Author: editor editor

  • Chương 16: TÌM LẠI BẢN THÂN VÀ HÃY LÀ CHÍNH MÌNH: HÃY NHỚ RẰNG BẠN LÀ ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ TRÊN THẾ GIAN NÀY!

    Chương 16: Tìm lại bản thân và hãy là chính mình: Hãy nhớ rằng bạn là độc nhất vô nhị trên thế gian này!

    Trong bức thư gửi cho tôi, bà Edith Allred ở Mount Airy, North Carolina kể: Lúc nhỏ, tôi cực kì nhạy cảm và nhút nhát. Tôi luôn thừa cân và thậm chí đôi má còn khiến tôi trông béo hơn thực tế. Tôi có một người mẹ cổ hủ, vì cứ nghĩ rằng mặc đẹp là điều ngớ ngẩn. Mẹ luôn luôn bảo: Đồ rộng thì mới mặc lâu dài được, chứ đồ vừa người thì chả mấy mà rách, và mẹ mặc cho tôi đúng như thế. Tôi không bao giờ tham gia tiệc tùng, không có bất cứ niềm vui nào và lúc ở trường, tôi không bao giờ tham gia các hoạt động ngoài trời với các bạn, ngay cả điền kinh. Tôi đã nhút nhát một cách ngớ ngẩn. Tôi thấy mình khác biệt với những người khác và chẳng được ai ưa.

    Lớn lên, tôi kết hôn với một người đàn ông hơn tôi nhiều tuổi. Nhưng tôi không thay đổi. Những người trong gia đình bên chồng của tôi đều đĩnh đạc và tự tin. Đáng lẽ ra tôi cũng nên thành người giống như họ, nhưng đơn giản là tôi không làm được. Tôi đã cố gắng hết sức để giống họ, nhưng tôi không thể. Mọi nỗ lực của họ nhằm kéo tôi ra khỏi bản ngã của mình, chỉ khiến tôi rúc sâu hơn vào vỏ ốc. Tôi trở nên căng thẳng và dễ bị kích động. Tôi lảng tránh tất cả bạn bè. Tình trạng tồi tệ đến mức ngay cả tiếng chuông cửa cũng làm tôi sợ hãi! Tôi là một kẻ thất bại. Tôi biết thế, song tôi sợ chồng tôi sẽ phát hiện ra. Thế nên, khi chúng tôi ra ngoài, tôi cố gắng tỏ ra vui vẻ và hành xử hơi lố so với con người thực của mình. Tôi biết mình hơi lố và nhiều ngày sau đó, tôi vẫn cảm thấy khổ sở. Cuối cùng, tôi thành ra sầu não đến mức không biết mình sống để làm gì nữa. Tôi bắt đầu nghĩ đến việc tự tử.

    Chuyện gì đã xảy ra và làm thay đổi cuộc đời người phụ nữ sầu não ấy? Đơn giản chỉ là một nhận định bâng quơ mà thôi!

    Một nhận định bâng quơ, bà Allred tiếp tục kể, đã thay đổi cả cuộc đời tôi. Một hôm, mẹ chồng tôi kể chuyện bà đã nuôi nấng các con bà như thế nào, rồi bà bảo: Dù có bất cứ chuyện gì xảy ra, mẹ luôn luôn nhấn mạnh rằng, chúng hãy sống đúng với con người thực của mình.

    Đúng với con người thực của mình, nhận định đó đúng là như thế! Đột nhiên tôi nhận ra rằng mình đã tự chuốc lấy đau khổ vì cứ cố gắng nhét mình vừa vặn với một khuôn mẫu không hề thích hợp với tôi.

    Tôi đã thay đổi ngay lập tức! Tôi bắt đầu là chính mình. Tôi cố gắng tìm hiểu nhân cách thực sự của mình. Cố gắng tìm ra mình là ai. Tôi tìm hiểu những điểm mạnh của bản thân. Tôi học tất cả những gì có thể về màu sắc và phong cách và ăn mặc sao cho tôi cảm thấy là chính mình nhất. Tôi ra ngoài để kết bạn. Tôi tham gia một tổ chức, ban đầu chỉ là một tổ chức nhỏ thôi và sợ điếng người khi họ cho tôi lên sóng. Nhưng sau mỗi cuộc nói chuyện, tôi lại có thêm một chút dũng khí.

    Mất một quãng thời gian khá dài, nhưng bây giờ, tôi sống hạnh phúc hơn tôi từng mơ ước. Trong quá trình nuôi dạy các con, tôi luôn dạy chúng bài học mà tôi phải trải qua những cay đắng đó, tôi mới lĩnh hội được: Dù có chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, hãy luôn là chính mình!

