoàng Yến, một cộng tác viên thân thiết của tạp chí đang là giáo viên văn một trường gần đấy. Nửa tiếng sau, hai xe máy bật đèn sáng trưng chạy đến. Thì ra nghe tin ông Tổng biên tập tạp chí Cửa Tùng bị hư xe, ba cô giáo dạy văn cùng ra. Nghe kể lại sự cố nhìn chiếc xe, Hoàng Yến chợt hỏi:
– Các anh đến viếng nghĩa trang Trường Sơn, có qua viếng bên nghĩa trang đường 9 không?
– Vội quá, mai mới đưa nhà văn Nguyễn Bá Nhã lên đó thắp hương.
– Thôi chết rồi. Em nói điều này các nhà văn đừng cười. Nhiều trường hợp bị như các anh rồi. Các anh bên “đường 9” giận đấy.
– Vậy hả? – Cao Hải hỏi – bây giờ phải làm sao?
– Được để tụi em lo.
Ba cô giáo chạy đi đâu một lúc khi quay lại thấy có hương hoa, nến và một túi bánh quy, thuốc lá. Các cô bầy phía trước đầu xe. Một lễ khấn nho nhỏ thành kính hướng về nghĩa trang đường 9. Lời khấn nôm như nói với người sống:“Xin các liệt sĩ thông cảm. Có chương trình viếng cả hai nghĩa trang nhưng do trời đã tối không qua luôn được. Các liệt sĩ thương cho đoàn trở về bình an, suôn sẻ…”. Tàn hương, các cô giáo thu xếp đồ lễ và bảo:
– Thôi muộn rồi không mời các nhà văn vào thăm trường nữa. Các anh đi đi nhưng nhớ sáng mai phải lên thắp hương nghĩa trang đường 9 như đã hứa đấy.
Thế là xong à? Nhã tự hỏi mà lòng bán tín bán nghi. Các cô giáo đã đi khuất, mọi người lên xe. Chú lái xe đề máy. Tiếng nổ giòn tan dường như chưa từng có sự cố xảy ra.
– Oáo… chuyện này là thật hả? Linh quá. Linh quá… Mình ở đây lâu rồi mà sao giờ mới thấy hể?
Tiếng Cao Hải đầy vẻ thành kính. Anh quay sang chú lái xe:
– Chú mày thấy người thật việc thật rồi nhé. Lần sau có khách của Hội hay Tạp chí thì bố trí chương trình đến cả hai nghĩa trang cùng lúc, đừng để các liệt sĩ “ giận” nữa nghe.
Nhã cũng bất ngờ khi chứng kiến câu chuyện này. Anh không thuộc tuýp người mê tín, nhưng cái việc vừa bị các liệt sĩ “giận”quả thực là không giải thích được. Trên mảnh đất Quảng Trị này có thể nói chỗ nào cũng có vong linh những người ngã xuống vì chiến tranh. Hình như cái câu nói “chết là hết” chưa hẳn đã đúng. Biết bao bậc tài danh, biết bao anh hùng nghĩa sĩ đã bỏ mình vì đất nước. Họ mang trong mình tinh túy của trời đất. Nguyễn Du vĩ đại đã chẳng đặt vào miệng nàng Kiều lời khẳng định:“Kiều rằng những đấng tài hoa/ thác là thể phách còn là tinh anh”. Ranh giới giữa mất còn, giữa mê và tín là thứ sẽ còn tồn tại mãi trong đời sống tâm linh. Người ta cứ mải mê vươn lên khoảng không gian vô tận mà quãng đường đo bằng hàng tỷ năm ánh sáng để khám phá các thiên hà. Họ dường như quên mất rằng có một “thiên hà” khác cũng bí hiểm và mênh mông không kém chính là mảng đời sống tinh thần, là cõi lòng của chính con người.
