Blog

  • Chương 4: PHÂN TÍCH VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KHIẾN TA LO LẮNG NHƯ THẾ NÀO

    PHẦN 2: NHỮNG THUẬT PHÂN TÍCH LO ÂU CƠ BẢN.

    Chương 4: Phân tích và giải quyết vấn đề khiến ta lo lắng như thế nào.

    Tôi có sáu người hầu cận trung thành.

    (Họ là người dạy tôi tất cả những gì tôi biết).

    Tên họ là Cái gì, Tại sao, Bao giờ, Như thế nào, Ở đâu và Ai.

    Rudyard Kipling ( chú thích 1 )

    Chú thích: Rudyard Kipling (30/12/1865 18/1/1936): Là nhà văn, nhà thơ người Anh, từng có thời gian sống ở Ấn Độ. Ông gây ấn tượng trong lòng độc giả bởi những quan sát tinh tế, trí tưởng tượng rực rỡ, tư tưởng sắc sảo và khả năng thuật truyện xuất sắc. Hai sáng tác nổi tiếng nhất của R. Kipling là The Jungle Book, (Câu chuyện rừng xanh), tác phẩm đã được chuyển thể lên màn ảnh rộng và Kim, cuốn tiểu thuyết bằng tiếng Anh hay nhất về Ấn Độ và là một trong những tiểu thuyết hay nhất của nền văn học Anh. R. Kipling được trao giải Nobel Văn học vào năm 1907.

    Có phải công thức kì diệu của Willis H. Carrier mà tôi đã mô tả trong Chương 2, Phần 1 sẽ giải quyết được mọi vấn đề khiến chúng ta lo lắng không? Không, đương nhiên là không rồi.Vậy thì đáp án là gì? Đáp án là chúng ta phải tự trang bị để đối phó với những dạng thức lo âu khác nhau, bằng cách lĩnh hội ba bước cơ bản để phân tích vấn đề. Ba bước đó là:

    Thu thập dữ kiện.

    Phân tích dữ kiện.

    Đưa ra quyết định và làm theo quyết định ấy.

    Quá rõ ràng phải không? Đúng vậy, Aristotle ( chú thích 1) đã dạy thế và cũng làm như thế. Bạn và tôi cũng phải sử dụng phương pháp đó, để giải quyết những vấn đề đang gây phiền nhiễu cho chúng ta và khiến cuộc sống hiện tại của chúng ta không khác gì địa ngục.

    Hãy xem xét quy tắc đầu tiên: Thu thập dữ kiện. Vì sao việc thu thập dữ kiện lại quan trọng đến vậy? Bởi vì nếu không có dữ kiện, thì có lẽ chúng ta sẽ chẳng thể giải quyết vấn đề của mình một cách sáng suốt được. Nếu không có dữ kiện thì tất cả những gì chúng ta có thể làm được chính là trăn trở lo lắng trong một mớ hỗn loạn.

    Chú thích 1: Aristotle (384 322 Trước Công Nguyên): Là một triết gia và nhà bác học người Hi Lạp thời cổ đại. Không chỉ am tường nhiều lĩnh vực như vật lí, sinh học, động vật học, siêu hình học, logic, luân lí, mĩ học, thơ ca, kịch nghệ, âm nhạc, hùng biện, tâm lí học, ngôn ngữ học, kinh tế, chính trị, khí tượng, địa chất, ông còn là người sáng lập trường phái triết học tiêu dao và đặt nền móng cho thứ mà về sau được mệnh danh là chủ nghĩa Aristotle với những ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài tới hệ thống từ vựng về tri thức và tư tưởng phương Tây. Quan niệm triết học của Aristotle vẫn tiếp tục khẳng định được vị thế đáng kể của nó trong các cuộc đàm luận triết học đương đại.

    Đây là ý tưởng của tôi ư? Không, đó là ý tưởng của ngài Herbert E. Hawkes quá cố, từng giữ chức Trưởng khoa của trường Đại học Columbia trong hai mươi hai năm. Ngài ấy đã giúp 200.000 sinh viên giải quyết các vấn đề khiến họ lo lắng và chính ngài ấy đã nói với tôi rằng: Hỗn loạn là nguyên nhân chính của lo âu, Herbert E. Hawkes giải thích như sau: Phân nửa lo âu trên thế giới bắt nguồn từ việc người ta cứ cố gắng đưa ra quyết định trước khi hiểu biết đầy đủ về những căn cứ để đưa ra quyết định ấy. Chẳng hạn, ông nói, nếu tôi gặp phải một vấn đề nào đó mà tôi cần đối mặt vào lúc 3 giờ của ngày thứ Ba tới, tôi thậm chí còn không cố gắng đưa ra quyết định nào liên quan đến vấn đề ấy trước thứ Ba. Trong lúc ấy, tôi sẽ tập trung thu thập tất cả những dữ kiện liên quan đến vấn đề ấy. Tôi không lo lắng. Tôi không khổ sở về vấn đề của mình. Tôi chẳng mất ngủ bao giờ. Tôi chỉ tập trung vào việc thu thập các dữ kiện thực tế. Và trước khi bước sang ngày thứ Ba, nếu tôi đã thu thập đầy đủ dữ kiện, thì vấn đề thường tự khắc đã được giải quyết!

    Tôi hỏi Trưởng khoa Hawkes rằng có phải điều đó đồng nghĩa rằng ngài ấy đã hoàn toàn chiến thắng lo âu không. Đúng vậy, Trưởng khoa Hawkes đáp, Tôi nghĩ mình có thể phát biểu một cách trung thực rằng hiện nay, gần như không còn mối lo âu nào nữa trong cuộc đời tôi. Tôi nhận thấy rằng nếu một người nào đó dành toàn bộ thời gian của mình, để thu thập các dữ kiện thực tế một cách vô tư và khách quan thì những mối lo âu của người ấy thường tự tan biến dưới ánh sáng của sự hiểu biết.

    Để tôi nhắc lại nhận định trên: … Nếu một người nào đó dành toàn bộ thời gian của mình, để thu thập các dữ kiện thực tế một cách vô tư và khách quan thì những mối lo âu của người ấy thường tự tan biến dưới ánh sáng của sự hiểu biết.

    Tuy nhiên, phần lớn chúng ta đã hành xử như thế nào? Nếu chúng ta cảm thấy việc thu thập dữ kiện thật phiền phức thì Thomas Edison ( chú thích 1 ) đã phát biểu một cách nghiêm túc rằng: Chẳng có mưu mẹo nào chưa được người ta sử dụng đến để khỏi phải nhọc công suy nghĩ. Nếu chúng ta cảm thấy việc thu thập dữ kiện thật phiền phức thì chúng ta sẽ giống như những con chó săn chim: Chỉ đuổi theo những dữ kiện củng cố cho điều mà chúng ta vốn nghĩ và bỏ qua tất cả các dữ kiện khác. Chúng ta chỉ muốn có những dữ kiện chứng minh cho hành vi của chúng ta, những dữ kiện vừa vặn với lối tư duy đầy mơ mộng và chứng minh cho những định kiến có sẵn của chúng ta.

    Như André Maurois ( chú thích 2 ), giải thích: Có vẻ như mọi thứ phù hợp với các ước vọng cá nhân của chúng ta thì đều đúng đắn. Còn những thứ không phù hợp chỉ khiến chúng ta tức giận.

    Chú thích 1: Thomas Edison (11/2/1847 18/10/1931): Là một nhà phát minh và thương nhân người Mĩ. Ông được xem là một trong những nhà phát minh, nhà khoa học vĩ đại và giàu ý tưởng nhất trong lịch sử với 1.093 bằng sáng chế tại Mĩ và 1.500 bằng phát minh trên toàn thế giới. Ông đã phát minh và góp phần cải tiến, phát triển rất nhiều thiết bị có ảnh hưởng lớn tới cuộc sống trong thế kỉ XX như bóng đèn điện, máy quay đĩa, máy điện báo, tàu điện, máy phân tích quặng…

    Chú thích 2: André Maurois (26/7/1885 9/10/1967): Là bút danh của Émile Salomon Wilhelm Herzog một người lính, nhà văn người Pháp. Ông là tác giả của nhiều tiểu thuyết, tiểu sử, công trình sử học, truyện cho thiếu nhi như Climats; Lelia, ou la vie de George Sand; Histoire d’Angleterre; Ariel; Byron; Captains and Kings; The Edwardian Era; The Silence of Colonel Bramble…

    Vậy thì phải chăng việc chúng ta nhận thấy rằng thật khó để tìm ra đáp án cho các vấn đề của mình là điều đương nhiên?

    Phải chăng chúng ta cũng gặp phải rắc rối tương tự, khi cố gắng giải phép tính bậc hai mà cứ kiên định với giả thuyết rằng hai cộng hai bằng năm? Thế nhưng, có rất nhiều người trên thế gian này đã biến đời họ thành địa ngục vì chính bản thân họ và những người khác khăng khăng cho rằng hai cộng hai bằng năm, hoặc thậm chí là bằng năm trăm!

    Chúng ta có thể hành xử như thế nào? Chúng ta phải loại bỏ cảm xúc ra khỏi suy nghĩ của mình và như Trưởng khoa Hawkes lí giải, chúng ta phải thu thập các dữ kiện thực tế một cách vô tư và khách quan. Đó không phải là một nhiệm vụ dễ thực hiện khi chúng ta lo lắng. Khi ta lo lắng, các trạng thái cảm xúc của chúng ta đều ở tít trên cao. Nhưng đây là hai ý tưởng, mà tôi cảm thấy hữu ích khi cố gắng né tránh các vấn đề của mình để nhìn nhận các dữ kiện thực tế một cách rõ ràng và khách quan.

    Khi cố gắng thu thập dữ kiện, tôi giả vờ là mình đang thu thập thông tin cho người khác chứ không phải cho bản thân mình. Điều này giúp tôi có cái nhìn lạnh lùng và vô tư đối với chứng cứ. Nó cũng giúp tôi bỏ qua các xúc cảm cá nhân. Trong lúc cố gắng tập hợp các dữ kiện về vấn đề đang làm tôi lo lắng, đôi khi tôi cũng giả vờ rằng tôi là một vị luật sư đang chuẩn bị tranh luận về phương diện khác của vấn đề. Nói cách khác, tôi cố gắng thu thập tất cả dữ kiện chống lại tôi,

    tất cả dữ kiện đang phá hủy mộng ước của tôi và cũng là các dữ kiện mà tôi không thích đối mặt chút nào.

    Sau đó, tôi viết ra giấy cả hai phương diện của trường hợp ấy: phương diện mà tôi yêu thích và phương diện còn lại. Nhìn chung, tôi nhận thấy rằng sự thật thường nằm đâu đó giữa hai thái cực này.

    Đây là vấn đề mà tôi muốn nhấn mạnh. Cả bạn và tôi, cả Einstein ( chú thích 1,) lẫn Tòa án Tối cao của Hợp chúng quốc Hoa Kì, đều không đủ thông thái để đưa ra quyết định sáng suốt cho bất cứ vấn đề nào mà không thu thập dữ kiện thực tế trước đã. Thomas Edison biết điều này. Khi ông ấy qua đời, ông ấy có đến 2.500 cuốn sổ chép đầy các dữ kiện liên quan đến những vấn đề mà ông từng đối mặt.

    Như vậy, quy tắc đầu tiên để giải quyết vấn đề của chúng ta là: Thu thập dữ kiện. Hãy bắt chước Trưởng khoa Hawkes: Không cố gắng giải quyết vấn đề khi chưa tập hợp tất cả dữ kiện thực tế một cách vô tư. Tuy nhiên, việc thu thập được mọi dữ kiện trên thế giới sẽ không hữu ích với chúng ta cho đến khi chúng ta phân tích và diễn giải chúng. Từ một trải nghiệm quý giá, tôi nhận thấy việc phân tích các dữ kiện sẽ trở nên dễ dàng hơn sau khi viết chúng ra giấy. Quả thực, chỉ cần viết các dữ kiện ra một tờ giấy và xác định rõ ràng vấn đề, chúng ta đã đi được một quãng đường dài tới chỗ đưa ra quyết định đúng đắn. Như Charles Kettering ( chú thích 2) giải thích: Vấn đề được xác định rõ ràng chính là vấn đề đã được giải quyết phân nửa.

    Chú thích 1: Einstein (14/3/1879 18/4/1955): Tên đầy đủ là Albert Einstein, nhà vật lí học người Đức, người được công nhận là một trong những nhà vật lí vĩ đại nhất mọi thời đại với việc phát triển thuyết tương đối tổng quát một trong hai trụ cột của vật lí hiện đại và khám phá ra định luật của hiệu ứng quang điện, góp phần khai sinh ra lí thuyết lượng tử. Ông được trao Giải Nobel Vật lí vào năm 1921 nhờ những cống hiến to lớn cho ngành Vật lí lí thuyết.

    Chú thích 2: Charles Kettering (29/8/1876 25/11/1958): Tên đầy đủ là Charles Franklin Kettering, đôi khi còn được gọi là Charles Fredrick Kettering, một nhà phát minh, kĩ sư, doanh nhân người Mĩ. Ông nắm giữ 186 bằng sáng chế và là người đứng đầu bộ phận nghiên cứu của General Motors từ năm 1920 đến năm 1947.

    Hãy để tôi cho các bạn thấy điều đó có hiệu quả như thế nào trong thực tế. Vì người Trung Quốc nói rằng một bức vẽ đáng giá bằng vạn lời nói, nên tôi sẽ trình hiện một bức vẽ về việc người ta đã biến điều mà chúng ta đang bàn đến thành hành động cụ thể như thế nào.

    Hãy xem xét trường hợp Galen Litchfield, người mà tôi đã quen biết từ rất lâu rồi và là một trong những doanh nhân người Mỹ thành công nhất ở vùng Viễn Đông. Ông Litchfield có mặt tại Trung Quốc vào năm 1942, khi Nhật Bản xâm lược Thượng Hải. Và đây là câu chuyện do chính ông ấy kể lại khi tới thăm nhà tôi: Chỉ một thời gian ngắn sau khi chiếm được Trân Châu Cảng, người Nhật đã tiến đến Thượng Hải. Khi ấy, tôi đang quản lý Công ty Bảo hiểm nhân thọ châu Á ở Thượng Hải. Họ phái một thanh lý viên (kì thực là một Đô đốc) đến chỗ chúng tôi và ra lệnh cho tôi hỗ trợ người đó thanh lý các tài sản của công ty. Tôi không có bất cứ lựa chọn nào cả. Tôi có thể hợp tác hoặc không. Và không thì chắc chắn đồng nghĩa với cái chết.

    Tôi chấp nhận thực hiện việc mà tôi được yêu cầu, vì tôi không có lựa chọn nào khác. Tuy nhiên, trong danh mục mà tôi đã đưa cho viên Đô đốc không có khối tài sản thế chấp trị giá 750.000 đô la. Tôi không đưa khối tài sản đó vào danh mục, bởi vì chúng thuộc về công ty ở Hồng Kông của chúng tôi và không liên quan đến khối tài sản ở Thượng Hải.

    Mặc dù vậy, tôi vẫn sợ mình sẽ gặp nguy hiểm nếu như bọn Nhật phát hiện ra việc làm này. Và họ đã nhanh chóng phát hiện ra chuyện đó.

    Tôi không có mặt tại văn phòng lúc mọi chuyện bại lộ, nhưng kế toán trưởng của tôi thì lại ở đó. Anh ấy kể là viên Đô đốc người Nhật đã rất giận dữ, hắn giậm chân, chửi thề và còn gọi tôi là quân trộm cắp, đồ phản bội! Tôi đã coi thường quân Nhật! Tôi biết điều đó có nghĩa là gì. Tôi sẽ bị tống vào Bridgehouse ( chú thích 1) mất!

    Bridgehouse, Phòng tra tấn của mật vụ Nhật Bản. Một vài người bạn của tôi đã tự sát, trước khi bị đưa vào nhà ngục ấy. Những người bạn khác của tôi thì đã bỏ mạng tại đó sau mười ngày thẩm vấn và tra khảo. Giờ thì chính tôi lại được tiến cử vào Bridgehouse.

    Chú thích 1: Bridgehouse Là một tòa nhà ở Thượng Hải, nằm ở phía bắc so với Bưu điện Công cộng. Năm 1937, sau khi đánh chiếm được Thượng Hải, quân Nhật đã đặt trụ sở tại Bridgehouse và sử dụng nó làm phòng tra khảo các tù nhân người Trung Quốc. Từ tháng 12/1941, người phương Tây cũng bị giam giữ ở Bridgehouse khi quân Nhật phá bỏ các đặc quyền của người phương Tây tại Thượng Hải mà hiệp ước định cư quốc tế trước đó đã quy định.

    Tôi đã làm gì ư!? Tôi biết tin vào chiều Chủ nhật. Tôi nghĩ là đáng lẽ ra tôi phải khiếp đảm. Và tôi chắc chắn đã khiếp đảm nếu như tôi không có một kĩ thuật cụ thể để giải quyết các vấn đề của mình. Đã từ lâu, bất cứ khi nào cảm thấy lo âu, tôi lại đến bên máy đánh chữ và gõ ra hai câu hỏi và đáp án cho những câu hỏi đó:

    Mình đang lo lắng về chuyện gì?

    Mình có thể làm gì để xử lí chuyện đó?

    Hồi xưa, tôi từng cố gắng trả lời hai câu hỏi này mà không cần viết chúng ra giấy. Nhưng từ mấy năm trước, tôi đã không làm như thế nữa. Tôi nhận ra rằng việc viết cả câu hỏi lẫn đáp án ra giấy sẽ giúp tư duy của tôi sáng rõ hơn. Vì vậy, vào buổi chiều Chủ nhật đó, tôi đã về thẳng gian phòng của tôi ở Y.M.C.A Thượng Hải và lấy máy đánh chữ. Tôi gõ:

    Mình đang lo lắng về chuyện gì?

    Mình sợ rằng mình sẽ bị tống vào Bridgehouse ngay sáng ngày mai.

    Sau đó, tôi gõ câu hỏi thứ hai:

    Mình có thể làm gì để xử lí chuyện đó?

    Tôi mất hàng tiếng đồng hồ để suy nghĩ và viết ra bốn hướng xử lí mà tôi có thể vận dụng và cả những hệ quả có thể xảy ra của từng hướng đó.

    Mình có thể cố gắng giải thích với tay Đô đốc người Nhật. Nhưng hắn lại không nói tiếng Anh. Nếu mình cứ cố giải thích với hắn thông qua phiên dịch viên thì có khi mình lại làm cho hắn kích động hơn. Vậy thì đồng nghĩa với cái chết, vì hắn rất tàn độc, hắn sẽ ném mình vào Bridgehouse luôn chứ không thèm nghe mình nói đâu.

    Mình có thể cố chạy trốn. Không thể được. Bọn nó theo sát mình mọi lúc mọi nơi. Đến việc ra, vào phòng ở Y.M.C.A của mình còn bị kiểm tra mà. Nếu mình cố tẩu thoát thì mình có thể bị bắt giữ và ăn kẹo đồng luôn.

    Mình có thể ở lì trong phòng và không lai vãng đến văn phòng nữa. Nếu mình làm như thế, tay Đô đốc người Nhật sẽ nghi ngờ và có lẽ hắn sẽ sai bọn lính tới bắt mình rồi tống mình vào Bridgehouse mà không cho mình cơ hội nói một lời nào.

    Mình có thể cứ đến văn phòng vào sáng thứ Hai như thường lệ. Nếu mình làm như thế, biết đâu tay Đô đốc người Nhật lại bận rộn đến mức sẽ không bận tâm về việc mình đã làm. Ngay cả khi hắn có bận tâm, thì có thể hắn đã nguôi giận và không làm phiền mình nữa. Nếu chuyện này xảy ra thì mình sẽ ổn thôi. Ngay cả khi hắn tới làm phiền mình, thì mình vẫn có cơ hội để cố gắng giải thích cho hắn hiểu mà. Thế thì cứ tới văn phòng như thường lệ vào sáng thứ Hai và làm ra vẻ chẳng có gì sai trái ở đây cả. Như vậy, mình sẽ có đến hai cơ hội để thoát khỏi Bridgehouse.

    Ngay khi nghĩ thông suốt mọi chuyện và quyết định làm theo kế hoạch thứ tư, đến văn phòng vào sáng thứ Hai như thường lệ, tôi cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm. Sáng hôm sau, khi tôi bước vào văn phòng, viên Đô đốc người Nhật đã ngồi ở đó, miệng ngậm điếu thuốc. Hắn liếc nhìn tôi như thường lệ, không nói không rằng. Sáu tuần sau, tạ ơn Chúa, hắn quay lại Tokyo và những lo lắng của tôi đều chấm dứt.

    Như tôi đã nói, tôi có thể cứu được chính mình là nhờ việc ngồi xuống trong buổi chiều Chủ nhật đó và vạch ra những đường đi nước bước khác nhau, mà tôi có thể thực hiện cũng như những hệ quả có thể xảy đến của từng nước đi rồi bình tĩnh đưa ra quyết định. Nếu không làm như thế, có lẽ tôi đã lúng túng, lưỡng lự và mắc phải sai lầm do tình thế bức bách. Nếu tôi không suy nghĩ thấu đáo về vấn đề của mình và đưa ra quyết định, thì chắc chắn tôi đã phát cuồng vì lo lắng trong cả chiều Chủ nhật. Đêm hôm ấy, tôi sẽ không ngủ được. Sáng thứ Hai, tôi sẽ tới văn phòng với vẻ ưu tư, lo lắng và chỉ riêng điều đó đã có thể nhen nhóm mối nghi ngờ ở tên Đô đốc người Nhật và thúc đẩy hắn hành động. Hết lần này đến lần khác, kinh nghiệm cho tôi thấy giá trị to lớn của việc đi đến quyết định. Chính việc không thể đi đến một mục tiêu nhất định, không thể chấm dứt chuyện đi đi lại lại một cách điên cuồng đã khiến người ta bị suy nhược thần kinh và sống khổ sống sở. Tôi nhận rằng 50% lo âu của tôi đã tiêu tan, khi tôi đi đến một quyết định rõ ràng, cụ thể và 40% khác thường biến mất khi tôi bắt đầu thực hiện quyết định đó.

    Như vậy, tôi đã trục xuất được 90% lo âu nhờ việc tiến hành bốn bước sau đây:

    1.Viết ra điều mà tôi đang lo lắng một cách thật chính xác.

    2.Viết ra những việc tôi có thể làm để xử lí điều đó.

    3.Quyết định xem nên làm gì.

    4.Lập tức bắt tay vào việc thực hiện quyết định đó.

    Hiện nay, Galen Litchfield là Giám đốc khu vực Viễn Đông của Starr, Park & Freeman, Tập đoàn về bảo hiểm và tài chính ở số 111 phố John, (New York).

    Kì thực, như tôi đã nói trên đây, Galen Litchfield hiện là một trong những doanh nhân người Mỹ thành công nhất ở châu Á và ông ấy thú thực với tôi rằng phần lớn thành công mà ông ấy đạt được đều là nhờ phương pháp phân tích và trực tiếp giải quyết lo âu.

    Tại sao phương pháp của ông ấy lại tuyệt diệu đến thế? Bởi vì nó hiệu quả, cụ thể và đi thẳng vào cốt lõi của vấn đề. Bên cạnh đó, nó còn được củng cố bởi quy tắc thứ ba một quy tắc không thể bỏ qua: Hãy làm gì đó để xử lí vấn đề. Chừng nào chúng ta còn chưa bắt tay thực hiện thì việc tìm kiếm và phân tích dữ kiện cũng giống như chuyện huýt sáo trong gió, chỉ phí công vô ích mà thôi.

    William James nói rằng: Một khi đã quyết định thì phải thực hiện ngay trong ngày hôm ấy, hãy gạt bỏ hoàn toàn tất cả trách nhiệm cũng như những bận tâm về kết quả. Trong trường hợp này, từ bận tâm mà William James sử dụng chắc chắn đồng nghĩa với từ lo lắng. Ý của ông ấy là một khi bạn đã có một quyết định thận trọng căn cứ trên các dữ kiện thực tế thì phải thực hiện ngay. Đừng ngừng lại để cân nhắc một lần nữa. Đừng bắt đầu lưỡng lự, lo lắng và hoạch định lại đường đi nước bước. Đừng đánh mất bản thân bằng việc nghi ngờ chính mình, vì hành động đó chỉ sản sinh ra những mối nghi hoặc khác. Đừng mãi ngoái nhìn lại phía sau.

    Có lần, tôi đã hỏi Waite Phillips, một trong những nhân vật xuất chúng nhất Oklahoma trong lĩnh vực dầu mỏ, về cách ông ấy đưa ra các quyết định. Ông đáp: Tôi nhận thấy là nếu cứ nghĩ mãi về các vấn đề của chúng ta, thì chắc chắn sẽ gây ra hỗn loạn và lo âu. Đến một lúc nào đó, bất cứ sự tìm hiểu và suy nghĩ thêm nào cũng thành ra nguy hiểm. Đến một lúc nào đó, chúng ta phải quyết định, hành động và không bao giờ nhìn lại nữa.

     Chú thích 1: Waite Phillips (19/1/1883 27/1/1964): Là nhà kinh doanh xăng dầu người Mĩ. Ông đã thiết lập một hệ thống tích hợp sản xuất, lọc dầu và tiếp thị xăng dầu. Ngoài trụ sở chính tại thành phố Tulsa, tiểu bang Oklahoma, ông cũng phát triển một số khu phức hợp văn phòng và tham gia vào lĩnh vực ngân hàng và trang trại.

     

    Tại sao các bạn không vận dụng thuật của Galen Litchfield để xử lí một trong số các mối lo âu của bạn ngay bây giờ?

    Đây là câu hỏi số 1: Mình đang lo lắng về chuyện gì? (Hãy viết đáp án cho câu hỏi này bằng bút chì trong khoảng trống dưới đây).

    Câu hỏi số 2: Mình có thể làm gì để giải quyết chuyện đó? (Hãy viết đáp án cho câu hỏi này bằng bút mực trong khoảng trống dưới đây).

    Câu hỏi số 3: Đây là việc mình sẽ làm để giải quyết chuyện đó.

    Câu hỏi số 4: Mình sẽ bắt đầu thực hiện việc này vào lúc nào?
     

  • Chương 3: TÁC HẠI CỦA LO ÂU

    Chương 3: Tác hại của lo âu.

    Những người làm kinh doanh không biết cách đánh bại lo lắng đều chết sớm.

    Bác sĩ Alexis Carrel. 

    Trước đây, vào một buổi tối, có một người hàng xóm đã ấn chuông cửa nhà tôi và thúc giục tôi cùng gia đình đi tiêm vắc xin phòng bệnh đậu mùa. Anh ấy là một trong số hàng nghìn tình nguyện viên, đã đi gõ cửa từng nhà ở khắp thành phố New York. Những người lo sợ bệnh tật đã xếp hàng dài trong nhiều giờ đồng hồ, để chờ được tiêm vắc xin. Các điểm tiêm chủng không chỉ được mở ở các bệnh viện, mà còn có ở trạm cứu hỏa, sở cảnh sát và những nhà máy lớn. Hơn hai nghìn bác sĩ và y tá cuống cuồng làm việc ngày đêm, để tiêm phòng cho mọi người. Nguyên nhân của cảnh tượng náo nhiệt đó là gì? Ấy là vì thành phố New York có tám trường hợp mắc bệnh đậu mùa và hai trong số đó đã tử vong. Hai ca tử vong trên tổng dân số gần tám triệu người. 

    Tính đến nay, tôi đã sống ở New York hơn ba mươi bảy năm và chưa hề có ai tới ấn chuông để cảnh báo tôi về một căn bệnh liên quan đến cảm xúc có tên là lo âu, căn bệnh nguy hiểm hơn bệnh đậu mùa mười nghìn lần trong suốt ba mươi bảy năm qua. Chưa có tiếng chuông cửa nào, cảnh báo tôi rằng 1/10 dân số Mỹ, sẽ bị suy nhược thần kinh mà phần lớn trong số đó đều là do lo lắng và rối loạn cảm xúc. Bởi vậy, tôi sẽ viết chương này để gióng lên một hồi chuông cảnh tỉnh các bạn. 

    Bác sĩ Alexis Carrel ( chú thích 1 ), người giành giải Nobel danh giá trong lĩnh vực y học đã nói: Những người làm kinh doanh không biết cách đánh bại lo lắng đều chết sớm. Và điều đó cũng đúng với các bà nội trợ, bác sĩ thú y lẫn thợ xây. 