    Vấn đề luôn là chính mình này, nói như bác sĩ James Gordon Gilkey, vốn xưa như lịch sử và phổ quát như đời người. Vấn đề không sẵn sàng là chính mình chính là nguyên nhân tiềm tàng của rất nhiều căn bệnh rối loạn thần kinh, rối loạn tâm thần và nhiều bệnh phức tạp. Angelo Patri, tác giả của mười ba cuốn sách và hàng nghìn bài báo, về chủ đề giáo dục trẻ em, đã nói: Không ai khốn khổ hơn kẻ cứ khao khát được giống như người khác, thay vì sống đúng với bản ngã của mình, cả về tâm hồn và thể xác.

    Nỗi khao khát trở thành người không đúng với bản ngã của mình, đặc biệt phổ biến ở Hollywood. Sam Wood (chú thích 1), một trong những đạo diễn nổi tiếng nhất ở Hollywood nói rằng vấn đề khiến ông đau đầu nhất khi làm việc cùng những diễn viên trẻ nhiều khát khao chính là làm thế nào để họ là chính mình. Tất cả bọn họ đều muốn trở thành Lana Turners (chú thích 2) thứ hai hay Clark Gables (chú thích 3) thứ ba. Đó là thị hiếu một thời của công chúng, Sam Wood nhắc đi nhắc lại với họ, bây giờ, công chúng muốn những thứ khác.

    chú thích 1: Sam Wood (10/7/1883 – 22/9/1949): Tên đầy đủ là Samuel Grosvenor Wood, đạo diễn và nhà sản xuất phim nổi tiếng người Mỹ. Ông là đạo diễn của nhiều bộ phim ăn khách của Hollywood như A Night at the Opera; A Day at the Races; Goodbye, Mr. Chips; Niềm kiêu hãnh của người Mỹ; Chuông nguyện hồn ai. Ông cũng tham gia vào một số dự án diễn xuất và viết lách.

    chú thích 2: Lana Turners (8/2/1921 – 29/6/1995): Tên thật là Julia Jean Mildred Frances Turner, một nữ diễn viên người Mỹ nổi tiếng với vẻ đẹp quyến rũ, gợi cảm. Bà có nhiều vai diễn được xếp vào hàng kinh điển của Hollywood như trong Ziegfeld Girl; The Postman Always Rings Twice; The Bad and the Beautiful; Peyton Place và Imitation of Life.

    chú thích 3:Clark Gables (1/2/1901 – 16/11/1960): Tên đầy đủ là William Clark Gable, diễn viên điện ảnh người Mĩ. Trong 37 năm sự nghiệp, W. C. Gables đã xuất hiện trong 60 bộ phim điện ảnh thuộc nhiều thể loại, trong đó có ba thập kỉ là nam chính. Ông được mệnh danh là ông hoàng của Hollywood.

    Trước khi bắt đầu đạo diễn những bộ phim như Goodbye, Mr. Chips và For Whom the Bell Tolls, Sam Wood đã từng làm việc trong lĩnh vực bất động sản nhiều năm liền và dần dần giỏi kinh doanh. Ông phát biểu rằng cả thương trường lẫn thế giới điện ảnh đều áp dụng những nguyên tắc chung. Bạn sẽ chẳng đi đến đâu cả, nếu chỉ diễn trò như một con khỉ.

    Bạn không thể là một con vẹt. Kinh nghiệm dạy tôi rằng, Sam Wood nói, an toàn hơn cả là loại ngay lập tức những kẻ cứ muốn sống không đúng với con người thực của mình.

    Gần đây, tôi có hỏi Paul Boynton, Giám đốc nhân sự của Công ty Dầu Socony Vacuum rằng sai lầm lớn nhất mà mọi người thường mắc khi ứng tuyển là gì. Bạn nên biết là ông ấy đã phỏng vấn hơn 60 nghìn ứng viên và viết một cuốn sách có tựa đề 6 Ways to Get a Job, (Sáu cách để tìm được việc làm). Ông đáp: Sai lầm lớn nhất mà mọi người thường mắc, khi ứng tuyển chính là không sống đúng với con người thực của mình. Thay vì thoải mái và hoàn toàn trung thực, họ thường cố gắng đưa ra những câu trả lời mà họ nghĩ là bạn muốn được nghe. Tuy nhiên, làm như thế không hiệu quả, vì không ai thích những thứ giả dối. Chẳng ai thích tiền giả cả.

    Cô con gái của một người tài xế đã rất khốn khổ mới ngộ ra bài học đó. Cô ấy khao khát trở thành một ca sĩ. Nhưng khuôn mặt cô là một nỗi bất hạnh. Miệng cô rộng, còn bộ răng thỏ thì chìa ra. Lần đầu tiên hát trước công chúng ở một hộp đêm tại New Jersey, cô cứ cố khép môi trên lại để che đi hàm răng. Cô cố gắng biểu diễn thật thu hút. Kết quả thì sao? Cô khiến bản thân trở nên lố bịch. Cô ấy có lẽ đã thất bại!