Lúc này anh đang tiếp xúc trò chuyện với hàng chục ngàn anh linh liệt sĩ. Tuyệt lớn trong số họ ngã xuống vào lúc tuổi thanh xuân phơi phới, thể trạng khỏe mạnh, tinh thần sáng láng. Họ chính là các đấng tài hoa nhất của mấy thế hệ người Việt. Âm dương cách trở nhưng không thể tuyệt nhiên không có liên hệ gì. Xúc động trào dâng, Nhã trang nghiêm đọc một bài cảm tác anh làm mấy ngày trước. Ngoài kia biển Đông đang gồng mình trước những đòn khiêu khích của giặc nước. Anh muốn tâm sự với đồng đội linh thiêng về những điều mà Tổ quốc chúng ta lại đang phải đối mặt. Lòng dân canh cánh nỗi lo. Nhã không phải người làm thơ nhưng trước vận hạn của đất nước anh phải mượn thơ nói lên cõi lòng mình và đặt tên bài thơ ấy là:
Nhớ Mỵ Châu
Chúng giấu mình sau nụ cười nỉ hảo
Chúng giấu mình trong chữ nghĩa mạ vàng
Chúng giấu mình cả trong tim thiếu nữ
Mỵ Châu ơi, em trong trắng vô cùng.
Đất nước mình oằn theo chiều bão giông
Mỗi giọt mồ hôi cũng mặn mòi vị biển
Trẻ lên ba đã ngồi lưng ngựa chiến
Và đàn bà cũng cưỡi sóng biển Đông.
Tạo hóa đặt ta bên kẻ cuồng ngông
Ta đâu có quyền chọn nơi cư ngụ
Hai con mắt chỉ một bên được ngủ
Và hình hài cứ mang dáng cung tên.
Ta tự hào dòng dõi Rồng, Tiên
Mẹ ta lên rừng, cha ta xuống biển
Mở cõi sơn hà, sách trời ghi cương vực
Và bao đời con cháu đắp bồi thêm
Đất ta nghèo giấc ngủ chẳng đẫy đêm
Chỉ mong yên hàn để vun trồng hạnh phúc
Di huấn ông cha, cháu con ghi tạc
Ta “Bán anh em xa…”,
mang chữ nhẫn đi liền.
Lời non sông ta khắc trong tim
Biển đảo của ta thịt da đất nước
Ta đổ máu xương giữ từng tấc đất
Nhưng dạy con ta biết sống nhân hòa
Hơn ba mươi năm máu thịt mới liền da *
Ta những muốn quên đi đòn tráo trở
Song biển Đông lại sôi lên, máu đổ
Bạch tuộc Bá quyền, hùng hổ giương vây.
Nhớ Mỵ Châu, chiều nay
giông gió mù trời ta lần về thành Ốc
Quỳ trước tượng không đầu, am nhỏ, khấn Mỹ nhân
Trắng một trời lông ngỗng…. Hỡi muôn dân
Dòng máu Mỵ Châu vẫn còn chảy mãi.
Nỗi oan Mỵ Châu ngàn đời hoang hoải
Bài học u mê bởi chữ “tốt”, chữ “vàng”
Bởi hão huyền những “oa diện xênh xang”
Bởi nỗi đau tình yêu bội phản.
Mỵ Châu ơi
Em rải thân Em trên biển quê Âu Lạc
Hóa ngọc ngà châu báu biển nâng niu
Làm tơ hồng đan kết trái tim đau
Và muôn sau Em mãi là Liệt nữ.
Giọng anh trầm sâu, đồng đội lặng đi chung một nỗi niềm. Nửa đêm về sáng Nhã thấy mệt. Anh lần vào phía sau mấy chiếc loa thùng trong lán. Ô, hóa ra ở đây lại yên tĩnh thế. Sóng âm dồn cả về phía trước. Chỉ còn tiếng bập bung dịu nhẹ. Gió rừng cũng nhẹ. Xào xạc thì thầm. Tiếng cầu siêu thoảng rõ thoảng mờ. Nhã nhập vào giấc ngủ chập chờn. Trong mơ anh thấy người nhẹ bẫng. Trôi giữa một dòng sông người. Nhã ngỡ ngàng khi thấy mẹ. Mẹ anh đứng lẫn trong trùng điệp những bóng người trong suốt. Rồi tất cả chầm chậm trôi qua trước mắt. Cảnh tượng thật đông đúc. Người người đi lại nườm nượp song tuyệt nhiên im lặng. Nhã hét lên khi nhận ra Ngàn Chi. Lại cả thằng Mừng. Cả Tấm… Ngàn Chi của anh mong manh trong bộ quân phục xuân hè. Miếng dù hoa cuốn ngang eo thật thanh thoát, nhẹ nhõm. Cái mũ tai bèo ấp quanh khuôn mặt kiều diễm càng khiến nụ cười của nàng tỏa rạng, hút hồn. Ngàn Chi đứng đó