    Vài năm trước, trong một kì nghỉ, tôi đã lái mô tô khắp Texas và New Mexico với bác sĩ O, F, Gober, một trong những vị lãnh đạo mảng Y tế của Cục Hỏa xa Santa Fé. Chức danh chính xác của ông ấy là bác sĩ trưởng của Hiệp hội Bệnh viện Gulf, Colorado và Santa Fé. Chúng tôi đã nói chuyện về những ảnh hưởng của lo âu và ông ấy bảo: 70% bệnh nhân tới gặp bác sĩ đều có thể tự chữa trị cho mình nếu chỉ thôi sợ hãi và lo lắng. Xin đừng nghĩ là tôi đang có ý cho rằng mọi bệnh tật của họ đều là tưởng tượng nhé! Bệnh tật của họ có thật như thể, việc những cơn đau răng cứ nhói lên và đôi khi còn nghiêm trọng hơn cả trăm lần ấy chứ. Tôi đang đề cập đến những loại bệnh như chứng khó tiêu vì căng thẳng, viêm loét dạ dày, rối loạn tim mạch, mất ngủ, đau đầu và một số bệnh tê liệt… 

    Chú thích 1: Alexis Carrel (28/6/1873 5/11/1944): Là một nhà giải phẫu và sinh vật học nổi tiếng người Pháp. Năm 1912, ông đạt Giải Nobel Sinh lí và Y khoa cho công trình tiên phong trong các kĩ thuật khâu mạch máu. Cùng với Charles Lindbergh, bác sĩ Alexis Carrel đã phát minh ra bơm tiêm truyền máu đầu tiên, mở đường cho việc cấy ghép cơ quan. 

    Những căn bệnh này đều có thực. Tôi biết mình đang nói về cái gì, bác sĩ Gober nói, vì chính tôi cũng bị viêm loét dạ dày mười hai năm nay. Sợ hãi gây ra lo lắng. Lo lắng khiến bạn bồn chồn, lo âu và tác động tới các dây thần kinh trong dạ dày. Lo lắng cũng biến đổi dịch vị dạ dày theo chiều hướng bất thường và dễ gây nên tình trạng viêm loét dạ dày. 

    Bác sĩ Joseph F. Montague, tác giả cuốn sách Nervous Stomach Trouble, (Rối loạn ở dạ dày do căng thẳng), đã bàn luận khá nhiều về vấn đề tương tự. Ông viết: Bạn không bị viêm loét dạ dày vì những thứ mà bạn đã ăn. Bạn bị viêm loét dạ dày vì thứ đang gặm nhấm bạn. 

    Bác sĩ W. C. Alvarez ở bệnh viện Mayo nói: Tình trạng viêm loét thường gia tăng hoặc thuyên giảm theo chiều hướng tăng lên hay ít đi của sự căng thẳng về mặt cảm xúc. Nhận định đó được căn cứ trên một nghiên cứu ở 15.000 bệnh nhân từng được điều trị các chứng rối loạn trong dạ dày tại bệnh viện Mayo. 4 trên 5 bệnh nhân được khảo sát không có bất cứ vấn đề nào về mặt sinh lí, liên quan đến các căn bệnh ở dạ dày của họ. Sợ hãi, lo lắng, hận thù, lòng ích kỉ cao độ và việc không có khả năng điều chỉnh bản thân để thích nghi với thực tế cuộc sống, đó chính là những nguyên nhân chủ yếu gây nên những bất thường ở dạ dày của họ, cũng như dẫn đến tình trạng viêm loét dạ dày… Viêm loét dạ dày có thể giết chết các bạn. Theo tạp chí Life, (Đời sống), viêm loét dạ dày đứng ở vị trí số 10 trong danh sách các căn bệnh chết người. 

    Gần đây, tôi có giao thiệp với bác sĩ Harold C. Habein ở bệnh viện Mayo. Trong tham luận trình bày tại buổi họp thường niên của Hiệp hội Bác sĩ và Nhà giải phẫu cấp tiến Mỹ, ông cho biết ông đã tiến hành nghiên cứu 176 nhà lãnh đạo trong lĩnh vực kinh doanh có tuổi đời trung bình là 44,3 tuổi. Báo cáo của ông cho thấy hơn 1/3 các vị lãnh đạo đó mắc một trong ba căn bệnh đặc trưng của cuộc sống căng thẳng cao độ: bệnh tim mạch, rối loạn tiêu hóa và huyết áp cao. Thử nghĩ mà xem, 1/3 các vị lãnh đạo trong lĩnh vực kinh doanh của chúng ta đang hủy hoại cơ thể họ bằng bệnh lí tim mạch, viêm loét và huyết áp cao khi mà họ còn chưa đến 45 tuổi. Cái giá của thành công thật kinh khủng! Và thậm chí họ còn chưa đạt đến thành công! Ai có thể được xem là thành công khi mà người đó đang phải trả giá cho những thành tựu trên thương trường, bằng việc viêm loét dạ dày và rối loạn tim mạch cơ chứ? Có ích lợi gì không, khi có được cả thế giới mà lại mất đi sức khỏe của chính mình. Thậm chí khi người đó là bá chủ của cả thế giới, anh ta vẫn chỉ có thể ngủ trên một chiếc giường ở một thời điểm nhất định và cũng chỉ ăn có ba bữa một ngày. Ngay cả một người đào mương cũng chỉ sống như thế mà thôi, và có lẽ anh ấy còn ăn no ngủ kĩ hơn một vị lãnh đạo quyền thế. Nói thực, tôi thích làm một kẻ lĩnh canh ( chú thích 1 ) ở Alabama (chú thích 2) với cây đàn banjo ( chú thích 3 ) trong tay hơn là hủy hoại sức khỏe của mình ở tuổi 45, bằng việc cố gắng điều hành công ty đường sắt hoặc thuốc lá. 

    Chú thích 1: Lĩnh canh (Sharecropper) Người nông dân thuê đất để trồng trọt và phải chia một phần hoa lợi của mình cho chủ đất. 

    Chú thích 2: Alabama Là một tiểu bang nằm ở vùng đông nam Mĩ, giáp với Tennessee về phía bắc, Georgia về phía đông, Florida và vịnh Mexico về phía nam, và Mississippi về phía tây. Alabama còn được gọi là Tiểu bang Chim cổ vàng (Yellowhammer State), Tâm Dixie (Heart of Dixie) hay Tiểu bang Bông (Cotton State). Thủ phủ của Alabama là Montgomery. Birmingham là thành phố có dân số đông nhất của tiểu bang này. 

    Chú thích 3: Đàn banjo Hay còn gọi là băng cầm, là một nhạc cụ do người da đen ở Mỹ vào thế kỉ XIX sáng tạo ra, mô phỏng theo những nhạc cụ có dây truyền thống của châu Phi. Số dây nguyên thủy của đàn banjo là bốn hoặc năm dây, nhưng sau này, loại banjo cải biến có sáu hoặc mười dây. Đàn banjo có khung hình tròn làm bằng gỗ, đường kính khoảng 35cm, trên mặt căng miếng da hoặc lớp plastic, có thể điều chỉnh độ căng. Cần đàn có phím. Đầu cần có chốt để vặn chặt hay nới lỏng dây đàn. 

    Lại nói về thuốc lá. Ông chủ của một thương hiệu thuốc lá nổi tiếng trên toàn thế giới mới đột ngột qua đời vì bệnh tim khi đang tranh thủ nghỉ ngơi trong một khu rừng ở Canada. Ông ấy kiếm được hàng triệu đô la và đột ngột tạ thế khi mới 61 tuổi. Có lẽ ông ấy đã đánh đổi cả cuộc đời mình cho thứ được gọi là thành công trên thương trường. Tôi cho rằng vị lãnh đạo cao cấp của thương hiệu thuốc lá có khối tài sản hàng triệu đô la đó không thành công bằng một nửa so với cha tôi, một nông dân ở Missouri, người đã từ trần ở tuổi 89 mà không có bất cứ đồng cắc nào. 

    Đội ngũ bác sĩ ở bệnh viện Mayo danh tiếng khẳng định rằng hơn một nửa số giường trong các bệnh viện của chúng ta đều dành cho những người bị rối loạn thần kinh. Tuy nhiên, khi khám nghiệm tử thi của những bệnh nhân đó và nghiên cứu hệ thống thần kinh của họ, qua một chiếc kính hiển vi chất lượng cao, thì phần lớn trường hợp đều có hệ thống thần kinh hoàn toàn bình thường như thần kinh của Jack Dempsey. Các chứng rối loạn thần kinh của họ không xuất phát từ những hỏng hóc về mặt sinh lí của hệ thống thần kinh, mà có căn nguyên từ những cảm xúc như mơ hồ về mục đích sống, vỡ mộng, căng thẳng, lo lắng, sợ hãi, khiếp đảm, thất vọng.  

    Plato ( chú thích 1) cho rằng, sai lầm lớn nhất mà các y bác sĩ phạm phải chính là họ cứ nỗ lực chữa trị thể xác mà không cố gắng điều trị tâm hồn, trong khi tâm hồn và thể xác là một thể thống nhất và không nên điều trị tách biệt!. Y học phải mất đến hai mươi ba thế kỷ, mới nhận ra chân lí vĩ đại này. Hiện nay, chúng ta mới bắt đầu phát triển một loại phương pháp trị liệu mới có tên là psychosomatic phương pháp điều trị cả tâm hồn và thể xác. Đây chính là thời điểm quan trọng ,để chúng ta xúc tiến điều đó, vì y học đã xóa sổ phần lớn những căn bệnh nguy hiểm do vi trùng gây ra cho cơ thể như đậu mùa, tả, sốt vàng da và vô vàn tai họa đã khiến hàng triệu người thiệt mạng khi còn rất trẻ mà chưa được ai nhắc đến, nhưng nó vẫn chưa thể chữa trị những hư hỏng về mặt tinh thần và thể xác, không phải do vi trùng gây ra mà bắt nguồn từ những cảm xúc như lo lắng, sợ hãi, hằn thù, vỡ mộng và thất vọng. Số nạn nhân của những chứng bệnh về mặt cảm xúc này đang ngày một gia tăng với tốc độ cực kì khủng khiếp. 

    Chú thích 1: Plato (428/427 Trước Công Nguyên hoặc 424/423 Trước Công Nguyên, mất 348/347 Trước Công Nguyên): Là triết gia nổi tiếng ở Hy Lạp cổ đại. Cùng với Socrates và Aristotle, Plato được xem là nhân vật quan trọng trong lịch sử triết học phương Tây và Hy Lạp cổ đại. Ông là người sáng lập trường phái tư tưởng Platon và Học viện, cơ sở giáo dục đại học đầu tiên ở thế giới phương Tây. Plato cũng được coi là một trong những người sáng lập ra tôn giáo và tâm linh phương Tây. 

    Các bác sĩ tính toán rằng hiện nay, cứ hai mươi người Mỹ, thì có một người từng có thời gian sống trong một tổ chức từ thiện do mắc bệnh tâm thần. 1 trên 6 thanh niên được triệu tập để thực hiện nghĩa vụ quân sự trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai đã bị loại vì mắc bệnh tâm thần hoặc có khiếm khuyết nào đó. Đâu là nguyên nhân của tình trạng điên loạn ấy? Không ai nắm được tất cả các đáp án. Nhưng rất có thể trong nhiều trường hợp, sợ hãi và lo lắng là những nhân tố góp phần thúc đẩy tình trạng đó. Người căng thẳng và sầu não vốn không có khả năng đương đầu với thực tại khắc nghiệt, nên thường phá vỡ mọi mối dây liên hệ với môi trường xung quanh và thu mình vào một thế giới riêng tư, mang tính lí tưởng do chính người đó xây dựng nên và thế giới đó sẽ giải quyết các vấn đề khiến họ phải lo lắng.  

    Như tôi đã trình bày, trên bàn làm việc của tôi là cuốn sách mang tựa đề Stop Worrying and Get Well, (Ngừng lo và sống khỏe) của bác sĩ Edward Podolsky. Dưới đây là nhan đề của một số chương trong cuốn sách ấy:

    Lo âu ảnh hưởng tới tim như thế nào,

    Lo âu thúc đẩy bệnh huyết áp cao, Lo âu có thể gây nên bệnh thấp khớp.

    Bớt lo âu để có lợi cho dạ dày của chính bạn,

    Lo âu có thể dẫn đến chứng cảm lạnh. Lo âu và tuyến giáp, Mắc bệnh tiểu đường vì lo âu. 

    Một cuốn sách khác diễn giải về lo âu là Man Against Himself , (Con người chống lại chính mình), của bác sĩ Karl Menninger, một trong những cộng sự ở khoa Thần kinh của bệnh viện Mayo. Cuốn sách của bác sĩ Menninger, đã hé lộ một sự thực đáng ngạc nhiên về điều bạn vẫn làm với bản thân, khi bạn cho phép những xúc cảm tiêu cực thống trị cuộc đời bạn. Nếu bạn muốn chấm dứt việc chống lại chính mình, hãy tìm đọc cuốn sách ấy và cho bạn bè mượn. Giá của nó chỉ là bốn đô la và đó là một trong những khoản đầu tư hiệu quả nhất mà bạn có thể xúc tiến trong cuộc đời này. 

    Lo âu thậm chí có thể khiến kẻ ngoan cường nhất bị suy nhược. Tướng Grant ( chú thích 1 ) đã khám phá ra điều đó, trong những ngày tháng cuối cùng của cuộc Nội chiến Mỹ (chú thích 2). Chuyện xảy ra như sau: Tướng Grant đã vây hãm Richmond ( chú thích 3 ) được chín tháng. Đội quân đói khát và tàn tạ của tướng Lee (chú thích 4) đã bị đánh bại. Có lúc, cả trung đoàn đều đào ngũ. Những người khác thì tổ chức các buổi cầu nguyện tập thể trong lều, họ la hét, khóc lóc và mê sảng. Rồi kết cục cuối cùng cũng đến. Đám binh sĩ của tướng Lee châm lửa đốt các kho vải và kho thuốc lá ở Richmond, thiêu cháy cả kho chứa vũ khí và đạn dược rồi tháo chạy khỏi thành phố khi những ngọn lửa cao ngút trời đang cháy phừng phừng trong đêm tối. Tướng Grant tức tốc đuổi theo, tấn công quân Liên minh miền Nam từ phía sau lẫn hai bên sườn, trong khi kị binh của Sheridan ( chú thích 5 ) đang tiến đến chặn đầu đối phương, phá hủy đường ray xe lửa và chiếm giữ các đoàn tàu chở hàng tiếp viện. 

    Chú thích 1: Tướng Grant Tức Ulysses Simpson Grant (sinh 27/4/1822, mất 23/7/1885), tên khai sinh là Hiram Ulysses Grant, một quân nhân và chính trị gia người Mỹ, Tổng thống thứ 18 của Mĩ từ năm 1869 đến năm 1877. Năm 1861, ông gia nhập quân đội Liên bang miền Bắc và lập được nhiều công tích. Ông là người đầu tiên được phong cấp bậc Lieutenant general (tướng khâm sai) với quân hàm mang 3 sao (tương đương với cấp bậc Trung tướng hiện nay) cấp bậc cao nhất của quân đội Liên bang miền Bắc khi ấy. Tướng Grant đã đối đầu với tướng Robert E. Lee của Liên minh miền Nam trong hai chiến dịch đẫm máu Overland và Richmond Petersburg trong suốt 13 tháng và giành được thắng lợi vào ngày 9/4/1865 khi Robert E. Lee chấp nhận đầu hàng. Tướng Grant được sử gia J.F.C. Fuller mô tả là vị tướng giỏi nhất ở thế hệ của ông và là nhà chiến thuật giỏi nhất của bất cứ thế hệ nào. 

    Chú thích 2:Nội chiến Mỹ (American Civil War): Là cuộc nội chiến diễn ra ở Mĩ từ ngày 12/4/1861 đến ngày 9/5/1865 giữa Liên bang miền Bắc với Liên minh miền Nam. Sau khi Abraham Lincoln đắc cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 1860, 11 tiểu bang theo chế độ nô lệ ở miền Nam Mỹ đã tuyên bố li khai khỏi Hợp chúng quốc Hoa Kì và lập ra Liên minh miền Nam, trong khi 25 tiểu bang còn lại ủng hộ chính phủ (Liên bang miền Bắc). Đây là cuộc chiến tranh đẫm máu nhất trong lịch sử Mỹ với cái chết của khoảng 750.000 binh sĩ và không thể tính được số lượng thương vong dân sự. Cuộc nội chiến chấm dứt vào năm 1865 khi quân đội miền Nam chấp nhận đầu hàng và kể từ đó, chế độ nô lệ đã bị đặt ra ngoài vòng pháp luật trên toàn lãnh thổ Mỹ. 

    Chú thích 3: Richmond Thủ phủ của tiểu bang Virginia (Mĩ). 

    Chú thích 4: Tướng Lee Tức Robert Edward Lee (19/1/1807 – 12/10/1870), Đại tướng thống lĩnh quân đội Liên minh miền Nam trong cuộc Nội chiến Mỹ. Ông được các sử gia ca ngợi là vị tướng dụng binh tài tình và táo bạo khi có thể đánh thắng hoặc cầm cự lâu dài với số lượng quân sĩ kém đối phương rất nhiều. Tuy nhiên, trong những năm tháng cuối cùng của Nội chiến Mỹ, mặc dù đội quân của tướng Lee đã gây nhiều thiệt hại cho quân Liên bang miền Bắc, nhưng những tổn thất mà quân miền Nam nhận được đã không giúp họ kịp thời phục hồi lực lượng để tiếp tục chiến đấu trong những trận đánh tiếp theo. Tướng Lee bị buộc phải đầu hàng tướng Grant của Liên bang miền Bắc trong trận Appomattox vào ngày 9/4/1865. 

    Chú thích 5: Sheridan Tức Philip Henry Sheridan (6/3/1831 – 5/8/1888), Thiếu tướng trong đội quân của Liên bang miền Bắc thời Nội chiến Mỹ. Ông là người đầu tiên trong lịch sử quân đội Mĩ sử dụng chiến thuật tiêu thổ, đốt sạch nhà cửa của dân chúng địa phương. Năm 1865, Thiếu tướng Sheridan đã góp phần không nhỏ trong việc đẩy lui quân miền Nam và buộc tướng Robert Edward Lee phải đầu hàng đầu hàng trong trận Appomattox. 

    Mắt mờ đi khi bị một cơn đau đầu khủng khiếp tấn công, tướng Grant ngã nhào xuống phía sau đoàn quân và phải dừng lại ở một nông trại. Ông viết trong cuốn Memoirs, (Hồi kí) rằng: Cả đêm hôm đó, tôi ngâm chân trong nước nóng có pha mù tạt, đắp mù tạt lên gáy và cổ tay, chỉ mong bình phục trước khi trời sáng. Sáng hôm sau, ông ấy đã lập tức bình phục. Mù tạt không phải là thứ giúp ông khỏi bệnh, mà chính là người lính kỵ binh đã phi nước đại trên đường và mang theo lá thư xin đầu hàng của tướng Lee. 

    Khi viên sĩ quan mang theo lá thư đó tới gần, Tướng Grant viết, tôi vẫn còn đau đầu, nhưng ngay khi đọc được nội dung lá thư, tôi đã bình phục luôn. Rõ ràng là chính những lo lắng, căng thẳng và các trạng thái cảm xúc khác đã khiến ông ấy bị suy nhược. Ông ấy đã lập tức khỏi bệnh, khi cảm xúc chuyển sang trạng thái tin tưởng và phấn khích vì thắng lợi. 

    Bảy mươi năm sau, Henry Morgenthau Jr., Bộ trưởng Bộ Tài chính trong Nội các của Tổng thống Franklin D. Roosevelt, ( Chú thích 1). 

    Chú thích 1: Henry Morgenthau Jr. (11/5/1891 – 6/2/1967): Là Bộ trưởng Tài chính Mĩ trong phần lớn nhiệm kì của chính quyền Franklin D. Roosevelt. Ông đã đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế và tài trợ cho Thỏa thuận mới, (New Deal) và cũng đóng vai trò trung tâm trong việc tài trợ cho Mĩ tham gia Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Bên cạnh đó, Henry Morgenthau Jr. còn góp phần định hình nhiều chính sách đối ngoại, đặc biệt là Lend Lease, chương trình viện trợ của Mĩ đối với Vương quốc Anh; nước Pháp tự do; Trung Hoa dân quốc; Liên Xô và các nước Đồng minh khác), chính sách giúp đỡ người tị nạn Do Thái và phi công nghiệp hóa nước Đức… 

    Franklin D. Roosevelt (30/1/1882 – 12/4/1945): Là một chính trị gia và luật sư, người giữ kỉ lục bốn lần giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử Tổng thống ở Mĩ và trở thành nhân vật trung tâm trong các sự kiện thế giới vào nửa đầu thế kỉ XX. Tổng thống Roosevelt đã chỉ đạo chính phủ liên bang trong phần lớn thời kì Đại khủng hoảng, thực hiện chương trình nghị sự nội địa Thỏa thuận mới nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử Mĩ. 

    Nhận thấy lo âu có thể khiến ông ấy mệt mỏi đến mức bị choáng váng. Trong nhật kí, ông viết rằng bản thân cảm thấy cực kì lo lắng khi Tổng thống mua đến 4,4 triệu thùng lúa mì một ngày ,để đẩy giá lúa mì lên cao. Đây là những dòng trong nhật kí của Henry Morgenthau Jr.: Tôi bị choáng váng theo đúng nghĩa đen, khi mọi chuyện cứ thế tiếp diễn. Tôi trở về nhà, ăn trưa xong thì nằm bẹp trên giường suốt hai tiếng đồng hồ. Nếu muốn biết lo âu có thể khiến người ta thành ra như thế nào, tôi không nhất thiết phải đến thư viện hay gặp bác sĩ. Chỉ cần nhìn ra ngoài cửa sổ căn nhà mà tôi đang ở trong lúc viết cuốn sách này, tôi có thể thấy ở nhà này, có người đang bị lo âu làm cho suy nhược vì căng thẳng, và ở một nhà khác, có một người đàn ông lo lắng đến mức bị tiểu đường. Khi thị trường chứng khoán đi xuống, lượng đường trong máu và nước tiểu của ông ấy đã tăng lên. 

    Khi vị triết gia lừng danh của nước Pháp là Montaigne ( chú thích 1 ) , được bầu làm Thị trưởng của thành phố Bordeaux, quê hương ông, ông đã nói với dân chúng như sau: Tôi chỉ sẵn lòng dùng đôi bàn tay để giải quyết sự vụ của mọi người chứ không phải lá gan hay lá phổi của tôi. Ông hàng xóm của tôi thì lại để những sự vụ của thị trường chứng khoán, xâm nhập vào huyết quản của mình và suýt chút nữa thì làm hại chính ông ấy. 

    Chú thích 1: Montaigne (28/2/1533 13/9/1592): Tên đầy đủ là Michel Eyquem de Montaigne, một nhà văn, triết gia người Pháp. Ông được coi là một trong những nhà văn có ảnh hưởng nhất của thời kì Phục Hưng khi đưa tiểu luận thành một thể loại văn học. Tiểu luận (1572 1592) trước tác tổng hợp 107 bài tiểu luận của Montaigne về xã hội, chính trị, y học, nghệ thuật… là một trong những cuốn sách lớn nhất làm thay đổi hệ thống quan điểm của phương Tây. 

    Lo âu cũng có thể khiến các bạn phải ngồi xe lăn, vì chứng thấp khớp và viêm khớp. Bác sĩ Russell L. Cecil, giảng viên khoa Y Dược của trường Đại học Cornell, chuyên gia về viêm khớp được cả thế giới biết đến, đã liệt kê bốn trong số những căn nguyên phổ biến nhất gây nên tình trạng viêm khớp là: Thất bại trong hôn nhân, gặp rủi ro và khổ sở về tài chính, cô đơn và lo âu, oán hận lâu ngày. 

    Đương nhiên, bốn hoàn cảnh gắn với cảm xúc trên đây không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến chứng viêm khớp. Có nhiều loại viêm khớp khác nhau xuất phát từ những lí do khác nhau. Thế nhưng, tôi nhắc lại rằng những căn nguyên phổ biến nhất gây nên tình trạng viêm khớp, chính là bốn căn nguyên mà bác sĩ Russell L. Cecil đã liệt kê. Chẳng hạn, một người bạn của tôi đã bị ảnh hưởng khá trầm trọng trong thời gian anh ấy bị trầm cảm vì công ty khí đốt ngừng cung cấp nhiên liệu, còn ngân hàng thì muốn tịch thu căn nhà mà anh ấy đã thế chấp trước đó. Vợ anh ấy đột nhiên bị viêm khớp và mặc dù chị ấy đã dùng thuốc và kiêng khem, nhưng chứng viêm khớp vẫn tiếp diễn cho đến khi tình trạng tài chính của họ được cải thiện.  

    Lo âu thậm chí còn có thể gây ra sâu răng. Trong bài phát biểu trước Hiệp hội Nha khoa Mỹ, bác sĩ William I. L. McGonigle cho biết, những cảm xúc khó chịu, chẳng hạn những cảm xúc xuất phát từ sự lo âu, sợ hãi hay việc cằn nhằn… Có thể làm đảo lộn sự cân bằng canxi trong cơ thể và gây ra sâu răng. Bác sĩ McGonigle kể về một bệnh nhân của mình. Người đó có một bộ răng rất hoàn hảo, nhưng khi vợ anh ta đột nhiên ngã bệnh và phải nằm viện ba tuần liền thì anh ta có tới chín lỗ thủng trong răng những lỗ thủng do lo lắng mà ra. 

    Các bạn đã bao giờ nhìn thấy người nào mắc bệnh cường giáp chưa? Tôi đã thấy rồi và tôi có thể nói cho các bạn biết rằng họ cứ run lẩy bẩy và nhìn như thể đang sợ bị giết chết vậy. Và sự thật đúng là như thế. Tuyến giáp, tuyến yên đóng vai trò điều hòa cơ thể, đã trở nên rối loạn. Nó khiến tim đập nhanh hơn và toàn bộ cơ thể bừng bừng như một chiếc lò sưởi đang mở toang các cửa thông gió. Và nếu như căn bệnh này không được thăm khám, điều trị hoặc phẫu thuật thì nạn nhân có thể tự thiêu đến chết. 

    Cách đây không lâu, tôi đã tới Philadelphia cùng một người bạn mắc bệnh này. Chúng tôi tới gặp một chuyên gia nổi tiếng, vị bác sĩ chuyên điều trị căn bệnh ấy trong ba mươi tám năm qua. Và các bạn có biết ông ấy đã ghi lời khuyên nào trong tấm biển lớn bằng gỗ treo trên tường phòng đợi, để tất cả các bệnh nhân của ông đều có thể đọc được hay không? Dưới đây là lời khuyên mà tôi đã chép lại trên mặt sau của một chiếc phong bì khi tôi ngồi đợi ở đó: 

    Thư giãn và giải trí. 

    Những thứ khiến chúng ta thư giãn và giải trí nhất là tín ngưỡng lành mạnh, giấc ngủ lành mạnh, âm nhạc lành mạnh và tiếng cười lành mạnh. 

    Hãy tin ở Thượng đế! Hãy học cách ngủ ngon! 

    Hãy yêu những khúc ca tuyệt diệu! Hãy nhìn vào phương diện thú vị của cuộc sống! 

    Thế thì sức khỏe và hạnh phúc sẽ thuộc về bạn. 

    Câu hỏi đầu tiên mà vị bác sĩ đó đặt ra cho người bạn của tôi chính là: Tình trạng này có xuất phát từ sự rối loạn nào về mặt cảm xúc không?. Ông ấy cảnh báo bạn tôi rằng nếu anh ta không thôi hẳn việc lo âu, thì sẽ có thể mắc một loạt biến chứng khác như rối loạn tim mạch, viêm loét dạ dày hoặc tiểu đường. Tất cả những căn bệnh đó, vị bác sĩ lỗi lạc nói, là anh em dây mơ rễ má với nhau, anh em rất thân thiết. Chắc chắn là như thế, chúng là những người anh em rất thân thiết với nhau vì đều là những căn bệnh do lo âu mà ra cả. 

    Khi tôi phỏng vấn Merle Oberon ( chú thích 1 ) , cô ấy nói rằng cô ấy nói không với lo âu, bởi vì cô ấy biết lo âu sẽ phá hủy tài sản quan trọng nhất của cô trên màn ảnh: nhan sắc diễm lệ. Lần đầu tiên cố gắng để xuất hiện trên màn ảnh, cô kể, tôi rất lo lắng và sợ hãi. Tôi vừa mới chân ướt chân ráo từ Ấn Độ tới London và chẳng quen biết một ai ở đó cả. Tôi cố gắng tìm việc. 