    Tuy nhiên, có một người đàn ông trong hộp đêm ấy đã nghe cô hát và nghĩ rằng cô có tài. Anh ta thẳng thắn nói: Nhìn này, anh đã theo dõi màn biểu diễn của em và anh biết em muốn che giấu thứ gì. Em xấu hổ vì bộ răng của mình. Cô gái ngượng ngùng, nhưng người đàn ông vẫn tiếp tục: Thế thì sao nào? Răng thỏ có phải là tội lỗi gì nghiêm trọng đâu? Em đừng cố che giấu chúng nữa! Cứ há miệng ra và khán giả sẽ yêu quý em khi họ thấy em không xấu hổ. Hơn nữa, anh ta khôn khéo nói, bộ răng mà em cứ cố che giấu có thể sẽ khiến em phát tài đấy!. Cass Daley (chú thích 1) đã nghe theo lời khuyên ấy và quên đi bộ răng của mình. Kể từ đó, cô chỉ nghĩ đến khán giả của mình. Cô há miệng thật rộng, cất cao tiếng hát một cách hân hoan và trở thành ngôi sao hàng đầu trên truyền hình và đài phát thanh. Bây giờ, nhiều diễn viên hài kịch còn cố gắng bắt chước cô ấy!

    chú thích 1: Cass Daley (17/7/1915 – 22/3/1975): Tên thật là Catherine Dailey, nữ diễn viên và ca sĩ người Mĩ. Bà là một ca sĩ rất nổi tiếng với quân đội ở nước ngoài trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai và xuất hiện nhiều lần trên các chương trình phát sóng của Dịch vụ Phát thanh Lực lượng Vũ trang. Năm 1945, bà tham gia chương trình phát thanh The Fitch Bandwagon và năm năm sau, bà đóng vai chính trong chương trình radio của riêng mình, The Cass Daley Show. Một số bản nhạc của Cass Daley đạt thành tích rất tốt như Put the Blame on Mame (1946) đã bán được 150 nghìn bản chỉ sau hai tháng; The Old Piano Roll Blues đạt vị trí thứ 11 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và duy trì trên bảng xếp hạng trong mười tuần (1950); Aba Daba Honeymoon đạt vị trí thứ 23 vào năm 1951 và trụ trong ba tuần.

    Khi phát biểu rằng trung bình, con người chỉ phát triển 10 phần trăm năng lực tinh thần còn tiềm tàng của mình, giáo sư nổi tiếng William James đang đề cập cập những người chưa nhận ra chính mình. So với những gì chúng ta nên trở thành, ông viết, chúng ta mới chỉ nửa tỉnh nửa mê. Chúng ta mới chỉ sử dụng một phần nhỏ trong số những tài nguyên tinh thần và thể chất của mình. Nói chung, con người vẫn sống dưới giới hạn của mình khá nhiều. Con người sở hữu những năng lực đa dạng mà thường không sử dụng đến.

    Bạn và tôi đều sở hữu những năng lực như thế, vì vậy, đừng phí phạm giây phút nào, để phiền não vì chúng ta không giống những người khác. Bạn là một tạo vật hoàn toàn mới trên thế gian này. Trước đây, kể từ mốc khởi đầu của thời gian, chưa bao giờ có người nào giống hệt như bạn và mai sau cũng không bao giờ có người nào giống hệt như bạn. Khoa học di truyền tiên tiến cho chúng ta biết rằng, bạn là kết quả của hai mươi tư nhiễm sắc thể của cha bạn và hai mươi tư nhiễm sắc thể của mẹ bạn. Bốn mươi tám nhiễm sắc thể này kết hợp lại và quyết định xem bạn được kế thừa thứ gì. Trong mỗi nhiễm sắc thể, nói như Amran Sheinfeld, có hàng chục đến hàng trăm gen mà mỗi gen, trong một số trường hợp, có thể thay đổi toàn bộ cuộc đời một cá nhân. Trên thực tế, chúng ta đã được tạo ra một cách kinh dị và kì diệu. Thậm chí sau khi cha mẹ bạn gặp nhau và gắn bó với nhau, cơ hội để một người giống y như bạn ra đời chỉ là 1 trên 300000 tỉ! Nói cách khác, nếu bạn có 300000 tỉ anh chị em, thì tất cả bọn họ có thể đều không giống bạn.

    Tất cả những điều này đều là phỏng đoán phải không? Không. Đó là chân lí khoa học. Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này, bạn hãy tới thư viện công cộng nơi bạn sống và mượn cuốn sách có tựa đề You and Heredity, (Bạn và sự di truyền) của Amran Scheinfeld.