nhìn anh như ngày nào hai đứa chia tay nhau nơi cửa rừng. Hình như nàng có điều gì đó muốn nói cùng anh. Nhã cố băng bả tới song anh không nhúc nhích được. Anh gào lên: “Ngàn Chi ơi. Anh đây. Đợi anh…”. Tiếng Nhã nhòe nhợt, chìm lấp trong tiếng hú man rại của gió rừng. Bóng Chi mờ dần trong thổn thức. Nhã vùng vẫy bất lực. Chợt khuôn mặt tinh nghịch, đầy góc cạnh của thằng Mừng hiện ra. Nó giơ tay vẫy vẫy. Cánh bãi vàng rộm dưới ánh trăng hiện ra. Cảnh nó lôi Nhã ra đào trộm buồng chuối của thằng Tiệp. Cảnh hai thằng tranh cướp quả bóng lá trong những trận cầu bên dòng sông quê… Phút chốc gương mặt nó lại méo xệch vì khóc thương nhớ mẹ. Hình bóng nó hiên ngang trong khói lửa trên đồi 200 làm cọc tiêu cho pháo bắn, rồi lại nhòa nhợt trong bụi đường bị xe dép của địch kéo lê lết trên đường. Những ảnh hình lộn xộn, méo mó, chập chờn trong đầu Nhã. Anh cố giơ tay ra nắm lấy Cao Mừng. Gần lắm. Gần lắm. Vậy mà bàn tay anh không làm sao co lại được. Họ lướt qua mắt anh như chiếc đèn kéo quân lãng đãng trôi. Tiếng Nhã khản đặc. Anh gọi Ngàn Chi. Gọi Mừng. Gọi Tấm…
Dòng thác kí ức ùa về!
Nhã như con gọng vó hào hển bơi. Bơi ngược dòng kí ức. Nó đưa anh trở lại những cánh rừng não nề mưa. Những cái chết quằn quại tức tưởi. Những trận sốt ác tính sầm sập. Những tháng ngày cô đơn, đói rét thê thảm. Kí ức về mẹ, về đồng đội, về Ngàn Chi, về Cao Mừng, về những phận người, cả những người lính phía bên kia mà anh từng đối mặt… Nó cứ hiển hiện như vết sẹo không xóa đi được. Món nợ từ quá khứ. Chồng chất. Mới phủ lên cũ.
Chuyện trở lại mấy vùng chiến trường xưa đã được Nhã ấp ủ từ lâu. Anh đi để xả bớt những đeo đẳng về một thời xa vãng. Một chuyến đi quá muộn màng và thực sự chẳng có một chủ định rõ ràng nào. Nhưng lòng cứ thảng thốt không thể không đi. Sau lễ cầu siêu Nhã quyết thực hiện ý định ấy. Trong anh đôi
khi lại vang lên lời Đắc: “Mày cả nghĩ quá Nhã ơi. Một thằng lính chiến tay nhúng đầy máu me mà cứ tự hành hạ mình thế thì số khổ rồi. Sẽ cực kỳ bất hạnh”.
Bất hạnh! Bạn anh nói đúng. Suốt bốn chục năm qua, Nhã đã sống nào có ra sống. Kí ức chiến trận, cảnh tàn sát ngập ngụa thê lương chẳng khác gì một khối u quái bám chặt vào xương tủy, tâm can anh. Với nhiều người lính như Nguyễn Đắc có lẽ thời gian và cuộc mưu sinh quay quắt trong những năm tháng sau chiến tranh đã khiến vết thương trong lòng họ lên da non, thành sẹo. Nhưng với Nhã vết thương ấy vẫn rỉ máu. Anh không thể làm sao quên đi được. Anh đã cố gắng hết sức, cố nhập mình vào cuộc sống thời bình. Nhưng càng cố anh càng thấy mình bất lực. Với anh, những năm tháng tàn bạo khủng khiếp ấy đã hủy hoại những gì tốt đẹp nhất trong nhân tính con người. Lòng trắc ẩn, sự cả tin, ổ đề kháng cuối cùng để cứu vớt, nâng đỡ con người vượt qua thời kỳ bạo liệt đã nguôi ngoai. Niềm tin vào con người ngày càng phai nhạt là thảm họa lớn nhất của cuộc sống. Người ta không còn biết tin ai, thậm chí phải cảnh giác đề phòng chính đồng nghiệp, bạn bè mình là nỗi cực nhọc ghê gớm.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
Chú thích *: Cuộc chiến tranh xâm lược của Trung Quốc vào biên giới phía Bắc nước ta năm 1979.