    Chú thích 1: Merle Oberon (19/2/1911 – 23/11/1979): Tên khai sinh là Estelle Merle O’Brien Thompson, một nữ diễn viên người Anh có vẻ đẹp đài các, quý phái. Merle Oberon được xem là một trong những diễn viên sáng chói nhất của nền công nghiệp điện ảnh Anh quốc. Sau khi đảm nhiệm những vai phụ trong một số bộ phim, bà đã tạo được dấu ấn với vai diễn Anne Boleyn trong phim The Private Life of Henry VIII (1933). Những màn trình diễn thành công khác trong các bộ phim của nước Anh đã giúp bà được nhà sản xuất nổi tiếng của Hollywood là Samuel Goldwyn tin tưởng giao cho một số vai, đặc biệt là trong The Dark Angel (1935), vai diễn được đề cử giải Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. 

    Tôi gặp vài nhà sản xuất, nhưng chẳng ai thuê tôi. Và rồi số tiền ít ỏi mà tôi có cũng bắt đầu vơi cạn. Trong hai tuần liền, tôi chỉ sống bằng nước và bánh quy. Giờ đây, tôi không chỉ lo lắng mà còn đói nữa. Tôi tự nhủ: Có lẽ mày đã quá ngu ngốc rồi. Có lẽ mày sẽ chẳng bao giờ xuất hiện trên màn ảnh được đâu. Rốt cuộc thì mày chẳng có kinh nghiệm nào, mày chưa bao giờ diễn xuất, thế thì mày có cái gì để trình ra ngoại trừ một khuôn mặt xinh đẹp. Tôi đến bên gương và khi nhìn vào đó, tôi thấy lo âu đã và đang ảnh hưởng như thế nào tới dung mạo của mình. Tôi thấy các nếp nhăn đã hình thành. Tôi thấy những biểu hiện đáng lo ngại. Thế là tôi tự nhủ, Mày phải dừng việc này ngay lập tức! Mày không được lo lắng nữa! Thứ duy nhất mà mày trình ra được chính là nhan sắc và lo âu sẽ hủy hoại nó đấy!. 

    Lo âu là một trong số rất ít những thứ có thể khiến phụ nữ già đi và trở nên cay nghiệt cũng như phá hủy diện mạo của họ một cách nhanh chóng. Lo âu làm các biểu cảm trở nên khô cứng. Nó khiến chúng ta nghiến chặt hàm lại và vẽ lên mặt ta biết bao nếp nhăn. Nó cũng tạo ra vẻ cau có thường trực. Nó có thể khiến mái tóc ngả màu và trong một số trường hợp còn gây rụng tóc. Nó có thể hủy hoại làn da và mang đến đủ loại mụn nhọt lẫn phát ban. 

    Bệnh tim mạch là kẻ giết người số một ở Mỹ hiện nay. Trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, có khoảng một phần ba triệu người bị thiệt mạng khi tham chiến, nhưng cũng trong thời kì đó, bệnh tim mạch đã giết chết hai triệu công dân và một nửa trong số đó qua đời vì loại bệnh tim mạch bắt nguồn từ lo âu và cuộc sống căng thẳng quá mức. Vâng, bệnh tim mạch là một trong những nguyên nhân chính khiến bác sĩ Alexis Carrel cho rằng: Những người làm kinh doanh không biết cách đánh bại lo lắng đều chết sớm. 

    Người da đen ở phương Nam và người Trung Quốc hiếm khi mắc bệnh tim mạch vì lo lắng, bởi họ luôn hành xử một cách bình tĩnh. So với những người làm việc trong nông trại, số lượng bác sĩ chết vì đau tim cao gấp hai mươi lần. Các bác sĩ có cuộc sống khá căng thẳng và họ đã phải trả giá. 

    Thượng đế có thể tha thứ cho những lỗi lầm của chúng ta, William James nói, nhưng hệ thống thần kinh thì không bao giờ.  

    Đây là một sự thực đáng ngạc nhiên và quả thật là khủng khiếp: Hàng năm, số người Mỹ chết vì tự tử nhiều hơn số người thiệt mạng vì năm loại bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất. Vì sao lại như thế? Phần lớn câu trả lời là Vì lo âu. Khi các bạo chúa ở Trung Quốc muốn tra tấn tù nhân, họ sẽ trói tay chân kẻ đó lại và đặt người đó ngồi dưới một túi nước nhỏ giọt đều đều. Từng giọt, từng giọt một nhỏ xuống… cả ngày… cả đêm… Những giọt nước ấy cứ đều đều nhỏ xuống đầu và cuối cùng, tiếng tí tách của nước lại giống như tiếng búa bổ vào đầu, khiến các tù nhân trở nên điên loạn. Phương pháp tra tấn tương tự đã được sử dụng ở thời kì Tòa án dị giáo Tây Ban Nha ( chú thích 1 ) và trong các trại tập trung thời Hitler ( chú thích 2 ). 

    Chú thích 1: Tòa án dị giáo Tây Ban Nha Được các vị vua Công giáo Ferrando II của Aragon và Isabel I của Castilla thành lập năm 1478 nhằm duy trì tính chính thống của Công giáo tại Tây Ban Nha và ở tất cả các thuộc địa của Tây Ban Nha khi ấy (bao gồm quần đảo Canaria, Hà Lan, vương quốc Naples và những thuộc địa khác của Tây Ban Nha ở Bắc, Trung và Nam Mĩ) và để thay thế cho Tòa án dị giáo thời trung cổ, nằm dưới sự kiểm soát của Giáo hoàng. Theo ước tính, khoảng 150.000 người đã bị truy tố vì nhiều tội danh khác nhau trong suốt ba thế kỷ của Tòa án dị giáo Tây Ban Nha, trong đó có khoảng 3.000 đến

    người bị xử tử. 

    Chú thích 2: Hitler (20/4/1889 30/4/1945): Tên đầy đủ là Adolf Hitler, một chính trị gia người Đức và là nhà độc tài của Đức từ năm 1933 cho đến năm 1945. Hitler đã phát động Chiến tranh Thế giới thứ Hai ở châu u bằng cuộc xâm lược Ba Lan vào ngày 1/9/1939. Ông là nhân vật đóng vai trò trung tâm trong cuộc diệt chủng Holocaust dẫn đến cái chết của khoảng sáu triệu người Do Thái và hàng triệu người khác. 

    Lo âu cũng giống như những giọt nước vẫn đều đều nhỏ xuống và từng giọt, từng giọt, từng giọt lo âu tí tách chảy thường khiến người ta phát điên và tự tìm đến cái chết. Khi tôi còn là một thằng nhóc nhà quê ở Missouri, tôi sợ gần chết khi nghe Billy Sunday ( chú thích 1 ) miêu tả ngọn lửa địa ngục ở kiếp sau. Tuy nhiên, ông ấy chưa bao giờ nhắc đến ngọn lửa địa ngục của sự thống khổ về mặt thể xác, mà lo âu có thể đem đến trong thế giới thực tại ở thời hiện tại. Chẳng hạn, nếu bạn cứ lo lắng triền miên thì một ngày nào đó, bạn sẽ chịu sự tấn công của một trong những cực hình khủng khiếp nhất mà con người từng phải chịu đựng: đau thắt ngực. 

    Chàng trai ạ, nếu bị như thế, bạn sẽ thét lên vì đau đớn. Tiếng thét của bạn sẽ khiến âm hưởng của Thần khúc, Dante ( chú thích 2 ), nghe giống như Babes in Toyland. Sau đó, bạn sẽ tự nhủ rằng: Ôi Chúa ơi, ôi Chúa ơi, nếu con qua khỏi, con sẽ không bao giờ lo lắng về bất cứ cái gì nữa, không bao giờ. (Nếu bạn cho là tôi đang phóng đại thì hãy thử hỏi bác sĩ của gia đình bạn xem sao). 

    Chú thích 1: Billy Sunday (19/11/1862 6/11/1935): Tên đầy đủ là William Ashley Billy Sunday, một tiền vệ người Mỹ trong Liên đoàn bóng chày Quốc gia và được coi là nhà truyền giáo người Mỹ có ảnh hưởng nhất trong hai thập kỉ đầu tiên của thế kỉ XX. 

    Chú thích 2: Dante (khoảng 1265 1321): Tên thật là Durante degli Alighieri, là một nhà thơ lớn người Ý ở giai đoạn hậu kì Trung Cổ. Tác phẩm Thần khúc của ông được coi là tập thơ quan trọng nhất của thời kì Trung Cổ và là tác phẩm văn học vĩ đại nhất viết bằng tiếng Ý.

    Babes in Toyland: Là một bộ phim ca nhạc có chủ đề Giáng sinh của Mĩ được sản xuất vào năm 1961 do Jack Donohue đạo diễn với sự tham gia của các diễn viên Ray Bolger, Tommy Sands, Annette Funicello, Ed Wynn… 

    Bạn có yêu cuộc sống không? Bạn có muốn sống lâu, sống khỏe không? Đây là cách để bạn có thể đạt được điều đó. Một lần nữa, tôi lại trích dẫn nhận định của bác sĩ Alexis Carrel: Những người giữ được sự bình yên trong tâm hồn giữa những xáo động của đô thị hiện đại thì đều không mắc các bệnh lí bắt nguồn từ căng thẳng. Bạn có thể giữ được sự bình yên trong tâm hồn giữa những xáo động của đô thị hiện đại không? Nếu bạn là người bình thường thì câu trả lời là có, rõ ràng là có. Hầu hết chúng ta đều mạnh mẽ hơn ta tưởng. Chúng ta có những tài nguyên tiềm ẩn mà có thể chúng ta chưa từng chạm đến. Như Thoreau ( chú thích 1 ) đã viết trong tác phẩm bất hủ của ông, Walden, (Một mình sống trong rừng): Tôi biết rằng không có gì đáng khích lệ hơn khả năng đích thực của con người trong việc nâng cao đời sống của mình bằng sự nỗ lực có ý thức… Khi ai đó tiến bước một cách tự tin về phía giấc mơ của mình và nỗ lực sống cuộc đời mà anh ta đã hình dung, thì anh ta sẽ bất ngờ chạm đến thành công trong chính cuộc đời thực. 

    Chú thích 1: Thoreau (12/7/1817 6/5/1862): Tức Henry David Thoreau, tên thật là David Henry Thoreau, nhà văn, nhà thơ, nhà tự nhiên học, nhà sử học, nhà triết học, nhà địa hình học người Mĩ. Không chỉ tích cực tham gia phong trào kháng thuế, bãi nô, Thoreau còn là một trong những người đi tiên phong theo thuyết Tiên nghiệm và kịch liệt phản đối sự phát triển của công nghệ. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Walden, trong đó ông đề cập đến việc bản thân đã từng sống một cuộc sống đơn giản và gần gũi với thiên nhiên. 

    Chắc hẳn nhiều độc giả của cuốn sách này, cũng có ý chí mạnh mẽ và nhiều nguồn tài nguyên tiềm ẩn như Olga K. Jarvey. Cô ấy ngụ tại lô 892, Cœur d’Alene, Idaho. Cô ấy nhận ra rằng trong những hoàn cảnh bi thảm nhất, cô ấy vẫn có thể xua đuổi mọi lo âu. Tôi rất tin tưởng vào việc các bạn và tôi cũng có thể làm được điều đó nếu chúng ta áp dụng những chân lý muôn đời được thảo luận trong cuốn sách này. Đây là câu chuyện của Olga K. Jarvey, do chính cô ấy thuật lại trong thư: Hơn tám năm trước, tôi bị kết án tử hình, một cái chết mòn mỏi và đau đớn vì căn bệnh ung thư. Đội ngũ y bác sĩ ở bệnh viện Mayo, những bộ não xuất chúng nhất trong lĩnh vực y học của cả nước, đã xác nhận bản án ấy. Tôi đứng trong ngõ cụt với một kết cục đang chờ sẵn. Tôi còn trẻ. Tôi chưa muốn chết! Trong cơn tuyệt vọng, tôi gọi điện cho một bác sĩ ở Kellogg và nức nở giãi bày nỗi tuyệt vọng trong lòng mình cho ông ấy nghe. Thế nhưng ông ấy đã nóng nảy mắng tôi rằng: Có vấn đề gì với cô thế, Olga, chẳng lẽ cô không còn chút khả năng chiến đấu nào nữa hay sao? Chắc chắn cô sẽ chết nếu cô cứ tiếp tục khóc lóc như thế. Đúng thế đấy, điều tồi tệ nhất sẽ đánh bại được cô. Nào, đối mặt với thực tại đi! Ngừng lo lắng lại! Và hãy làm điều gì đó đi!. Ngay lập tức tôi đã chắp tay thề, một lời thề nghiêm túc đến mức móng tay tôi ấn sâu vào da thịt và tôi cảm thấy lạnh cả sống lưng: Mình sẽ không lo lắng nữa! Mình sẽ không khóc nữa! Và nếu tinh thần có thể vượt lên trên thể xác thì mình sẽ chiến thắng! Mình sẽ SỐNG!. 

    Với những ca bệnh đang tiến triển nặng, người ta không thể sử dụng radium mà phải dùng tia X-quang với liều lượng thông thường là mười phút rưỡi một ngày trong thời gian ba mươi ngày. Lượng X-quang mà họ xạ trị cho tôi là mười bốn phút rưỡi một ngày, trong bốn mươi chín ngày. Và mặc dù xương xẩu của tôi nhô hết cả ra trên cơ thể gầy mòn như những tảng đá trên sườn đồi cằn cỗi, và mặc dù chân tôi nặng như chì, tôi đã không hề lo lắng! Tôi không khóc một lần nào cả! Tôi chỉ mỉm cười! Đúng, tôi thực sự buộc bản thân phải mỉm cười. Tôi không ngu ngốc đến mức ảo tưởng rằng chỉ cười là có thể chữa khỏi bệnh ung thư. Nhưng tôi tin rằng thái độ tích cực sẽ giúp cơ thể chiến đấu với bệnh tật. Dù thế nào đi chăng nữa, tôi đã tìm ra một trong những phương pháp màu nhiệm nhất để điều trị ung thư. Tôi chưa bao giờ cảm thấy khỏe mạnh hơn như trong mấy năm vừa qua, đó là nhờ những lời khích lệ tôi chiến đấu của bác sĩ McCaffery: Đối mặt với thực tại đi! Ngừng lo lắng lại! Và hãy làm điều gì đó đi!. 

    Tôi sẽ khép lại chương này bằng việc nhắc lại phần phụ đề của chương, chính là câu nói của bác sĩ Alexis Carrel: Những người làm kinh doanh không biết cách đánh bại lo lắng đều chết sớm. 

    Những đệ tử cuồng tín của giáo chủ Mohammed ( chú thích 1 ) thường xăm một số câu thơ trong kinh Koran lên ngực. Tôi cũng muốn phần phụ đề của chương này sẽ được xăm lên ngực mỗi độc giả của cuốn sách này: Những người làm kinh doanh không biết cách đánh bại lo lắng đều chết sớm. 

    Có phải bác sĩ Carrel đang nói về các bạn không? Rất có thể. 

    Chú thích 1: Mohammed (khoảng 570 632): Là một nhà lãnh đạo tôn giáo, xã hội và chính trị người Ả Rập và là người sáng lập ra Hồi giáo. Học thuyết Hồi giáo xem ông là một ngôn sứ mà Thượng đế cử đi rao giảng và xác nhận những giáo lí độc thần của Adam, Ibrahim, Musa, Isa cũng như của các nhà tiên tri đi trước. 

    Tóm tắt phần 1.

    Những điều cơ bản mà bạn nên biết về lo âu. 

    Quy tắc 1: Nếu bạn muốn tránh được lo âu, hãy làm theo ngài William Osler: Sống trong ngăn kín của ngày hôm nay. Đừng bận tâm tới tương lai. Hãy sống trọn mỗi ngày cho tới lúc lên giường đi ngủ.

    Quy tắc 2: Lần tiếp theo khi Rắc Rối với chữ R viết hoa ập tới gí súng vào bạn và dồn bạn vào góc tường, hãy thử áp dụng công thức kì diệu của Willis H. Carrier:

    Tự hỏi: Điều tồi tệ nhất có thể xảy đến nếu mình không giải quyết được vấn đề này là gì?

    Chuẩn bị tinh thần cho việc chấp nhận điều tồi tệ nhất, nếu nhất thiết phải làm như thế.

    Sau đó, bình tĩnh cố gắng cải thiện tình trạng tồi tệ nhất mà bạn đã chuẩn bị tinh thần để chấp nhận.

    Quy tắc 3: Nhắc nhở bản thân về cái giá cắt cổ liên quan đến sức khỏe mà bạn có thể phải trả vì lo lắng. Những người làm kinh doanh không biết cách đánh bại lo lắng đều chết sớm. 

  • Chương 2: CÔNG THỨC KÌ DIỆU ĐỂ GIẢI QUYẾT NHỮNG TÌNH HUỐNG KHIẾN BẠN LO LẮNG

    Chương 2: Công thức kì diệu để giải quyết những tình huống khiến bạn phải lo lắng. 

    Các bạn có muốn một công thức nhanh chóng và chắc chắn sẽ thành công để giải quyết các tình huống gây lo lắng, một kĩ thuật mà các bạn có thể bắt đầu vận dụng ngay lập tức trước khi tiếp tục đọc cuốn sách này hay không? 

    Thế thì hãy để tôi kể cho các bạn nghe về phương pháp mà ngài Willis H. Carrier đã thực hành. Đó là một kĩ sư xuất sắc, người mở đầu cho ngành công nghiệp điều hòa không khí và hiện là Chủ tịch Tập đoàn Carrier nổi tiếng toàn thế giới, có trụ sở ở Syracuse, (New York). Đó là một trong những kĩ thuật hữu hiệu nhất, mà tôi từng được biết để giải quyết vấn đề lo âu, và tôi đã trực tiếp lĩnh hội từ ngài Carrier, khi chúng tôi cùng ăn trưa với nhau ở Engineers Club tại New York. 

    Khi tôi còn trẻ, ngài Carrier nói, tôi làm việc tại Công ty Luyện kim Buffalo ở Buffalo, New York. Tôi được giao nhiệm vụ lắp đặt dụng cụ lọc khí cho một thiết bị của Công ty Gương kính Pittsburgh ở thành phố Crystal, tiểu bang Missouri. Thiết bị ấy có giá hàng triệu đô la. Dụng cụ lọc khí đó sẽ loại bỏ những chất bẩn trong khí đốt, để khi khí đốt nóng lên, máy móc sẽ không bị hư hỏng. Phương pháp lọc khí này còn rất mới mẻ. Trước đây, nó mới được thử nghiệm đúng một lần và dưới những điều kiện hoàn toàn khác biệt. Công việc của tôi tại thành phố Crystal ở tiểu bang Missouri phát sinh những khó khăn khôn lường. Dụng cụ đó vận hành tạm ổn song không đủ để đáp ứng tiêu chuẩn an toàn như chúng tôi đã cam đoan. 

    Tôi choáng váng trước thất bại ấy, như thể có ai đó giáng cho tôi một cú vào đầu vậy. Bụng dạ tôi bắt đầu nhộn nhạo, cồn cào. Có lúc tôi lo lắng đến mức không sao ngủ nổi. Cuối cùng, trí khôn mách bảo tôi rằng lo lắng cũng chẳng giúp tôi đi đến đâu cả. Thế nên, tôi tìm ra cách giải quyết vấn đề mà không cần âu lo nữa. Tôi làm việc rất hiệu quả. Tôi đã sử dụng kĩ năng tương tự như việc chống lại lo âu này được hơn ba mươi năm rồi. Kĩ năng ấy rất đơn giản, ai cũng có thể vận dụng được. Nó bao gồm ba bước: 

    Bước 1: Tôi phân tích tình huống một cách trung thực, không sợ sệt gì cả và vạch ra điều tệ hại nhất có thể sẽ xảy đến sau thất bại này. Sẽ chẳng có ai tới để tống tôi vào tù hay đánh đập tôi cả. Chắc chắn là như thế. Đúng là có thể tôi sẽ không giữ được vị trí hiện tại nữa, và cũng có thể các sếp của tôi sẽ phải tháo dỡ máy móc và mất trắng 20 triệu đô la mà chúng tôi đã đầu tư. 

    Bước 2: Sau khi vạch ra điều tệ hại nhất có thể sẽ xảy đến, tôi buộc bản thân phải chấp nhận điều đó, nếu nhất thiết phải như thế. Tôi tự nhủ: Thất bại này sẽ là một cú đánh vào những thành tích trước giờ của tôi, và có thể sẽ đồng nghĩa với việc tôi sẽ bị sa thải, nhưng nếu chuyện đó xảy ra thì tôi luôn luôn có thể tìm được một vị trí khác mà. Điều kiện có thể tệ hơn nhiều, và chừng nào mà các sếp của tôi còn băn khoăn thì họ sẽ nhận ra rằng chúng tôi đang thử nghiệm một phương pháp làm sạch khí đốt hoàn toàn mới, và nếu thử nghiệm này khiến họ phải trả tới 20.000 đô la thì họ vẫn có thể chi trả được. Họ có thể xem đây là phí tổn của việc nghiên cứu, vì đó là một thử nghiệm. 

    Sau khi tìm ra điều tồi tệ nhất có thể xảy đến và buộc bản thân chấp nhận nó, nếu nhất thiết phải như vậy, một điều cực kì quan trọng đã xảy ra: Ngay lập tức, tôi trở nên thanh thản và cảm thấy bình yên, thứ cảm giác chưa hề hiện hữu trong tôi ở mấy ngày vừa rồi. 

    Bước 3: Kể từ thời điểm đó, tôi lặng lẽ cống hiến mọi thời gian và sức lực cho việc nỗ lực cải thiện điều tồi tệ nhất mà tôi đã chấp nhận trong đầu. Lúc này, tôi cố gắng tìm ra những cách thức, phương tiện để có thể giảm thiểu vấn đề thua lỗ 20.000 đô la mà chúng tôi đang phải đối diện. Tôi tiến hành nhiều cuộc thử nghiệm và cuối cùng phát hiện ra rằng nếu chúng tôi chi thêm năm nghìn đô cho một trang thiết bị nữa thì vấn đề của chúng tôi sẽ được giải quyết. Chúng tôi đã làm như thế và thay vì chắc chắn sẽ mất 20.000 đô la, chúng tôi đã kiếm được 15.000 đô la. 

    Có lẽ tôi sẽ chẳng thể nào làm được điều đó nếu cứ tiếp tục lo âu, vì một trong những đặc tính tệ hại nhất của lo âu, là nó phá hủy khả năng tập trung của chúng ta. Khi chúng ta lo lắng, đầu óc của chúng ta cứ nhảy nhót loạn xạ từ chỗ này sang chỗ khác và chúng ta mất đi khả năng quyết định. Tuy nhiên, khi chúng ta buộc bản thân phải đối mặt với tình trạng tồi tệ nhất và chấp nhận nó trong suy nghĩ, thì sau đó, chúng ta có thể loại bỏ mọi hình dung mơ hồ và đặt ta vào vị trí mà ở đó, ta có thể tập trung xử lí vấn đề của chính mình. 

    Sự cố mà tôi vừa kể đã xảy ra từ nhiều năm trước. Kĩ năng đó hữu hiệu đến mức, tôi đã và đang sử dụng nó thường xuyên và kết quả là cuộc sống của tôi gần như hoàn toàn không còn mối lo âu nào nữa. 

    Thế thì tại sao công thức kì diệu của ngài Willis H. Carrier lại đáng giá và mang tính thực tiễn như vậy, nếu xét về mặt tâm lí? Bởi vì nó kéo chúng ta khỏi những đám mây khổng lồ xám xịt mà chúng ta đang bước dò dẫm trong đó khi những lo âu đã khiến mắt ta không còn nhìn thấy gì hết. Nó khiến đôi chân chúng ta trở nên mạnh mẽ và rắn rỏi để đứng trên mặt đất. Chúng ta biết mình đang đứng ở đâu. Và nếu như mặt đất dưới chân chúng ta không kiên cố, thì làm sao chúng ta có thể hi vọng rằng mình sẽ suy nghĩ thấu đáo được? 

    Giáo sư William James ( chú thích 1 ) , cha đẻ của tâm lí học ứng dụng, đã tạ thế được ba mươi tám năm rồi. Nhưng nếu bây giờ, ông ấy vẫn còn sống và có thể nghe thấy công thức đối mặt với tình trạng tồi tệ nhất của Willis H. Carrier thì chắc hẳn ông ấy sẽ hoàn toàn tán thành. Làm sao tôi biết điều đó ư? Bởi vì ông ấy đã nói với các sinh viên của mình rằng: Hãy sẵn sàng đón nhận nó… Hãy sẵn sàng đón nhận nó, bởi vì… Chấp nhận chuyện đã xảy ra là bước đầu tiên, để vượt qua những hậu quả của bất cứ rủi ro nào. 

    Chú thích 1: William James (11/1/1842 26/8/1910): Là một nhà tâm lí học và triết học tiên phong người Mĩ. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách về khoa học tâm lí, tâm lí học giáo dục, tâm lí học trải nghiệm tôn giáo, chủ nghĩa thần bí, chủ nghĩa thực dụng và ảnh hưởng đến các cây bút, học giả hậu bối như Ralph Waldo Emerson, Horace Greeley, William Cullen Bryant, Oliver Wendell Holmes, Charles Peirce, Josiah Royce, George Santayana, Ernst Mach, John Dewey, W. E. B. Du Bois, Helen Keller, Mark Twain, Horatio Alger, Henri Bergson, H. G. Wells, G. K. Chesterton, Sigmund Freud, Gertrude Stein, Carl Jung… 

    Trong The Importance of Living, (Tầm quan trọng của việc sống), cuốn sách được đón đọc rất rộng rãi. Lâm Ngữ Đường ( chú thích 1 ) đã trình bày một ý tưởng tương tự, Sự bình yên thực sự của tinh thần, nhà hiền triết người Trung Quốc nói, đến từ việc chấp nhận điều tồi tệ nhất. Xét về mặt tâm lí, tôi cho rằng điều đó đồng nghĩa với việc giải phóng năng lượng. 

    Chú thích 1: Lâm Ngữ Đường (10/10/1895 26/3/1976): Là một nhà văn Trung Quốc. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách viết bằng tiếng Anh bàn về nghệ thuật, văn hóa và nhân sinh quan của người Trung Quốc, chẳng hạn: My Country and My People (1935), A History of the Press and Public Opinion in China (1936), The Importance of Living (1937), The Wisdom of Confucius (1938), Moment in Peking (1939), With Love & Irony (1940), The Wisdom of China and India (1942), Between Tears & Laughter (1943)… 

    Hoàn toàn chính xác! Về mặt tâm lí, nó đồng nghĩa với một cách giải phóng năng lượng mới! Khi chúng ta chấp nhận điều tồi tệ nhất, chúng ta đã chẳng còn gì để mất nữa rồi. Và tự nhiên điều đó đồng nghĩa rằng chúng ta sẽ có mọi thứ để giành lấy. Sau khi đối mặt với tình trạng tồi tệ nhất, ngài Willis H. Carrier kể, ngay lập tức, tôi trở nên thanh thản và cảm thấy bình yên, thứ cảm giác chưa hề hiện hữu trong tôi ở mấy ngày vừa rồi. Kể từ thời điểm đó, tôi có thể suy nghĩ. 

    Thật có lí phải không nào!? Tuy nhiên, hàng triệu người đã phá nát cuộc sống của họ trong mớ bòng bong cuồng loạn, bởi vì họ không chịu chấp nhận điều tồi tệ nhất, không chịu cố gắng cải thiện tình trạng đó, không chịu vớt vát những thứ mà họ có thể vớt vát được từ đống đổ nát. Thay vì cố gắng xây dựng lại cơ nghiệp của mình, họ lại để bản thân vướng bận vào nỗi cay đắng, vật lộn với những gì đã qua và cuối cùng trở thành nạn nhân của chứng mê muội trầm kha mang tên trầm cảm. 

    Các bạn có muốn xem một người khác đã tiếp thu công thức kì diệu của ngài Willis H. Carrier và áp dụng nó vào vấn đề của anh ấy như thế nào không? Vâng, đây là một ví dụ. Đó là một học viên trong lớp tôi, anh ấy kinh doanh dầu mỏ ở New York. 