    Tôi có thể nói một cách quả quyết về chủ đề là chính mình, vì tôi nhận thức sâu sắc về chủ đề đó. Tôi biết mình đang nói về cái gì. Tôi biết bởi tôi đã trải qua một cách cay đắng và phải trả giá. Cụ thể, khi rời khỏi những cánh đồng ngô ở Missouri và đặt chân đến New York lần đầu tiên, tôi đã đăng kí vào Học viện Nghệ thuật Sân khấu Mỹ. Tôi khao khát trở thành một diễn viên. Tôi cứ nghĩ là mình có một ý tưởng tuyệt vời, một con đường ngắn để tiến đến thành công, một ý tưởng quá đơn giản, quá rõ ràng đến mức tôi không thể hiểu được vì sao hàng nghìn kẻ tham vọng không khám phá ra, đó chính là: Tôi sẽ nghiên cứu cách thức những tài tử nổi tiếng thời bấy giờ như John Drew, Walter Hampden và Otis Skinner(chú thích 1) gây được hiệu ứng rồi tôi sẽ bắt chước những ưu điểm lớn nhất của từng người và biến bản thân tôi trở thành sự tổng hòa rực rỡ, lộng lẫy nhất của tất cả bọn họ. Ngốc nghếch làm sao! Vớ vẩn làm sao! Tôi đã lãng phí bao nhiêu năm cuộc đời để bắt chước kẻ khác trước khi bộ óc Missouri u tối của tôi nhận ra rằng, tôi phải là chính mình và không thể sống như người khác được.

    chú thích 1: John Drew (14 hoặc 15/2/1882 – 29/5/1942): Tức John Barrymore (tên khai sinh John Sidney Blyth), diễn viên người Mỹ, thành viên của gia đình sân khấu Drew và Barrymore. Ông bắt đầu sự nghiệp của mình vào năm 1903 và lần đầu tiên được chú ý với tư cách diễn viên sân khấu trong một vở hài kịch nhẹ nhàng, sau đó là chính kịch, đỉnh cao là các tác phẩm Justice (1916), Richard III (1920) và Hamlet (1922). Vai diễn Hamlet đã khiến John Drew được gọi là nhà bi kịch người Mỹ còn sống vĩ đại nhất.

    Walter Hampden (30/6/1879 – 11/6/1955): Tên đầy đủ là Walter Hampden Dougherty, diễn viên và nhà quản lí nhà hát người Mỹ. Ông là một ngôi sao sân khấu lớn trên sân khấu Broadway ở New York, đồng thời xuất hiện nhiều trên truyền hình và điện ảnh.

    Otis Skinner (28/6/1858 – 4/1/1942): Là một diễn viên sân khấu người Mỹ. Ông đã thể hiện xuất sắc các nhân vật của Shakespeare như Shilock, Hamlet, Richard III và Romeo. Vai diễn Đại tá Phillipe Brideau của Otis Skinner trong The Honor of the Family được coi là một trong những màn trình diễn hài kịch hay nhất của quý đầu tiên của thế kỉ 20. Skinner cũng là một nhà văn thành công với các tác phẩm Footlights and Spotlights và Mad Folk of the Theater. Năm 1902, ông đã chuyển thể tiểu thuyết Lazarre (1901) của Mary Hartwell Catherwood thành một vở kịch sân khấu thành công.

    Trải nghiệm đau đớn đó đáng nhẽ ra nên dạy cho tôi một bài học nhớ đời. Nhưng không. Nó chẳng dạy tôi gì cả. Tôi quá ngốc nghếch. Tôi đã học đi học lại bài học đó hết lần này đến lần khác. Nhiều năm sau, tôi khởi thảo một cuốn sách mà tôi kì vọng rằng sẽ trở thành tác phẩm xuất sắc nhất về việc diễn thuyết trước công chúng dành cho những người làm trong lĩnh vực kinh doanh từng được viết ra. Tôi viết cuốn sách ấy với một ý tưởng ngu ngốc tương tự như suy nghĩ trước đó của tôi về diễn xuất: Tôi sẽ vay mượn ý tưởng của nhiều cây bút khác và đưa tất tần tật vào một cuốn sách một cuốn sách sẽ hội tụ tất cả. Thế là tôi thu thập mọi tác phẩm liên quan đến diễn thuyết trước công chúng và mất một năm để tích hợp các ý tưởng của họ vào văn bản của tôi. Nhưng cuối cùng, tôi chợt nhận ra rằng mình đang cư xử như một thằng ngốc. Mớ hổ lốn mà tôi đã viết ra dựa trên ý tưởng của những người khác giả dối và tẻ nhạt đến mức không có dân kinh doanh nào buồn đọc. Vậy là tôi đã phí hoài một năm làm việc vào sọt rác và phải bắt đầu lại tất cả một lần nữa. Lần này, tôi tự nhủ: Mi phải là Dale Carnegie với tất cả sai lầm và hạn chế của mình. Mi không thể giống như người khác được. Thế là tôi không còn cố gắng trở thành sự tổng hòa của những người khác nữa, mà xắn tay áo lên và tiến hành công việc mà đáng lẽ ra, tôi đã phải làm ngay từ đầu: Tôi viết một cuốn giáo trình về việc diễn thuyết trước công chúng từ chính những quan sát, trải nghiệm và niềm tin của mình, với tư cách một diễn giả và một giảng viên về diễn thuyết. Tôi đã hoàn toàn lĩnh hội được, (tôi hi vọng là thế), bài học mà ngài Walter Raleigh đã ngộ ra (Tôi không nói đến ngài Walter đã trải áo khoác lên bùn để Nữ hoàng bước lên, mà là ngài Walter, Giáo sư về Văn học Anh ở trường Oxford năm 1904): Tôi không thể viết được cuốn sách nào xứng tầm với các trước tác của Shakespeare, nhưng tôi có thể viết ra một cuốn sách của chính mình.

