Category: Uncategorized

  • I. Tình hình xã hội Việt Nam chung quanh năm 1834

    Xã hội Việt Nam hình thành từ thế kỷ thứ X tiếp tục phát triển trong những thế kỷ sau và đến thế kỷ XIII đã được định hình trong một cơ cấu rõ rệt. Khóa hư lục đầu thế kỷ XII đã bắt đầu mô tả sinh hoạt của xã hội ấy và từ thế kỷ thứ XIV trở đi, cơ cấu tứ diện gồm sĩ, nông, công, thương đã có thể phối hợp hoạt động. Qua những cuộc chiến tranh kháng Nguyên cuối thế kỷ XIII, kháng Minh đầu thế kỷ XV, ngoài sự trưởng thành tất nhiên của tầng lớp sĩ phu, giới nông gia bắt đầu được chú trọng, kẻ cấy cày được nói tới trong cả những tác phẩm thuần túy văn chương, lôi cuốn theo sự tha thiết của dân chúng đối với thợ thuyền và những nhà buôn bán. Sự hồi phục của chợ Đông gắn liền với công cuộc vãn hồi hòa bình; những người lao động như Thạch Sanh được thế kỷ thứ XVII đề cao; hình ảnh những Lý công ngồi ăn mày ở chợ được nàng công chúa lầu son để ý trở nên những hình ảnh quen thuộc. Cả nền văn học nôm na từ thế kỷ XVII, XVIII là nền văn học của giới nông, công, thương, khai triển những vấn đề thiết thực của người bình dân, giải phóng tình cảm con người, đề cao phụ nữ và tự do luyến ái. Tất cả những phát động ấy của dân tâm, tất cả những tiến triển ấy của dân trí, được thử thách qua bao nhiêu máu lửa của chiến tranh, được nhào nặn sau những biến cố hãi hùng của lịch sử, đã tạo lập vào cuối thế kỷ XVIII một xã hội trưởng thành mà những nỗ lực kiến thiết của nhà Nguyễn sẽ tiếp tục ổn định và củng cố.

    Ta thử phân tích và nhận diện cơ cấu xã hội này qua bốn thành phần chính là sĩ, nông, công, thương để có thể phê phán hiệu năng của nhà Nguyễn trong lĩnh vực văn hóa giáo dục.

    Trước hết, giới kẻ sĩ được đề cao như là một giai cấp ưu tú từ Mạc Đĩnh Chi (1304), đến đời Nguyễn sơ, đã được vua Thế Tổ quan niệm như một giai cấp lãnh đạo. Từ 1802 đến 1820, kế hoạch sử dụng trí thức của nhà Lê do nhà Nguyễn chủ trương đã chinh phục được thiện cảm của sĩ phu miền Bắc; những vị tiến sĩ của các khoa 1775, 1779, 1787 phần đông đã cộng tác với tân triều; Lê Duy Đản, tiến sĩ năm 1775, nguyên Tham chính Thanh Hóa, đã được vua Gia Long mời làm Hiệp trấn Lạng Sơn và giám thí các trường Kinh Bắc, Sơn Tây, Hoài Đức; Phạm Quý Thích, tiến sĩ năm 1779, nguyên Đông các Hiệu thư, đã nhận chức Thị trung Học sĩ, trong khi Trần Bá Lãm, bạn đồng khoa của ông, được bổ nhiệm làm Đốc học Bắc Ninh, cùng với những Nguyễn Gia Cát, Bùi Dương Lịch, Nguyễn Huy Lý, những tiến sĩ của khóa thi Hội cuối cùng triều Lê, đã hoạt động một cách hữu hiệu đến nỗi vua Gia Long nhận thấy không cần phải tổ chức các khóa thi Hội và thi Đình nữa. Sự cộng tác của những nhân vật khác ít đỗ đạt hơn nhưng nhiều khi nổi tiếng hơn như Nguyễn Huy Tú, Vũ Trinh, Nguyễn Du, bên cạnh những nhân vật của chế độ mới như Đặng Đức Siêu, Đặng Trần Thường, biểu lộ tất cả sự khéo léo của vua Gia Long trong kế hoạch sử dụng nhân tài. Trong suốt thời Gia Long, chính quyền chỉ tổ chức 3 khóa thi Hương là khóa đầu tiên năm 1807, khóa thứ hai năm 1813, khóa thứ ba năm 1819. Khóa đầu tiên có những nhân vật nổi tiếng là Cao Huy Diệu, thủ khoa Nguyễn Án, Nguyễn Trung Mậu; Lê Cao Lãng; khóa thứ hai gồm có những hương cống Vũ Tụ, Lưu Công Đạo, Đỗ Tuấn Đại, Lê Văn Đức, v.v… và một tú tài mà khả năng vượt hẳn những vị hương cống kể trên: Nguyễn Công Trứ; khóa thứ ba cung cấp cho nhà Nguyễn những nhân vật quan trọng, trừ vị thủ khoa Ngô Đình Thái và Đỗ Trọng Dư bị cách chức vĩnh viễn, còn những hương cống khác như Vũ Quyền, Phạm Hội, Hà Duy Phiên, Trương Đăng Quế, Trương Minh Giảng, Lý Văn Phức, Nguyễn Công Trứ, là những chiến lược gia, kinh tế gia, giáo dục gia, văn gia tiêu biểu nhất của chế độ; họ đã phục vụ một cách trung thành tuyệt đối, chấp nhận kỷ cương một cách toàn diện vì chính họ không ít thì nhiều, qua những hoạt động quân sự, văn hóa, giáo dục, đã quy định chính sách của Nguyễn triều. Sang đời vua Minh Mệnh, thi Hội được tổ chức lần đầu tiên năm 1822, cung cấp cho chế độ nhà nghiên cứu hành chính Hà Tông Quyền, nhà nghiên cứu kinh truyện Phan Bá Đạt, nhà thơ Lê Tông Quang. Khoa thi Hội năm 1826 khám phá thực học của một thanh niên 31 tuổi, người Nam kỳ, đó là Phan Thanh Giản, vị đại khoa tiên khởi của miền Nam, và ngoài Vũ Tông Phan, một giáo sư tư thục, còn có Tô Trân, toản tu Minh Mệnh chính yếu bên cạnh Hà Tông Quyền, và nhất là Ngụy Khắc Tuần, một sĩ phu thanh liêm cần cán được vua Minh Mệnh ban thơ khen ngợi. Nhận thấy hai khóa thi Hội năm 1822 và 1826 chỉ lựa chọn được tất cả 18 vị đại khoa (8 vị khóa đầu và 10 vị khóa sau), tỷ lệ trúng tuyển quá thấp so với các kỳ thi Hội triều Lê, vua Minh Mệnh ngay trong khóa thứ 3 là khóa năm 1829, đã hạ chiếu cải tổ thể thức chấm thi, quy định phân số trúng cách và thiết lập học vị phó bảng để vớt những thí sinh không đủ phân số. Nhờ đấy, số trúng tuyển đại khoa đã tăng gần gấp đôi (9 tiến sĩ, 5 phó bảng), trong đó có những nhân vật nổi tiếng là Bùi Ngọc Quỹ, Trương Quốc Dụng, Phan Thế Lịch. Ngô Thế Vinh; khóa 1832 ít may mắn hơn (8 tiến sĩ, 3 phó bảng), không tuyển được một đại khoa nào xứng đáng trong khi phó bảng Nguyễn Bá Nghi, đối thủ của Cao Bá Quát, đã phù tá đắc lực cho nhà Nguyễn chỉ vì lòng tỵ hiềm đối với nhân tài. Khóa thi Hội năm 1835 được tổ chức một năm sau khi ban hành Huấn địch thập điều, lựa chọn được 11 tiến sĩ, 2 phó bảng, nhưng tất cả đều là những nhà khoa giáp hoàn toàn vô danh đối với lịch sử văn hóa. Đây là một thành công hay là một thất bại của chính sách giáo dục vừa được phổ biến một cách long trọng? Có thể nói ngay, đứng về phương diện tổ chức thi cử thì đó là một thất bại rõ ràng, nhưng nếu ta biết rằng chính vua Minh Mệnh cũng đã từng than phiền về những lầm lẫn trong quan niệm thi cử, sự vô lý trong cách chấm đỗ của quan trường nghĩa là nếu vua Minh Mệnh đã lên tiếng chỉ trích tổ chức thi cử cũ và hứa hẹn sẽ dần dần cải tổ, thì ta có quyền kết luận rằng những vị tiến sĩ tân khoa này càng bất lực bao nhiêu, quan điểm và chính sách giáo dục của nhà vua càng hữu lý bấy nhiêu. Ta cũng đừng lạ khi thấy các nhà trí thức văn hóa thời ấy không phải là các nhà đại khoa mà là các hương cống, được gọi từ năm 1828 là cử nhân, hoặc là các sinh đồ, được gọi từ năm 1828 là tú tài. Về học vị tú tài, ta có thể kể Phan Huy Chú, Vũ Quốc Trân, về cử nhân, ta có thể kể Trần Đình Túc, Đặng Huy Trứ, Nguyễn Hàm Ninh , Bùi Hữu Nghĩa , Cao Bá Quát , Lê Ngô Cát , v.v… Có lẽ chịu ảnh hưởng của quan niệm giáo dục hướng về thực học và nghề nghiệp trình bày trong Thập điều, thanh niên thời ấy bắt đầu không chú trọng tới lối văn cử nghiệp nữa, lối trần từ sáo ngữ mà chính vua Minh Mệnh đã phê bình và có khi cấm đoán sử dụng . Họ chú trọng đến thực nghiệp, và về canh nông và dinh điền thì có Nguyễn Công Trứ, Đỗ Phát, tiến sĩ năm 1843, vừa làm tế tửu Quốc Tử Giám vừa kiêm nhiệm Dinh điền sứ; đặc biệt có Nguyễn Trinh Hoằng đỗ cử nhân năm 1848 rồi tuyên bố không học lên nữa, ở làng Hòa Ninh làm ruộng, cộng tác với người làng khai khẩn đất hoang và cải cách phong tục hương xã. Quyển Sĩ nông canh độc truyện đã góp vào phong trào trọng nông của thế kỷ không ít. Về thủy lợi, cả triều đình Huế đều biết đến uy danh của Đỗ Xuân Cát, cử nhân năm 1841 nhưng không ra làm quan; bản điều trần của ông về vấn đề thủy lợi nhan đề là Hà phòng ngũ thuyết được vua Tự Đức công nhận là có nhiều quan điểm thực tế và triều đình đã căn cứ vào đấy để cải thiện hệ thống đê điều ở Bắc kỳ. Các nhà trí thức cũng rất chú ý đến thương mại; thủ khoa khóa 1847. Đặng Huy Trứ thường dâng sớ điều trần về những điều ích quốc lợi dân và được vua Tự Đức bổ nhiệm làm Binh chuẩn sứ, điều khiển việc giao thông thương mại và việc xuất nhập cảng tại các hải khẩu lớn; quyển Sách học vấn tân của ông đề cập tới nền giáo dục mới về nghề nghiệp và thương mại. Anh họ của ông là Đặng Huy Tá, cử nhân năm 1841, sau nhiều năm suy nghĩ, cuối cùng mới nhận thấy rằng nghề chính của mình là nghề làm thương biện. Y khoa đã được Chu Doãn Chí , Nguyễn Tĩnh chuyên tâm nghiên cứu; họ Chu là một người nổi tiếng bác học đương thời, nhưng không chú ý tới lối học cử nghiệp, chỉ thích đọc Nội kinh, sưu tầm thuốc men và chữa bệnh; sự ngưỡng mộ của phó bảng Nguyễn Văn Siêu (1795-1872) và hoàng giáp Nguyễn Tư Giản (1823-1890) một vị là nhà giáo dục thời danh, một vị là Nội các Đê chính, tác giả Hà phòng tấu nghị bàn về thủy lợi, tất cả đều đã chứng tỏ những công phu nghiên cứu y khoa rất đáng chú ý của Chu Doãn Chí; Nguyễn Tĩnh (?-1880), tên tự là Hành Đạo, tên hiệu là Nông Hà, đã gửi gắm tất cả chương trình hoạt động của ông trong danh hiệu; làm tri huyện Thọ Xương, rồi Tổng đốc Thanh Hóa, ông vừa lo quan sát thi hành những công trình thủy lợi trình bày trong Hà đê tấu tập, vừa lập trạm chữa thuốc cho dân chúng, công trình nghiên cứu của ông về y lý đã được trình bày một cách có phương pháp trong cuốn Tế nhân dược hiệu; những kiến giải về thủy lợi và y khoa, cả hai là khoa học thực nghiệm đã đưa ông đến một quan niệm mới về giáo dục mà ông đã phát hiện trong cuốn Sĩ học trát ký. Ngoài ra, ngôn ngữ học được Phạm Đình Hổ nghiên cứu từ năm 1838 trong Nhật dụng thường đàm, được Lê Hữu Thanh tiếp tục trong Vận hải, Nguyễn Văn Giao trong Điệp lực vận, Nguyễn Văn San trong Đại Nam quốc ngữ, Đỗ Huy Uyển trong Tự học cầu tinh, và chính vua Dực Tôn trong Tự học giải nghĩa ca. Toán học là một môn khoa học chính xác đã bắt đầu được nghiên cứu tại Việt Nam từ đời Trần, và đến nhà Nguyễn đã trở thành một môn học có hệ thống , được Phan Huy Khuông trình bày trong Chỉ minh toán pháp năm 1820 và được Nguyễn Cẩn, cử nhân năm 1879, giảng giải trong Bút toán chỉ nam. Ngay ca vũ kịch nhạc đời Lê bị cấm đoán, đến đời Nguyễn được thịnh hành nhờ thiện chí của Nguyễn Văn Diêu, tú tài năm 1860, Đào Tấn, cử nhân năm 1867 và kịch sĩ đội Hiệp. Nghề giáo tư thục trước kia là một nghề phụ thuộc vào nghề làm quan, từ cuối thế kỷ XVIII đã trở thành một nghề tự do; chính sách phổ biến giáo dục cũng như phương thức công điền tại hương thôn áp dụng từ thời Nguyễn sơ đã biến nghề giáo dục tư thục thành một nghề hẳn hoi, có thể nuôi sống giáo chức như nghề làm quan và không ràng buộc giáo chức vào một đường lối chính trị nhất định, thành ra các nhà giáo thường ưa thích ở nhà mở trường hơn là ra làm quan; những nhà giáo tư thục chuyên nghiệp này, ta có thể kể Đỗ Xuân Cát, Trần Ý, Nguyễn Trinh Hoằng, có một số khác tuy đã ra làm quan nhưng hoặc vì bị cách, hoặc vì bất đắc chí, hoặc vì muốn phản đối chính quyền, đã trở về nhà sinh sống bằng nghề dạy học; những giáo chức trong trường hợp này, ta có thể kể Ngô Đình Thái, Ngô Thế Vinh, Phạm Văn Nghị, Trần Ái, Vũ Tông Phan, Nguyễn Văn Siêu,… là hiệu trưởng của những tư thục lớn có sách vở để lại cho hậu thế.