    Tôi từng bị tống tiền!, học viên ấy bắt đầu kể. Tôi vốn không tin là chuyện đó có thể xảy ra!. Tôi không tin là chuyện đó có thật ở ngoài đời, chứ không phải chỉ có trên phim ảnh. Nhưng tôi thực sự đã bị tống tiền! Chuyện xảy ra như sau: Công ty dầu mỏ do tôi làm chủ có một số xe tải và một số tài xế chuyên vận chuyển hàng. Khi ấy, đạo luật OPA ( chú thích 1 ), đang có hiệu lực và được thực thi rất chặt chẽ, nên chúng tôi bị hạn chế về lượng dầu được phép vận chuyển cho từng khách hàng. Có vẻ như một số tài xế đã chuyển lượng dầu ít hơn cho những khách quen của chúng tôi, rồi bán lại số dầu dư ra cho các mối của họ. Thế nhưng, tôi không hề hay biết chuyện đó. Tôi bắt đầu lờ mờ nhận ra những giao dịch phi pháp ấy vào một ngày nọ, khi một người đàn ông tự xưng là Thanh tra Chính phủ tới gặp tôi và đòi một khoản tiền để hắn ta giữ kín bí mật này. Hắn ta có chứng cứ bằng văn bản về những gì mà các tài xế của chúng tôi đã làm, rồi hắn đe dọa rằng sẽ gửi chứng cứ đó cho văn phòng công tố của quận nếu tôi không chịu nhả tiền ra. 

    Chú thích 1: Đạo luật OPA (Oil Pollution Act regulations): Là một đạo luật do Chính phủ Mĩ ban hành năm 1990, quy định về việc giải quyết các vấn đề liên quan đến ô nhiễm dầu, bao gồm trách nhiệm pháp lí và bồi thường ô nhiễm dầu từ tàu cũng như các cơ sở dầu. Đạo luật này được xây dựng sau sự cố tràn dầu từ tàu Exxon Valdez vào tháng 3/1989. Cụ thể, vào ngày 23/3/1989, tàu Exxon Valdez khởi hành từ cảng Alyeska ở Valdez, Alaska đến Los Angeles, California. Trên đường đi, tàu Exxon Valdez đã đâm vào tàu Bligh Reef ở Prince William Sound và mắc cạn. Hơn 10 triệu gallon hàng dầu thô của tàu Exxon Valdez đã tràn ra biển và gây ô nhiễm tới hơn 3.000 dặm vuông cùng với hơn 350 dặm bờ biển ở Prince William Sound. Sự cố này khiến chi phí bồi thường thiệt hại lên tới trên 8,6 tỉ đô la. 

    Đương nhiên, tôi hiểu rằng tôi chẳng có gì phải lo lắng về cá nhân mình cả, ít nhất là thế. Mặc dù vậy, tôi cũng biết pháp luật quy định rằng doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về hành vi của người lao động. Hơn nữa, tôi biết là nếu vụ việc được trình lên tòa án và được đăng tải trên báo chí thì dư luận tiêu cực sẽ hủy hoại việc làm ăn của tôi. Mà tôi thì vốn hãnh diện về cơ nghiệp này, nó đã được cha tôi gây dựng từ hai mươi tư năm trước. Tôi lo lắng đến phát ốm. Tôi mất ăn mất ngủ trong ba ngày trời. Tôi cứ đi đi lại lại một cách điên cuồng. Tôi có nên trả tiền số tiền 5.000 đô la ấy không, hay là tôi nên nói với hắn là cứ việc làm điều đó đi? Dù tôi có làm cách nào để suy nghĩ tích cực hơn thì rốt cuộc, đó vẫn là một cơn ác mộng. 

    Thế rồi, vào tối Chủ nhật, tôi tình cờ cầm lấy tập sách mỏng có nhan đề, Cách chấm dứt lo âu, mà tôi được phát trong lớp dạy thuyết trình của thầy Carnegie. Tôi bắt đầu đọc và đọc đến chuyện của ngài Willis H. Carrier. Hãy đối mặt với tình trạng tồi tệ nhất, tập sách viết như thế. 

    Thế là tôi tự hỏi: Điều tồi tệ nhất có thể xảy đến nếu mình không chịu trả tiền và bọn tống tiền gửi những ghi chép cho văn phòng công tố quận là gì? Câu trả lời là: Cơ nghiệp này sẽ tan tành là điều tồi tệ nhất có thể xảy ra. Mình không thể vào tù được. Tất cả những gì có thể xảy ra là mình sẽ phải chịu sự công kích của dư luận. 

    Rồi tôi tự nhủ: Cơ nghiệp này bị tan tành cũng được. Trong đầu tôi đã chấp nhận điều đó. Thế tiếp theo thì sao nhỉ? 

    Ừm, vì cơ nghiệp đã tan tành rồi nên tôi có lẽ sẽ phải tìm việc khác để làm. Điều đó cũng không tệ lắm!. Tôi rất rành về dầu mỏ nên có lẽ nhiều doanh nghiệp sẽ khá hoan hỉ nhận tôi vào làm việc. Tôi bắt đầu cảm thấy khá hơn. Nỗi khiếp đảm mà tôi đã trải qua trong ba ngày ba đêm vừa rồi bắt đầu thu nhỏ lại. Tôi bình tĩnh hơn. Và thật ngạc nhiên, tôi đã có thể suy nghĩ được. 

    Lúc này, tôi đã đủ minh mẫn để tiến đến bước 3, Cải thiện tình trạng tồi tệ nhất. Khi tôi nghĩ đến các giải pháp, một khía cạnh hoàn toàn mới hiện ra trước mắt tôi. Nếu tôi kể cho luật sư của tôi nghe toàn bộ sự tình, có thể ông ấy sẽ tìm ra một lối thoát nào đó, mà tôi chưa hề nghĩ đến. Tôi biết là nghe có vẻ ngớ ngẩn khi nói rằng trước đó, tôi chưa từng nghĩ tới việc ấy, nhưng đương nhiên là tôi đã không hề nghĩ tới việc ấy, vì tôi chỉ lo lắng mà thôi! Tôi lập tức xốc lại tinh thần rằng, việc đầu tiên mà tôi sẽ làm vào sáng hôm sau là đi gặp luật sư, sau đó tôi lên giường và lăn ra ngủ. 

    Việc đó kết thúc thế nào ư? Vâng, sáng hôm sau, luật sư khuyên tôi tới gặp công tố của quận và kể cho ông ấy biết sự thật. Tôi làm đúng như thế. Kể xong, tôi vô cùng sửng sốt khi nghe viên công tố quận nói rằng mánh lới tống tiền này đã tiếp diễn mấy tháng trời và người đàn ông tự xưng là nhân viên Chính phủ ấy thật ra là một tên lừa đảo đang bị cảnh sát truy nã. Thật nhẹ nhõm khi nghe được tất cả những chuyện đó sau khi tôi đã vật vã suốt ba ngày liền và tự hỏi liệu tôi có nên trao đô la cho gã bịp bợm lành nghề kia hay không! 

    Trải nghiệm này đã dạy tôi một bài học nhớ đời. Giờ đây, bất cứ khi nào phải đối diện với một vấn đề áp lực có thể khiến tôi phải lo lắng, tôi lại tặng nó thứ mà tôi gọi là công thức của ông già Willis H. Carrier.  

    Lúc Willis H. Carrier còn đang lo lắng về dụng cụ làm sạch khí đốt mà ông ấy đã lắp đặt cho một thiết bị ở thành phố Crystal, tiểu bang Missouri, một người đàn ông ở Broken Bow ở tiểu bang Nebraska đang soạn thảo di chúc của mình. Tên ông ấy là Earl P. Haney. Ông bị loét tá tràng. Ba bác sĩ, trong đó có một chuyên gia nổi tiếng về viêm loét, đã thông báo với Haney rằng bệnh của ông vô phương cứu chữa. Họ bảo ông đừng ăn thứ này thứ nọ, đừng bực bội hay lo âu, phải thật sự bình tĩnh. Họ cũng bảo ông nên viết di chúc đi! 

    Những vết loét đó đã khiến Earl P. Haney từ bỏ một vị trí được trả lương hậu hĩnh. Thế nên bây giờ, ông chẳng còn việc gì để làm, chẳng còn gì để trông mong nữa ngoài việc chết mòn. Sau đó, ông đưa ra một quyết định, một quyết định hiếm thấy và khác thường. Vì mình chỉ còn sống được một thời gian ngắn nữa thôi, ông nói, nên có lẽ mình cần làm chính là khiến quãng thời gian ấy trở nên thật tuyệt vời!. Mình vẫn luôn ao ước được đi khắp thế giới trước khi chết. Nếu như mình sắp chết thì mình phải thực hiện điều ước đó ngay bây giờ. Thế là ông ấy đặt vé.

    Các bác sĩ kinh hãi! Chúng tôi phải cảnh báo anh rằng, họ nói với ông Haney, nếu anh cứ kiên quyết đi thì anh sẽ được mai táng ngoài biển đấy. 

    Không, không được đâu, ông đáp. Tôi đã hứa với thân quyến rằng tôi sẽ được mai táng trong khu đất của gia đình tôi ở Broken Row của Nebraska rồi. Vậy nên, tôi sẽ mua một cái hũ đựng tro cốt và mang nó theo.Ông ấy mua một cái hũ đựng tro và mang lên tàu thật. Sau đó, thỏa thuận với công ty tàu thủy rằng khi ông từ trần, hãy đặt thi thể ông trong phòng lạnh và cứ để như thế cho đến khi con tàu trở về nguyên quán. Ông bắt đầu chuyến hành trình, thấm nhuần tinh thần của ông già Omar ( chú thích 1 ): 

    Hãy tận hưởng những gì mà ta còn chưa trải qua!

    Trước khi chúng ta cũng tan vào cát bụi.

    Cát bụi lại trở về với cát bụi, và khi nằm dưới cát bụi.

    Sẽ chẳng có rượu vang, chẳng ca, chẳng hát và không cả

    cái chết!. 

    Tuy nhiên, ông ấy đã không đi du lịch mà chẳng có rượu vang. Tôi uống whisky pha nước ngọt và hút xì gà dài trong suốt cuộc hành trình, ông Haney viết trong bức thư mà tôi đang để trước mặt. Tôi ăn đủ thứ, ngay cả những đồ ăn bản địa của xứ lạ, mà chắc chắn sẽ gây hại cho tôi. Tôi sống hưởng thụ hơn bao giờ hết! Chúng tôi đã đi qua những đợt mưa bão, mà đáng lẽ ra đã khiến tôi phải nằm trong hũ, vì khiếp sợ rồi. Thế nhưng, tôi lại thấy cực kì phấn khích với toàn bộ chuyến phiêu lưu này. 

    Tôi chơi đủ trò trên tàu, ca hát, kết bạn, thức đến nửa đêm. Khi chúng tôi tới Trung Quốc và Ấn Độ, tôi nhận ra rằng, những rắc rối và các mối bận tâm trong công việc mà tôi từng phải đối mặt khi còn ở nhà đúng là thiên đường so với cảnh bần hàn và đói khát ở phương Đông. Tôi ngừng lo lắng vớ vẩn và cảm thấy khỏe khoắn. Khi quay trở lại Mỹ, tôi lên được 90 pounds ( chú thích 2 ). Tôi gần như quên hẳn việc mình từng bị loét dạ dày. Trong đời mình, chưa bao giờ tôi cảm thấy tuyệt đến thế. Tôi lập tức bán lại cái hũ đựng tro cốt cho người bên dịch vụ tang lễ rồi quay trở lại với công việc. Từ đó đến nay, tôi chưa bị ốm một ngày nào nữa. 

    Chú thích: Omar Tức Omar Khayyám (18/5/1048 4/12/1123), nhà thiên văn học, toán học, nhà thơ người Iran. Mặc dù gặp rất nhiều thăng trầm trong cuộc sống, từng bị đày ải ở nhiều nơi vì những quan điểm chính trị, tôn giáo khác biệt, Omar Khayyám vẫn đạt được nhiều thành tựu trong các lĩnh vực thiên văn học, toán học, triết học, khoáng sản học…, trong đó có việc tiến hành một cuộc cải cách lớn về lịch, lập ra một hệ thống lịch mới hay việc đề xuất phương pháp giải bài toán phương trình bậc ba trong trường hợp parabol và đường tròn. 

    Chú thích 2: 90 pounds, tức gần 41kg. 

    Khi việc đó xảy ra, Earl P. Haney thậm chí còn chưa bao giờ nghe nói về Willis H. Carrier và kĩ năng giải quyết lo âu của ông ấy. Nhưng bây giờ, tôi nhận ra rằng, ông mới kể cho tôi nghe, tôi đã vô thức sử dụng nguyên lí y như vậy. Tôi chấp nhận tình trạng tồi tệ nhất có thể xảy ra và trong trường hợp của tôi, đó chính là cái chết. Và rồi tôi cải thiện tình trạng đó, bằng cách nỗ lực tận hưởng các lạc thú trần gian trước khi tôi giã biệt cõi đời… Nếu, ông tiếp tục, nếu tôi cứ tiếp tục lo lắng sau khi đặt chân lên con tàu đó thì chắc chắn tôi đã hồi hương trong quan tài. Nhưng tôi đã thư giãn, đã quên đi tất cả. Và sự tĩnh tâm, đã đem đến cho tôi một nguồn sinh lực hoàn toàn mới, thứ đã thực sự cứu rỗi cuộc đời tôi, (Ông Earl P. Haney hiện cư ngụ ở số 52, đường Wedgemere, thành phố Winchester, tiểu bang Massachusetts). 

    Nào, nếu như Willis H. Carrier có thể cứu được một hợp đồng trị giá 20.000 đô la, nếu vị doanh nhân ở New York có thể cứu bản thân khỏi một vụ tống tiền, nếu Earl P. Haney có thể thực sự cứu rỗi cuộc đời ông ấy nhờ việc vận dụng công thức kì diệu đó, thì lẽ nào nó không phải là lời giải đáp cho một số rắc rối của các bạn?. Thậm chí, nó còn có thể giải quyết một số vấn đề mà bạn vẫn nghĩ là không thể giải quyết được, có phải thế không? 

    Vậy thì, Quy tắc số hai là : nếu bạn đang lo lắng về vấn đề gì, hãy áp dụng giải pháp kỳ diệu của Willis H. Carrier bằng cách thực hiện 3 điều sau:

    1/ Tự hỏi bản thân: Điều tệ nhất có thể xảy ra là gì.

    2/ Chuẩn bị tinh thần chấp nhận điều tồi tệ nhất.

    3/ Nỗ lực cải thiện tình trạng xấu nhất.  

  • Chương 1: SỐNG TRONG NGĂN KÍN CỦA NGÀY HÔM NAY

    PHẦN 1: NHỮNG ĐIỀU CƠ BẢN MÀ BẠN NÊN BIẾT VỀ LO ÂU. 

    Chương 1. Sống trong ngăn kín của ngày hôm nay. 

    Mùa xuân năm 1871, một chàng trai trẻ đã cầm một cuốn sách lên và đọc được một dòng chữ sẽ ảnh hưởng sâu sắc tới tương lai của anh ấy. Chàng sinh viên y khoa ở Bệnh viện Đa khoa Montreal này, đang lo lắng về việc vượt qua kì thi cuối cùng, lo lắng về chuyện làm gì, đi đâu, hành nghề thế nào, kiếm sống ra sao. Dòng chữ mà chàng sinh viên y khoa đó đọc vào năm 1871, đã giúp ông trở thành vị bác sĩ nổi tiếng nhất ở thế hệ ấy. Ông đã thành lập ngôi trường Y khoa Johns Hopkins vang danh khắp thế giới. Ông được Hoàng gia Anh bổ nhiệm làm Giáo sư Y khoa của Đại học Oxford, danh vị cao nhất mà một người làm trong ngành Y ở vương quốc Anh có thể nhận được. Ông được Hoàng đế nước Anh phong tước hầu. Khi ông qua đời, cần đến hai tập sách đồ sộ, bao gồm 1.466 trang để kể lại câu chuyện đời ông. 

    Tên ông là William Osler (chú thích 1) . Đây là dòng chữ của Thomas Carlyle (chú thích 2), mà ông đã đọc vào mùa xuân năm 1871, dòng chữ đã giúp ông giải phóng cuộc đời mình khỏi những mối lo âu: Việc chính của chúng ta không phải là quan sát thứ đang tồn tại một cách mơ hồ ở chốn xa xôi, mà là tiến hành công việc đang hiện hữu một cách rõ ràng ngay trong tầm tay. 

    Bốn mươi hai năm sau, vào một đêm xuân êm ả, khi những bông tulip đang nở rộ trong sân trường, người đàn ông đó, ngài William Osler, đã diễn thuyết trước các sinh viên của trường Đại học Yale. Ông kể cho các sinh viên của Đại học Yale rằng một người như ông, người từng là giáo sư của bốn trường đại học và là tác giả của một cuốn sách nổi tiếng, được cho là sở hữu một bộ não đặc biệt. Ông tuyên bố là điều đó không hề đúng. Ông nói rằng những người bạn thân thiết của ông, biết não ông thuộc dạng tầm thường nhất. 

    Vậy thì bí mật thành công của William Osler là gì? Ông nói rằng điều đó có được là nhờ vào việc mà ông gọi là sống trong ngăn kín của ngày hôm nay. William Osler có hàm ý gì khi nói như thế? Vài tháng trước khi thuyết trình ở Đại học Yale, ngài William Osler đã vượt qua Atlantic trên một con tàu lớn. Đứng ở đài chỉ huy của con tàu đó, vị thuyền trưởng có thể nhấn một cái nút và… úm ba la, máy móc kêu leng keng và các bộ phận của con tàu, ngay lập tức ngừng kết nối với nhau và biến thành những ngăn kín không thấm nước.  

    Nào, mỗi người trong số các bạn!, bác sĩ Osler nói với các sinh viên trường Yale, đều là một tổ chức kì diệu hơn con tàu lớn kia rất nhiều và chắc chắn sẽ trải qua một hành trình dài hơn. Tôi thúc giục các bạn nên học cách kiểm soát cỗ máy ấy, để sống trong ngăn kín của ngày hôm nay, như thể đó là phương thức chắc chắn nhất để đảm bảo sự an toàn cho cả chuyến đi. Bước lên đài chỉ huy và thấy rằng ít nhất, các vách ngăn lớn đều vẫn hoạt động. Nhấn một nút và lắng nghe, ở từng cấp độ trong cuộc đời các bạn, những cánh cổng sắt đang ngăn cách Quá Khứ, những ngày dĩ vãng đã chết. Nhấn một nút khác và tấm rèm bằng kim loại rơi xuống, ngăn cách Tương Lai, những ngày mai chưa tới. Thế là các bạn đã yên ổn, yên ổn trong hôm nay!… Để dĩ vãng khép lại đi! Hãy để quá khứ đã chết chôn cất chính nó… Hãy đóng chặt những ngày xưa cũ, những ngày tháng vẫn chiếu sáng con đường dẫn đến cái chết vô vị cho đám người ngốc nghếch… Gánh nặng của ngày mai mà lại được cộng thêm gánh nặng của hôm qua, thì ngay cả kẻ mạnh mẽ nhất cũng phải gục ngã nếu cứ ôm đồm tất cả vào ngày hôm nay. Hãy đóng chặt tương lai, cũng như quá khứ… Tương lai chính là hôm nay… Không có ngày mai nào cả. Ngày cứu rỗi con người chính là bây giờ. Sự phung phí sức lực, nỗi mệt mỏi về mặt tinh thần, những phiền não căng thẳng bám sát bước chân của kẻ luôn trăn trở về tương lai. Hãy đóng thật chặt các vách ngăn ở đầu và cuối lại và chuẩn bị cho việc rèn tập thói quen sống trong ngăn kín của một ngày. 

    Phải chăng bác sĩ Osler có ý cho rằng, chúng ta không nên nỗ lực chuẩn bị cho tương lai?.  

    Không! Hoàn toàn không!. Tuy nhiên, ông ấy có hướng đến việc khẳng định rằng phương thức có lẽ là tốt nhất để chuẩn bị cho tương lai chính là tập trung, bằng tất cả trí tuệ và lòng nhiệt thành của bạn, vào việc thực hiện một cách xuất sắc những phần việc của ngày hôm nay trong chính hôm nay. Đó là phương thức, có lẽ là duy nhất mà bạn có thể chuẩn bị cho tương lai.

    Ngài William Osler còn đề xuất rằng, các sinh viên của trường Yale hãy bắt đầu ngày mới bằng lời cầu nguyện: Xin hãy cho chúng con lượng bánh mì đủ dùng trong ngày hôm nay. 

    Hãy nhớ rằng lời cầu nguyện ấy chỉ yêu cầu lượng bánh mì cho ngày hôm nay. Nó không có ý phàn nàn về chỗ bánh mì cũ mà chúng ta đã phải ăn vào ngày hôm qua; và nó cũng không mang hàm ý rằng: Ôi Chúa ơi, gần đây, đất trồng lúa mì bị khô hạn quá và chúng con có lẽ đang phải chịu một đợt hạn hán nữa rồi, vậy thì con biết làm thế nào để có bánh mì mà ăn vào mùa thu tới cơ chứ? Hay biết đâu con sẽ bị mất việc, ôi Chúa ơi, thế thì con có thể có bánh mì bằng cách nào đây?. 

    Chú thích 1: William Osler ( sinh ngày 12 tháng 7 năm 1849, mất ngày 29 tháng 12 năm 1919): Là một bác sĩ người Canada, người được xem là cha đẻ của Y học hiện đại. 

    Chú thích 2: Thomas Carlyle (sinh ngày 4 tháng 12 năm 1795, mất ngày 5 tháng 2 năm 1881): Là một nhà triết học, nhà châm biếm, nhà văn, nhà sử học và giáo viên người Scotland. Ông được coi như nhà bình luận xã hội quan trọng nhất thế giới. 

    Không, lời cầu nguyện này dạy chúng ta rằng, chỉ yêu cầu bánh mì cho ngày hôm nay thôi. Bánh mì của ngày hôm nay chính là loại bánh mì duy nhất, mà các bạn có thể ăn được. 

    Ngày xửa ngày xưa, có một nhà hiền triết nghèo xác xơ lang thang khắp miền đất nhiều sỏi đá. Ở đó, dân chúng mưu sinh rất vất vả. Một ngày nọ, trên một quả đồi, đám đông tụ tập quanh ngài và ngài đã nói ra những lời mà có lẽ, đó là diễn ngôn được trích dẫn nhiều nhất và được lưu truyền mọi lúc mọi nơi. Diễn ngôn bao gồm ba mươi tư chữ này, đã vang vọng suốt nhiều thế kỉ: Vì vậy, đừng nghĩ đến ngày mai, bởi vào ngày mai, ta lại phải nghĩ đến những việc của ngày hôm ấy. Lo đủ cho ngày hôm nay là đã nhọc nhằn lắm rồi. 

    Nhiều người đã bác bỏ những lời nói ấy của Chúa Jesus: Đừng nghĩ đến ngày mai. Họ đã bác bỏ những lời nói ấy như thể, đó là một lời khuyên mang tính lí tưởng, như thể đó là một phần của chủ nghĩa thần bí phương Đông. Tôi phải nghĩ đến ngày mai chứ, họ nói như thế. Tôi phải có bảo hiểm để bảo vệ gia đình mình. Tôi phải dành tiền để dưỡng già. Tôi phải lên kế hoạch và chuẩn bị cho chặng đường sắp tới. 

    Đúng! Đương nhiên là các bạn phải làm những việc đó. Sự thật là những lời nói đã được lưu truyền hơn ba trăm năm qua của Chúa Jesus, không đánh đồng hôm nay với thời kì trị vì của vua James, quãng thời gian mà những lời nói ấy muốn ám chỉ. Ba trăm năm trước, từ nghĩ thường có nghĩa là lo lắng. Trong các phiên bản Kinh Thánh hiện đại, phát biểu của Chúa Jesus đã được dẫn lại một cách chính xác hơn như sau: Đừng lo lắng về ngày mai. 

    Đúng vậy, đương nhiên là phải nghĩ cho ngày mai, phải cân nhắc thật cẩn thận, lên kế hoạch và chuẩn bị. Tuy nhiên, chớ nên lo lắng. 

    Trong thời kì chiến tranh, các vị chỉ huy quân sự của chúng ta đều lên kế hoạch cho ngày mai, nhưng họ không nhất thiết phải lo lắng. Tôi đã cử những chiến binh và đội ngũ xuất sắc nhất mà chúng ta có, Đô đốc Ernest J. King ( chú thích 1 ), chỉ huy của Hải quân Mĩ nói, và giao cho họ phái đoàn có vẻ là thông thái nhất. Đó là tất cả những gì mà tôi có thể làm được. 

    Nếu tàu đắm, Đô đốc King tiếp tục nói, tôi không thể đưa nó lên được. Nếu như nó sắp sửa chìm xuống, tôi cũng không thể ngăn nổi. 

    Thay vì gặm nhấm vấn đề của ngày hôm qua, tôi có thể sử dụng thời gian một cách hữu hiệu hơn, để giải quyết vấn đề của ngày mai. Hơn nữa, nếu cứ để những điều đó chiếm hết tâm trí, thì chính tôi sẽ chẳng thể nào tồn tại lâu được. 

    Chú thích 1: Ernest J. King (sinh ngày 23 tháng 11 năm 1878, mất ngày 25 tháng 6 năm 1956): Là một sĩ quan trong lực lượng Hải quân Mỹ, từng giữ chức vụ Tổng Tư lệnh của Hạm đội Mỹ và Chỉ huy trưởng Hoạt động Hải quân trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai. 

    Dù ở thời chiến hay thời bình, sự khác biệt chủ yếu giữa tư duy tích cực và tư duy tiêu cực vẫn là: Tư duy tích cực đối diện với nguyên nhân và hệ quả, từ đó dẫn đến việc thiết lập kế hoạch một cách logic và hiệu quả. Trong khi đó, tư duy tiêu cực thường dẫn đến căng thẳng và suy nhược thần kinh. 

    Gần đây, tôi có vinh hạnh được phỏng vấn ngài Arthur Hays Sulzberger, người xuất bản một trong những tờ tạp chí nổi tiếng nhất thế giới, The New York Times, (Thời báo New York). Ngài Sulzberger kể với tôi rằng, khi Chiến tranh Thế giới thứ Hai bùng nổ khắp châu Âu, ngài ấy đã bàng hoàng và lo lắng cho tương lai đến mức gần như không thể ngủ được. Ngài thường rời khỏi giường vào lúc nửa đêm, lấy vải canvas và mấy tuýp màu vẽ, nhìn vào gương và cố họa lại chân dung của chính mình. Ngài vốn không hiểu gì về hội họa, nhưng vẫn vẽ như thường để kéo tâm trí ra khỏi những lo lắng. Ngài Sulzberger nói với tôi rằng, ngài không thể trục xuất được các mối bận tâm và tìm được sự an nhiên cho đến khi ngài làm theo một câu hát trong một bài thánh ca,ở giáo đường, mà ngài coi như phương châm sống: Từng bước đã đủ với con rồi. 

    Xin hãy dẫn lối cho con bằng ánh sáng nhân từ của Người…  

    Xin Người dắt con từng bước. 

    Con chẳng cầu thấy cảnh tượng xa xa.

     Từng bước đã đủ với con rồi. ( chú thích 1)  

    Chú thích 1: Đây là những ca từ trong bài hát Lead, Kindly Light, (Dẫn con từng bước), một bài thánh ca nổi tiếng do Linh mục John Henry Newman sáng tác vào năm 1833, dựa trên bài thơ The pillar of cloud. Bài hát này được công bố lần đầu tiên vào năm 1834 trên tạp chí British Magazine. 

    Cũng vào thời điểm ấy, một chàng trai trẻ mặc quân phục ở một nơi nào đó thuộc châu Âu, đã học được bài học tương tự. Tên anh là Ted Bengermino, ngụ tại số 5716, đường Newholme, thành phố Baltimore, tiểu bang Maryland. Lo lắng khiến anh trở thành một trường hợp điển hình cho sự rối loạn thần kinh do chiến tranh gây ra. 

    Ấy là vào tháng Tư năm 1945, Ted Bengermino viết, tôi lo lắng đến mức đã phát triển một chứng bệnh, mà các bác sĩ gọi là tràng ngang co thắt, gây nên những cơn đau dữ dội. Nếu chiến tranh còn chưa kết thúc lúc mà tình trạng đó xảy ra, thì chắc chắn tôi đã suy kiệt hoàn toàn về mặt thể chất. 