    Hãy là chính mình. Hãy làm theo lời khuyên thông thái mà Irving Berlin(chú thích 1) đã dành cho ông George Gershwin(chú thích 2) lúc sinh thời. Khi Berlin và Gershwin gặp nhau lần đầu tiên, Berlin đã nổi tiếng còn Gershwin đang sống chật vật với mức lương ba mươi lăm đô la một tuần dành cho một nhân viên soạn nhạc còn ít tuổi ở Tin Pan Alley(chú thích 3). Ấn tượng trước tài năng của Gershwin, Berlin đã đề nghị Gershwin làm thư kí âm nhạc cho mình với mức lương cao hơn gần ba lần so với mức lương hiện tại của anh. Tuy nhiên, cậu đừng nhận việc đó, Berlin khuyên, Nếu cậu làm như thế, cậu có lẽ sẽ thành Berlin thứ hai. Nhưng nếu cậu vẫn kiên định là chính mình, một ngày nào đó, cậu sẽ trở thành Gershwin thứ nhất.

    Gershwin đã chú ý đến lời nhắc nhở đó và từ từ biến mình thành một trong những nhà soạn nhạc người Mỹ xuất sắc nhất ở thế hệ đó.

    Charlie Chaplin, Will Rogers, Mary Margaret McBride, Gene Autry(chú thích 4) và hàng nghìn người khác đã phải lĩnh hội bài học mà tôi cứ nhắc đi nhắc lại trong chương này. Họ phải lĩnh hội một cách chật vật, giống như tôi ngày trước.

    Khi Charlie Chaplin bắt đầu đóng phim, đạo diễn bộ phim cứ khăng khăng bắt Chaplin mô phỏng một diễn viên hài kịch người Đức rất nổi tiếng ở thời điểm ấy. Charlie Chaplin chẳng đi đến đâu, cho đến khi ông diễn xuất theo lối riêng của mình. Bob Hope (chú thích 5)có trải nghiệm tương tự: dành hàng năm trời để diễn theo lối vừa hát vừa nhảy và cũng chẳng đi đến đâu cả, cho tới khi bắt đầu châm biếm một cách tế nhị và là chính mình. Will Rogers mất bao nhiêu năm tháng chẳng nói lời nào trong lúc biểu diễn với sợi dây ở chương trình tạp kĩ, rồi mới nhận ra tài pha trò độc nhất vô nhị của mình và bắt đầu vừa xoay dây vừa trò chuyện.

    Khi Mary Margaret McBride ra mắt lần đầu tiên, cô ấy đã cố gắng diễn giống một diễn viên người Ireland và thất bại. Khi cô ấy là chính mình, một thiếu nữ nông thôn đến từ Missouri, cô ấy đã trở thành một trong những ngôi sao nổi tiếng trên đài phát thanh ở New York.

    Khi Gene Autry cố gắng xóa giọng Texas của mình, ăn vận như các chàng trai thành thị và nói mình đến từ New York, mọi người chỉ cười sau lưng anh mà thôi. Nhưng khi anh bắt đầu gảy đàn banjo và hát những khúc ballad của người chăn bò, Gene Autry đã tạo ra sự nghiệp của riêng mình và trở thành chàng chăn bò nổi tiếng nhất thế giới trên cả phim ảnh lẫn đài phát thanh.

    chú thích 1: Irving Berlin (11/5/1888 – 22/9/1989): Tên thật là Israel Isidore Baline, nhà soạn nhạc và nhà thơ nổi tiếng người Mỹ. Ông được xem là một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại nhất trong lịch sử nước Mỹ. Trong 60 năm sự nghiệp của mình, ông đã viết 1.500 bài hát và tám lần nhận đề cử Oscar cho các bài hát trong phim. Nhiều bài hát của I. Berlin đã trở nên nổi tiếng và được phổ biến rộng rãi như Easter Parade, White Christmas, Happy Holiday, This Is the Army, Mr. Jones, There’s No Business Like Show Business…

    chú thích 2:George Gershwin (26/9/1898 – 11/7/1937): Là một nhà soạn nhạc, nhạc sĩ dương cầm người Mỹ. Các giai điệu của ông được rất nhiều người biết đến. Tác phẩm của ông được áp dụng vào vô số bộ phim và cả chương trình truyền hình. Nhiều bài hát của G. Gershwin đã trở thành các tiêu chuẩn nhạc jazz được nhiều ca sĩ thu âm với các phong cách thể hiện khác nhau.