    Như vậy, sau khi phân tích tình hình sinh hoạt của giới sĩ phu trong những năm chung quanh 1834, ta thấy ảnh hưởng của Huấn địch thập điều thật rõ rệt. Tư tưởng của vua Minh Mệnh, chính sách giáo dục của Ngài, chủ trương mở rộng thi Hội thành một cấp trung gian giữa tiến sĩ và cử nhân, những khuyến khích của Ngài về tinh thần trọng nghề, những kế hoạch phát triển nông nghiệp, tất cả những ý kiến mới mẻ ấy đã mở cho giới sĩ phu nhiều con đường hoạt động ngoài con đường thi cử làm quan. Chính sự tiến triển đương nhiên ấy của xã hội Việt Nam đã làm nảy nở trong đầu óc Nguyễn Trường Tộ, Đinh Văn Điền, Nguyễn Hiệp, Lê Đĩnh, Phan Liêm những khuynh hướng thực tiễn mà ảnh hưởng của Tây phương đến sau chỉ có tác dụng làm cho rõ ràng hơn, khúc chiết hơn mà thôi. Chính vua Tự Đức cũng đã nhận thấy như thế nên Ngài đã khuyên các quan “khi xét việc phải cẩn thận và suy nghĩ cho chín, và cũng nên làm thế nào cho tiến bộ chứ không tiến thì tức là thoái”. Tiếc thay! Thời thế mới cho Ngài vừa kịp dịch xong cuốn Huấn địch thập điều thì tác phẩm đã trở thành lỗi thời.

    Nông là người làm ruộng và cũng chỉ nghề làm ruộng. Nông nghiệp là căn bản của nền kinh tế quốc gia, bởi vậy, ngay khi đại định, trước khi tổ chức thi Hương, vua Thế Tổ đã ban hành chính sách nông nghiệp, cho thiết lập điền bạ, quy định việc đắc thụ công thổ, công điền, truyền cho các trấn, nhất là ở Bắc Thành, phải xoi đào sông ngòi, vét các cửa biển, bảo vệ, thiết lập và tu bổ các hệ thống đê điều. Chính sách ruộng đất nhà Nguyễn phá vỡ chế độ điền trang của các triều đại trước, thiết lập được chế độ tư điền, nhờ đó mỗi người dân có tối thiểu vài ba sào ruộng tư để cày cấy ngoài số công điền được hàng xã cấp phát. Những thí nghiệm thành công của Nguyễn Công Trứ tại Tiền Hải, Kim Sơn, Quảng yên năm 1828-1829, ngoài việc khai khẩn được hơn 30.000 mẫu ruộng và hoàn thành kế hoạch di dân, còn giúp triều đình giải quyết được nạn đói kém và giặc cướp . Sắc dụ năm 1830 của vua Minh Mệnh chấp thuận cấp phát những ruộng đất bỏ hoang cho bất cứ ai có đơn xin; Sắc dụ năm 1864 cho phép được thành lập một ấp mới, tất cả những ai đã vỡ được 20 mẫu ruộng và tập trung được 10 dân đinh. Đặc sắc nhất là Sắc dụ năm 1840 bắt buộc các đại điền chủ phải cắt 1/3 điền sản bỏ vào công điền; Sắc dụ tiến bộ này tiếc thay chỉ được áp dụng một phần ở Gia Định rồi sau lại bị đình chỉ vì triều đình còn bận đối phó với những rắc rối chính trị về phía Cao Miên. Các lãnh tụ nhà Nguyễn đã thấy rõ những tương quan hỗ tương giữa kinh tế và xã hội; tình trạng bất an của dân chúng bắt nguồn từ sự nghèo đói, từ việc nông dân thiếu ruộng cày, từ sự áp bức của những quan lại bất nhân, từ sự bóc lột dã man của cường hào ác bá. Sắc dụ năm 1822 của vua Minh Mệnh cho xuất kho thóc dinh Quảng Nam một vạn hộc, kho thóc Chợ Mới hai nghìn hộc bán rẻ cho nhân dân hạt ấy mỗi học một quan tiền; nhà vua đã không quên ra lệnh cho các quan “gia tâm theo phép công làm việc để dân nghèo được nhờ ơn Trẫm thương dân trong cơn gian khổ, nên nghiêm sức bọn phú hộ gian giảo không được quấy rối mua tranh để béo mình hại dân!” Nhà cầm quyền cũng đã thấy rõ nguyên nhân của nạn thổ phỉ là sự tham ô của quan lại nên Sắc dụ ngày 13 tháng 3 năm Minh Mệnh thứ 9 (1828) một mặt ra lệnh cho các quan địa phương gia tâm tuần thám tiễn trừ thổ phỉ, một mặt cho điều tra hành động của những quan lại tham ô đã làm cho đời sống nhân dân khốn khổ; Sắc dụ ngày 3 tháng 2 năm Minh Mệnh thứ 11 (1830) hạ lệnh cho các quan cứu xét minh bạch những lời tố cáo quan trường hạch sách tham nhũng đòi của đút làm những điều tệ liệt. Cái hại quan lại mười phần chỉ có hai, ba; cái hại cường hào mười phần thường đến bảy, tám; đó là nhận xét của Nguyễn Công Trứ trong bài sớ năm 1828. Ông nói: “Bởi vì quan lại chỉ bôn chài những lợi nhỏ ở nơi án từ, kiếm chác ngoại lệ ở nơi thuế khóa. Hại ấy nhỏ và cạn, đến khi phát lộ ra thì bị giáng cách ấy là biết hối cải ngay. Còn cái hại cường hào làm cho đến nỗi con mất cha, vợ mất chồng, tính mệnh phải thiệt hại, tài sản phải sạch không. Các việc ấy không sao tiết phát ra được, cho nên chúng công nhiên không sợ hãi gì, tự hùng trưởng với nhau chuyên lợi làm giàu, khi lộng quan lại để làm việc tư của mình. Những nơi có ruộng đất công thường thường chúng mượn việc cầm mướn để làm mưu béo mình, dân nghèo không biết kêu van vào đâu, giáo hóa nhà vua mà chưa kịp đến kẻ dưới, đức trạch nhà vua mà chưa truyền đến chỗ xa, chưa hẳn không bởi tự đó. Thậm chí ẩn lậu đinh điền, điền hàng nghìn mẫu mà không nộp thuế, chỉ để cho bọn cường hào tiêu riêng, đinh hàng trăm người mà không vào sổ, chỉ để cho bọn cường hào sai khiến” . Năm 1827, khi chỉ bổ Nguyễn Công Trứ làm Dinh điền sứ, vua Minh Mệnh chính thức ban hành kế hoạch kinh tế nông nghiệp của triều đình; mộ dân đến những vùng đất hoang, lấy tiền công làm nhà cho dân ở, chia đất cho dân khai khẩn, cấp ngưu canh điền khí để cày bừa, cứ năm người thì cấp một con trâu, một cái bừa, một cái cây, một cái xuổng, một cái cuốc, một cái liềm. Chỉ trong năm 1828, đã khẩn được 18.970 mẫu ruộng, thành lập huyện Tiền Hải, mộ được 2.350 đinh chia làm 14 lý, 72 ấp, 20 trại, 10 giáp; năm 1829, thành lập huyện Kim Sơn sau khi khẩn được 14.600 mẫu ruộng, định được 1.200 đinh; ấp lý được chia vuông vắn thành từng khu theo phép tỉnh điền; mỗi làng chiều ngang không quá 1 cây số, chiều dài thay đổi từ 10 đến 13 cây số tùy theo đất bồi nhiều ít hằng năm, hai làng cách nhau một con sông đào rộng vào khoảng 10 thước chảy từ Tây ra Đông, mỗi con sông có 3 chiếc cầu bắc ngang chia làng thành ba phần thượng, trung, hạ; vì làng nào cũng chỉ có thể phát triển về bề dài nên mỗi làng lo đắp đê chế ngự sóng biển, khai ngòi rửa nước mặn để trồng cói ở những vùng duyên hải. Ngoài dân chúng, lính thú cũng được cấp điền để khẩn hoang, xây đắp đê điều, lúa thu được chia làm ba phần, hai phần bỏ vào kho, một phần quân cấp cho lính, lúc thành điền mới mộ dân canh quản: lính thú cũng có thể phối hợp với linh cơ trong việc đắp đê ngăn nước mặn; chiếc đê điển hình dài 10 cây số được thiết lập ở Quảng Yên, nơi mà chính quyền đã khẩn được 3.500 mẫu ruộng và lưu binh lính ở đây lập thành đồn điền; kế hoạch đồn điền được triệt để áp dụng tại miền Nam, do Nguyễn Tri Phương đặc trách thực hiện; năm 1836, xứ Nam kỳ đạc điền xong, tổng số được 630.075 mẫu ruộng, nâng số ruộng toàn quốc lên 4.063.892 mẫu, đó phải chăng là ngoài nỗ lực khai khẩn của quan dân, còn là do chính sách giáo dục của vua Minh Mệnh? Ngài đã ân cần huấn dụ nhà nông: “Hãy tu sửa cày bừa, chuyên cần về việc cấy gặt, cốt để cho trọn ngày no đủ, nếu có chuyện được mùa không đều, cũng không vì thế mà bỏ nghề”. Một điểm cuối cùng đáng lưu ý trong khi bàn về tình trạng nông nghiệp triều Nguyễn là trong thời vua Minh Mệnh, nhà cầm quyền đã chú trọng tới kế hoạch quy định xã ước của Nguyễn Công Trứ đề nghị năm 1829 mục đích liên kết đoàn tụ dân chúng để dễ thực hiện chương trình hỗ tương giáo dục; kế hoạch này gồm 5 điểm, ngoài 3 điểm thông thường là chăm việc răn bảo (điều 3), chăm việc phòng thủ (điều 1), nghiêm việc khuyến trừng (điều 5), điều 1 đề nghị việc đặt nhà họ và điều 2 xin đặt xã thương là 2 điều xác nhận mối tương quan mật thiết giữa giáo dục và kinh tế. Điều 1 bàn: “Ấp và lý đều đặt một nhà học, rước một ông thầy, mỗi lý lấy 10 mẫu ruộng, mỗi ấp 8 mẫu đặt làm học điền, tha không đánh thuế, những học điền ấy nhân dân hợp sức cày bừa, đồng niên thu được bao nhiêu, để làm học bổng. Trẻ con sinh ra, 8 tuổi cho vào nhà học, dạy cho những điều tưới quét, đối đáp, lui tới và những điều hiếu hữu, trung tín, kính nhượng, rồi sau mới cho học chữ, đến lúc 16 tuổi, học đã hơi thành, theo thứ tự thăng lên các nhà học huyện, phủ và trấn. Đứa trẻ nào học không tiến bộ thì cho về làm nghề khác. Còn như trại và giáp thì mỗi trại biệt lấy 5 mẫu ruộng, giúp 3 mẫu phụ vào ấp hay lý. Trong điều 2 bàn về việc đặt xã thượng, Nguyễn Công Trứ đề nghị: “Ấp và lý đều đặt xã thượng, chọn người cẩn tín coi giữ, hễ khai khẩn thành ruộng, 3 năm đầu còn được tha thuế, mỗi mẫu lấy 30 bát thóc, về sau, đến khi đã phải nộp thuế, mỗi mẫu lấy 20 bát thóc để vào kho. Khi nào giá cao thì bán, giá hạ thì mua, phòng gặp lúc thủy hạn bất thường, thì đem thóc chiến cấp từng người, năm nào được mùa, sẽ theo số đã cấp trước thu lại để chứa trữ”. Những đề nghị này tuy không mới mẻ đối với vua Minh Mệnh, nhưng những cải tổ giáo dục và kinh tế về sau này cho ta thấy nhà vua đã đồng ý chấp nhận rằng giáo dục phải có mục đích phát triển đất nước về tinh thần cũng như về vật chất . 