    Tôi cực kì mệt mỏi. Tôi là Hạ sĩ quan ở Dịch vụ Tử sĩ ( chú thích 1 ), thuộc Sư đoàn Bộ binh 94. Công việc của tôi là giúp thiết lập và duy trì việc ghi chép, về tất cả những người bị thiệt mạng hoặc mất tích trong khi làm nhiệm vụ và cả những người nằm viện. Tôi cũng phải hỗ trợ khai quật thi thể của những quân đồng minh và cả quân địch đã bị giết chết và chôn cất một cách sơ sài trong những nấm mồ nông, khi chiến tranh đang ở lúc đỉnh điểm. Tôi phải tập hợp các vật dụng cá nhân của những người đó lại và nhìn chúng được trao trả cho cha mẹ hoặc những người thân thiết nhất của họ, những người sẽ rất quý trọng các vật dụng ấy. Tôi luôn luôn lo lắng bởi sợ rằng chúng tôi có thể gây ra những lầm lẫn nghiêm trọng và đáng xấu hổ. Tôi lo lắng về việc, liệu bản thân tôi có thể vượt qua tất cả những điều này hay không. Tôi lo lắng rằng, liệu tôi có còn được sống để ôm đứa con duy nhất của mình trong vòng tay không nữa, đứa con trai mới 16 tháng tuổi, mà tôi còn chưa nhìn thấy mặt. Tôi lo lắng và mệt mỏi đến mức sụt mất 34 pounds ( chú thích 2). Tôi điên cuồng đến mức gần như mất trí. Tôi nhìn hai bàn tay của mình. Chúng hầu như chẳng còn gì ngoài da bọc xương. Tôi kinh hãi, với ý nghĩ về việc sẽ trở về nhà trong bộ dạng một phế nhân. Tôi ngã quỵ và khóc nức nở như một đứa trẻ. Tôi mất bình tĩnh đến mức, nước mắt cứ thế tuôn rơi bất cứ khi nào tôi ở một mình. Có một giai đoạn, ngay trước khi trận chiến Bulge ( chú thích 3) nổ ra, tôi đã khóc nhiều đến mức gần như từ bỏ hi vọng về việc còn có thể làm người bình thường một lần nữa. 

    Chú thích 1: Dịch vụ Tử sĩ (Graves Registration hay Graves Registration Service, tiền thân là Mortuary Affairs): Là một dịch vụ thuộc Tổng cục Hậu cần của quân đội Mĩ, có nhiệm vụ khôi phục, nhận diện, vận chuyển và chuẩn bị hậu sự cho những binh sĩ Mĩ và quân đồng minh của Mĩ bị thiệt mạng trong chiến tranh. Các phần cơ thể còn lại của những người thuộc phe đối địch hoặc không cùng chiến tuyến sẽ được tập hợp lại và trao trả cho chính quyền tương ứng. 

    Chú thích 2:Pound: Đơn vị đo khối lượng của Anh. 1 pound = 0,45359237kg. Như vậy, 34 pounds tương đương với gần 15,5kg. 

    Chú thích 3: Trận chiến Bulge, (The battle of The Bulge): Còn được gọi là Trận Chiến ở Ardennes, kéo dài từ ngày 16 tháng 12 năm 1944 đến ngày 16 tháng 1 năm 1945. Đây được xem là canh bạc cuối cùng của Hitler và trận đánh đẫm máu nhất của Mỹ, trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, mở màn bằng cuộc phản công quy mô lớn của khoảng 300.000 quân Đức, cùng hàng nghìn xe tăng xuyên qua rừng Ardennes. Con số thương vong của cả hai phe đều đặc biệt cao. Cuối cùng, sự quả cảm của quân đội Mỹ đã đặt dấu chấm hết cho hi vọng lật ngược thế cờ của Đức Quốc xã. 

    Tôi kết thúc tất cả trong một bệnh xá của quân đội. Những lời khuyên của một bác sĩ quân y, đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời tôi. Sau khi khám tổng quát cho tôi, ông ấy thông báo rằng những vấn đề của tôi đều thuộc về tinh thần. Ted này, ông ấy nói, tôi muốn cậu nghĩ rằng cuộc đời cậu giống như một chiếc đồng hồ cát. Cậu biết là có hàng nghìn hạt cát ở phần trên của chiếc đồng hồ và tất cả đều chầm chậm, từ từ chảy qua khe hẹp ở phần giữa. Cả cậu và tôi đều không thể làm gì để khiến cho nhiều hơn một hạt cát đi qua khe hẹp ấy, mà không làm hư hại đến chiếc đồng hồ. Cậu, tôi và tất cả những người khác đều giống như chiếc đồng hồ cát. Khi chúng ta bắt đầu vào mỗi sáng, có hàng trăm nhiệm vụ mà chúng ta cảm thấy là chúng ta phải hoàn thành trong ngày hôm ấy, nhưng nếu chúng ta không thực hiện mỗi lúc một việc và để chúng chầm chậm, từ từ diễn tiến trong ngày giống như những hạt cát đã chảy qua khe hẹp của chiếc đồng hồ cát, thì chúng ta sắp sửa phá vỡ cấu trúc cơ thể hoặc tinh thần của chính chúng ta đấy. 

    Tôi đã thực hành triết lí ấy kể từ cái ngày đáng nhớ, mà vị bác sĩ quân y kia đã dạy cho tôi. Mỗi lúc một hạt cát… Mỗi lúc một nhiệm vụ. Lời khuyên ấy đã cứu rỗi thể xác và tinh thần của tôi trong suốt chiến tranh; và nó cũng giúp ích cho tôi trong công việc làm ăn hiện nay nữa. Tôi là nhân viên quản lí kho của Công ty Tín dụng Thương mại ở Baltimore ( chú thích 1 ). Tôi nhận thấy những vấn đề phát sinh trong kinh doanh, cũng tương tự như những vấn đề đã phát sinh dưới thời chiến; có đến hai chục đầu việc cần được thực hiện cùng lúc, và chỉ có rất ít thời gian để giải quyết tất cả. Hàng dự trữ trong kho còn ít. Những mẫu đơn mới cần chúng tôi xử lí, sắp xếp lại hàng hóa, thay đổi địa chỉ, mở,đóng văn phòng… Thay vì để mình bị căng thẳng, tôi khắc ghi điều mà vị bác sĩ đó đã nói với tôi: Mỗi lúc một hạt cát, mỗi lúc một nhiệm vụ. Nhờ việc nhắc đi nhắc lại, những lời ấy hết lần này đến lần khác, tôi đã hoàn thành các nhiệm vụ của mình theo một phương thức hiệu quả hơn và giải quyết xong công việc mà không phải trải qua cảm giác rối bời và hỗn loạn ,thứ đã gần như phá nát tôi trên chiến trường. 

    Chú thích 1: Baltimore: Là thành phố độc lập thuộc tiểu bang Maryland, nằm ở bờ biển phía đông Mỹ. Đây cũng là thành phố lớn nhất tiểu bang Maryland và là trung tâm công nghiệp và văn hóa lớn của tiểu bang này. 

    Một trong những nhận định gây sửng sốt nhất về lối sống hiện nay của chúng ta, là phân nửa số giường bệnh, trong các bệnh viện đều dành cho những bệnh nhân mắc chứng căng thẳng và rối loạn thần kinh. Những người bị đè bẹp dưới gánh nặng khủng khiếp của quá khứ chất chồng và tương lai đáng sợ. Tuy nhiên, giá như họ lưu ý đến những lời của Chúa Jesus: Đừng lo lắng về ngày mai hay của ngài William Osler: Sống trong ngăn kín của ngày hôm nay, thì giờ đây, đại đa số những người đó đã có thể dạo bước trên phố phường, sống vui vẻ và hữu ích rồi. 

    Bạn và tôi đang hiện diện ở chính khoảnh khắc hai thứ vô tận gặp gỡ nhau: cái quá khứ mênh mông, đã tồn tại từ rất lâu rồi và cái tương lai đang tiến đến thời điểm cuối cùng của cuộc đời con người ( chú thích 1 ). Chúng ta không thể sống trong cả hai thứ vô tận ấy được, không thể nào, dù chỉ là trong một phần của một giây. Thế nhưng, khi cố gắng làm điều đó, chúng ta có thể phá nát cả thể xác lẫn linh hồn của chính chúng ta. Bởi vậy, hãy bằng lòng với việc sống trong thời khắc duy nhất, mà chúng ta có thể sống: từ giờ cho đến lúc đi ngủ. Nói như Robert Louis Stevenson ( chú thích 2): Bất cứ ai cũng có thể mang được gánh nặng của mình, dù nhọc nhằn đến mức nào, cho đến khi màn đêm buông xuống. Bất cứ ai cũng có thể thực hiện phần việc của mình, dù nhọc nhằn đến mức nào, trong một ngày. Bất cứ ai cũng có thể sống một cách dịu dàng, nhẫn nại, êm ái và thuần khiết cho đến khi mặt trời xuống núi. Và đó chính là ý nghĩa thực sự của cuộc đời. 

    Chú thích 1: Đến thời điểm cuối cùng của cuộc đời con người: Trong nguyên tác của Dale Carnegie, là to the last syllable of recorded time. Đây vốn là một lời thoại của nhân vật Macbeth, trong hồi 5, cảnh 5 của vở kịch Macbeth do William Shakespeare sáng tác. Có nhiều cách giải thích khác nhau về ý nghĩa của lời thoại này, đặc biệt là về cụm từ recorded time. Một số người hiểu recorded time là việc ghi chép về cuộc đời của từng con người. Trong khi đó, có ý kiến cho rằng lời thoại này có liên quan đến Ngày phán xử cuối cùng, trong quan niệm Thiên Chúa giáo và recorded time đồng nghĩa với lịch sử loài người. Đặt trong bối cảnh của Macbeth, to the last syllable of recorded time, có thể được hiểu là, đến thời điểm cuối cùng của cuộc đời con người, nghĩa là đến thì tương lai xa xôi, khi mà mọi sự kiện đang diễn ra ở thì hiện tại đều trở thành dĩ vãng bị quên lãng. 

    Chú thích 2: Robert Louis Stevenson sinh ngày 13 tháng 11 năm 1850, mất ngày 3 tháng 12 năm 1894): Là một nhà văn người Scotland, ông là tác giả của 4 công trình khảo luận; 7 cuốn tiểu thuyết; 5 tập truyện hoang đường; 2 tập truyện phiêu lưu; 3 tập thơ; 5 cuốn tiểu truyện về du lịch và địa thế học; 1 cuốn sách lịch sử chính trị và một số tài liệu khác. Hai trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất của R. L. Stevenson là tiểu thuyết Đảo giấu vàng, Bác sĩ Jekyll và ông Hide. Ông khiến nhiều người cảm phục vì sự vui vẻ và can đảm khi chiến đấu với bệnh tật. 

    Vâng, đó chính là tất cả những gì mà cuộc đời mong muốn ở chúng ta, nhưng bà E. K. Shields ở số 815 phố Court, (thành phố Saginaw, tiểu bang Michigan) lại trở nên tuyệt vọng đến mức có ý định tự tử, trước khi học được rằng hãy sống cho đến lúc đi ngủ. Năm 1937, chồng tôi qua đời, bà Shields nói khi kể cho tôi nghe về cuộc đời bà, tôi rất buồn phiền và gần như không còn một xu nào. Tôi viết thư cho người chủ cũ của tôi, ông Leon Roach ở công ty Roach Fowler tại thành phố Kansas và được đi làm lại. Ngày trước, tôi từng bán sách cho các trường học ở nông thôn và thành thị để mưu sinh. Hai năm trước, khi chồng tôi ngã bệnh, tôi đã bán đi chiếc ô tô của mình; nhưng tôi đã xoay xở tích cóp đủ tiền để mua một cái ô tô cũ và bắt đầu đi bán sách trở lại. 

    Tôi từng nghĩ rằng việc rong ruổi trên đường, sẽ giúp tôi nhẹ nhõm hơn. Nhưng hóa ra, cảnh đơn thương độc mã và ăn uống một mình lại khiến tôi sầu não hơn. Một vài vùng đất chẳng lấy gì làm sung túc và tôi nhận ra thật khó để bù lại các khoản chi cho xe cộ, khi mà số tiền thu được quá nhỏ nhoi. 

    Mùa xuân năm 1938, tôi làm ở Versailles, (tiểu bang Missouri). Các trường đều nghèo, đường sá thì xuống cấp, tôi cô đơn và chán nản đến mức có một lần, tôi đã tính tự tử. Dường như khi ấy, thành công là điều không thể xảy ra. Tôi chẳng có gì để làm mục đích sống cả. Tôi khiếp sợ việc tỉnh dậy vào mỗi sáng và đối diện với cuộc đời. Tôi sợ đủ thứ: sợ không thể trả nổi các chi phí cho chiếc xe; sợ không thể trả được tiền thuê nhà; sợ không đủ ăn. Tôi lo sợ khi sức khỏe mỗi lúc một tệ đi, mà tôi lại chẳng có tiền để chạy chữa. Tất cả những gì còn níu giữ tôi khỏi việc tự kết liễu cuộc đời mình, là ý nghĩ rằng chị gái tôi chắc sẽ rất đau khổ mà tôi thì chẳng có đủ tiền để lo cho hậu sự của mình. 

    Rồi một ngày, tôi đọc được một bài báo. Nó đã kéo tôi khỏi cơn tuyệt vọng và cho tôi dũng khí để tiếp tục tồn tại. Tôi sẽ không bao giờ thôi biết ơn một câu nói truyền cảm hứng trong bài báo đó: Mỗi ngày là một cuộc đời mới đối với người thông thái. Tôi đã viết câu nói đó ra giấy và dán vào kính chắn gió của ô tô, nơi mà tôi luôn phải nhìn vào khi lái xe. Tôi nhận ra rằng, không phải là quá khó, nếu chỉ sống từng ngày một. Tôi học cách quên đi quá khứ và không bận tâm đến tương lai. Mỗi sáng, tôi tự nhủ: Hôm nay là một cuộc đời mới. 

    Tôi đã thành công trong việc vượt qua nỗi sợ cô đơn và nỗi sợ thiếu thốn của mình. Giờ đây, tôi cảm thấy hạnh phúc và khá thành công khi rất nhiệt thành và yêu sống. 

    Tôi biết giờ đây, tôi sẽ không bao giờ sợ hãi nữa, sẽ không bận tâm đến việc cuộc đời xoay vần tôi ra sao. Tôi biết giờ đây, tôi không phải lo sợ về tương lai nữa. Tôi biết giờ đây, tôi có thể sống từng ngày một và biết rằng mỗi ngày là một cuộc đời mới đối với người thông thái. 

    Bạn nghĩ ai là tác giả của những dòng thơ này:

    Sung sướng thay người đàn ông ấy.

    Người có thể nói hôm nay là của riêng anh. Người có thể tuyên bố một cách chắc nịch rằng:

    Mặc kệ tương lai, vì tôi sống cho hôm nay. 

    Những ca từ đó nghe thật hiện đại phải không? Thế nhưng chúng lại được thi hào người La Mã Horace ( chú thích 1 ), sáng tác vào năm 30 trước Công nguyên đấy! 

    Một trong những điều bi đát nhất trong bản tính của con người, mà tôi được biết là tất cả chúng ta đều có xu hướng chối bỏ cuộc đời. Tất cả chúng ta đều mơ tưởng đến vườn hồng huyền bí ở phía chân trời, thay vì thưởng thức những đóa hồng đang nở rộ ngoài cửa sổ nhà chúng ta hôm nay. 

    Tại sao chúng ta lại ngốc nghếch đến thế, ngốc nghếch một cách thảm thương đến thế cơ chứ?. 

    Chú thích 1: Horace: Tức Quintus Horatius Flaccus (sinh ngày 8 tháng 12 năm 65 Trước Công Nguyên, mất ngày 27 tháng 11 năm 8 Trước Công Nguyên), một nhà thơ của thế kỷ vàng trong văn học La Mã. Ông được xem như một biểu tượng của sự thông thái vì hiểu biết mọi thứ và không ngạc nhiên trước bất cứ điều gì, tiếp nhận cả thành công cũng như thất bại một cách điềm tĩnh, biết từ chối cái không phù hợp với mình, biết vui với những niềm vui bình thường, coi khinh thói bon chen của những kẻ tầm thường, luôn bền bỉ tự hoàn thiện bản thân để đạt đến sự tĩnh lặng trong tâm hồn và sự tự do của ý chí. 

    Lạ lùng thay chuỗi đời nhỏ nhoi của chúng ta!, Stephen Leacock ( chú thích 1), viết: Lúc còn bé thì bảo: Khi nào tôi lớn lên. Nhưng thế thì sao? Lớn lên thì bảo: Khi nào tôi trưởng thành. Và rồi khi trưởng thành, anh ta nói: Khi nào tôi kết hôn. Nhưng kết hôn rồi thì sao nào? Ý nghĩ lại đổi thành: Khi nào tôi có thể nghỉ hưu. Thế rồi lúc đến tuổi về hưu, anh ta nhìn lại khung cảnh mà mình đã đi qua, một cơn gió lạnh lẽo thổi tới, bằng cách nào đó mà anh ta đã bỏ lỡ tất cả và khung cảnh ấy cũng chẳng còn nữa. Mãi đến lúc muộn màng, chúng ta mới học được rằng cuộc đời chính là sống trong từng ngày, từng giờ một. 

    Sinh thời, ông Edward S. Evans ( chú thích 2 ) ở Detroit gần như đã tự sát vì lo âu, trước khi học được rằng cuộc đời chính là sống trong từng ngày, từng giờ một. Lớn lên trong cảnh nghèo khó, Edward Evans kiếm được những đồng tiền đầu tiên nhờ việc bán báo, rồi trở thành nhân viên của một cửa hàng tạp hóa. Sau đó, để nuôi bảy miệng ăn, ông nhận làm trợ lí ở thư viện. Đồng lương rất bèo bọt nhưng ông không dám bỏ việc. Tám năm trôi qua, trước khi ông có đủ dũng khí để bắt đầu sự nghiệp của riêng mình. Thế nhưng khi ông bắt đầu, ông đã gây dựng nên một doanh nghiệp có lợi nhuận 20.000 đô la trên năm từ số tiền đầu tư ban đầu chỉ vỏn vẹn 55 đô la đi mượn. 

    Chú thích 1: Stephen Leacock sinh ngày 3 tháng 12 năm 1869, mất ngày 28 tháng 3 năm 1944): Là một giáo viên, nhà khoa học chính trị, nhà văn người Canada. Ông được biết đến với sự hài hước nhẹ nhàng cùng những lời chỉ trích về sự ngu ngốc của mọi người. 

    Chú thích 2: Edward S. Evans ( sinh 1879 mất năm 1945): Là một doanh nhân, sĩ quan người Mỹ. Ông là Chủ tịch Công ty Evans Products, sau đó tham gia quân đội Mỹ và thăng đến hàm Trung tá trong lực lượng Không quân. Không chỉ là người sáng lập Hiệp hội Tàu lượn Quốc gia, tiền thân của Hiệp hội Tàu lượn Mỹ, E. S. Evans còn lập kỉ lục đi vòng quanh thế giới trong 28 ngày, 14 giờ và 36 phút bằng phương tiện giao thông đường không, đường bộ và đường thủy vào năm 1926. 

    Thế rồi mùa đông giá lạnh ập đến, cái giá lạnh của sự chết chóc. Ông kí một tấm séc lớn cho một người bạn và rồi người bạn ấy vỡ nợ. Tai họa lên đến đỉnh điểm, khi rất nhanh sau đó, ngân hàng mà ông đã kí gửi toàn bộ tiền bạc của mình cũng phá sản. Ông không chỉ mất sạch sành sanh, mà còn chìm trong số nợ lên tới 16.000 đô la. Các dây thần kinh của ông không thể chịu đựng được nữa. Tôi không ăn, không ngủ được, ông nói với tôi. Tôi mắc một chứng bệnh kì lạ. Lo âu và không gì ngoài lo âu, ông nói, đã gây ra chứng bệnh ấy. 

    Một ngày, khi đang đi xuống phố, tự nhiên tôi xây xẩm mặt mày rồi ngã ra vỉa hè. Tôi không đi lại được nữa. Tôi nằm liệt giường, người đầy mụn nhọt. Thật sự đau khổ khi phải nằm một chỗ với đám nhọt đang mưng mủ. Mỗi ngày, tôi một yếu dần đi. Cuối cùng, bác sĩ bảo tôi rằng tôi chỉ còn sống được hai tuần nữa thôi. Tôi rất sốc. Tôi viết sẵn di chúc rồi nằm chờ chết. Bây giờ thì đấu tranh hay lo lắng cũng chẳng giải quyết được việc gì nữa rồi. Tôi từ bỏ, nghỉ ngơi và nhắm mắt lại. Tôi đã không thể ngủ yên suốt hai tiếng đồng hồ trong hàng tuần liền. Vậy mà giờ đây, khi những vấn đề trên trần thế của tôi đang sắp sửa chấm dứt, tôi lại ngủ được như một em bé. Tình trạng mệt mỏi, kiệt quệ bắt đầu biến mất. Tôi ăn ngon miệng và lên cân. 

    Mấy tuần sau, tôi đã có thể đi lại bằng nạng. Sau sáu tuần nữa, tôi đã có thể quay trở lại làm việc. Tôi đã từng kiếm được 20.000 đô la một năm, nhưng giờ đây, tôi lại cảm thấy hoan hỉ khi làm một công việc có mức lương 30 đô la một tuần. Tôi bán những miếng gỗ, để kê vào phía sau bánh xe ô tô khi người ta vận chuyển những chiếc xe đó trên các các phương tiện. Giờ đây, tôi đã học được một bài học. Không còn mối lo nào về chính mình nữa, không còn tiếc nuối về những chuyện đã xảy ra trong quá khứ nữa, cũng không còn kinh sợ tương lai nữa. Tôi tập trung tất cả thời gian, sức lực và sự nhiệt thành của mình cho việc bán những miếng gỗ đó. 

    Về sau, ông Edward S. Evans làm ăn rất phát đạt. Chỉ trong vài năm, ông đã trở thành Chủ tịch của Evans Product, công ty có mặt trên Sàn Giao dịch Chứng khoán New York( chú thích 1 ) nhiều năm liền. Khi ông Edward S. Evans tạ thế vào năm 1945, ông là một trong những doanh nhân cấp tiến nhất nước Mỹ. Nếu bạn từng đi máy bay tới Greenland, có thể bạn sẽ hạ cánh ở sân bay mang tên ông: sân bay Evans. 

    Đây là điểm mấu chốt trong câu chuyện này: Ông Edward S. Evans có lẽ sẽ không bao giờ có được cảm giác run lên vì xúc động khi đạt được những thành tựu trong cả công việc kinh doanh lẫn cuộc sống đó, nếu ông không nhận ra sự ngốc nghếch của việc lo lắng, nếu như ông không học được cách sống trọn mỗi ngày. 

    Năm trăm năm trước Công nguyên, triết gia người Hy Lạp Heraclitus ( chú thích 2 ) đã nói với các môn đồ của mình rằng mọi thứ đều thay đổi, ngoại trừ định luật về sự thay đổi. Ngài nói, các con không thể tắm hai lần trong một dòng sông. Dòng sông biến đổi từng giây, từng phút và người tắm trong dòng sông ấy cũng như thế. Cuộc sống cứ biến đổi không ngừng. Thứ chắc chắn duy nhất chính là hiện tại. Vì sao lại làm xước xát vẻ đẹp của việc sống trong hiện tại khi cứ cố gắng giải quyết những vấn đề của một tương lai vốn bị chìm khuất trong những biến đổi không ngừng và sự vô thường, một tương lai mà không ai có thể nói trước được điều gì cả? 

    Chú thích 1: Sàn Giao dịch Chứng khoán New York, (New York Stock Exchange, còn được gọi là Big Board), là một sàn giao dịch chứng khoán của Mỹ, có trụ sở ở số 11 phố Wall, Hạ Manhattan, thành phố New York. Đây là sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới nếu tính về giá trị vốn hóa thị trường bằng đô la Mỹ và là sàn giao dịch chứng khoán lớn thứ nhì thế giới nếu tính theo số lượng công ty niêm yết. 

    Chú thích 2: Heraclitus (khoảng năm 535 đến năm 475 Trước Công Nguyên): Là nhà triết học duy vật nổi tiếng người Hy Lạp. Ông được xem là ông tổ của phép biện chứng. 

    Người La Mã cổ đại có một từ để nói về điều này. Trên thực tế là hai từ: Carpe diem, nghĩa là Tận hưởng hiện tại hay Chiếm lĩnh hiện tại. Đúng vậy, hãy chiếm lĩnh hiện tại và làm nên những gì tuyệt vời nhất của ngày hôm nay. 

    Đó là triết lí của Lowell Thomas. Tôi mới tận hưởng kì nghỉ cuối tuần trong nông trại của ông và thấy ông đã đóng khung những lời này trong Thánh vịnh số 118 và treo lên các bức tường trong phòng phát thanh để ông có thể thường xuyên nhìn thấy chúng: Đây là ngày mà Thượng đế đã tạo ra. Nay ta hãy hân hoan và hạnh phúc. 

    Chú thích 1: Lowell Thomas (6/4/1892 29/8/1981): Tên đầy đủ là Lowell Jackson Thomas, nhà văn, diễn viên, phát thanh viên người Mỹ. Những tác phẩm nổi tiếng trong sự nghiệp của ông là With Lawrence in Arabia (1924), The First World Flight (1925), Beyond Khiber Pass (1925), The Boy’s Life of Colonel Lawrence (1927), Adventures in Afghanistan for Boys (1928), Raiders of the Deep (1928)… Năm 1976, ông được Tổng thống Gerald Ford trao tặng Huân chương Hòa Bình. L. J. Thomas có hai ngôi sao trên đại lộ Danh vọng ở Hollywood và được đặt tên cho một ngọn núi ở Nam Cực. 

    Trên bàn làm việc của John Ruskin ( chú thích 1 ) có một khối đá mộc mạc chỉ khắc hai chữ: Hôm nay. Và mặc dù tôi chẳng có khối đá nào như thế trên bàn của mình, nhưng tôi đã dán một bài thơ lên gương, nơi tôi có thể nhìn thấy nó vào mỗi sáng khi tôi cạo râu, cũng là bài thơ mà ngài William Osler luôn để trên bàn làm việc của ngài. Đó là một sáng tác của Kalidasa (chú thích 2 ) nhà soạn kịch nổi tiếng người Ấn Độ: 

    Xin chào bình minh.

    Hãy tập trung vào ngày hôm nay!

    Vì đó là sự sống, là sự sống của sự sống. Trong chu trình ngắn ngủi của nó.

    Là tất cả chân lí và sự thật về đời bạn: Niềm hân hoan khi phát triển.

    Sự vinh quang khi hành động. Vẻ rực rỡ khi thành công!

    Vì ngày hôm qua chỉ là một giấc chiêm bao.

    Và ngày mai cũng chỉ là ảo ảnh.

    Nhưng nếu hôm nay sống trọn vẹn thì hôm qua

    sẽ trở thành một giấc mộng tuyệt vời. Và mỗi ngày mai đều sẽ là hình ảnh của hi vọng.

    Vậy nên, hãy thật tập trung vào ngày hôm nay!

    Đấy chính là lời chào bình minh. 

    Chú thích 1: John Ruskin (8/2/1819 20/1/1900): Là nhà văn, triết gia, nhà phê bình nghệ thuật, nhà bác học người Anh. Ông là tác giả của nhiều công trình về địa lí, kiến trúc, thần thoại, điểu học, văn học, giáo dục, thực vật và kinh tế chính trị. 

    Chú thích 2: Kalidasa: Là nhà thơ, nhà viết kịch của Ấn Độ thời cổ đại, người được mệnh danh là chúa thơ và nhà viết kịch vĩ đại nhất của văn học cổ đại Ấn Độ. Các vở kịch và thơ của ông chủ yếu dựa trên kinh Veda, Ramayana, Mahabharata và Puranas. Các tác phẩm còn lại của ông bao gồm 3 vở kịch, 2 bài thơ sử thi và 2 bài thơ ngắn, trong đó, được biết đến nhiều nhất là hai vở kịch Mālavikāgnimitram (Liên quan đến Mālavikā và Agnimitra) và Abhijñānaśākuntalam (Hồi ức của Shakuntala). 

    Bởi vậy, điều đầu tiên các bạn nên biết về lo âu chính là: Nếu muốn tống khứ nó ra khỏi cuộc sống của mình, hãy làm theo ngài William Osler:

    Quy tắc thứ nhất: Đóng cánh cửa sắt để ngăn cách quá khứ và tương lai. Hãy sống trong ngăn kín của ngày hôm nay. Tại sao các bạn không tự hỏi chính mình những câu hỏi dưới đây và viết ra câu trả lời?

    a. Mình có hay ngừng sống cho hiện tại để lo lắng về tương lai hoặc khao khát một vườn hồng thần bí nào đó ở tít chân trời hay không?.

    b. Có khi nào mình lại khiến cho hiện tại trở nên đắng cay hơn, vì cứ tiếc nuối những việc từng xảy ra trong quá khứ, những việc đã qua và kết thúc thật rồi hay không?.

    c. Buổi sáng thức dậy, mình có quyết định chiếm lĩnh hiện tại, nắm lấy phần tuyệt vời nhất của 24 tiếng đồng hồ này hay không?.

    d. Mình có thể có được nhiều thứ hơn khi sống trọn vẹn mỗi ngày không?.

    e. Khi nào mình sẽ bắt đầu sống như thế? Tuần sau ư? Hay là ngày mai? Phải chăng chính là hôm nay?. 