    chú thích 3:Tin Pan Alley, Là nơi tập hợp các nhà xuất bản âm nhạc và nhạc sĩ ở thành phố New York và thống trị nền âm nhạc đại chúng của Mỹ vào cuối thế kỉ XIX và đầu thế kỉ 20.

    chú thích 4:Charles Chaplin (16/4/1889 – 25/12/1977): Tên đầy đủ là Charles Spencer Chaplin, Jr., nam diễn viên, nhà làm phim và nhà soạn nhạc người Anh rất nổi tiếng trong kỉ nguyên phim câm. Ông đã trở thành một biểu tượng toàn cầu thông qua nhân vật Sác-lô và được coi là một trong những nhân vật quan trọng nhất trong ngành công nghiệp điện ảnh.

    Will Rogers (4/11/1879 – 15/8/1935): Tên đầy đủ là William Penn Adair Rogers, nghệ sĩ biểu diễn tạp kĩ, diễn viên và nhà bình luận xã hội hài hước người Mỹ. Giữa những năm 1930, Rogers cực kì nổi tiếng ở Mỹ nhờ sự thông minh, duyên dáng và là ngôi sao điện ảnh Hollywood được trả lương cao nhất.

    Mary Margaret McBride (16/11/1899 – 7/4/1976): Là một nhà văn và người dẫn chương trình phỏng vấn trên đài phát thanh người Mỹ. Vào những năm 1940, số lượng khán giả hàng ngày nghe chương trình dành cho các bà nội trợ của bà đã đạt đến 6-8 triệu người nghe.

    Gene Autry (29/9/1907 – 2/10/1998): Tên đầy đủ là Orvon Grover Gene Autry, còn có biệt danh là Cao bồi biết hát, là một ca sĩ, nhạc sĩ, diễn viên người Mỹ. Từ năm 1934 đến năm 1953, Gene Autry xuất hiện trong 93 bộ phim và từ năm 1950 đến năm 1956, ông dẫn chương trình truyền hình The Gene Autry Show. Trong những năm 1930 và 1940, ông là hiện thân của người anh hùng thẳng thắn, trung thực, dũng cảm và chân chính. G. Autry được xem như một trong những nhân vật tiên phong quan trọng nhất trong lịch sử âm nhạc đồng quê, nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn thứ hai đối với sự phát triển của thể loại này sau Jimmie Rodgers.

    chú thích 5:Bob Hope (29/5/1903 – 27/7/2003): Là một nghệ sĩ đa tài nổi tiếng người Mỹ. Ông xuất hiện trong hơn 70 bộ phim dài và ngắn (trong đó có loạt phim Road), từng 19 lần dẫn chương trình trong Lễ trao giải Oscar và là tác giả của 14 cuốn sách…

    Bạn là một tạo vật mới mẻ trên thế gian này. Hãy hạnh phúc vì điều đó. Hãy tận dụng tối đa những gì mà tạo hóa đã ban tặng cho bạn. Xét cho cùng, mọi nghệ thuật đều là sự biểu hiện chính mình. Bạn chỉ có thể cất lên tiếng hát của chính bạn. Bạn chỉ có thể vẽ ra những gì bản thân bạn cảm nhận được. Bạn phải là bản thể mà các trải nghiệm, môi trường và sự di truyền đã kiến tạo nên. Khu vườn nhỏ của chính bạn, tươi tốt hơn hay tồi tệ đi đều phụ thuộc vào sự chăm bẵm của bạn. Nhạc cụ của bạn chơi hay, hay dở trong dàn nhạc của cuộc đời đều phụ thuộc vào cách bạn chơi chúng.

    Như Emerson nói trong tiểu luận về sự tự tin: Trong quá trình học hỏi của tất cả mọi người, sẽ có lúc người ta tin chắc rằng ganh tị là ngu dốt, bắt chước là tự tử, rằng bản thân mình sướng hay khổ đều phụ thuộc vào những gì mà mình đã bỏ ra, rằng ngay cả khi trên thế gian này chứa đầy những thứ tuyệt diệu, thì cũng sẽ chẳng có hạt ngô nào tự đến với ta mà không phải trải qua những vất vả nhọc nhằn trên cánh đồng để làm ra nó. Sức mạnh còn tiềm tàng trong mỗi người là thứ mới mẻ trong tự nhiên và không ai ngoài ta biết được ta có thể làm được điều gì và chính ta cũng không biết được nếu không thử bắt tay thực hiện.