    Công là giới thợ thuyền và tiểu công nghệ. Họ thường sinh hoạt thành phường, như phường thợ mộc, thợ nề, thợ đúc, thợ gốm, có thợ cả, thợ phó, những quy luật và truyền thống riêng mà người trong nghề phải tôn trọng. Ngoài những hoạt động công nghệ có tính cách gia đình như người làng Thổ Hà chuyên về đồ gốm, làng Liễu Chàng chuyên về nhà in, thợ thuyền còn được trưng tập đến những thành phố lớn tham gia vào những công trình điêu khắc, kiến trúc của triều đình. Ở kinh đô Huế chẳng hạn, họ làm việc trong những công xưởng thực sự và phải tuân theo một tổ chức, một kỷ luật có tính cách quân ngũ. Sự nghiêm cấm của các quan chức điều hành chắc chắn đã hơn một lần gây bất mãn và chống đối trong giới thợ , nhưng nỗ lực của nhà Nguyễn về phương diện tạo điều kiện sinh hoạt chuyên môn cho dân chúng xuất phát từ một kế hoạch hẳn hoi. Không ai có quyền thất nghiệp bởi vì “Trời cao sinh ra dân, tất giao phó cho mỗi người một nghề, cho nên mỗi người phải tự chọn lấy một nghề để làm căn bản lập thân. Kẻ sĩ, nhà nông, người làm thợ, kẻ đi buôn, người làm vườn, kẻ trồng rau, bác chài đánh cá, đứa trẻ chăn trâu, thậm chí cả tay võ biền trong quân lữ, mỗi người đều phải có nghề nghiệp, đều phải nhờ vào đấy mà sinh sống” (Thập điều, B III, 1). Những thực hiện kỹ thuật và công nghệ ở tiền bán thế kỷ XIX không hẳn chỉ làm hãnh diện một nhà Nguyễn; sự hoàn mỹ của từng bức phù họa trên các trụ ngạch, các lưng đỉnh, vẻ tinh tế trong từng nét điêu khắc mà cả thế giới ngày nay ngưỡng mộ trong cung điện triều đình Huế chẳng hạn chứng thực tinh thần cầu toàn, óc thẩm mỹ điêu luyện của những người thợ vô danh đã cần mẫn tô điểm không phải chỉ cho triều đại nhà Nguyễn mà thôi, mà là cho cả lịch sử mỹ thuật của dân tộc Việt Nam. Hướng về giới bách công, vua Thánh Tổ bắt buộc họ phải biết “chỉnh sức các xuất phẩm cho ăn hợp với vật liệu” (Thập điều, B III, 5); Ngài kêu gọi tôn trọng kỷ luật và lương tâm cần thiết cho mọi công trình kỹ thuật. 

    Thương là hạng người sống về nghề buôn bán. Họ chỉ tạo thành một giới tiểu thương mà hoạt động có thể phát triển quy mô hơn nếu không bị chi phối bởi một tổ chức xã thôn quá chặt chẽ. Việc tu bổ kiều lộ, thiết lập đê điều, thủy đạo, việc quy định tiêu chuẩn đo lường, đúc tiền đồng, tiền kẽm, nén vàng, lượng bạc, tất cả đều đã tạo điều kiện cho thương mại phát đạt, nhất là từ khi sáng lập Tào chính ty để đôn đốc việc vận tải, nền nội thương và ngoại thương tuy chưa thực hiện được những mức độ đã hoạch định nhưng cũng đã biểu lộ được nhiều tiến bộ khả quan hơn những thế kỷ trước. Trong điều 3 của bản Thập điều nhan đề Vụ bản nghiệp, vua Thánh Tổ bắt buộc “nhà buôn phải để cho của cải lưu thông”, và chính đấy là nguyên tắc căn bản của chính sách thương mại, chứng thực rằng nền kinh tế hàng hóa đã được triều đình nhà Nguyễn cũng như nhà Lê trước đây, đặc biệt chú trọng. 

     Ngoài tứ dân là các tầng lớp xã hội cổ truyền, xã hội nhà Nguyễn còn quan tâm đến binh sĩ là một tầng lớp mới rất quan trọng vì chính họ đã kết liễu chiến tranh, thống nhất đất nước. Trong đời vua Thế Tổ, dù hòa bình đã được vãn hồi, lệ giản binh được đặt ra để tổ chức lại quân ngũ tại các trấn và kinh thành; binh sĩ được võ trang bằng những khí giới tối tân nhất của thời đại; Các xạ trường được thiết lập, binh thuyền được chỉnh đốn để bảo vệ các hải khẩu. Qua đời vua Thánh Tổ, tổ chức quân ngũ được hoàn thiện hơn, bao hàm đầy đủ các ngành bộ binh, thủy binh, tượng binh, kỵ binh và pháo thủ binh. Ngoài ra, để giúp cho gia đình binh sĩ có cơ hội tham gia trực tiếp vào việc quân, vua Thánh Tổ còn cho thiết lập toán giáo dưỡng binh, tức nghĩa tử quân, cho con các quan võ từ suất đội trở lên tình nguyện theo học, có học bổng và võ sư là quan đại thần. Ngành quân y được tổ chức để điều hộ binh sĩ trong thời gian hành quân. Tinh thần thượng võ của vua Thánh Tổ đã làm cho nhà vua chú trọng đến quân nhân ngang hàng với các giới khác, và trong bản Thập điều, mỗi khi lên tiếng kêu gọi dân chúng là nhà vua dùng danh xưng “hỡi sĩ thứ quân nhân” như “sức truyền sâu rộng những giáo điều này cho sĩ thứ, quân nhân” hoặc “sĩ thứ, quân nhân, các người đừng có xem đây là một bài văn suông” (xem Thánh dụ huấn địch thập điều), “sĩ thứ, quân nhân các người nên nghiêm chỉnh tuân hành lời huấn dụ của Trẫm” (điều 4), “sĩ thứ, quân nhân, các ngươi nên kính cẩn nghe theo lời Trẫm” (điều 10). Nhà vua khuyên bảo quân sĩ: “Những người thuộc quân tịch, đừng rời đội ngũ mà trốn tránh cẩu thả, chớ lười biếng mà không phấn chấn, thời bình thì luyện tập võ nghệ, khi hữu sự thì hùng dũng di tiên phong (điều 1).