  • 9 GỢI Ý ĐỂ LĨNH HỘI CUỐN SÁCH NÀY MỘT CÁCH HIỆU QUẢ NHẤT

    9 GỢI Ý ĐỂ LĨNH HỘI CUỐN SÁCH NÀY MỘT CÁCH HIỆU QUẢ NHẤT. 

    1. Nếu bạn muốn lĩnh hội cuốn sách này một cách hiệu quả nhất, thì có một yêu cầu không thể bỏ qua, một nguyên lí quan trọng hơn rất nhiều, so với bất cứ quy tắc hay kĩ thuật nào. Nếu bạn không nắm được yêu cầu căn bản đó, thì một ngàn quy tắc về cách lĩnh hội cũng chẳng giúp ích gì nhiều. Còn nếu bạn đã sở hữu năng lực thiết yếu ấy, thì bạn có thể đạt được những điều phi thường mà không cần đọc bất cứ gợi ý nào để lĩnh hội cuốn sách này một cách hiệu quả. 

    Vậy yêu cầu màu nhiệm ấy là gì? Đó chính là: một khát khao học hỏi mạnh mẽ và chủ động; một quyết tâm mãnh liệt để quẳng gánh lo đi và vui sống. 

    Làm sao để phát triển ham muốn mạnh mẽ ấy? Bạn có thể thường xuyên nhắc nhở bản thân về tầm quan trọng của những nguyên tắc này đối với bạn. Hãy thử hình dung xem, chúng có thể giúp bạn giàu có và hạnh phúc hơn như thế nào.

    Hãy nói đi nói lại với chính mình rằng: Hạnh phúc, sức khỏe, sự bình yên trong tâm hồn và thậm chí cả thu nhập của mình, về lâu về dài, có thể sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc áp dụng những chân lí cổ xưa, hiển nhiên và vĩnh cửu mà cuốn sách này truyền đạt. 

    2. Ban đầu, hãy đọc lướt từng chương để có cái nhìn bao quát. Bạn có thể sẽ bị lôi cuốn và chuyển luôn sang chương tiếp theo, nhưng đừng làm như thế, trừ phi là bạn chỉ đọc cho vui thôi. Tuy nhiên, nếu bạn đọc cuốn sách này vì bạn thực sự muốn trút bỏ lo âu và vui sống, thì hãy quay lại đọc kĩ từng chương. Về lâu về dài, điều này sẽ đồng nghĩa với việc tiết kiệm được thời gian và vẫn có thu hoạch. 

    3. Thường xuyên dừng lại để suy nghĩ về những gì mình vừa đọc được. Tự hỏi bản thân xem bạn có thể áp dụng từng gợi ý vào lúc nào và như thế nào. Cách đọc này sẽ giúp bạn lĩnh hội được nhiều hơn là cứ đọc điên cuồng như một con chó săn thỏ. 

    4. Cầm sẵn bút đỏ, bút chì hoặc bút mực để khi đọc được một gợi ý, mà bạn cảm thấy mình có thể vận dụng được, hãy đánh dấu ngay bên cạnh. Nếu đó là một gợi ý đáng giá, hãy gạch chân cả câu hoặc đánh dấu XXXX. Việc đánh dấu và gạch chân khiến cuốn sách trở nên thú vị và dễ xem lại hơn. 

    5. Tôi biết một người đã đảm nhận vị trí Quản lí văn phòng cho một hãng bảo hiểm lớn mười lăm năm nay. Tháng nào ông ấy cũng đọc tất cả hợp đồng bảo hiểm của công ty. Vâng, ông ấy đã đọc những hợp đồng na ná nhau, từ tháng này sang tháng khác, từ năm này sang năm khác? Vì sao ư? Vì kinh nghiệm mách bảo ông ấy rằng, đó là cách duy nhất để ông có thể nhớ rõ các điều khoản. 

    Chú thích: Quản lý văn phòng (Office Manager): Là người thực hiện công việc giám sát, tổ chức mọi hoạt động trong văn phòng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động được lưu thông, không gián đoạn hay trễ nải công việc. 

    Tôi từng mất gần hai năm, để viết một cuốn sách về việc thuyết trình, thế nhưng tôi nhận ra rằng thỉnh thoảng, tôi vẫn phải xem lại để nhớ ra tôi đã viết những gì trong chính cuốn sách ấy. Tốc độ lãng quên của chúng ta thật đáng kinh ngạc. 

    Bởi vậy, nếu bạn muốn có những thu hoạch thực tế và lâu dài từ cuốn sách này, đừng ảo tưởng rằng chỉ xem lướt một lần là đủ. Sau khi đọc hết cuốn sách, mỗi tháng, bạn nên dành vài tiếng đồng hồ để xem lại. Mỗi ngày, hãy để nó trên bàn làm việc, ngay trước mặt bạn. Thường xuyên nhìn đến nó. Khắc cốt ghi tâm rằng vẫn còn rất nhiều khả năng để cải thiện cuộc sống nhưng chưa được thực hiện. Hãy nhớ là việc áp dụng những nguyên tắc này chỉ có thể trở thành một thói quen vô thức, khi bạn liên tục xem lại và vận dụng. Không còn cách nào khác cả. 

    6. Bernard Shaw ( chú thích 1 ), từng lưu ý: Nếu bạn dạy người ta biết mọi thứ, thì người ta sẽ không bao giờ học tập. Shaw nói đúng. Học tập là một quá trình chủ động. Chúng ta học bằng hành động. Vì thế, nếu bạn muốn làm chủ những nguyên tắc mà bạn đang học tập trong cuốn sách này, hãy làm gì đó đi! Áp dụng những quy tắc ấy trong mọi cơ hội. Nếu bạn không làm như thế, thì bạn sẽ quên rất nhanh. Chỉ có kiến thức được vận dụng thì mới in sâu trong tâm trí. 

    Có thể bạn sẽ nhận thấy rằng, thật khó để áp dụng những gợi ý này ở mọi thời điểm. Tôi biết chứ, vì tôi là người chấp bút và chính tôi cũng thường xuyên cảm thấy khó mà áp dụng được mọi thứ mà tôi chủ trương ở đây. Bởi vậy, khi bạn đọc cuốn sách này, hãy nhớ là bạn không chỉ cố gắng tìm kiếm thông tin, mà bạn còn đang nỗ lực hình thành những thói quen mới. Đúng, bạn đang sống theo một cách khác. Việc đó cần đến thời gian, sự kiên trì cũng như phải áp dụng hàng ngày. 

    Cho nên, hãy thường xuyên tham khảo những trang sách này. Hãy xem đây như một cuốn cẩm nang về cách đánh bại lo âu, và khi bạn phải đối mặt với một vấn đề khó nhằn nào đó, đừng kích động. Đừng hành xử bồng bột theo bản năng, vì như thế thường là sai lầm. Thay vào đó, hãy mở sách ra và xem lại những đoạn văn mà bạn đã gạch chân. Sau đó, hãy thử hành động theo những cách mới này và quan sát điều thần kì đến với bạn. 

    Chú thích 1: Bernard Shaw (sinh 1856, mất 1950): Tên đầy đủ là George Bernard Shaw, một nhà viết kịch, nhà phê bình, nhà chính trị và nhà hoạt động chính trị người Ireland. Ông đã viết hơn sáu mươi vở kịch, trong đó có những tác phẩm xuất sắc như Man and Superman, Pygmalion và Saint Joan… Bernard Shaw được xem là nhà viết kịch hàng đầu ở thế hệ mình và nhận giải thưởng Nobel Văn học vào năm 1925. 

    7. Hãy đưa cho vợ bạn một đồng shilling ( chú thích 1 ), mỗi khi cô ấy bắt gặp bạn vi phạm một trong những nguyên tắc mà cuốn sách này chủ trương. Cô ấy sẽ uốn nắn bạn! 

    8. Hãy mở chương 22 và tìm hiểu cách sửa chữa sai lầm của H. P. Howell một chuyên gia tài chính ở phố Wall và ông cụ Ben Franklin ( chú thích 2 ). Tại sao bạn không sử dụng kĩ thuật của Howell và Franklin để kiểm tra việc bạn áp dụng những nguyên tắc đã được thảo luận trong cuốn sách này? Nếu bạn làm như thế, có hai việc sẽ xảy ra. 

    Đầu tiên, bạn sẽ thấy rằng mình đang tham gia một quá trình học tập vừa hấp dẫn vừa vô giá.

    Thứ hai, bạn sẽ thấy rằng khả năng trừ bỏ lo âu và bắt đầu một cuộc sống mới của bạn sẽ phát triển mạnh mẽ như cây nguyệt quế ( chú thích 3) . 

    9. Hãy viết nhật kí, trong đó, bạn nên ghi lại những thành quả mà bạn đạt được khi áp dụng các nguyên tắc này. Hãy ghi thật cụ thể. Ghi rõ tên, ngày tháng, kết quả. Cách ghi chép như thế sẽ truyền cảm hứng cho bạn để tiếp tục nỗ lực hơn nữa và những trang viết ấy sẽ thật hấp dẫn khi bạn tình cờ đọc lại vào một tối nào đó hoặc một năm nào đó! 

    Chú thích 1: Shilling: Là một đơn vị tiền tệ hoặc một đơn vị đếm tiền tệ ở một số quốc gia như Anh, Áo, Canada, New Zealand, Australia, Ai Cập, Jordan, Kenya, Somalia, Tanzania, Uganda. Tại vương quốc Anh, 1 shilling = 1 trên 20 bảng. 

    Chú thích 2: Ben Franklin: Tức Benjamin Franklin (sinh ngày 17 tháng 1 năm 1706, mất ngày 17 tháng 4 năm 1790), chính trị gia, nhà khoa học, nhà văn, thợ in, triết gia, nhà phát minh, nhà hoạt động xã hội, nhà ngoại giao người Mĩ. Không chỉ là một thành viên trong nhóm lập quốc của Mĩ, người đề xướng về sự thống nhất của các thuộc địa, ông còn nổi tiếng về sự ham hiểu biết, về tính chính trị ,tính khoa học trong các tác phẩm cũng như những khám phá hữu ích về điện, về hiện tượng sấm, sét. 

    Chú thích 3: Cây nguyệt quế (Green bay tree): Là một loài cây lớn nhanh và mọc ra nhiều cành nhánh mới mỗi năm. Trong tiếng Anh, có câu ngạn ngữ Flourish like a green bay tree, nghĩa là phát triển mạnh mẽ như cây nguyệt quế. 

  • LỜI TỰA

    QUẲNG GÁNH LO ĐI VÀ VUI SỐNG.

    Cuốn sách này dành tặng một người không cần đọc đến nó, Lowell Thomas.

    LỜI TỰA.

    Cuốn sách này được viết như thế nào và vì sao!?

    Ba mươi lăm năm trước, tôi là một trong những kẻ bất hạnh nhất ở New York. Tôi bán ô tô vận tải để mưu sinh. Tôi không biết nhờ đâu mà một chiếc ô tô vận tải chạy được. Đó không phải là tất cả: Tôi còn không muốn biết điều đó. Tôi khinh thường công việc của mình. Tôi khinh thường cuộc sống ở căn phòng trên đường West Fifty sixth, căn phòng có nội thất rẻ tiền mà lũ gián vẫn hay tràn vào quấy phá. Tôi vẫn còn nhớ tôi có một mớ cà vạt treo trên tường, và sáng sáng, khi tôi chìa tay ra lấy một chiếc cà vạt mới, thì lũ gián lại chạy tán loạn ra tứ phía. Tôi khinh thường cả việc phải dùng bữa, ở những nhà hàng mạt hạng và bẩn thỉu mà lũ gián có lẽ cũng hoành hành trong đó.

    Hằng đêm, tôi quay trở lại căn phòng trơ trọi ấy, với cơn đau kinh khủng ở đầu cơn đau được dung dưỡng từ nỗi thất vọng, lo âu, cay đắng và ý muốn phản kháng. Tôi phản kháng, vì các giấc mơ mà tôi ấp tủ từ những ngày còn đi học đã biến thành những cơn ác mộng. Đây mà là cuộc sống à? Đây là chuyến phiêu lưu quan trọng, mà tôi đã rất háo hức trông mong ư? Đây là tất cả những gì có ý nghĩa với tôi trong cuộc đời sao: làm một công việc mà tôi khinh rẻ; sống cùng bọn gián; nhồi nhét những thức ăn mạt hạng và không có hi vọng nào về tương lai?… Tôi khao khát được tận hưởng việc đọc và viết những cuốn sách mà tôi đã từng ao ước là tôi sẽ viết khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

    Tôi biết mình có mọi thứ và chẳng mất đi cái gì, khi từ bỏ công việc mà tôi vốn coi thường. Tôi không hứng thú với việc làm ra thật nhiều tiền, mà tôi thích kiến tạo thật nhiều trải nghiệm. Nói một cách ngắn gọn, tôi đã tiến tới Rubicon (chú thích 1), tới thời khắc quyết định, mà hầu hết những người trẻ tuổi đều đối mặt khi họ bắt đầu cuộc đời. Vậy là tôi đưa ra quyết định của mình, và quyết định đó đã hoàn toàn thay đổi tương lai của tôi. Nó đã khiến ba mươi lăm năm vừa qua trở nên hạnh phúc và đáng sống hơn cả những khát vọng không tưởng nhất của tôi.

    Chú thích 1: Rubicon: Là một con sông ở phía bắc nước Ý, chạy từ núi Apennine đến biển Adriatic, đi qua phía nam của vùng Emilia Romagna. Trong tiếng Latin, Rubicon có nghĩa là màu đỏ, chỉ màu nước của con sông này. Rubicon được ví như một yết hầu che chở cho thành Rome khỏi các cuộc chiến tranh. Trong tiếng Anh, Rubicon thường xuất hiện trong thành ngữ Crossing the Rubicon, nghĩa là vượt qua sông Rubicon, ám chỉ việc đội quân của Julius Caesar băng qua sông Rubicon để tiến đánh thành Rome năm 49 Trước Công Nguyên. Về sau, thành ngữ này thường được hiểu là một quyết định rất quan trọng, có ý nghĩa sống còn và dù có hối hận cũng không thể làm lại được nữa, tương tự như thành ngữ đâm lao thì phải theo lao trong tiếng Việt.

    Quyết định của tôi là: Tôi sẽ từ bỏ công việc mà tôi vẫn làm một cách miễn cưỡng, và bởi vì tôi đã dành bốn năm, theo học ở trường Sư phạm tại Warrensburg ở Missouri và chuẩn bị đi dạy, nên tôi sẽ kiếm sống bằng việc giảng dạy ở các lớp học dành cho người lớn, tại các trường buổi tối. Sau đó, tôi sẽ có thời gian rảnh rỗi vào ban ngày để đọc sách, chuẩn bị giáo án, viết tiểu thuyết và truyện ngắn. Tôi muốn sống để viết và viết để sống.

    Tôi sẽ giảng về chủ đề nào cho những người trưởng thành ở các lớp buổi tối ư? Khi nhìn lại và đánh giá về việc học hành trong trường lớp của chính mình, tôi nhận thấy rằng việc học tập và những trải nghiệm mà tôi có được khi diễn thuyết trước công chúng có giá trị thiết thực với tôi, trong kinh doanh và trong đời sống. Hơn tất cả mọi thứ khác mà tôi học được trong trường lớp cộng lại. Vì sao ư? Vì nó đã xóa bỏ sự nhút nhát, tự ti của tôi và cho tôi dũng khí và sự quả quyết để giao tiếp với mọi người. Nó cũng cho thấy một cách rõ ràng rằng quyền lãnh đạo thường thuộc về người có khả năng đứng dậy và nói lên suy nghĩ của mình.

    Tôi ứng tuyển vào vị trí giảng viên môn thuyết trình ở các khóa học mở rộng vào buổi tối tại cả hai nơi, Đại học Columbia và Đại học New York, nhưng cả hai trường đại học này đều quyết định rằng, họ có thể xoay xở được theo một cách nào đó, mà không cần sự trợ giúp của tôi.

    Thế là tôi thất vọng, nhưng giờ đây, tôi cảm thấy biết ơn Thượng đế vì họ đã làm tôi thất vọng, bởi tôi bắt đầu đứng lớp tại các trường dạy buổi tối của Y,M,C,A,( chú thích 1).

    Chú thích 1: Y,M,C,A: Là cách viết tắt của Young Men’s Christian Association (Hiệp hội Thanh niên Thiên Chúa giáo) tổ chức được thành lập vào ngày 6/6/1844 tại London với mục tiêu ứng dụng các giá trị Thiên Chúa giáo như tâm linh thanh khiết, trí tuệ mẫn tiệp, và thân thể cường tráng vào nếp sống hằng ngày.

    Nơi tôi phải cho thấy, những thành quả cụ thể trong một thời gian ngắn. Thật là một thách thức! Những người trưởng thành đó không đến các lớp học của tôi, vì bằng cấp chứng chỉ hay uy thế xã hội. Họ đến vì một lí do duy nhất: Họ muốn giải quyết được các vấn đề của chính mình. Họ muốn có khả năng đứng vững trên đôi chân của mình và nói được dăm ba từ trong cuộc họp, mà không bị ngất đi vì sợ. Những người bán hàng thì muốn, mình có thể gọi cho một vị khách khó tính mà không phải đi đi lại lại quanh tòa nhà ba, bốn lần để lấy được can đảm. Họ muốn phát triển lòng tự tin và phong thái đĩnh đạc. Họ muốn có bước tiến trong công việc. Họ muốn kiếm được nhiều tiền hơn cho gia đình. Và vì họ nộp học phí theo kiểu trả góp và sẽ ngừng trả nếu họ không gặt hái được thành quả nào, và vì tôi không được trả lương mà chỉ nhận 1% của lợi nhuận thu được, nên tôi phải thật thực tế nếu tôi muốn có miếng ăn.

    Khi ấy, tôi cảm thấy việc giảng dạy của mình gặp nhiều bất lợi. Nhưng giờ đây, tôi nhận ra rằng mình đã có được một trải nghiệm vô giá. Tôi phải thúc đẩy các học viên của mình. Tôi phải giúp họ giải quyết các vấn đề của họ. Tôi phải khiến mỗi buổi học đều truyền cảm hứng để họ muốn tiếp tục dấn bước.

    Đó là một công việc đầy hứng khởi. Tôi yêu nó. Tôi sửng sốt trước tốc độ phát triển lòng tự tin ở những doanh nhân này, cũng như việc nhiều người trong số đó đã nhanh chóng thăng tiến và có mức lương cao hơn. Các lớp học ấy đã thành công hơn cả những hi vọng lạc quan nhất của tôi. Y.M.C.A từng từ chối trả tôi mức lương 5 đô la/buổi, vậy mà chỉ sau ba đợt, họ đã trả tôi tới 30 đô la/buổi, tương đương với 1% lợi nhuận. Ban đầu, tôi chỉ dạy về việc diễn thuyết trước công chúng. Nhưng sau vài năm, tôi nhận thấy những người trưởng thành kia cũng cần có năng lực đắc nhân tâm. Vì tôi không tìm thấy cuốn giáo trình nào thích hợp về các mối quan hệ của con người, nên tôi đã tự viết một cuốn. Nó được viết, không phải, nó không được viết theo lối thông thường. Nó hình thành và phát triển từ trải nghiệm của chính những người trưởng thành trong các lớp học đó. Tôi gọi nó là Đắc nhân tâm.

    Vì nó chỉ được viết như một giáo trình cho những lớp học dành cho người trưởng thành của riêng tôi, và vì tôi đã viết 4 cuốn sách khác mà chưa một ai nghe thấy trước đó, nên tôi không thể tưởng tượng được việc sách lại bán chạy đến thế: Có lẽ tôi là một trong những tác giả bàng hoàng nhất hiện còn.

    Theo năm tháng dần trôi, tôi nhận thấy một vấn đề khác trong số các vấn đề lớn nhất của những người trưởng thành ấy là lo âu. Phần lớn học viên của tôi đều là những người làm trong lĩnh vực kinh doanh, giám đốc điều hành, nhân viên kinh doanh, nhà hoạch định chiến lược, kế toán: lĩnh vực pha tạp của mọi loại nghề nghiệp và hầu hết bọn họ đều gặp vấn đề! Trong lớp học có cả phụ nữ, họ vừa nội trợ, vừa làm kinh doanh. Họ cũng gặp nhiều vấn đề! Rõ ràng, thứ tôi cần là một cuốn giáo trình về việc làm thế nào để đánh bại lo âu. Vì vậy, tôi lại cố gắng tìm ra một cuốn. Tôi đến một thư viện công cộng lớn ở đường số 5 và phố 42 tại New York và rất ngạc nhiên khi phát hiện ra thư viện này chỉ có 22 cuốn sách được liệt kê vào đề mục Lo âu. Tôi thích thú khi nhận thấy có đến 189 cuốn sách được xếp vào mục Sâu.

    Số sách về sâu nhiều hơn số sách về lo âu tới chín lần! Sửng sốt quá phải không? Vì lo âu là một trong những vấn đề lớn nhất, mà loài người phải đối mặt, nên bạn có nghĩ rằng mỗi trường phổ thông và trung học trong nước nên có một khóa học về Cách chấm dứt lo âu hay không? Tuy nhiên, nếu như có lấy một khóa học về chủ đề đó, ở bất cứ ngôi trường nào trong nước, thì tôi lại chưa bao giờ nghe đến cả. Không còn nghi ngờ gì nữa, trong cuốn sách How to Worry Successfully, Cách lo âu hiệu quả, David Seabury đã nói: Chúng ta bước đến tuổi trưởng thành với rất ít sự chuẩn bị cho những áp lực của việc trải nghiệm như thể một con mọt sách bị bắt múa ba lê.

    Kết quả thì sao? Chiếm hơn nửa số giường bệnh trong các bệnh viện của chúng ta là những người bị căng thẳng và rối loạn về mặt cảm xúc.

    Tôi xem qua 22 cuốn sách về lo âu, có trên giá sách của Thư viện Công cộng New York. Bên cạnh đó, tôi cũng mua tất cả các cuốn sách về lo âu, mà tôi có thể tìm được, nhưng tôi không thể phát hiện ra bất cứ cuốn nào có thể dùng làm tài liệu trong khóa học dành cho người trưởng thành của tôi cả. Chính vì vậy, tôi quyết định tự mình viết lấy.

    Từ bảy năm trước, tôi đã bắt đầu chuẩn bị để viết cuốn sách này. Bằng cách nào ư? Bằng cách đọc những nhận định về lo âu của các triết gia mọi thời đại. Tôi cũng đọc hàng trăm tiểu sử, từ Khổng Tử ( chú thích 1 ) cho đến Churchill ( chú thích 2 ). Tôi cũng phỏng vấn rất nhiều người nổi tiếng ở nhiều lĩnh vực, chẳng hạn Jack Dempsey, Thống tướng Omar Bradley, Tướng Mark Clark, Henry Ford, Eleanor Roosevelt và Dorothy Dix ( chú thích 3 ). Tuy nhiên, đó chỉ là bước khởi đầu.

    Tôi cũng làm những việc khác quan trọng hơn việc đọc và phỏng vấn rất nhiều. Tôi đã dành năm năm để làm việc trong một phòng thí nghiệm đánh bại lo âu phòng thí nghiệm được vận hành trong chính các lớp học dành cho người trưởng thành của tôi. Như tôi được biết, đó là phòng thí nghiệm đầu tiên và duy nhất thuộc thể loại này trên thế giới. Đây là những việc mà chúng tôi đã thực hiện: Tôi đưa cho các học viên một bộ quy tắc về cách chấm dứt lo âu và yêu cầu họ áp dụng những quy tắc này vào cuộc sống của họ, sau đó nói cho cả lớp biết về những kết quả mà họ đã đạt được. Những người khác thì trình bày các kĩ thuật mà họ đã sử dụng trong quá khứ.

    Chú thích 1: Khổng Tử (sinh ngày 28 tháng 9 năm 551 Trước Công Nguyên, mất ngày 11 tháng 4 năm 479 Trước Công Nguyên): Triết gia và chính trị gia người Trung Quốc, sống vào thời Xuân Thu. Khổng Tử không chỉ đặt nền móng cho Nho giáo học thuyết chính trị đạo đức có ảnh hưởng sâu rộng và lâu dài ở Trung Quốc và một số quốc gia châu Á (Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam) mà còn được xem là nhà hiền triết Trung Quốc mẫu mực nhất và bậc vạn thế sư biểu, (người thầy mẫu mực nhất của muôn đời).

    Chú thích 2: Churchill (sinh ngày 30 tháng 11 năm 1874, mất ngày 24 tháng 1 năm 1965): Tức Winston Leonard Spencer, Churchill, một sĩ quan, nhà báo, nhà văn, họa sĩ và chính trị gia người Anh. Ông từng giữ chức Thủ tướng Anh trong giai đoạn Chiến tranh Thế giới thứ Hai,

    (năm 1939 đến 1945) và được xem là một trong những nhà lãnh đạo quan trọng nhất trong lịch sử Anh quốc. Năm 1953, ông được nhận giải Nobel Văn học.

    Chú thích 3: Jack Dempsey (sinh ngày 24 tháng 6 năm 1895 ,mất ngày 31 tháng 5 năm 1983): Còn có biệt danh Kid Blackie và The anassa Mauler, là một võ sĩ quyền Anh chuyên nghiệp người Mỹ, thi đấu từ năm 1914 đến năm 1927. Ông nổi tiếng với phong cách chiến đấu hung hãn và sức đấm khủng khiếp. Không chỉ là nhà vô địch hạng nặng thế giới từ năm 1919 đến năm 1926, Jack Dempsey còn là một biểu tượng văn hóa của những năm 1920 và là một trong những võ sĩ quyền Anh được yêu thích nhất trong lịch sử.

    Omar Bradley (sinh ngày 12 tháng 2 năm 1893, mất ngày 8 tháng 4 năm 1981): Là một trong những vị tướng chỉ huy quân đội Mỹ ở mặt trận Bắc Phi và mặt trận châu Âu trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Vào ngày 11/8/1949, ông được Tổng thống Harry S. Truman bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng đầu tiên. Một năm sau, ông được đề bạt lên chức Thống tướng lục quân, trở thành người thứ 5 và cũng là người cuối cùng giữ chức vụ này trong thế kỉ XX của quân đội Mĩ.

    Mark Clark (sinh ngày 1 tháng 5 năm 1896, mất ngày 17 tháng 4 năm 1984): Là một sĩ quan cao cấp của quân đội Mỹ, từng tham gia Chiến tranh Thế giới thứ Nhất, Chiến tranh Thế giới thứ Hai và Chiến tranh trên bán đảo Triều Tiên. Ông là vị tướng bốn sao trẻ nhất của Mỹ trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai.

    Henry Ford (sinh ngày 30 tháng 7 năm 1863, mất ngày 7 tháng 4 năm 1947): Là người sáng lập Công ty Ford Motor. Ông là một trong những người tiên phong áp dụng sản xuất dây chuyền lắp ráp trong công nghiệp ô tô và góp phần làm nên cuộc cách mạng trong ngành công nghiệp sản xuất ở Mỹ và châu u ở thế kỉ XX. Ông cũng có nhiều ảnh hưởng tới kinh tế và xã hội. Năm 1936, Henry Ford cùng con trai là Edsel đã lập ra Quỹ Ford với một hiến chương rộng lớn nhằm thúc đẩy sự thịnh vượng của con người.

    Eleanor Roosevelt (sinh ngày 11 tháng 10 năm 1884 mất ngày 7 tháng 11 năm 1962): Là phu nhân của Tổng thống Mỹ F. D. Roosevelt. Sau khi Tổng thống Roosevelt từ trần, Eleanor Roosevelt được biết đến như một tác giả và diễn giả, người tích cực đấu tranh cho các quyền của con người, trong đó có nữ quyền. Bà đã góp phần vào việc hình thành nhiều định chế, tiêu biểu như Liên Hợp Quốc, Hiệp hội Liên Hợp Quốc và Nhà Tự do.

    Dorothy Dix sinh ngày 8 tháng 11 năm 1861, mất ngày 16 tháng 12 năm 1951): Là bút danh của Elizabeth Meriwether Gilmer, một nhà báo Mỹ. Dorothy Dix là nữ nhà báo được trả lương cao nhất và được đọc nhiều nhất ở thời đại của bà.