    Emerson đã nói như thế. Còn đây là phát biểu của nhà thơ Douglas Malloch(chú thích 1) lúc sinh thời:

    Nếu không thể thành một cây tùng trên đỉnh đồi,

    thì hãy là một bụi rậm trong thung lũng,

    Nhưng hãy là bụi cây nhỏ đẹp nhất bên bờ suối,

    Hãy là một bụi cây nếu không thể thành một cây cao.

    Nếu không thể làm bụi cây, hãy là một ngọn cỏ,

    Và làm cho con đường hạnh phúc hơn,

    Nếu không thể làm cá muskie, hãy làm cá vược,

    Nhưng là chú cá vược khỏe mạnh nhất trong hồ!

    Chúng ta không thể đều là thuyền trưởng, nhưng phải là thuyền viên,

    Ở đây luôn có thứ gì đó dành cho tất cả chúng ta,

    Có cả việc lớn lao để làm, nhưng cũng có những việc be bé,

    Và nhiệm vụ ta cần thực hiện thì lại ở sát gần.

    Nếu không thể trở thành xa lộ, hãy làm con đường mòn,

    Nếu không thể làm mặt trời, hãy làm một vì sao,

    Thành công hay thất bại đều chẳng thể đo đếm được ,

    Dù là ai đi chăng nữa, hãy là phiên bản tuyệt vời nhất của chính bản thân mình!

    chú thích 1: Douglas Malloch (5/5/1877 – 2/7/1938): Là nhà thơ, nhà văn viết truyện ngắn người Mỹ và là Phó tổng biên tập của American Lumberman, một tờ báo thương mại ở Chicago. Ông được biết đến như một nhà thơ của người thợ rừng ở cả Chicago và Mỹ.

    Đây là Quy tắc thứ năm để có được sự bình yên thoát khỏi sự âu lo:

    Đừng bắt chước kẻ khác. Hãy nhận diện chính mình và là chính mình
     

  • Chương 17: NẾU CÓ MỘT QUẢ CHANH CHUA LOÉT, HÃY PHA MỘT CỐC NƯỚC CHANH THƠM NGON

    Chương 17: Nếu có một quả chanh chua loét, hãy pha một cốc nước chanh thơm ngon.

    Trong quá trình thực hiện cuốn sách này, tôi từng đến Đại học Chicago và hỏi ngài Hiệu trưởng Robert Maynard Hutchins về cách tránh khỏi lo âu của ngài ấy. Ngài đáp: Tôi luôn cố gắng tuân thủ phần nào lời khuyên mà ngài Julius Rosenwald, Chủ tịch của Sears, Roebuck & Company đã dành cho tôi: Nếu có một quả chanh chua loét, hãy pha một cốc nước chanh thơm ngon.

    Một nhà giáo vĩ đại đã làm như thế. Nhưng kẻ ngốc thì làm ngược lại. Nếu anh ta thấy cuộc đời quẳng cho mình một quả chanh, anh ta sẽ bỏ cuộc và nói: Mình thua thật rồi. Số trời đã định. Mình chẳng có cơ hội nào nữa cả. Và rồi anh ta sẽ cứ cằn nhằn cuộc đời và mãi mãi đắm chìm trong việc than thân trách phận. Nhưng nếu một kẻ khôn ngoan được trao cho một quả chanh, người đó sẽ nói: Mình có thể học được điều gì từ rủi ro này? Làm thế nào để mình cải thiện được tình trạng hiện tại? Làm thế nào để biến quả chanh này thành cốc nước chanh thơm ngon nhỉ?

    Sau khi dành cả đời để tìm hiểu mọi người và những nguồn sức mạnh tiềm tàng của họ, nhà tâm lí học vĩ đại Alfred Adler (chú thích 1) đã phát biểu rằng một trong những đặc tính tuyệt vời nhất của con người chính là sức mạnh biến số âm thành số dương.

    chú thích 1: Alfred Adler (7/2/1870 – 28/5/1937): Là một bác sĩ, chuyên gia tâm lí học, người sáng lập trường phái tâm lí học cá nhân. Quan điểm của A. Adler về phức cảm tự ti – một yếu tố đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nhân cách đã được giới chuyên môn công nhận và tán thành.