    Cơ cấu xã hội này được các vụ đời Nguyễn nghiên cứu như một thực tại, và đã căn cứ trên thực tại ấy để thiết lập những cơ sở tổ chức giáo dục. 

     

  • Biển Xanh Cát Trắng

    Cốc! Cốc!

    “Làm phiền! Chúng tôi mang món quý vị đã gọi đến.”

    Uri nhanh chóng ra cửa nhận thức ăn, bày biện lên bàn. Vân Hy vẫn giữ vẻ mặt giận dỗi nhìn anh.

    “Thôi nào, bảo bối. Ăn đi.” Uri dịu giọng. “Ăn xong anh đưa em đi tắm biển. Mùa này nước trong và mát lắm. Anh biết một chỗ khá đẹp, lại ít người.”

    Vân Hy còn hậm hực, nhưng nhìn dáng vẻ nịnh nọt của Uri thì cơn giận cũng dần tan. Cậu khẽ cười, coi như bỏ qua. Có lẽ vì tiêu hao quá nhiều sức nên cậu ăn khá chậm. Uri nhân lúc ấy lặng lẽ quan sát cậu.

    Anh thích dáng vẻ này của Vân Hy. Không phải kiểu người yếu đuối cần che chở, mà là một người mạnh mẽ, điềm tĩnh, bên trong lại rất nhạy cảm và bao dung. Người có vẻ ngoài càng cứng rắn, tâm hồn thường càng dễ tổn thương.

    “Sao anh không ăn? Một mình em sao ăn hết chừng này?” Vân Hy ngẩng đầu hỏi.

    “Anh không đói.” Uri mỉm cười, gắp thêm đồ vào đĩa của cậu. “Em ăn cho có sức.”

    “Làm cả đêm, em đói muốn chết. Vậy sao anh không đói?” Cậu hỏi lại.

    “Anh… không hẳn là con người.” Uri nói chậm rãi. “Anh đã đứng ngoài luân hồi mấy trăm năm rồi. Không chết, cũng không chết vì đói.”

    Vân Hy buông nĩa, nhìn anh chăm chú.

    “Vậy những lần em nấu ăn, sao anh vẫn ăn nhiều như vậy?”

    “Vì anh muốn cảm nhận lại mùi vị thức ăn.” Uri trầm giọng. “Muốn thử cảm giác làm người.”

    Một ý nghĩ bất an thoáng qua trong lòng Vân Hy. Anh bất tử, còn cậu thì không. Nếu họ ở bên nhau, rồi sẽ đến một ngày cậu già đi, còn anh vẫn như thế. Nghĩ đến đó, tim cậu nặng trĩu.

    Vân Hy từng tự nhủ sẽ không để người mình yêu phải cô đơn. Dù tương lai thế nào, ít nhất hiện tại cậu vẫn muốn Uri được hạnh phúc.

    “Nếu có cơ hội…” Vân Hy ngập ngừng. “Anh có muốn trở lại làm người không?”

    “Chưa bao giờ anh muốn bất tử.” Uri đáp. “Anh muốn sống như bao người khác. Và bây giờ, có em rồi, anh càng muốn điều đó hơn.”

    Anh dừng lại, nhìn ra cửa sổ. Một chú chim bay lượn trên bầu trời, trông tự do nhưng ai biết trong lòng nó nghĩ gì.

    “Nhưng sao?” Vân Hy hỏi, giọng căng thẳng.

    “Không có cách.” Uri quay lại. “Anh từng tìm cách hóa giải lời nguyền. Có một cuốn sách cổ nhắc đến, nhưng mọi thứ rất mơ hồ.”

    “Gợi ý thế nào?” Vân Hy vội hỏi.

    Uri chậm rãi đọc lại đoạn thơ anh từng thấy:

    “Giấc mơ đến rồi đi

    Thần linh khóc rồi cười

    Tình yêu chết rồi sống lại

    Ý nguyện rồi tự nguyện

    Trói buộc để rồi tự do.”

    “Cuối cùng anh từ bỏ.” Uri nói khẽ. “Có lẽ làm thần đèn cũng ổn, chỉ là… anh và em khó có thể đi cùng nhau trọn đời.”

    Vân Hy trầm ngâm, rồi chợt hỏi:

    “Nếu em ước anh thoát khỏi cây đèn thì sao?”

    Uri sững người. Chưa từng có ai nghĩ đến điều đó. Nhưng rồi anh lắc đầu.

    “Không thể. Sách cổ ghi rõ, không thể dùng điều ước để giải thoát một ác thần khỏi cây đèn.”

    Vân Hy thở dài, nhưng không hoàn toàn tuyệt vọng. Cậu tin, biết đâu một ngày nào đó sẽ hiểu được ý nghĩa thực sự của đoạn thơ kia.

    “Thôi, bỏ qua chuyện nặng nề này đi.” Vân Hy đứng dậy. “Anh đưa em đi tắm biển.”

    Uri bật cười, nhanh chóng lấy lại tinh thần. Anh búng tay, cả hai lập tức đổi sang đồ đi biển — dĩ nhiên vẫn là đồ đôi.

    Vân Hy trừng mắt:

    “Sao lại là Hello Kitty? Anh không đổi nhân vật khác được à?”

    Uri né cái gối bay tới, vừa chạy vừa cười. Sau bao năm bị giam cầm, anh chỉ muốn tận hưởng từng khoảnh khắc tự do này.

    Bên cạnh anh giờ có Vân Hy — một người tốt bụng và chân thành. Uri không mong gì hơn ngoài việc, nếu có thể thoát khỏi cây đèn, được ở bên cậu thật lâu.

    Vân Hy chạy theo phía sau. Dưới ánh nắng, Uri trông như đang tỏa sáng. Mái tóc vàng hòa vào nắng, rực rỡ đến mức khiến cậu bất giác sợ anh sẽ biến mất nếu không kịp nắm giữ.

    Cậu không cần giàu sang hay địa vị. Điều cậu mong chỉ là một tình yêu trọn vẹn. Uri đã cho cậu điều đó, dù chưa hoàn chỉnh.

    Những lo lắng dần được cất đi. Trước mắt, Vân Hy chọn tận hưởng biển xanh, gió mát và những con sóng rì rào. Giống như tình yêu — không phải lúc nào cũng tìm thấy, nhưng khi gặp đúng người, đúng thời điểm, mọi thứ đều trở nên bình yên đến lạ.

  • Cuộc Sống Bình Thường

    Càng tiếp xúc lâu, Vân Hy càng hiểu thêm về Uri. Có lúc cậu thật sự bất lực trước tính trẻ con của anh, nhưng vẫn bao dung và chấp nhận. Ít ra lúc này, Uri đang vui vẻ thật sự, tận hưởng từng ngày như một con người bình thường. Sau mấy trăm năm cô độc, có lẽ đây là khoảng thời gian hiếm hoi anh được sống đúng với chính mình. Dù thế nào, Vân Hy vẫn mong khoảnh khắc này có thể kéo dài mãi.

    Mấy ngày nghỉ trên đảo trôi qua nhanh chóng, cũng đến lúc cả hai phải trở về. Cách trở về vẫn như lúc đến — bay. Lần này, Vân Hy đã quen nên cảm thấy thoải mái hơn nhiều.

    Về đến nhà, nhìn đồng hồ treo tường, mọi thứ đúng như Uri từng nói: một tuần trên đảo chỉ tương đương một ngày ngoài này. Phép thuật quả thật kỳ diệu. Ít ra, nó đã cho họ thêm thời gian bên nhau. Con người luôn mong có thêm thời gian, nhưng thường quên rằng điều quý giá nhất chính là được ở cạnh người mình yêu thương.

    Cả hai tắm rửa rồi ngồi trong phòng khách xem tivi. Trước khi rời đảo, họ cũng đã ăn uống kha khá — thật ra chủ yếu là Vân Hy ăn. Vậy mà lúc này, cả hai vẫn vừa xem phim cuối tuần vừa ăn trái cây. Vân Hy tiện tay đút hết miếng này đến miếng khác cho Uri, quên mất rằng anh vốn chẳng biết đói hay thèm ăn.

    Buổi tối trôi qua nhẹ nhàng như thế. Ở bên nhau, xem phim, trò chuyện và ngủ cùng nhau. Họ giống như một cặp vợ chồng son, quấn quýt không rời. Chỉ sau vài ngày trên đảo, thế giới quan của Vân Hy đã thay đổi rõ rệt. Tình yêu quả thật có sức mạnh biến đổi con người. Từ một người sống nghiêm túc, chừng mực, cậu trở nên hay cười hơn, biết mơ mộng, biết chăm sóc và chiều chuộng người mình yêu.

    Đôi lúc, Vân Hy cũng tự hỏi: “Không lẽ ai khi yêu cũng trở nên khác lạ như vậy?” Thực ra, những kẻ đang yêu đều như thế, thậm chí còn “bất thường” hơn cậu, chỉ là chẳng ai tự nhận mà thôi. Người ta thường bảo, vì yêu nên mới vậy.

    Uri tiếp nhận sự thay đổi của Vân Hy như điều hiển nhiên. Anh còn hay nói:

    “Em trước kia cứng nhắc quá. Bây giờ thế này hợp với em hơn. Còn trẻ thì nên sống thoải mái một chút.”

    Nếu là trước đây, có lẽ Vân Hy đã phản bác. Tuổi trẻ không phải cái cớ để buông thả. Nhưng chẳng hiểu sao lúc này, cậu lại gật đầu đồng ý, còn cười rất vui:

    “Anh nói đúng. Trước đây em dành quá nhiều thời gian cho công việc. Bây giờ có anh bên cạnh, em thấy rất thoải mái và hạnh phúc.”

    Bầu không khí quanh họ lúc nào cũng phảng phất sự ấm áp. Người ngoài nhìn vào, hẳn sẽ ghen tỵ. Hai người họ dường như vô tình gieo đầy “màu hồng” khắp nơi.

    Từ ngày trở lại đất liền, Uri giữ đúng lời hứa, không sử dụng phép thuật. Anh học cách dùng đồ đạc, làm việc nhà và phụ giúp Vân Hy trong việc kinh doanh. Rất nhanh, Uri hòa nhập với cuộc sống mới — cuộc sống của một người bình thường. Nếu không nghĩ đến thân phận thần đèn, cuộc sống này đối với anh thật sự thú vị. Anh cảm thấy như mình được sống lại một lần nữa, cùng tình yêu của Vân Hy.

    Có lúc, Uri hỏi vu vơ:

    “Hai điều ước còn lại, em sẽ ước gì?”

    Vân Hy suy nghĩ rồi đáp:

    “Em sẽ không ước. Nếu ước hết, anh sẽ biến mất. Em muốn cả hai cùng sống đến già.”