    Và kết quả của trải nghiệm ấy chính là số cuộc nói chuyện về cách tôi đánh bại lo âu, mà tôi đã nghe còn nhiều hơn bất cứ cá nhân nào khác từng dạo bước trên mảnh đất này, (tôi cho là thế). Bên cạnh đó, tôi cũng đọc hàng trăm câu chuyện khác, về cách tôi đánh bại lo âu, những câu chuyện được gửi đến cho tôi qua thư tín; những câu chuyện đã đạt giải thưởng trong các lớp học mà chúng tôi đã tổ chức tại hơn 170 thành phố ở khắp Mỹ và Canada. Chính vì vậy, cuốn sách này không phải đến từ tháp ngà. Nó cũng không phải là một bài thuyết giáo, mang tính học thuật về những cách thức có thể đánh bại lo âu. Thay vào đó, tôi cố gắng viết một tường thuật nhanh gọn, chính xác và mang tính tư liệu về việc lo âu đã bị hàng nghìn người trưởng thành đánh bại như thế nào. Điều chắc chắn là cuốn sách này có tính thực tiễn. Các bạn có thể dành hết tâm trí vào đó.

    Tôi cảm thấy hạnh phúc, khi nói rằng các bạn sẽ không tìm thấy trong cuốn sách này những câu chuyện về một, ông B tưởng tượng hay một Mary và John mơ hồ nào đó, những người mà không ai có thể nhận diện được. Ngoại trừ một số rất ít trường hợp, còn lại, cuốn sách này đều nêu rõ danh tính và địa chỉ. Nó xác thực và cung cấp nhiều tư liệu. Điều này được bảo đảm và đã được xác nhận.

    Khoa học, như nhận định của triết gia người Pháp Valéry ( chú thích 1), là tập hợp của những công thức thành công. Đó chính là cuốn sách này, tập hợp của những công thức đã gặt hái được thành công và đã được thời gian kiểm chứng nhằm rũ bỏ cuộc sống đầy mối âu lo của chúng ta. Tuy nhiên, tôi phải cảnh báo rằng các bạn sẽ không tìm thấy bất cứ điều gì mới mẻ trong cuốn sách này cả, song các bạn sẽ nhận ra nhiều điều mà nhìn chung, còn chưa được áp dụng. Và khi nói đến chuyện đó, cả tôi và các bạn đều không cần được rao giảng bất cứ điều mới mẻ nào cả. Chúng ta vốn dĩ đã có đủ hiểu biết về việc sống một cuộc đời viên mãn. Tất cả chúng ta đều đã đọc về nguyên tắc vàng ( chú thích 2 ) và Bài giảng trên núi ( chú thích 3 ) . Vấn đề của chúng ta không phải là không biết đến, mà là không thực hiện. Cuốn sách này hướng đến việc trình bày lại, minh họa, sắp xếp một cách hợp lí, điều hòa và ngợi ca nhiều chân lí căn bản có từ xa xưa, thức tỉnh các bạn và khiến các bạn làm gì đó để áp dụng các chân lí ấy.

    Các bạn không cầm cuốn sách này lên để đọc, xem nó được viết như thế nào. Các bạn đang trông chờ sự hành động. Được thôi, tiến lên nào! Xin hãy đọc 40 trang đầu tiên của cuốn sách này và nếu sau bằng ấy thời gian mà bạn vẫn chưa cảm thấy mình cần một nguồn sức mạnh mới và một nguồn cảm hứng mới để chấm dứt lo âu và tận hưởng cuộc sống thì hãy ném cuốn sách vào thùng rác. Nó chẳng có gì bổ ích cho các bạn cả!.

    Dale Carnegie.

    Chú thích 1: Valéry (sinh ngày 30 tháng 10 năm 1871, mất ngày 20 tháng 7 năm 1945): Tức Ambroise Paul Toussaint Jules Valéry, một nhà thơ, triết gia, nhà văn người Pháp. Bên cạnh các sáng tác văn chương, ông còn là tác giả của nhiều tiểu luận về nghệ thuật, lịch sử, âm nhạc và thời sự.

    Chú thích 2: Nguyên tắc vàng, (Golden rule): Là nguyên tắc đối xử với người khác như bạn muốn được đối xử. Phương châm này được tìm thấy trong nhiều tôn giáo và nền văn hóa, chẳng hạn, trong những lời phát biểu của Khổng Tử và Chúa Jesus.

    Chú thích 3: Bài giảng trên núi (The Sermon on the Mount): Là bài thuyết giáo, được Chúa Jesus giảng cho các môn đệ và công chúng trên một ngọn núi, ở bờ bắc của biển Galilee vào khoảng năm 30. Phần được biết đến nhiều nhất của bài giảng là Tám mối phúc thật. Ngoài ra, bài giảng này còn bao gồm Kinh Lạy Cha, các huấn thị không trả thù, giơ cả má kia, đừng xét đoán để khỏi bị xét đoán, muối của đất, ánh sáng thế gian… Bài giảng trên núi được cho là chứa đựng những nguyên lí trung tâm của giáo lí Thiên Chúa giáo.
     

  • Ý chí của người cha

    – “Sao mày không chịu đi kiếm việc gì làm mà cứ ở nhà hoài vậy?” – Ba người giữ vườn hay nói như thế những năm đầu khi hắn về với khu vườn nhỏ.

    – “Con không thể làm những việc đó thêm nữa” – Người giữ vườn luôn trả lời như vậy, hắn chẳng thể sống trong cái thế giới của mục tiêu, kế hoạch và lịch trình ấy nữa.

    – “Đàn ông phải có ý chí và cố gắng” – Khi ông ấy chắc tới hai từ “ý chí” trong bất kỳ hoàn cảnh nào, hắn đều đứng dậy quay mặt đi về lại khu vườn nhỏ.  

    Lúc ấy những ký ức về hai con chó con đã chết lại hiện về, người giữ vườn nằm dài ra sàn gạch Tàu nhìn lên mái ngói, nước mắt cứ thế chạy dài thấm vào trong từng lỗ khí của viên gạch như chui tọt trong những khoảng trống sâu thẳm nhất trong hắn. Tiếng lột xột tụi nó đùa dí nhau trong đám lá lốt, tiếng sủa của chúng vang vọng khắp căn nhà nhỏ, còn đó là mùi máu tanh đọng lại đâu đó quanh đây. “Tụi con trông chừng con Út nha, nó ngáo lắm” chẳng biết hắn đang nhờ vả những hồn ma hay đang tự nhắc nhở mình nữa.

    Ba anh em tụi nó sinh ra vào những ngày mát mẻ sau khi những cơn mưa cuối cùng đã đi qua, buồng chuối Si-mon cũng sẽ chín khi tụi nó mở mắt nhìn ngắm thế giới. Những ngày đó nhà ba mẹ người giữ vườn lót lại sân vườn bằng gạch vỉa hè màu đỏ, nên tất cả 5 con chó đều bị nhốt bên khu vườn, có thể trong mắt họ là 6 con. Trong giai đoạn chưa mở mắt, 3 chú chó nhỏ chỉ bú mẹ nên nước tiểu không quá khai và chó mẹ cũng liếm rất sạch sẽ, nên mỗi ngày hắn chỉ lau dọn ổ của 4 mẹ con một lần. Điều phiền toái nhất là vì tụi nó nhỏ quá, nên mỗi lần dọn dẹp lại sợ đạp trúng. Nỗi ám ảnh đó xuất phát từ khi còn rất nhỏ, vì bất cẩn mà người giữ vườn đã ngã trúng con sóc hắn nuôi, lúc đó hắn còn nhớ đã gào thét trong vô vọng năn nỉ người nhà chở chú sóc đi bệnh viện, nhưng cái hắn nhận lại là kiểu cười khẩy của những người lớn vô cảm. Nỗi đau đó là lần đầu hắn nhận ra con người có thể tồi tệ đến mức nào với trẻ nhỏ, không chỉ cần những lạm dụng hay chửi bới, chỉ một nụ cười vô cảm cũng để lại tổn thương dai dẳng về sau.

    Khi chúng mở mắt và chạy lắn quắn khắp nhà, khẩu phần ăn của chúng ngoài sữa mẹ ra là cháo loãng. Chỉ mất khoảng mười giây để tụi nó làm căng bụng mình và chùi sạch bóng cái thau nhựa. Ăn cháo loãng được một tuần thì cũng vừa đúng lúc quài chuối Si-mon cũng chín, vậy là tụi nhỏ được ăn cháo trộn chuối chín. Phiền phức lớn nhất lúc này không phải là phân mà là nước tiểu của chúng Có thể nó đã được quy định trong Gen, chúng ngay lập tức đi tìm đất trống để thải phân, nhưng với nước tiểu thì lại là chuyện khác. Chúng còn quá nhỏ nên không phân biệt được ranh giới giữa bên trong và bên ngoài nhà để đi tiểu, nên người giữ vườn phải tìm cách hướng dẫn nó như trong thí nghiệm chó Pavlov. 

    – “Con canh nó hay tiểu giờ nào thì dẫn tụi nó ra ngoài” – Mẹ hắn đã có một cách rất hay, bà bảo “cũng như dạy con nít thôi”

    – “Hay quá mẹ, con làm liền” – “Đúng thật suy cho cùng tụi nó cũng là con nít” người giữ vườn thầm nghĩ. 

    Một tuần trôi qua và mọi chuyện đã dễ dàng hơn nhiều, tuy nhiên tụi chó con vẫn chỉ tự đi ra ngoài tiểu khi đúng giờ, còn những lúc khác vẫn xả láng trong nhà, như mấy tay say rượu bí tỉ. Người giữ vườn quyết định “cho roi cho vọt” tụi nó, hắn lấy chiếc dép nhựa chuyên dùng đi trời mưa chống thấm rất nhẹ của mình rồi thử phẹt vô đùi mình. Hắn thử đến khi không còn đau nữa thì hắn tập ném chiếc giày đó ở mức độ nhẹ hơn, hắn dùng cách này chủ yếu để làm chúng giật mình dừng tiểu rồi sau đó sẽ kêu tụi nó ra vườn giải quyết sau. Sau mười ngày huấn luyện thì tụi chó con không còn đi tiểu trong nhà nữa, chỉ là đôi khi con út, hình như nó bị quên nên làm bậy, thế là ăn một dép vào mông. 

    Mọi chuyện bắt đầu ổn thỏa, tụi nó bắt đầu được ăn cháo thịt bằm và lâu lâu trộn ít mít, táo, chuối để sau này dễ ăn. Cái sân cũng đã tráng gạch xong, buổi tối người giữ vườn lại lén dẫn 3 đứa tụi nó sang nền gạch mới chơi, kết quả là sáng nào cũng có một chậu cây bị đào tung tóe. Mọi chuyện cứ vậy mà trôi đi êm ả với gia đình nhà chó và người giữ vườn, chúng nó được gặp bạn mới, khách mới và những sinh vật mới. “Tụi mày đông quá rồi mốt lớn sao chứa nổi” một câu nói vô thưởng vô phạt như đùa khi người giữ vườn nhìn vào mặt chúng, vậy mà như một điềm báo không may cho những gì sắp diễn ra. 

    Thấy lúc đó mọi việc đã ổn thỏa, nên hắn đã đi Sài Gòn vài hôm giải quyết những việc cuối cùng còn sót, trước khi đi hắn đã dặn mẹ về việc tiêm ngừa tụi chó con vì chúng đã đến tuổi tiêm phòng. Mẹ hằn hứa sẽ cùng ba chở đi chích nên hắn cũng an tâm lên đường. 

    Lần đi Sài Gòn ấy kết thúc với một buổi lai rai cùng hai người bạn cũ để xem như người giữ vườn tạm biệt họ về quê sinh sống, mọi người ôn lại những kỉ niệm, rôm rả kể cho nhau nghe những câu chuyện, “Sao mày toàn kể về chó không vậy?”, bạn hắn bảo thế. Sau vài ngày ở lại Sài Gòn, người giữ vườn lên xe về quê, “Chắc tụi nó phá banh đám cải bẹ xanh rồi quá” ngồi trên xe hắn nghĩ thầm như thế.

    Về đến nhà chẳng thấy ai, và rồi 4 con chó chạy ra mừng, người giữ vườn không thấy con chó cái con ở đâu. Hắn đi quanh vườn, vừa đi vừa kêu tên nó, đó là chú chó hiếu động nhất đàn nên hắn có dự cảm chẳng lành. Khi bước vào nhà thì thấy nó nằm dưới chân bàn uống nước, chỗ nó hay ngủ trưa hoặc phơi nắng sáng mọi ngày. Nó thở chậm nhưng không đều từng cơn, mắt nó còn sáng mở to và nhìn người giữ vườn như muốn mách điều gì đó, kêu tên nó vẫn còn ve vẫy đuôi. Nhìn ra xung quanh thì thấy hai đống ói nhỏ, hắn biết là nếu may thì nó bị ngộ độc còn xui thì Care, “mình đã dặn ba mẹ chích ngừa rồi mà”, hắn tự trấn an mình vì ở tuổi đó mà bị Care thì trên 80% là chết. Hắn đi tìm một ít thức ăn trên bếp bên nhà ba mẹ, rồi nhắn một người bác sĩ thú ý hỏi cách giải độc, sau đó hắn đi pha dung dịch như bạn hắn chỉ dẫn. 

    Hắn không thấy nó ở trong nhà nên đi loanh hoanh tìm thì thấy nó đang khều khều cát đào lỗ ngoài bụi chuối bên hàng rào, người giữ vườn đã nghe ai nói rằng khi con chó sắp chết nó tự đi đào lỗ cho mình. 

    Người giữ vườn đi lại, đặt nó lên bắp đùi rồi vuốt ve nó “Con mệt lắm hả, mình ráng thêm một chút nữa nha”, những giọt nước mắt của hắn đã đọng lại trên mắt. Hắn lấy ống xi lanh để chích thuốc mà không gắn kim tiêm, rút dung dịch giải độc đầy ống rồi bơm ba ống vào mồm cho nó uống. “Thằng này nó siêng quá đút nước cho chó, gặp nhà dì chắc để nó chết luôn”, bà hàng xóm từ bên rào nhà nhìn thấy liền nói vọng qua. Hắn chẳng muốn nói một lời, lúc ấy mạng sống của chú chó quan trọng hơn những tức giận vụn vặt với một mụ phù thủy vô tâm. 

    Sau đó, người giữ vườn bế nó vào nhà nằm trên cái mền mà nó thường hay đùa giỡn với anh em mình. Hai đứa em của nó cứ chạy loanh quanh không biết chuyện gì đang diễn ra, “Tụi con tránh ra, để nó yên nằm nghỉ ngơi”, người giữ vườn thì thầm với mấy chú chó còn lại.

    – “Ủa con về hồi nào vậy? Nó sao rồi? sáng giờ mẹ đi đám giỗ” – Mẹ của người giữ vườn đi vào nhà từ phía sau.

    – “Ba mẹ chích ngừa tụi nó chưa?” – Người giữ vườn nói bằng một giọng trầm và cố bình tĩnh.

    – “Chưa ba mày nói đợi qua Tết chích chung với hai con cho lớn mà”

    – “ Tụi nhỏ sắp chết hết rồi, Tết gì nữa” – Hắn nói rồi đi lấy dây xích cột hai con chó con chưa bệnh lại để tách tụi nó ra. Gương mặt mẹ hắn cũng buồn theo sau câu nói ấy.

    – “ Để mẹ gọi thú y”

    Chiều tối tối thú y đến thì hai con đực cũng có dấu hiệu nôn ói, biết là mọi sự có thể quá muốn nhưng người giữ vườn cố gắng giữ tỉnh táo, thú y chích luôn cho hai chú chó con mới có biểu hiện bệnh. Người giữ vườn vào nhà nhắn tin hỏi bác sĩ thú y khác và đọc bài viết về bệnh Care. Hắn nhận ra điểm cốt yếu của căn bệnh có ba điểm đáng chú ý :

    ● Chó chết là do mất nước và kiệt sức vì chúng ói ra mà không ăn uống

    ● Do có thuốc ngừa vì vậy không ai tìm cách trị nên hầu hết là chết

    ● Mấu chốt là kháng sinh vì chúng bị xuất huyết đường ruột

    Đang đọc tài liệu thì nghe tiếng rên của chú cho cái vừa mới chích thuốc 2h trước đó, người giữ vườn đi ra hiên thì có biểu hiện bị sốc thuốc như một bài viết có cảnh báo, hắn liền bơm nước điện giải cho nó uống qua ống xi-lanh đã mua sẵn hồi chiều loại to hơn. Lúc đó cũng 12h đêm, hắn bơm nước luôn cho hai con chó đực rồi đi ngủ, hắn gần như kiệt sức ngày hôm đó.

    Sáng ra chú chó cái có vẻ thuyên giảm, nhưng hai con chó đực thì có dấu hiệu nặng, hắn đứa ra một quyết định rồi nói với ba mẹ: “Con sẽ tự trị cho nó uống kháng sinh và bơm nước biển”. Sáng hôm đó hắn cho ba con uống kháng sinh nghiền pha nước, vì thuốc rất đắng và phải làm một mình nên mọi thứ rất nhọc nhằn nhưng rồi cũng được. Cứ mỗi 45’ hắn lại bơm nước biển cho tụi nó một lần. Chiều hôm ấy người giữ vườn có việc đi lấy đồ từ người bạn gửi lên, tiện đường hắn liệt kê thuốc và dụng cụ mua để trị cho lũ chó 5 ngày tới.

    Khi về đến nhà sau khi đã mua đủ thuốc, đi vào kiểm tra thì thấy cả ba chú chó đều có hiện tượng sốc thuốc, người giữ vườn chạy vô nhà thì mẹ hắn vừa đi ra nói “Ba mày mới để thú y chích tụi nó”. Hắn như bị tảng đá rơi vào đầu, dạ dày buồn nôn vì tức giận, hắn còn chẳng biết mình định nói gì nữa. Điều tệ hại hơn nữa là chú chó con mắt hí bị trật khớp do vật lộn với thú y, còn ba hắn thì bình thản đi nhậu như chẳng có chuyện gì xảy ra. “ Xin lỗi tụi con, loài người vô cảm quá”, hắn thì thầm trước mặt hai con chó cha mẹ.

    Đêm hôm đó, chú chó cái nhỏ trở nặng, nó vùng vẫy rên la trong tuyệt vọng, người giữ vườn rơi vào hoang mang, hắn không muốn mất thêm con chó nào nữa, vậy mà giờ đây lúc 11h đêm lạnh toát, hắn lại phải chịu đựng cảnh này thêm lần nữa. Hắn van xin người cha say rượu đang lè nhè trên võng để lấy số điện thoại thú y, sau đó hắn giật luôn cái điện thoại mà không hỏi han gì nữa. Ngay khi mở điện thoại lên, chú chó nhỏ co giật rên la dữ dội, hắn nhìn vào màn hình thì thấy hình nền là bức tượng Phật bằng vàng lòe loẹt, quay lại thì biết không thể cứu nó, “Cảm ơn con đã đến chơi với anh 3 tháng, tạm biệt con”. 

    Người giữ vườn nói xong thì nước mắt trào ra, chú chó cũng tắt thở. Lúc đó hắn chỉ muốn đập nát cái điện thoại của ba hắn, đập nát cái Phật pháp giả dối hiện trên màn hình, hắn chỉ muốn hét vào mặt lão già say rượu kia “Ý chí của ông đâu, hả ông già?”. Nhưng nỗi buồn đã hút cạn hết sinh lực hắn, hắn đứng lên mang chú chó nhỏ qua khu vườn nhỏ rồi tự nhủ “Mình còn phải giữ sức cứu hai thằng kia”. Người giữ vườn lau chùi sạch sẽ cái xác, như nhân vật trong phim Departure của Nhật, hắn dùng khăn ướt lau những chỗ dính dịch ói và máu rỉ ra, rồi chà rửa chân, lỗ tai và mặt cho nó. Khi đã không còn vết bẩn nào, người giữ vườn lau lại bằng khăn giấy khô rồi đặt nó vào hộp giấy carton, “đồ chơi của con nè”, vừa nói hắn đặt cái vỏ ốc núi vào giữa hai chân trước của cái xác, nó rất thích nghịch chúng khi còn khỏe mạnh. Khi đã xong, hắn qua bơm thuốc và nước biển cho hai chú chó còn đang bệnh, “Ráng lên tụi con, chị mày nó đi rồi”. Lúc đó đã gần 1h sáng, hắn lăn ra ngủ vì quá mệt khi còn chưa kịp tắm rửa gì.

    Sáng hôm sau, người giữ vườn mang hộp có xác chú chó cái qua nhà ba mẹ hắn, “Đốt nó dùm con” hắn nói mà cố gắng không nhìn mắt ba mình, nếu không hắn có thể sẽ nổi điên lên mất. Sau đó hắn dẫn hai chú chó đực đang bệnh qua bên chỗ hắn ở, dọn dẹp trống trải phòng khách rồi cột tụi nó mỗi con ở một góc cột nhà vì sợ sẽ rối dây xích khi chúng lên cơn đau. Tiếp đến hắn chuẩn bị đủ thuốc men và dụng cụ để trên bàn, chuẩn bị cho cuộc chiến những ngày tới.

    Năm ngày tiếp theo thật không khác gì địa ngục với người giữ vườn, mùi tanh của đống ói và dịch máu chảy ra, cứ mỗi vài giờ là hăn phải lau nhà một lần. Hắn như nhân vật Bang trong Thất hình đại tội, người đã tự nguyện vào Luyện Ngục để tìm cứu Meliodas. Bang không bao giờ ra khỏi đó khi chưa tìm ra người anh em của mình, hắn cũng sẽ không bỏ cuộc cho đến khi mấy chú chó khỏe lại. Thực tại thì không kịch tính như phim và cũng chẳng chiều lòng người bao giờ. Có những lúc về đêm, người giữ vườn như sắp rơi vào trạng thái mê sảng vì quá mệt, mỗi 45 phút bơm nước biển và mỗi 8 tiếng bơm kháng sinh, lâu lâu lại phải lau nhà hoặc giặc khăn dơ, đó quả là lần đầu trong đời hắn đi đến bờ vực của thể xác lẫn tinh thần. “Ba qua đây mà xem ý chí là gì?” trong trạng thái kiệt sức giữa đêm hắn mơ màng nhìn lên mái ngói và thì thầm như thế. Có lúc khi đang bơm thuốc hắn lại nói “Con chết lẹ đi còn không thì tỉnh lại chứ anh mệt lắm rồi”.

    Rạng sáng ngày thứ 4, tình trạng chú chó mắt hí chuyển xấu, tần suất ói và rỉ máu ngày một dày, càng ngày cơn đau càng làm nó vùng vẫy như muốn thoát ra khỏi dây xích. Người giữ vườn linh cảm thời khắc của nó đã đến, hắn tháo xích, nó vùng chạy ra vườn trong những hơi sức cuối cùng, nó chạy đến chỗ đám lá lốt bên dưới gốc hoa mai nằm, đó là chỗ nó hay trốn khi chơi đùa cùng tụi kia. Nó nằm đó trong im lặng suốt 10’ như thể đang hồi tưởng, chắc nó đang nhớ lại những ngày đang đùa giỡn rồi được ăn cháo chuối cùng bà chị lăn xăn và thằng em ngáo ngơ. Người giữ vườn cầm đèn pin ngồi gần đó ngắm nhìn sự thư thái nhỏ nhoi còn sót lại. Lúc đó đã gần 4h sáng, ba hắn đi tập thể dục ghé ngang thì thấy cảnh tượng ấy.

    – “Sao ngồi đây, bơm thuốc cho nó chưa?” – ba người giữ vườn đi qua hỏi.

    – “Nó sắp chết rồi, nó muốn nằm đây, nãy giờ 20 phút rồi”

    – “ Chưa gì đã bỏ cuộc rồi, lôi nó vô bơm thuốc đi, chẳng có ý chí nghị lực gì cả”

    – “Ba đi tập đi, 5 phút nữa con bơm” – Hắn quyết định nói dối vì quá ngán ngẩm với hai chữ “ý chí” của ba mình, ngoài ra thì thật sự hắn đang sắp gục ngã về nhiều mặt, không còn sức để đôi co bằng những lời nói sáo rỗng nữa.

    Sau khi ba hắn đi, hắn bật youtube trên điện thoại và mở bài “Somewhere Over The Rainbow” cho chú chó mắt hí nghe. Bật đi bật lại bảy lần thì nó lên cơn đau lần cuối rồi hét lớn sau đó tắt thở, “Tạm biệt con”, người giữ vườn thì thầm trước khi nó ra đi. Hắn đã không còn sức để gáo khóc nữa, nước mắt cứ thế mà chảy ra thôi, hắn đợi thêm 5 phút để dịch máu trong bụng chảy ra hết rồi mới mang nó vào nhà vệ sinh sạch sẽ, cho vào thùng Carton, “Xin lỗi vì chưa kịp tắm cho con” hắn nói xong nhét cái gối yêu thích của nó vào rồi đóng nắp thùng mang qua để ba hắn đốt.

    “Thánh nhân đãi kẻ khù khờ” quả không sai, trưa ngày thứ 5 chú chó út đứng dậy ói, nhưng lần này ngoài dịch nhớt thì văng ra cả cục đá hay đúng hơn là mảng gạch bể. Cách nó ói ra được viên gạch còn bí ẩn hơn cả câu hỏi “Làm sao mày nuốt nó vào hay vậy?”. Hai tiếng sau khi ói, nó bắt đầu mở mắt to hơn, khi được gọi thì đã phản ứng bằng cách ngoắt đuôi dù vẫn còn rất yếu. Và rồi nó đứng dậy, tự đi lại cái tô nước biển và liếm, “Uống đi con sống rồi” hắn vuốt sống lưng nó rồi rót thêm nước biển vào tô. Chú chó nhỏ bắt đầu vùng vẫy muốn được tháo xích, người giữ vườn gỡ dây cho nó, nó đi những bước siêu vẹo ra vườn để tiểu, thấy cảnh đó người giữ vườn lẩm bẩm “Mày sống lại thiệt rồi”. Chiều hôm đó, chú chó út ngáo ngơ đã ăn được một ít cháo và thịt kho xé nhuyễn.

    Người giữ vườn đi qua dọn dẹp bãi chiến trường lần cuối, lau dọn sạch sẽ và đốt mớ vải dơ rồi vứt rác thải y tế vào một bịch riêng, hắn đi đâu chú chó nhỏ sống sót đều lẽo đẽo theo. Chiều hôm ấy khi qua nhà ba mẹ ăn cơm, họ đã thấy chú chó khỏe mạnh trở lại

    – “Ủa khỏe lại rồi hả?” – Ba hắn vịn chú chó lại rồi hỏi nó

    – “Ý chí của con nằm toàn bộ trong nó” – người giữ vườn nói xong từ tốn dẫn chú chó nhỏ về khu vườn nhỏ.

    Người giữ vườn nằm dài ra nền gạch Tàu, chú chó nhỏ cùng mẹ cũng nằm gần đó, hắn nghêu ngao hát bài “Somewhere over the rainbow”, bảy lần. Sau đó hắn bật dậy, ngồi vào bàn và viết những dòng sau.

    “Hãy xem ông đã làm gì anh em mình với ý chí đó

    Hãy xem ông đã làm gì bầy chó nhỏ với ý chí đó

    Hãy xem ông đã làm gì Phật pháp kinh với ý chí đó

    Hãy xem ông đã làm gì con trai mình với ý chí đó

    Ý chí tạo dựng ý chi phá hủy

    Ý chí ác giả ý chí thiện lành

    Ý chí giả dối ý chí thành thật

    Ý chí tình thương ý chí vô cảm

    Ý chí là gì mà không có ý chí

    Ý chí tự tại, tự tại ý chí”

  • Vượt cái gì, qua đâu

    Người giữ vườn nhìn lên trần nhà khi đang nằm vắt chéo chân trên đệm. Hắn đang định nghe album nhạc Ghibli thì nhà hàng xóm bật một loạt những video youtube giảng giải đạo lý của nhiều loại tôn giáo khác nhau. Ngày hôm đó, sau khi gieo gần 100 chậu hạt giống khác nhau, người giữ vườn đã quá mệt để bật người dậy đi dạo, hắn quyết định nằm nghe giảng đạo vọng qua từ nhà bên cạnh. 

    – “Vượt cái gì, qua đâu kia chứ” – đó là những gì rút ra được sau 1h nghe lõm, hắn lẩm bẩm với cái trần nhà hay lũ thằn lằn láu cá cũng chẳng rõ.

    Cả tiếng đồng hồ trôi qua, thứ người giữ vườn nghe nhiều nhất là tiếng cười, to và rõ từng nhịp từ phía một đám đông. Người giữ vườn nghĩ tới những con tàu chệch đường ray, lúc đầu hành khách cảm thấy rất bình thường thậm chí là kích thích vì sự dằn sốc vì lí nào đó, nhưng phía cuối sự kiện ấy là cái chết hàng loạt, cái chết của tâm trí bị ru ngủ bởi những câu chuyện tếu lâm hóa kinh điển. Họ bằng trí khôn của mình, sẽ ngụy biện bằng lý lẻ kiểu “nói chuyện vậy cho gần gũi người ta dễ chịu nghe”, thật là một sự lẩn tránh lọc lõi của trí khôn. “Các người quên mất người xưa đã nhắc rằng cái gì dễ đến thì dễ đi rồi sao?”, người giữ vườn tự nhủ với mình khi nghĩ về những kẻ khôn lanh ấy.  

    Dưới bóng cây bồ đề,

    Cạnh hàng cột Hy Lạp

    Các ngài bậc đại trí

    Vài thiện nhân tinh túy

    Lắng nghe không cần hề

    Biến tan đêm hỗn tạp

    Hắn bật dậy viết vài dòng vào cuốn sổ tay khi nhớ về tiếng cười của đám đông, những người xưa với trí tuệ cao vợi, nhưng họ còn chẳng dám nói trước đám đông hỗn tạp đến vậy. Cũng không phải họ không dám, mà lòng từ bi họ đã chiến thắng sự thèm khát quyền lực tung hô. Một người đứng trên cao, thao thao bất tuyệt, cứ như kinh điển là sản phẩm công nghiệp vậy, dường như họ nghĩ ai ăn vào cũng có cùng trải nghiệm tinh thần như nhau. Đó là lý do bệnh dạ dày ngày càng tràn lan, bệnh làm càng thì ngày một phổ biến. 

    Viết xong vài dòng vào sổ, khu vườn được thăm bởi ông bác của người giữ vườn, một nhà sư ở ngôi chùa gần đó. Cũng không rõ ông ấy có phải sư chính thức chưa, nhưng thấy mỗi ngày đi đi về về giữa nhà và chùa.

    – “Bác có làm phiền con không?”

    – “Dạ còn tùy vào cuộc trò chuyện”

    – “Sao nay nhìn con ốm và buồn vậy?” – Ông bác nhìn người giữ vườn với ánh mắt săm soi làm hắn cảm giác như đang bị quét cơ thể bằng tia X kiểm tra trước khi lên máy bay.

    Từ nhỏ người giữ vườn đã không thích những câu miêu tả cảm xúc của người khác khi nhìn hắn, “Tại sao lão ta không nói mắt mình lờ đờ giọng nói thều thào, rồi hỏi mình có buồn không, mà lại phán như biết chắc mình buồn, rủi mình bệnh sắp chết thì sao?”, hắn luôn nghĩ thầm kiểu đó khi ai đó lượn lờ những câu hỏi chụp mũ như ông bác vừa nãy. 

    – “GPI của con ở mức bình thường, còn buồn là gì con còn không biết nên con không xác tính câu hỏi của bác được”

    – “Tại bác thấy con lủi thủi ở nhà ít đi ra ngoài gặp gỡ mọi người. Con nên thử đọc kinh Phật để mở rộng tấm lòng mình ra, bác rất thích một câu sư phụ của bác giảng “Phật pháp như con đò đưa ta qua sóng to gió lớn””

    – “Con nói cái này không phải có ý bất kính, nhưng tấm lòng mà mở rộng thì nó vẫn là tấm lòng sao, tức rằng nó vẫn vậy về mặt thực chất.”

    – “Nó sẽ mở rộng và chứa được nhiều thứ”

    – “Nhưng thật sự con không có bao nhiêu thứ để chứa, con thấy nó vừa đủ dùng rồi. Con cũng muốn hỏi thêm, không phải tỏ ra láu lỉnh đâu, mà con thắc mắc thiệt. Nếu một người ở bờ bên đây, họ thấy nó không ổn, sao họ không thay đổi hiện tại ở đó luôn mà phải mong ai đó hay con đò chở họ qua bên kia. Mong muốn đó có khác gì chạy trốn thực tại để lao vào sự huyễn hoặc”

    – “Khi họ hỗn loạn thì làm gì cũng loạn”

    – “Câu này có lý, nhưng lại nảy sinh một nghi vấn. Trong trạng thái hỗn loạn đó, liệu họ sử dụng được con đò không, như một người không biết về toán mà mình đưa cho máy tính liệu anh ta có giải được bài toán. Hay lại phải sinh ra một người đưa đò?”

    – “Có lẽ người đưa đò đó là các vị Phật hay những người Thầy”

    – “Khi họ chưa biết bờ bên kia là thứ gì, sao họ đủ động lực để dấn thân và lao vào cuộc hành trình mà họ thấy trước mắt rằng muôn trùng hiểm nguy. Họ sẽ còn nảy sinh hoài nghi cả người đưa đò, như tình trạng chung của giới trẻ ngày nay mất niềm tin vào tôn giáo. Hay tệ hơn họ coi tôn giáo như làm đẹp thêm cho hình ảnh của họ”

    – “Bác hiểu ý con, những hoài nghi này là cần thiết và xác đáng, nhưng liệu nó có dẫn tới đâu?”

    – “Ngay cả cụm từ “tới đâu” nó cũng hàm ý về sự mặc nhiên tồn tại của bờ bên kia. Xin lỗi vì nghe có vẻ con công kích, không đâu không ai tôn trọng Đức Phật hơn con. Nếu có con sẽ công kích những người truyền giáo tham lam và đánh mất lòng từ bi trên con đường thuyết giảng. Nếu không làm rõ cái thứ sẽ vượt, cái bờ để qua, thì dẫu cho có con đò vững chãi thì cả thầy và trò đều sẽ trôi dạt trên sông. Đầu tiên con người nên nhận thức rõ thực trạng tồi tệ của bản thân, dọn dẹp sạch sẽ những gì có thể, để tấm thân phàm phu nhẹ bớt một chút.”

    – “Nói chuyện với con khá thú vị, thôi bác về đây, cũng chiều rồi. Vậy là bác có làm phiền con không?”

    – “Dạ, một chút”

    Sau khi người bác ra về, người giữ vườn ngồi xuống ngả lưng vào cây Ngái, miên man với những suy tư thăm thẳm. Hắn tự hỏi “Liệu mình gặp Đức Phật khi chưa giác ngộ, khi ông mới bắt đầu lên đường, liệu cuộc trò chuyện sẽ diễn ra như thế nào?”. Những tia nắng chiều xuyên qua tán lá làm ánh sáng hệt như cái đèn ngủ trong phòng ba mẹ hắn. Hắn đã thật sự ngủ khi ngồi dưới gốc cây, trong mơ liệu người giữ vườn có gặp và trò chuyện cùng Đức Phật năm đó, chỉ hắn ta mới biết sự thật.

  • Tiếng vọng của thần rừng

    Trời vừa trút những giọt nắng cuối ngày xuống những tán lá của khu vườn, màu nắng đang dần trầm mặc như bức rèm sân khấu đang dần hạ xuống, để vở diễn của loài người tạm nghỉ trong phút chốc. Người giữ vườn đứng đó, trước hiên nhà, tay cầm quả thông của một đứa em họ vừa làm potter cho đoàn khách trên Lâm Đồng mới về. Người em đến khi nào hắn cũng không rõ, chỉ thấy 3 trái thông đặt trên bàn đọc sách khi vừa về tới vườn, hắn đi đâu trước đó cũng chẳng ai hay biết. 

    Từ lâu rồi, giác quan của hắn trở nên kỳ lạ, không còn phân biệt được xấu đẹp, thơm tanh hay ngon dỡ, chỉ còn là những phân tích mạch lạc về vật chất. Còn thứ người ta gọi là giác quan thứ sáu âu cũng là trạng thái khi não bộ chợt nắm bắt sự kiện ngay tức thì bao trọn cả năm giác quan kia và cả những phần còn thiếu. Trạng thái trọn vẹn ấy làm sao diễn tả thành lời, chỉ là những rung động sâu bên trong lòng hồ sâu thẳm của ý thức, hay đơn giản là hiện tượng đồng tử giãn, đôi lúc là một cơn rùng mình nổi da gà. Con người thật kỳ lạ, họ luôn gán tên cho mọi thứ, kể cả những thứ không thể có tên, sự nắm bắt sự kiện tức thì này là vùng đất nhuộm màu tâm linh và huyền học, là nơi mà ngoài kia có những kẻ kiếm lợi trên nỗi sợ về cái không biết của những kẻ khác.

    Mân mê quả thông trên tay, chìm vào những ký ức năm xưa, khi Đà Lạt còn là một người đàn ông hòa nhã. Những ký ức về chuyến độc hành ma mị năm nào lại được mở toang, những ngày của tuổi hai lăm hai sáu đầy rối ren.

    – “Sáng mai tao sẽ đi Đà Lạt một mình, đứa nào dậy nổi chở tao ra bến xe”, trong cơn ngà ngà say hắn đã đứng dậy và nói với những gã trai trẻ đang cùng uống rượu, ai cũng nghĩ hắn say nên nói cuồng dại, nhưng hắn biết rằng chuyện đó sẽ xảy ra. Sáng hôm đó hắn thức sớm nhất, đám say rượu vẫn còn vật vã trên sàn, rón rén đi lên gác chuẩn bị vài bộ đồ và vật dụng cùng vài trăm nghìn đủ đi hai chiều, lúc đó hắn vẫn còn muốn về lại Sài Gòn.

    – “Để tao chở mày ra bến xe rồi về nhà ngủ tiếp” – một gã say nghe tiếng lục đục làm tỉnh giấc, mùi rượu còn lất phất trong từng bước đi của cả hai, nhưng khi bước ra khỏi nhà thì sương sớm như đánh thức và làm tan hết men say đêm qua. 

    Chẳng có cái vẫy tay nào, không có tiếng tạm biệt, hắn đã từng không nuốt trôi những lời lẽ kiểu đó, lên xe và biến mất mà thôi. Mở mắt ra vì những tia lạnh len lỏi, hắn đã đến Đà Lạt, ngủ suốt chặng đường dài như một lát cắt chưa từng tồn tại, hắn đã như kẻ vượt ngục trốn chạy điều gì đó không rõ ràng.

    Ký ức về chuyến đi này thật vụn vỡ, mà cũng phải thôi, đó là bản chất phân tán của ký ức. Như một đống xà bần của công trình kỳ vĩ bị đánh sập, con người nhặt nhạnh, bới móc, lắp ghép chúng với hy vọng có được những điều kỳ diệu xưa cũ, nhưng chỉ toàn là những tiếc nuối vỡ tan. Nhưng có những mảnh ký ức trọn vẹn còn sót lại, những thứ có muốn quên cũng khó, những âm vang còn mãi về sau. Chúng chỉ nằm im ở đây đó, như một hạt giống đợi chờ, chỉ một cái chạm nhẹ vào quả thông khô cũng đủ làm chúng bật dậy sắc nét và rực rỡ. Đó là lần hắn ngủ lại dưới tán rừng thông và có lẽ đã trò chuyện cùng một con người. 

    Đêm hôm đó là sau buổi thăm Phân viện sinh học Đà Lạt, một công trình tuyệt đẹp nhưng chẳng mấy du khách ghé qua, có lẽ nghe tới chữ “Viện” thì du khách chẳng lấy gì hứng thú tò mò. Nằm lẩn khuất giữa rừng thông, những con đường bật thang đi xuống thung lũng, để chào hỏi hết các giống cây ở đó cũng đủ làm một người thể chất như hắn mệt lã đi. 

    Leo lên ngọn đồi nhỏ ngoài Viện, hắn ngã lưng xuống bãi cỏ vẫn còn ẩm ướt từ cơn mưa lác đác buổi trưa. Thiếp đi một giấc hồi nào không hay, khi bật dậy thì trời đã chật dật tối, người hắn ê ẩm toàn thân không còn sức đi ra đường lớn bắt xe, nói đúng ra sự mệt mỏi ở Sài Gòn đã làm hắn cạn dần năng lượng, “Thôi thì găng võng ngủ lại vậy”, hắn nghĩ thầm. Tìm được chỗ đất phẳng, sau một hồi loay hoay hắn cũng nhóm được đống lửa nhỏ bên cạnh cái võng quân đội găng dưới tán thông.

    – “Mày đi lạc hay gì vậy?”- Hắn giật bắn mình suýt té lộn nhào rơi ra khỏi võng, giọng nói của gã trung niên còm nhom phát ra cùng tiếng “rắc rắc” của nhánh thông khô gãy. May mà trước đó đã ngủ một mình nơi hoang vu vài lần, nên hắn kịp trấn tĩnh lại và điều hòa nhịp thở. Nhờ những chuyến đi, hắn nhận ra mọi thứ không nguy hiểm như người ta hay vẽ vời, chả mấy ai tự dưng làm hại một kẻ lạ mặt đồng loại. Phải chăng chính nỗi sợ đang được gieo rắt thái quá làm những giao tiếp của con người ngày một lạc nhịp, và khi không đồng điệu hay mất năng lực thấu hiểu, con người dễ nảy sinh mâu thuẫn dẫn đến ác quỷ bên trong có chỗ hiện hình.

    – “À dạ, em đi Viện sinh học mà ngủ quên trên này, mà anh là ai vậy? Làm em hoảng hồn xém té võng”

    – “À tao làm rẫy cafe ở gần đây, thấy đốm lửa nên lại coi sao, sợ cháy rừng mạy” – người đàn ông dần tiến lại gần và ngồi xuống đất phía bên kia đống lửa, mặt ông ta quay về phía thung lũng bên dưới nên chỉ thấy một nửa. Trong ánh sáng le lói của ngọn lửa nhỏ dần tàn thì thật khó để nhận diện. “Trời sắp lạnh rồi đó, mặc cho ấm vô, mà mày uống rượu không làm vài ly cho ấm, chú có đem theo một ít” lão nói tiếp sau một hồi lâu nhìn vào bóng tối đặc quánh như muốn hút tất cả vào đó.

    – “ Được chú, con có ít khô nai mua hồi sáng “

    – “Nai mẹ gì mày ơi, bò đó, trên này đâu ra mà nai với hươu” – Giọng lão sang sảng nhưng nhịp điệu rất đều và vang, như ai đang thò đầu xuống giếng và ngân nga vài khúc cổ nhạc.

    – “Mà sao mày lên chỗ này, ai đâu đi du lịch lên đây, ta đi mấy khu nổi tiếng, rồi sao đi có mình vậy?”

    Sau vài ba ly rượu, câu chuyện dần trở nên cởi mở hơn cho phiên bản trẻ của người giữ vườn, hắn kể về những trăn trở đang gặp phải. Có lẽ nếu người đàn ông kia không ngồi đó, hắn cũng sẽ sổ ra cho hả cái muộn phiền đang bủa vây thân tâm. Trong giây phút, hắn ước lão trung niên kia là ba hắn, vì qua giọng nói, lão cũng trạc tuổi đó.

    – “Con hoài nghi những thứ con biết, nó làm con ngộp thở, không còn biết đâu là thật, chú biết bây giờ con có thể viết cả một sớ chầu dài để phủ định hết những quyển sách”

    – “Làm cái sớ đó có vui vẻ gì không?” – câu hỏi làm hắn im bặt, tưởng chừng có thể nghe thấy tiếng những chú nai nhút nhát ở vùng đất xa xăm nào đó, sức lay động của sự nghi vấn trực diện.

    – “Mày làm tao nhớ cái đợt có đứa nó bị lạc trên Đơn Dương, lúc đó nó cỡ 13-14 tuổi gì đó, hồi đó làm gì có điện thoại mạy, lạc trong rừng chết nhiều lắm. Lúc đó cả đám người gần đó gọi nó quá trời. Tao có hỏi sao nó không la lên hay chạy về hướng đó. Nó nói âm thanh tùm lum bốn bề làm nó rối, không biết đi hướng nào.”

    – “Ý chú là con biết nhiều quá nên bị hỗn loạn hả?”

    – “Phải rồi, đầu mình như cái hang động, nhiều người gọi quá biết đi hướng nào. Mà thằng nhỏ kia nó có kể tao thêm. Nó bị ngất 5’ rồi bật dậy chạy 1 đoạn thì thấy tao, tao mới dẫn nó về nhà. Trong lúc ngất nó nghe ai đó hát chỉ đường cho nó.” – Hắn rùng mình ớn lạnh, không phải vì sợ mà vì thứ gì đó sâu hơn như thế, mang tính lay động những chất chứa.

    – “Thằng đó có nhớ bài hát không chú?”

    – “ Có mà tao quên rồi, có khi lát mày nghe thấy hổng chừng, trong rừng mà”- Lão nói chữ “trong rừng mà” nghe rất hiển nhiên, như thứ gì đó thân quen mà lão mắt thấy tai nghe tận nơi chứng kiến. 

    – “Chú làm con vừa ớn ớn vừa tỏ mò”

    – “Tò mò gì mày ơi, gặp rồi biết. Thôi tao quay về lại chỗ đằng kia đây, để lại rượu cho mày đó, uống cho ấm dễ ngủ. Mai về mạnh giỏi nha mạy”

    – “À dạ dạ, con cảm ơn, chú về nha” – Lão trung niên biến mất vào màn đêm nhẹ nhàng như lúc xuất hiện. Một nửa gương mặt lão le lói trong đóm lửa chớp tắt như in lại trong ký ức tưởng như bức phù điêu tự họa treo trên trần nhà hoài niệm ma mị nhất.

    Ta bay trên những ngọn đồi

    Ta say trong chốn đơn côi

    Chốn đơn côi, kẻ lạc lối

    Nghe tiếng thần rừng mở lối về nhà

    Dưới đám lá thông già rơi

    Dưới đám cỏ ta thảnh thơi

    Ta thần rừng, hát gọi mới

    Mang quả thông nhỏ dẫn lối về trời

    Đứng đây, trong khu vườn nhỏ với quả thông trên tay, người giữ vườn bỗng nghêu ngao khúc hát lạ lẫm. Chẳng biết hắn vừa tự sáng tác một bản nhạc trong lúc nhớ chuyện xưa, hay hắn đã nghe thấy gì đó ở ngọn đồi năm ấy. Chỉ có hắn mới biết, một bí mật đẹp đẽ thầm kín ma mị cổ xưa. Những thứ vẫn còn, những thứ đã mất, khó mà tìm lại được.

    – “ Hát gì vậy, đồng dao hả?” – Mẹ hắn vỗ vai từ phía sau và hỏi

    – “Tiếng vọng của thần rừng” – Hắn trả lời thản nhiên như lão trung niên nói “trong rừng mà” năm đó.

  • Tiếng thét trong tuyệt vọng

    Những hàng cây xa tít

    Vài bụi cỏ kề bên

    Cùng tảng đá mù khơi

    Và dòng sông thân thiết

    Đó là bốn câu thơ mà người giữ vườn viết lên mặt sau của bức tranh mà người ghé thăm hôm ấy tặng, “một tên nghệ sĩ lang thang chưa chịu xuất đầu lộ diện”, hắn nghĩ về bạn mình như thế. Hiện tại gã đang sống thường xuyên trên một khu đất trong rừng ở Lâm Đồng, hôm ấy gã về có việc ở Sài Gòn nên rãnh rỗi sau khi xong việc thì về chơi với người giữ vườn. Gã đã vẽ khung cảnh xung quanh ngọn đồi đang ở bằng màu nước rồi nẹp khung bằng gỗ thông, mọi thứ đều handmade. Bên dưới phía trái bức tranh có những con số nhỏ là tọa độ chỗ gã vẽ, một thói quan kì quái mà thú vị, nó như một lời mời gọi vậy.

    – “Ba mẹ mày cắt riết mấy cây còi cọc mà nhìn dị dạng quá” – Gã đứng chỗ đường qua nhà ba mẹ người giữ vườn nhìn qua, lúc đó là giữa trưa nên ba mẹ hắn đang ngủ.

    – “Họ cắt không cần biết nắng mưa, một số bị nấm ở vết cắt chết, một số còn nhỏ tuổi cắt nó đẹt luôn”

    – “Khi cắt đồng loạt thì lá non ra đồng loạt sẽ thu hút sâu rầy ghê lắm”

    – “ Ừ, mấy cây Mai bị tình trạng này, sau đó phải xịt trừ sâu liên tục”

    – “Tội lỗi chất chồng sai lầm”

    – “Tao chỉ ngán nhất năn nỉ họ đọc tài liệu thì than già, xong lại nhào ra làm rồi bệnh cả cây cả người, kỳ lạ”

    – “Chắc buồn không biết làm gì, có khi có cháu lại khác” – Hắn nói rồi nhìn người giữ vườn và cười nhếch mép.

    – “Tao thì khỏi đi, nhưng vụ này đúng, con của chị về là không xài thuốc”

    – “ Đi lại xài tiếp hả, vậy như không”

    – “Ừ, ba tao ổng đọc bài viết của tụi bán thuốc nói hàm lượng an toàn này nọ nên không nghe tao”

    – “Vậy thì thua rồi, nghe cũng có lý quá mà, vụ dư lượng này không hiểu thì gây họa”

    – “À, ra đây tao chỉ cho mày một phương pháp xử lý nhánh nè”

    Hai gã trai ngoài 30 đứng dưới gốc me giữa cái tiết trời nồm ngột ngạt, trông họ như hai đứa trẻ nhìn chăm chú vào từng cành nhánh và phiến lá. Cây me có hình dáng bắt mắt như hình cái phễu bên trên xòe ra như cái nón bánh tiêu đã lâu không thấy.

    – “Cũng đơn giản, nhánh nào chìa ra quá xa làm cản đường di chuyển thì uốn nó vào trong cho nó tựa vào nhánh phía trên, rồi cứ thế đi lên. Hồi đầu sẽ hơi khó khi cây còn nhỏ, nhưng dần dần nó sẽ có dáng như này rất chắc chắn. Tất nhiên mình tùy vào độ giòn gỗ của cây mà tìm cách cho nó tựa vào nơi hợp lý. Tao tự đặt là phương phép “Tém gọn” – Người giữ vườn vừa nói vừa minh họa cho bạn mình, đã lâu lắm hắn không nói hăng say đến vậy.

    – “Có lẽ nó dùng tốt nhất cho vùng đất tốt”

    – “Mày hay đó, với mấy khu bạc màu thì tỉa nhánh vẫn tốt nhất, mình dùng phần tỉa đi làm phân bón hoặc che mát gốc luôn”

    – “Tao nghĩ gì thì gì cũng canh độ tuổi, tức hiện trạng cây và những thứ quanh nó để làm”

    – “Đúng rồi, tao giải thích cho họ rằng “thuận tự nhiên” không phải ngồi không chờ sung rụng mà không làm gì, vấn đề là làm ra sao. Để tao kể mày nghe, lúc đó bên ba mẹ đang xây cái nền nên dọn qua nhà này ở tạm, trước đó tao đã giải thích cây non mới trồng để cho nó yên vài năm, ráng chui qua chui lại có sao đâu, nó đủ sức rồi mình cắt tỉa nó mới khỏe mạnh mà sống dai”

    – “Nói gì cây cho xa, như tao từ nhỏ xíu đã sống nhờ đi học ở Thị Xã, tao cũng tự cắt tỉa bản thân sao cho hợp tình huống riết rồi mình có một tổn thương sâu khó vượt qua vô cùng”

    – “ Ừ thì đó, tao hiểu ý mày. Tiếp chuyện kia nha. Nói hoài luôn, đưa sách năn nỉ đọc thì bơ. Sáng hôm đó, bạn ba tao không đi uống café, ổng rảnh quá không biết làm gì, đi qua đi lại vườn cắt bụp bụp mấy nhánh me này, đó mày thấy chỗ gồ ra là dấu tích nè” – Người giữ vườn vừa nói vừa chỉ vào vết cắt đã lành của cây me.

    – “Mày mà không làm gì im im là họ làm hoài luôn đó, thành ra quen tay nên cây bên kia què quặt hết rồi còn gì”

    – “ Tao hét” – Người giữ vườn vừa nói vừa cười sảng khoái.

    – “ Hả? Mày làm gì chứ?” 

    – “Á Á Á! Tao hét ba tiếng như Trương Phi trên cầu Trường Bản ấy”

    Tiếng hét của người giữ vườn lúc đó làm chú thằn lằn đang trộm hạt giật bắn mình bỏ trốn. Hắn đã run lên bần bật tay nắm chặt như quả đấm, những suy nghĩ bạo lực nhất hiện lên trong đầu, nước mắt hắn trào ra trong nỗi tuyệt vọng của sự bất lực, nếu nhà sư nào đó mà bảo “đừng căm phẫn cha mình”, có lẽ sẽ đấm kẻ đó để cho hắn thấy sự máy móc và vô nghĩa của những rao giảng kiểu đó. Lúc đó, hắn cảm thấy rất rõ dòng khí chảy trong cơ thế như tắt nghẽn, mọi thứ như đơ cứng lại, não không còn gì ngoài âm thanh hỗn loạn điên cuồng nhất, như có 1000 người tiền sử đang đánh nhau và âm thanh lúc đó chui tọt vào đầu hắn. May sao, lũ chó đã cứu hắn, hay nói đúng hơn là đánh thức hắn trong cơn mê điên loạn. Gương mặt ngáo ngơ không biết chuyện gì đang diễn ra, từ trong nhà tụi nó phi ra rồi nhìn người giữ vườn ngoắt đuôi. Mọi thứ bỗng nhẹ dần, nhẹ dần, các cơ hắn giãn ra, hơi thở đã bớt dồn dập. Lúc đó đám thợ hồ cũng chạy tới, ba mẹ hắn cũng vậy để xem chuyện gì.

    – “Đừng cắt cây ở đây nữa, con không đồng ý” – Người giữ vườn vừa nói vừa cúi mặt xuống xoa đầu chú chó nhỏ, giọng hắn vẫn còn một chút run của cơn phẫn nộ sót lại. Nghe nói tiếng hét đó lớn đến mức những người xung quanh đều chạy ra xem chuyện gì đã xảy ra.

    Kể từ hôm ấy, ba người giữ vườn chỉ làm gì đó khi hắn nhờ giúp, hồi đầu ông đi qua lại lèm bèm vì sự vướng víu của cây, nhưng khi khu vườn đã ổn định thì những lối đi rộng rãi cũng xuất hiện như dự tính. Hầu hết chúng ta khi tương tác vào tự nhiên, chúng ta đều nhìn chúng với hệ quy chiếu là tuổi thọ của con người, vì vậy mà những tác động này trở nên vội vã và kích động. “Chẳng biết có gì mà họ phải vội”, người giữ vườn tự hỏi mỗi khi nhìn mọi người quá hăng say làm việc. 

    – “Tao thấy mày có làm mấy cái máng xây gạch, hồi đó trồng rau hả” – Cuộc trò chuyện với người bạn tiếp diễn sau trận cười của hai người trong câu chuyện tiếng hét.

    – “Mới về trống ở trong đó, định trồng rau cho nhà ăn, riết rồi mình tao ăn không hết nên tao chừa lại một ít còn nhiêu không gian nhét cây ăn trái cho nó lớn từ từ”

    – “Ủa rau vườn nhà mà sao không ăn?”

    – “Tiện tay thôi mày, kiểu đi bách hóa hay siêu thị rồi thấy rẻ quơ một đống về chất đầy tủ lạnh”

    – “Bởi mọi cơ sự đều do mấy người có tiền mà ra, xong họ lại hô hào giải quyết sau đó lại tự tán dương lẫn nhau”

    Tối hôm đó, người bạn ở lại để sáng mai về luôn lại Lâm Đồng, họ bày một bàn ăn chỉ một nồi cháo hào đậu xanh ăn với hành lá. Hai kẻ “già mà không biết mình già “ như lời của ba người bạn từng chửi, họ uống với nhau ít rượu, và trò chuyện rỉ rả xuyên đêm bên ánh đèn vàng trong cái nhà ngói hút sâu vào đám vườn cây um tùm. Chẳng biết họ nói với nhau những gì mà con thằn lằn trộm hạt lăn ra ngủ quên, mấy chú chó say sưa lắng nghe dưới chân hai gã, chẳng nghe rõ âm thanh gì khác ngoài tiếng thều thào của hai con người. Rồi sau khi dọn dẹp sạch sẽ bàn nhậu, người giữ vườn leo lên võng còn người bạn thì nằm đệm gần đó. Ánh đèn vàng vẫn bật nhưng ngửa thẳng lên trần nhà làm cho toàn bộ như bức tranh vẽ trên tờ giấy vàng cũ úa màu.

    – “Nói gì đi nữa tao đang sắp tuyệt vọng với mọi thứ xung quanh”

    – “Tao cũng không khá gì hơn mày đâu, ngủ thôi, mai lại là một ngày lao động khác”