    Uri ngẩng đầu nhìn cậu, ngạc nhiên. Anh đã nghĩ đến nhiều câu trả lời, nhưng không ngờ lại là câu này. “Già” thì không thể xảy ra với anh, nhưng anh chợt nghĩ, đến lúc đó có lẽ anh sẽ đề nghị Vân Hy ước cho mình trẻ lại. Điều đó không phạm điều cấm, và anh từng thực hiện được cho người khác. Một lần trẻ lại, kéo dài vài chục năm, cũng đủ quý giá.

    Mỗi tháng, họ dành ra một cuối tuần đặc biệt — ngày Uri được phép dùng phép thuật. Một phần vì Vân Hy không muốn anh thấy nhàm chán khi làm người, phần khác là để cả hai có thể đi xa. Nhưng điều này không thường xuyên, vì công việc ở cửa tiệm không cho phép. Thường thì mỗi tháng một lần, họ đi chơi xa vào tối thứ sáu. Những cuối tuần còn lại, họ chỉ đi dạo, uống cà phê, ăn uống, tận hưởng cuộc sống giản dị. Một nhịp sống hài hòa và lành mạnh.

    Một năm trôi qua, cả hai vẫn mặn nồng như thuở ban đầu. Họ mong cuộc sống cứ êm đềm như thế. Nhưng đời không bao giờ chỉ có yên bình. Có những điều, dù không muốn, vẫn phải đối mặt.

    Vân Hy chưa bao giờ từ bỏ ý định tìm cách giải thoát Uri. Mỗi tối trước khi ngủ, cậu dành thời gian tìm đọc sách cổ, bài viết, những ghi chép rải rác trong các hội nhóm. Nhưng đoạn thơ kia vẫn mơ hồ, không để lộ manh mối nào.

    Tưởng chừng hy vọng đã tắt, cho đến một ngày, Vân Hy nhận được email từ Terry — người từng gửi thông tin về đôi cánh trên cây đèn.

    Nội dung thư ngắn gọn nhưng khẩn thiết. Terry cho biết suốt một năm qua, ông vẫn tiếp tục nghiên cứu và đã phát hiện ra vài điều quan trọng, nhưng không thể nói rõ qua email. Nếu Vân Hy còn giữ cây đèn và vẫn quan tâm, ông mời cậu đến Anh, hứa tài trợ toàn bộ chi phí. Điều kiện duy nhất là mang theo cây đèn.

    Vân Hy đọc xong, ngẩng đầu nhìn Uri. Ánh mắt của anh cũng đang hướng về cậu.

    “Hãy nhận lời.” Uri nói. “Dù chỉ là hy vọng mong manh, anh vẫn muốn thử.”

    Vân Hy gật đầu ngay. Cậu biết Uri khao khát tự do đến nhường nào. Dù anh nói đã buông bỏ, nhưng trong những đêm yên tĩnh, cơn ác mộng vẫn tìm đến. Vân Hy không muốn nhìn anh tiếp tục chịu đựng.

    Dù Terry nắm giữ điều gì, cậu cũng phải thử một lần.

    Nhất định phải thử.

  • Bí Mật Của Người Triệu Hồi

    Vân Hy nhanh chóng viết email trả lời Terry, cho biết cậu sẽ tự mình đến gặp và dự định khởi hành vào cuối mùa hè. Nhấn nút gửi xong, cậu xoay sang ôm Uri thật chặt. Trong lòng dâng lên một cảm giác khó tả — dự cảm lành ít dữ nhiều, nhưng cậu vẫn muốn mạo hiểm. Dù phía trước có gian nan, cậu vẫn sẵn sàng đối mặt, vì Uri và vì tương lai của cả hai.

    Không biết chuyến đi sẽ kéo dài bao lâu, cũng chẳng rõ có thể trở về đúng hạn hay không, Vân Hy cố gắng hoàn thành tất cả đơn hàng tồn đọng. Càng gần cuối tháng, áp lực càng đè nặng lên hai người. Họ không biết điều gì đang chờ đợi phía trước, chính sự mơ hồ ấy khiến tâm trạng ngày một căng thẳng. Cuối cùng, cả hai thống nhất sẽ đến nước Anh bằng phép thuật của Uri.

    Ban đầu, Vân Hy phản đối. Cậu muốn đi máy bay như người bình thường. Nhưng Uri thuyết phục cậu chọn cách của mình. Mang theo cây đèn qua cửa khẩu chắc chắn sẽ gây rắc rối — hình dạng và màu sắc đặc thù rất dễ khiến hải quan nghi ngờ buôn bán cổ vật. Hơn nữa, Uri không muốn chui vào cây đèn. Anh muốn ở cạnh Vân Hy, nhưng bản thân lại không có giấy tờ tùy thân để xuất hiện hợp pháp.

    Trong chuyến đi này, Vân Hy đồng ý để Uri sử dụng phép thuật. Đó là “vũ khí” duy nhất họ có. Không biết sẽ phải đối mặt với điều gì, chuẩn bị càng nhiều càng tốt.

    Ngày họ đến nước Anh, bầu trời u ám, sương mù giăng kín. Bay trong điều kiện tầm nhìn hạn chế không phải lựa chọn lý tưởng. Dù có kết giới giúp họ tàng hình, cả hai vẫn không dám bay thấp để quan sát — ai biết được một quả bóng, hay một con chim lớn có thể va vào họ bất cứ lúc nào.

    Họ vượt qua đại dương trong luồng gió lạnh và lốc xoáy dữ dội. Mây đen cuồn cuộn phía trên, sấm chớp liên hồi. Vân Hy không hề sợ hãi. Có Uri bên cạnh, dù là bão tố hay hiểm nguy, cậu vẫn vững tâm. Niềm tin dành cho nhau giúp cậu vượt qua tất cả. Nhưng thời tiết khắc nghiệt khiến hành trình kéo dài hơn dự tính.

    Đến nơi, họ liên lạc với Terry để báo vị trí rồi ngồi chờ trong một quán cà phê ven đường ở thành phố D. Nửa giờ trôi qua, cả hai chỉ lặng lẽ nhìn dòng người và xe cộ qua lại. Sự im lặng căng thẳng khiến họ càng thêm mệt mỏi sau chuyến bay dài.

    Một chiếc Mercedes dừng lại trước quán. Tài xế mặc âu phục đen bước xuống, cúi chào lễ độ. Đó là quản gia của gia đình Terry, được cử đến đón họ.

    Ông đã xem qua hình ảnh của cả hai. Giữa khu phố toàn người Anh, một người phương Tây đi cùng một người phương Đông không khó nhận ra. Ánh mắt ông lướt nhanh, tinh tế. Chàng trai tóc vàng mang nét lịch lãm quý tộc, còn chàng trai châu Á thấp hơn nhưng toát lên vẻ trầm ổn. Hai con người khác biệt, đứng cạnh nhau lại vô cùng hài hòa. Ông nhận ra sự thân thiết kín đáo qua ánh mắt họ trao nhau, nhưng điều ông quan tâm nhất vẫn là đảm bảo họ không gây rắc rối cho chủ nhân.

    Sau phần giới thiệu, quản gia nói:

    “Xin phép kiểm tra người và hành lý trước khi đưa hai vị đến lâu đài. Đây là thủ tục bắt buộc.”

    Uri và Vân Hy hiểu điều đó. Dù kiểm tra ngay trên phố có phần bất tiện, nhưng thời tiết xấu khiến người qua đường đều vội vã, không mấy ai chú ý. Khi quản gia gật đầu cho phép lên xe, Vân Hy mới thở phào nhẹ nhõm.

    Chiếc xe rời khỏi con đường C, hướng về lâu đài cổ. Suốt chặng đường, cả hai im lặng đến mức nghe rõ nhịp thở của nhau. Sự căng thẳng trong Vân Hy tăng lên khi tòa lâu đài hiện ra — kiến trúc cổ kính, tường đá phủ rêu, cây cối um tùm, không khí nặng nề như chất chứa dấu tích của những biến cố xa xưa. Dù có phần rờn rợn, Vân Hy vẫn không giấu được sự háo hức. Cậu vốn yêu thích những thứ cổ xưa, và sắp được bước vào nơi này khiến tim cậu khẽ rung lên.

    Quản gia đi trước dẫn đường, đá sỏi lạo xạo dưới chân. Khi gần đến cổng chính, Uri kéo nhẹ tay Vân Hy dừng lại, ghé tai nói nhỏ. Vẻ mặt Vân Hy lập tức căng thẳng, ánh mắt thoáng hoảng hốt. Uri lo rằng khi bước vào, họ sẽ không còn cơ hội nói riêng, nên nói điều quan trọng nhất:

    “Dù chuyện gì xảy ra, tính mạng em sẽ được bảo vệ. Chỉ cần em còn là người triệu hồi, anh sẽ luôn tìm được em.”

    Cánh cổng gỗ cao nặng nề từ từ mở ra. Họ bước qua khoảng sân rộng, tiến vào lâu đài. Nội thất bên trong trái ngược hoàn toàn với vẻ ngoài — hiện đại, hài hòa nhưng vẫn giữ được nét cổ kính.

    Cả hai ngồi chờ trên sofa trong phòng khách, được dọn trà bánh. Vân Hy nhiều lần muốn hỏi Uri về lời nói lúc nãy, nhưng anh chỉ nhìn vào một điểm vô định. Đến khi Vân Hy định mở lời lần nữa, cửa phòng mở ra.

    Một người đàn ông ăn mặc lịch thiệp bước vào, mỉm cười. Vân Hy đứng dậy, bắt tay ông. Đó chính là Terry — người trong bức ảnh gửi qua email. Ngoài đời, khí thế của ông còn mạnh mẽ hơn trong ảnh.

    Dù vậy, với kinh nghiệm thương trường, Vân Hy không hề e ngại. Trái lại, cậu có cảm giác người đàn ông này tuy bề ngoài sắc sảo nhưng bên trong lại ấm áp và đáng tin.

  • Đảo Phù Thủy

    Đồ ăn trên đảo có mùi vị khá lạ. Nguyên liệu nhìn không khác biệt nhiều, nhưng hương vị lại tươi và rõ hơn hẳn. Vân Hy đoán là nhờ cách chế biến và gia vị đặc thù, song cụ thể là gì thì cậu cũng không biết. Cậu thoáng định hỏi Uri, rồi lại thôi.

    Ăn xong, cả hai tiếp tục đi tham quan hòn đảo. Uri giới thiệu cho Vân Hy nhiều địa điểm và câu chuyện liên quan. Hòn đảo không quá rộng, nhưng cũng đủ lớn để đi suốt cả ngày vẫn chưa khám phá hết. Khi Vân Hy ngỏ ý muốn chụp hình, Uri có chút do dự. Nhưng nghĩ lại, nơi này vốn đã được giăng kết giới, người ngoài không thể nhìn thấy, cho dù Vân Hy có đem ảnh ra ngoài thì cũng chẳng ai hiểu được. Nghĩ vậy, Uri nhanh chóng đồng ý.

    Máy ảnh là một trong những món đồ công nghệ khiến Uri đặc biệt hứng thú — một thiết bị có thể giữ lại khoảnh khắc. Vân Hy nhờ anh chụp giúp, đôi lúc cũng nhờ người qua đường chụp cho cả hai vài tấm ảnh chung. Buổi sáng trôi qua nhanh, cả hai đều khá thoải mái.

    Người dân trên đảo đa phần đều có nhà riêng. Đây không phải địa điểm du lịch, nên khách sạn không nhiều. Khu trung tâm chỉ có vài nơi kinh doanh lưu trú, chủ yếu dành cho các cặp đôi hoặc những kẻ không có chốn dừng chân.

    “Cho tôi thuê hai phòng.” Uri đứng ở quầy tiếp tân nói.

    “Xin lỗi, bên chúng tôi không có phòng đơn.” Nhân viên trả lời.

    Vân Hy lúc này mới để ý xung quanh — rất nhiều cặp đôi tay trong tay ra vào. Cậu kéo nhẹ tay Uri.

    “Hình như chúng ta vào nhầm chỗ rồi. Đây là khách sạn dành cho các cặp đôi. Hay tìm chỗ khác đi.”

    Uri nhìn vẻ lúng túng của cậu, liền nảy ý trêu:

    “Vậy một phòng.”

    Vân Hy sững lại. Hai người đàn ông vào khách sạn tình nhân để làm gì chứ?

    “Uri, tôi nói—”

    Chưa kịp nói hết, Uri đã cầm chìa khóa, kéo cậu đi thẳng qua sảnh.

    Thoáng quay đầu lại, Vân Hy bắt gặp nụ cười mập mờ của nhân viên tiếp tân. Cậu hiểu rất rõ ý nghĩa của nụ cười đó, nhưng không nói ra.

    Uri mở cửa phòng, bật đèn. Rõ ràng anh đã nhớ khá kỹ những thứ Vân Hy từng chỉ.

    Vân Hy nằm xuống giường đôi phủ drap hồng nhạt, giọng không giấu được khó chịu:

    “Anh không hiểu tôi nói à? Đây là khách sạn cho các cặp đôi. Anh muốn người ta nghĩ gì về chúng ta?”

    Uri tiến lại, dừng trước mặt cậu.

    “Tôi hiểu. Nhưng phòng đôi thì đã sao?” Anh nói thản nhiên. “Đặt thế này tiết kiệm hơn. Người khác nghĩ gì đâu liên quan tới cậu.”

    Vừa nói, anh vừa vô thức chạm nhẹ vào má Vân Hy. Hành động và lời nói hoàn toàn không đồng nhất, khiến Vân Hy càng thêm bối rối.

    “Tôi đã trả tiền mấy ngày rồi.” Uri bổ sung. “Giờ bỏ thì mất hết.”

    Câu “mất hết” đánh trúng tâm lý người làm kinh doanh. Vân Hy im lặng một lúc rồi thở ra. Dù sao hôm trước cũng đã ngủ chung, cố thích nghi vài ngày cũng không đến mức không chịu được.

    Lúc này cậu mới nhớ ra vấn đề quan trọng: không mang theo quần áo cho chuyến đi dài ngày.

    “Uri, tôi không mang đồ… Có thể đi mua không?”

    Tách.

    “Cậu quên tôi còn phép thuật à?” Uri cười.

    Chỉ trong chớp mắt, cả hai đã thay quần áo mới — từ ngoài vào trong. Phiền nhất là đó lại còn là đồ đôi: màu sắc, kiểu dáng, phụ kiện giống nhau, chỉ khác kích cỡ.

    “Sao lại là đồ đôi?” Vân Hy cau mày. “Tôi không muốn bị hiểu lầm.”

    “Sai sót khi dùng phép thuật.” Uri nói cho có rồi nhanh chóng vào toilet.

    Sai sót hay không thì chỉ có anh biết.

    Vân Hy lắc đầu, cũng không truy cứu thêm. Dù sao chỉ ở đây vài ngày, hơn nữa trên đảo đông người, chẳng ai biết cậu là ai.

    Uri bước ra, nói:

    “Chiều nay tôi nghe nói có lễ hội ở bãi biển. Mỗi năm chỉ tổ chức vài lần. Cậu có muốn đi không?”

    “Có chứ.” Vân Hy gật đầu. “Lễ hội gì?”

    “Thưởng rượu. Có thi uống rượu nữa.”

    Vân Hy nhớ lại vài lần tiếp khách uống rượu bia lẫn lộn, trải nghiệm không mấy dễ chịu. Nhưng chỉ nghe cho biết, cậu chưa quyết.

    Khoảng bảy giờ tối, cả hai hướng về bãi biển. Trước cổng lễ hội đã đông nghịt người. Ai nấy đều mặc trang phục sặc sỡ, mát mẻ. Vào cổng là được phát ngay một ly vang đỏ.

    Vân Hy không quá rành vang, nhưng cũng nhận ra vài dòng nổi tiếng. Ngoài vang còn có cả bia — thứ này Uri không nhắc tới. Cậu vừa định quay sang hỏi thì đã không thấy Uri đâu.

    Đi một vòng, Vân Hy thấy Uri đang đứng cùng vài người có dấu ấn giữa trán, vừa uống rượu vừa trò chuyện. Cậu nhớ Uri từng nói người mang dấu ấn đó là phù thủy. Có lẽ gặp được người cùng giới, anh thoải mái hơn.

    Ý nghĩ ấy khiến Vân Hy cảm thấy khó chịu nhẹ trong ngực — không rõ vì sao.

    “Uri đâu phải là gì của mình,” cậu tự nhủ.

    Không muốn đứng đó thêm, Vân Hy quay đi, tìm một chỗ vắng bên bờ biển. Tay vẫn cầm ly vang, mắt nhìn ra khoảng tối mênh mông phía trước. Gió biển thổi qua mang theo hơi lạnh.

    Cậu không muốn phân tích cảm xúc lúc này. Cho dù đó là thứ gì đi nữa, cũng không thể chỉ trong vài ngày mà hình thành. Vân Hy cho rằng đó chỉ là phản ứng nhất thời — vì đã quá lâu rồi cậu sống một mình.

  • Say Rượu

    Vân Hy nhấp một ngụm rượu, vị cay chát lan nhẹ trong cổ họng, đủ để xua bớt cái lạnh của gió biển. Âm nhạc lễ hội vẫn vang lên phía xa, tiếng cười nói rộn ràng, nhưng với cậu, tất cả như nằm ngoài tầm với. Giữa đám đông, cậu lại thấy mình đứng tách ra một nhịp.

    Những năm qua, Vân Hy quen với việc tự mình gánh vác mọi thứ. Cô đơn là trạng thái quen thuộc. Đôi lúc cậu cũng nghĩ đến việc có một người bên cạnh để chia sẻ, nhưng sâu trong lòng vẫn biết mình chưa sẵn sàng. Trước đây là vì sự nghiệp, còn bây giờ… cậu không muốn nghĩ tiếp.

    Khi nhận ra lễ hội đã thưa người, Vân Hy đứng dậy, quay lại tìm Uri để về khách sạn.

    Uri không khó tìm. Anh đang ngồi tựa lưng trên ghế, đầu ngửa ra sau, dáng vẻ mệt mỏi. Những người lúc trước trò chuyện cùng anh đã rời đi. Vân Hy tiến lại gần, thấy rõ anh đã say.

    “Anh ổn chứ?” Cậu gọi khẽ.

    Uri không đáp. Vân Hy thở ra một hơi, đỡ anh đứng dậy. Chiều cao chênh lệch khiến việc dìu người say trở nên vất vả, nhưng may là đường về không xa. Vào đến phòng, cậu tìm chìa khóa, mở cửa rồi cố đưa Uri nằm xuống giường.

    Uri ngã xuống trước, kéo theo cả Vân Hy mất thăng bằng. Cậu nhanh chóng tách ra, chỉnh lại tư thế cho anh nằm ngay ngắn. Uri chỉ lẩm bẩm vài tiếng rồi chìm vào giấc ngủ.

    Vân Hy kéo chăn đắp cho anh, không nghĩ nhiều. Cậu vào toilet rửa mặt, thay đồ rồi nằm xuống mép giường còn lại. Cả ngày dài đã rút cạn sức lực, chẳng bao lâu sau, cậu cũng ngủ thiếp đi.

    Gần sáng, Uri tỉnh dậy trong trạng thái nặng đầu. Anh loạng choạng vào toilet, rửa mặt cho tỉnh táo rồi trở ra phòng. Nhìn Vân Hy đang ngủ say, anh bước nhẹ lại, tránh gây tiếng động.

    Uri không ngủ lại. Anh ngồi tựa vào thành giường, im lặng quan sát một lúc rồi quay ra đứng bên cửa sổ. Gió đêm thổi qua khe cửa mang theo hơi lạnh.

    Anh biết mình đã quá quen với cảm giác cô độc. Năm trăm năm trước hay hiện tại cũng vậy. Nhưng từ khi gặp Vân Hy, cảm giác ấy trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết — không phải là ham muốn, mà là một sự níu kéo rất người.

    Uri khẽ thở dài, quay lưng lại với giường ngủ, để màn đêm che đi những suy nghĩ không cần nói thành lời.

    Hơn năm trăm năm trước, Uri là một phù thủy quyền năng — một trong ba học trò xuất sắc nhất của phù thủy Mika. Cả ba đều có năng lực, kỷ luật và lý tưởng giống nhau. Chính họ là những người đầu tiên phát hiện và xây dựng hòn đảo phù thủy.

    Địa vị của họ khi ấy rất cao. Đức vua trọng dụng, triều đình dựa vào họ để duy trì cân bằng. Trong ba người, Uri là kẻ nổi bật nhất — không chỉ vì tài năng mà còn bởi tính cách cởi mở, dễ thu hút sự chú ý. Sự ngưỡng mộ đi kèm với đố kỵ, và điều đó sớm mang lại tai họa.

    Uri đã từng yêu — một chàng trai tên Will. Vì tin tưởng, anh bỏ ngoài tai mọi lời cảnh báo. Hai người bạn đồng đạo nhiều lần can ngăn, đưa ra bằng chứng, nhưng Uri không chấp nhận. Anh chọn Will, cắt đứt quan hệ với những người từng sát cánh cùng mình.

    Dưới sự xúi giục của Will, Uri đã phạm sai lầm không thể cứu vãn. Anh quay lưng với bạn bè, khiến họ bị trục xuất khỏi triều đình. Ngày họ rời đi, cả hai không trách cứ, chỉ để lại một câu nói:

    “Một ngày là anh em, suốt đời là anh em. Khi nào cần, cứ gọi tên chúng tôi.”

    Đó là lần cuối Uri nhìn thấy họ.

  • Chui Vào Cây Đèn

    Uri chỉ cười mỉa mai. Đến tận lúc ấy, anh vẫn còn mê muội, ngu ngốc, cho rằng họ tìm cách lấy lòng mình rồi sinh lòng khinh bỉ. Vài năm sau, anh càng lún sâu hơn vào tình yêu với Will. Anh đáp ứng mọi mong muốn của Will, để rồi từ một phù thủy được mọi người tin yêu, anh dần trở thành kẻ đáng khinh trong mắt thế gian. Nhưng Uri vẫn chìm đắm trong thứ tình yêu ấy, mãi không nhận ra sai lầm của mình cho đến một ngày…

    Hôm đó là một ngày mưa bão. Uri đang ôm Will, tận hưởng hơi ấm quen thuộc.

    “Em có yêu anh không?” Anh nâng cằm Will hỏi.

    “Em yêu anh. Em còn muốn sống cả đời với anh.” Will mỉm cười đáp.

    Câu nói ấy Uri đã nghe vô số lần, nhưng anh vẫn muốn nghe thêm nữa. Đột nhiên Will kêu “A” một tiếng, chạy ra ngoài rồi quay lại với một cây đèn vàng, trên thân chạm khắc hình đôi cánh tinh xảo.

    “Người ta tặng em cây đèn này. Anh thấy nó có đẹp không?”

    “Đẹp lắm.” Uri cười. “Em thích à? Nếu thế anh sẽ bảo người ta làm thêm vài cái cho em.”

    “Không cần đâu, một cái là đủ.” Will lắc đầu. “Em nhớ đến một câu chuyện cổ khi nhìn thấy nó. Em ngỏ ý mua, nhưng người ta lại tặng.”

    “Chuyện gì thế?” Uri hỏi.

    “Nghe nói, nếu phù thủy nào có thể chui vào cây đèn rồi bình yên trở ra thì sẽ được công nhận là phù thủy quyền năng.”

    Uri nhìn Will, mỉm cười.

    “Em mua nó chỉ vì chuyện đó thôi sao?”

    “Thật ra…” Will ngập ngừng. “Em muốn thấy anh chui vào cây đèn này rồi trở ra. Anh là phù thủy quyền năng mà, phải không?”

    Uri bật cười.

    “Anh tưởng em muốn chuyện gì lớn. Chuyện nhỏ thôi. Anh sẽ chứng minh cho em thấy.”

    Nói xong, anh đứng dậy, bắt đầu thi triển phép thuật.

    Bùm!

    Uri tan thành khói, chui thẳng vào cây đèn. Anh nói vọng ra:

    “Em thấy chưa? Giờ anh sẽ ra ngay.”

    Bên ngoài không có tiếng đáp. Chỉ vang lên âm thanh vu… vu… kỳ lạ. Uri lập tức dùng phép thuật thoát ra, nhưng chỉ đến nửa người thì bị kẹt lại. Hai tay và phần thân còn lại vẫn mắc trong cây đèn.

    Anh sững người.

    Trước mắt anh, căn phòng tráng lệ ban nãy đã biến thành đống hoang tàn. Nóc lâu đài sụp đổ, sấm sét và mưa gió cuồn cuộn. Một vòng lốc xoáy khổng lồ vây lấy anh. Bên ngoài vòng xoáy, Will đứng đó, miệng lẩm nhẩm đọc thần chú.

    Uri nhận ra đó là thần chú phong ấn cổ xưa — loại chỉ những phù thủy cấp cao mới học được.

    “Em đang làm gì vậy?” Uri gào lên. “Tại sao lại phong ấn anh?”

    Một bóng người khoác áo choàng đen bước ra bên cạnh Will, cất giọng lạnh lẽo:

    “Đến lúc này mà ngươi vẫn chưa hiểu sao? Will là tay sai của ta. Nó được phái đến để phong ấn ngươi. Từ nay, ngươi sẽ mãi mãi bị nhốt trong cây đèn.”

    Hắn cười lớn giữa cơn bão.

    “Ta hận Mika đã chọn ba đứa các ngươi. Đáng lẽ kẻ đứng trên đỉnh vinh quang phải là ta.”

    Giọng nói ấy nhanh chóng bị gió bão cuốn đi.

    Uri chợt nhớ đến lời sư phụ từng nhắc về một phù thủy trẻ tài năng nhưng tàn bạo, đã bị trục xuất vì dã tâm quá lớn. Nếu không nhầm, kẻ trước mặt chính là hắn. Lúc này Uri mới hiểu vì sao hắn căm hận bọn họ đến thế.

    Anh cố dựng kết giới bảo vệ mình, đồng thời đọc thần chú phản công. Nhưng anh đã chậm một bước. Phần thân còn kẹt trong cây đèn khiến anh không thể thi triển phép thuật trọn vẹn. Hai tay bị trói buộc, anh không thể ngưng động thời không.

    Quá muộn rồi.

    Sau gần nửa giờ giằng co, Uri bị lực phong ấn kéo tuột vào cây đèn. Trước khi ý thức tan biến, anh chỉ kịp thì thầm:

    “Nick… Rindy… tôi xin lỗi. Hãy tha thứ cho tôi…”

    Anh rơi vào hư vô, chìm vào giấc ngủ trăm năm.

    Một trăm năm sau, Uri bị một sức mạnh vô hình cưỡng chế đánh thức và triệu hồi ra khỏi cây đèn. Lần đầu tiên bị triệu hồi, anh đã cố khước từ việc thực hiện điều ước, nhưng vẫn bị ép phải phục tùng. Qua hàng trăm năm, anh dần hiểu rằng không phải điều ước nào cũng có thể thực hiện được.

    Trong lần đầu ấy, Uri mang theo nỗi ai oán của tình yêu và sự hối hận không nguôi. Anh quay về đảo phù thủy tìm Nick và Rindy, nhưng họ đã không còn.

    Người dân trên đảo kể lại rằng năm xưa, hai vị chủ nhân quay về đất liền để cứu người anh em của mình. Họ đã giao chiến với một phù thủy hắc ám suốt ba ngày ba đêm, cuối cùng bị thiêu sống. Vị chủ nhân còn lại thì biến mất không để lại dấu vết.

    Uri đã khóc.

    Anh không ngờ lời kêu cứu cuối cùng của mình lại khiến họ phải chết thảm. Sự hối hận gặm nhấm anh từng ngày. Nhưng quá khứ không thể thay đổi. Thời gian không thể quay ngược. Và những gì đã mất… vĩnh viễn không thể lấy lại.

  • Nụ Hôn Đầu

    Do thời gian trên đảo chịu ảnh hưởng của kết giới nên trôi nhanh hơn thế giới bên ngoài. Bảy ngày ở đây chỉ tương đương một ngày bên ngoài, vì thế Uri tranh thủ làm những việc cần làm trước khi người triệu hồi đưa ra điều ước.

    Anh dùng phép thuật dựng một tượng đài tưởng niệm Nick và Rindy giữa quảng trường. Đồng thời, Uri xóa đi mọi ký ức của người dân trên đảo liên quan đến mình. Anh muốn họ chỉ nhớ đến hai vị anh hùng đã bảo vệ hòn đảo này, còn bản thân anh — kẻ từng lạc lối và gây ra sai lầm — không xứng đáng được lưu danh.

    Vĩnh viễn trở thành thần đèn, vĩnh viễn đánh mất tự do và không còn cơ hội gặp lại họ. Con đường này là do chính anh lựa chọn.

    Vân Hy trở mình, giật tỉnh khi nhận ra có bóng người đứng bên cửa sổ. Nhận ra đó là Uri, cậu nhanh chóng bình tĩnh lại, nằm nghiêng quan sát anh trong im lặng. Dưới ánh trăng nhạt, bóng lưng Uri hiện lên cô độc đến lạ, như thể giữa hai người tồn tại một khoảng cách rất xa.

    Thoáng chốc, Uri nghiêng đầu. Dưới ánh trăng, những giọt nước lặng lẽ rơi. Vân Hy chợt thấy ngực mình nặng trĩu. Cậu hiểu, phải mang trong lòng nỗi đau lớn đến thế nào thì một người như Uri mới để lộ sự yếu đuối như vậy.

    Vân Hy bước đến, vòng tay ôm lấy anh từ phía sau. Không nói gì, chỉ lặng lẽ ở bên. Cậu không biết Uri đang nhớ lại điều gì, nhưng cậu không muốn để anh một mình gánh chịu.

    Uri khẽ giật mình trước cái ôm ấy, rồi đặt tay lên tay Vân Hy, siết nhẹ như một lời cảm ơn. Anh nhắm mắt, để hơi ấm ấy xoa dịu những mảnh ký ức nặng nề. Ngày Nick và Rindy đến cứu anh, anh biết họ đã tha thứ. Chỉ có anh là chưa từng tha thứ cho chính mình.

    Năm trăm năm trôi qua, có lẽ đã đến lúc để quá khứ được yên nghỉ. Nước mắt rơi lặng lẽ, mang theo hối hận và day dứt tích tụ suốt bao năm.

    Suốt mấy trăm năm làm thần đèn, Uri thực hiện vô số điều ước cho người khác. Nhưng rất ít người từng nghĩ đến cảm nhận của anh. Với họ, anh chỉ là công cụ để đạt được mong muốn rồi bị bỏ lại phía sau.

    Người đang ôm anh lúc này thì khác. Vân Hy không nhìn anh như một thần đèn, mà như một con người — có cảm xúc, có quá khứ, có nỗi đau.

    Uri quay lại. Vân Hy vẫn chưa buông tay, chỉ lặng lẽ tựa vào anh. Tim Uri khẽ rung lên. Anh không hiểu vì sao chàng trai này có thể đánh thức những cảm xúc mà anh tưởng đã chết từ rất lâu.

    Anh nhìn sâu vào mắt Vân Hy. Ánh trăng bị mây che khuất rồi lại hiện ra, làm ánh nhìn của cậu càng thêm rõ ràng. Trong một khoảnh khắc không kịp suy nghĩ, Uri cúi xuống, đặt lên trán Vân Hy một nụ hôn rất khẽ.

    Chỉ là một cái chạm ngắn ngủi.

    Vân Hy sững người, chưa kịp phản ứng. Uri lùi lại, như chính anh cũng bất ngờ trước hành động của mình. Bao năm qua, anh đã quên mất cảm giác rung động là như thế nào.

    Cảm xúc ấy lạ lẫm, bối rối và chân thật đến mức khiến tim anh đập mạnh. Không phải ham muốn, mà là một thứ gì đó sâu hơn — mong muốn được ở lại, được trân trọng.

    Vân Hy nhìn anh, trong lòng dâng lên một cảm giác khó gọi tên. Không hề phản cảm, cũng không sợ hãi. Chỉ là một sự rung động rất khẽ, như gió lướt qua mặt nước yên tĩnh.

    “Anh… có làm em khó chịu không?” Uri hỏi nhỏ, giọng trầm xuống.

    Vân Hy lắc đầu.

    “Không. Chỉ là… tôi hơi bất ngờ.”

    Uri mỉm cười nhạt.

    “Xin lỗi. Anh đã quá vội.”

    Giữa hai người không cần thêm lời nào nữa. Khoảng cách vẫn còn đó, nhưng dường như đã được rút ngắn đi một chút. Đêm ấy, cả hai chỉ lặng lẽ ở bên nhau, để cảm xúc tự lắng xuống, không vượt quá giới hạn.

  • Đêm Dài Vô Tận

    Uri khẽ cúi xuống, đặt một nụ hôn rất nhẹ lên trán Vân Hy, rồi dừng lại. Không còn sự vội vàng hay cuốn theo bản năng, chỉ còn lại hơi thở gần nhau và nhịp tim dần trùng khớp. Vân Hy khẽ siết tay áo anh, trong lòng rối bời nhưng không hề muốn lùi lại.

    Khoảnh khắc ấy, cả hai đều hiểu — đây không còn là bốc đồng, cũng không phải ham muốn nhất thời. Là lựa chọn.

    Uri chậm rãi ôm Vân Hy vào lòng, giọng trầm xuống:

    “Đừng căng thẳng. Nếu em không sẵn sàng, anh sẽ dừng.”

    Vân Hy không đáp, chỉ khẽ gật đầu. Cậu chưa từng bước qua ranh giới này, nhưng lại không cảm thấy sợ hãi. Trái lại, sự hiện diện của Uri khiến cậu an tâm đến lạ. Mọi thứ diễn ra chậm rãi, như một điệu nhạc được dẫn dắt cẩn trọng, không cần lời giải thích.

    Đêm ấy, họ ở bên nhau — không cần phải gọi tên từng khoảnh khắc. Chỉ biết rằng, giữa sự gần gũi ấy, Vân Hy lần đầu cảm nhận được một cảm xúc rất khác: không phải chiếm hữu, không phải bốc đồng, mà là sự kết nối sâu sắc giữa hai con người.

    Khi tất cả lắng xuống, cả hai nằm cạnh nhau trong im lặng. Hơi thở dần đều, nhịp tim cũng chậm lại. Uri nhìn lên trần nhà, còn Vân Hy quay mặt sang phía anh, ánh mắt vẫn còn chút ngơ ngác.

    “Em ổn chứ?” Uri hỏi khẽ.

    Vân Hy đáp rất nhỏ:

    “Ừ.”

    Chỉ một chữ, nhưng đủ để Uri mỉm cười.

    Buổi trưa hôm sau, ánh nắng len qua rèm cửa. Vân Hy tỉnh giấc, cảm giác mệt mỏi nhưng không khó chịu. Cậu vừa định ngồi dậy thì Uri vòng tay giữ lại.

    “Ngủ thêm chút nữa đi.” Giọng anh khàn nhẹ, mang theo ý cười.

    “Em đói.” Vân Hy đáp, hơi cau mày.

    Uri bật cười, buông tay ra.

    “Được rồi. Anh đi gọi đồ ăn.”

    Vân Hy nhìn theo bóng lưng anh, trong lòng dâng lên một cảm giác rất lạ. Không phải hối hận, cũng không phải hoang mang. Chỉ là một sự thay đổi âm thầm — như thể có điều gì đó đã bén rễ, không ồn ào nhưng bền bỉ.

    Tình yêu, hóa ra không cần phải dữ dội. Chỉ cần đúng người, đúng lúc, mọi thứ còn lại tự nhiên sẽ ổn thỏa.

  • Ba Điều Ước

    Vân Hy nhìn vẻ bình tĩnh của anh một lúc lâu mà vẫn không tin nổi. Cậu suy nghĩ: giết người thì không cần, hồi sinh người chết nghe đã thấy rợn. Bất tử ư? Sống bất tận từ thế kỷ này sang thế kỷ khác thật sự không phù hợp. Quay ngược thời gian để làm gì, sống là phải tiến lên. Điều cậu mong muốn nhất lúc này có lẽ là tình yêu — mà điều đó thì anh ta lại không làm được. Vậy rốt cuộc nên ước gì để chứng minh anh ta thật sự là thần đèn?

    Trên đời chắc không có người thứ hai giống Vân Hy. Người ta chỉ nghĩ “trúng độc đắc thì làm gì”, chứ mấy ai nghĩ “có ba điều ước thì làm gì”. Thật là vớ vẩn. Nghĩ một hồi, cậu nói:

    “Nếu đúng anh là thần đèn và có quyền năng, vậy điều ước đầu tiên của tôi là hãy đưa tôi trở về cửa hàng của mình.”

    Dùng điều ước này để kiểm tra cũng không đến mức phung phí. Về được nhà rồi tính tiếp.

    Tách!

    Uri nhẹ nhàng búng tay.

    Ngay sau đó, Vân Hy bị cuốn vào một cột xoáy màu xanh đậm. Chỉ một khắc sau, cậu đã ngã lăn trên nền gạch trong cửa tiệm. Chết tiệt… Anh ta thật sự là thần đèn sao? Quá hoang đường. Một người thực tế như Vân Hy mà bị ép tin vào chuyện này cũng thấy khó chịu. Nhưng sự thật bày ra trước mắt, cậu không còn cách nào khác ngoài chấp nhận.

    “Cậu đúng là biết cách lãng phí điều ước. Dù cậu không ước thì tôi cũng phải đưa cậu về. Đâu cần dùng đến một điều hiển nhiên như vậy.” Uri nhìn cậu, giọng mỉa mai.

    Vân Hy bực đến mức siết chặt hàm răng. Cậu từng đối mặt đủ hạng người trên thương trường, vậy mà đứng trước cái tên thần đèn này lại mang một bụng ấm ức khó nói. Cậu hít sâu, hỏi thẳng:

    “Nếu tôi là người triệu hồi thì có phải là chủ nhân của anh không? Tôi có quyền và nghĩa vụ gì? Anh từ đâu đến? Anh là phù thủy à?”

    “Ồ, biết hỏi rồi à?” Uri nhếch môi. “Hơi nhiều đấy, nhưng tôi sẽ trả lời từng câu. Cậu là người triệu hồi, không có nghĩa là chủ nhân. Tôi chỉ có nghĩa vụ thực hiện cho cậu ba điều ước, xong rồi biến mất. Trong thời gian đó, tôi phải ở bên cạnh cậu. Cậu không cần có nghĩa vụ gì với tôi cả. Tôi là phù thủy. Tôi đã ở trong cây đèn đó rất lâu. Theo cách gọi hiện nay thì tôi đến từ nước Anh. Và tôi có thể giao tiếp bằng ngôn ngữ của người triệu hồi.”

    Anh nói rành mạch, rõ ràng. Chỉ có một quyền của người triệu hồi — anh tuyệt đối sẽ không bao giờ nhắc tới.

    Trước Vân Hy, Uri đã bị triệu hồi ba lần. Cả ba đều vội vã ước điều mình muốn. Sau khi hoàn thành, cây đèn tự biến mất, không để lại dấu vết, chờ lần triệu hồi tiếp theo. Điều khiến anh khinh thường nhất chính là họ chỉ ước tiền tài, danh vọng và dục vọng. Người thứ tư này chắc cũng chẳng khác — mà điều đó càng được khẳng định khi cậu dùng điều ước chỉ để… quay về.

    Vẻ trầm tư của Vân Hy khiến Uri chú ý. Chắc đang suy nghĩ điều ước tiếp theo. Cô độc mấy trăm năm, khoảng cách giữa lần triệu hồi này và lần trước cũng đã gần ba trăm năm — đủ dài để khiến người ta phát chán. Anh muốn ở cạnh con người này thêm một thời gian, nên cũng mong cậu chần chừ.

    “Nếu chưa nghĩ ra thì cứ từ từ. Tôi không ép. Không có việc gì thì tôi sẽ không làm phiền cậu. Khi nào gọi, tôi sẽ xuất hiện. Cách thức rất đơn giản — chà sát vào cây đèn.”

    “Vậy hôm qua sao anh không xuất hiện khi tôi chà đèn?” Vân Hy hỏi ngay.

    “Ngại thật. Ngủ yên mấy trăm năm, xương cốt cứng hết, phản ứng chậm một chút.” Uri thản nhiên nói. “Nhưng yên tâm, dù cậu có vứt cây đèn đi, tôi vẫn tìm được cậu. Tôi buồn ngủ rồi. Khi nào nghĩ ra điều ước thì gọi.”

    Nói xong, anh biến mất.

    Chỉ còn lại Vân Hy với mớ suy nghĩ rối như tơ vò. Nghĩ nhiều lúc này cũng chẳng ích gì. Cậu mở laptop kiểm tra thêm thông tin về cây đèn. Nếu thật là đèn thần, e rằng đến Tết Công-gô cũng chưa chắc có ai tra ra được.

    Thế nhưng trái với dự đoán, hộp thư lại xuất hiện một tin nhắn mới. Không phải bình luận công khai mà là thư riêng. Người gửi là một nhà sưu tầm đồ cổ ở Anh Quốc. Nội dung viết bằng tiếng Anh, đại ý như sau:

    “Chào anh, tôi là Terry. Tôi đã xem bài đăng của anh về biểu tượng đôi cánh. Gia đình tôi nhiều đời lưu giữ tài liệu liên quan đến hình ảnh này. Nếu nó trùng khớp với vật anh đang có thì tôi thật sự lo lắng. Tôi không tiện chia sẻ tài liệu cổ, nhưng có thể khẳng định biểu tượng ấy tượng trưng cho những ác thần trong quá khứ…”

    Uri từng nói mình là phù thủy. Phù thủy thì không thể là ác thần chứ? Dù vậy, nội dung thư vẫn khiến lòng Vân Hy bồn chồn. Cậu trả lời lịch sự, cảm ơn và hẹn khi có dịp sẽ trao đổi thêm.

    Đến giờ đóng cửa, Vân Hy thu dọn đồ đạc, khóa tiệm rồi lái xe về nhà. Quãng đường không dài nhưng cậu chạy chậm bất thường. Tâm trí cứ lơ lửng, thiếu tập trung đến mức chính cậu cũng thấy nguy hiểm.

    Về đến nhà, Vân Hy vào bếp chuẩn bị bữa tối. Nếu có thời gian, cậu luôn muốn ăn uống đàng hoàng. Thói quen này theo cậu từ những năm đại học — cha cậu luôn dặn phải giữ gìn sức khỏe. Nghĩ đến bạn bè ăn uống thất thường, cậu lại thấy mình có phúc.

    Ngay lúc cúi người rửa rau, phía sau vang lên một giọng nói trầm thấp:

    “Đang làm gì thế?”

    Vân Hy giật mình quay phắt lại. Lưỡi dao trượt tay, rạch một đường mảnh trên đầu ngón tay. Máu rịn ra.

    “Anh điên à?!” Cậu gằn giọng, đưa tay lên siết chặt để cầm máu.

    Uri đứng đó, nhíu mày nhìn vết thương. “Phản ứng nhanh đấy.”

    “Anh thử sống một mình mấy tháng trong căn nhà này xem, đột nhiên có người lên tiếng sau lưng thì ai mà không giật.” Vân Hy bực bội.

    Uri nhún vai. “Ít ra cậu không ngất. Tôi tưởng con người bây giờ yếu tim hơn.”