    Sau đây là một câu chuyện hấp dẫn và lí thú về một người phụ nữ đã làm đúng như thế, mà tôi có quen biết. Tên bà ấy là Thelma Thompson, sống tại số 100, đường Morningside, thành phố New York: Hồi chiến tranh, bà kể lại trải nghiệm của mình cho tôi nghe, chồng tôi được bổ nhiệm đến trại huấn luyện quân đội gần sa mạc Mojave ở tiểu bang New Mexico. Tôi chuyển đến đấy sống để được gần chồng. Tôi ghét nơi đó. Tôi bất đắc dĩ phải làm thế. Trước kia, tôi chưa bao giờ khổ sở đến vậy. Chồng tôi được lệnh đi diễn tập trên sa mạc Mojave, nên chỉ có mình tôi sống trong căn nhà bé tí tẹo. Trời nóng kinh khủng, dưới bóng cây xương rồng mà nhiệt độ lên đến 125 độ. Chẳng có ai để nói chuyện cùng, ngoại trừ người Mexico và người da đỏ, mà họ thì không biết nói tiếng Anh. Gió thổi không ngừng và mọi thứ đồ ăn thức uống của tôi, ngay cả không khí mà tôi hít thở, cũng toàn cát là cát!

    Tôi cực kì khổ sở và cảm thấy xót xa cho chính mình đến mức, tôi viết thư cho bố mẹ tôi, nói rằng tôi bỏ cuộc và sẽ quay về nhà. Tôi bảo là mình không thể chịu đựng tình cảnh này thêm một phút nào nữa. Thà đi tù còn hơn! Cha tôi hồi đáp với vỏn vẹn hai dòng, hai dòng chữ sẽ mãi mãi khắc ghi trong tâm trí tôi, hai dòng chữ đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời tôi:

    Hai người nhìn ra bên ngoài song sắt, kẻ chỉ thấy bùn, người lại thấy sao.

    Tôi đọc đi đọc lại hai dòng chữ đó rồi cảm thấy xấu hổ. Tôi suy nghĩ theo chiều hướng tích cực ,rằng tôi sẽ tìm ra thứ gì đó hay ho trong hoàn cảnh hiện tại của mình. Tôi sẽ tìm kiếm những vì sao.

    Tôi kết bạn với những người bản xứ và phản ứng của họ làm tôi thích thú. Khi tôi tỏ ý thích những món đồ gốm và sản phẩm dệt của họ, họ đã lấy những tác phẩm mà họ yêu thích nhất làm quà tặng tôi mà trước đó, họ còn không đồng ý bán chúng cho khách du lịch. Tôi tìm hiểu những hình dạng hấp dẫn của cây xương rồng, cây ngọc giá và cây Joshua (chú thích 1). Tôi hiểu hơn về loài cầy thảo nguyên(chú thích 2), ngắm hoàng hôn trên sa mạc và đi tìm những chiếc vỏ ốc còn sót lại từ hàng nghìn năm trước, khi mà những hạt cát trên sa mạc này còn nằm dưới đáy biển.

    chú thích 1: Cây Joshua Là một loại cây có hoa thuộc họ Măng tây với những phiến lá dài, hẹp, cứng và sắc nhọn. Đây là loài thực vật quý hiếm và độc đáo trong giới thực vật sa mạc, nằm ở vùng Mojave. Cây mọc rất chậm, mất khoảng 50-60 năm để phát triển trưởng thành.

    chú thích 2:Cầy thảo nguyên (Prairie dog): Còn được gọi là dúi đồng cỏ hay sóc chó, là một loài gặm nhấm ăn cỏ, biết đào hang, có nguồn gốc từ những đồng cỏ ở Bắc Mĩ. Mặc dù có tên là Cầy thảo nguyên nhưng nó không thuộc họ Cầy, vì có tiếng kêu giống như tiếng sủa của loài chó nên mới được đặt tên như thế.

    Điều gì đã đem đến sự thay đổi đáng kinh ngạc ấy trong con người tôi? Sa mạc Mojave chẳng có gì khác thường cả. Người da đỏ cũng không thay đổi. Nhưng tôi đã thay đổi. Tôi đã thay đổi thái độ sống của mình. Và khi tôi thay đổi thái độ sống, tôi đã biến trải nghiệm tồi tệ đó thành chuyến phiêu lưu thú vị nhất trong cuộc đời tôi. Thế giới mới mẻ mà tôi khám phá ra, đã khiến tôi bị kích thích và phấn khích.

    Tôi phấn khích đến mức, còn viết hẳn một cuốn sách về nó, cuốn tiểu thuyết được xuất bản dưới nhan đề Bright Ramparts, (Thành trì rực rỡ). Từ nhà tù mà tôi tự tạo ra, tôi đã nhìn ra ngoài và thấy những vì sao.

    Thelma Thompson à, bà đã khám phá ra một chân lí lâu đời mà người Hy Lạp đã dạy từ năm trăm năm trước Công nguyên: Những thứ tuyệt vời nhất là những thứ khó khăn nhất. Harry Emerson Fosdick ở thế kỉ 20 đã nhắc lại chân lí đó: Hạnh phúc không phải chủ yếu là sự hoan lạc mà chủ yếu là sự chiến thắng. Vâng, chiến thắng đến từ cảm giác đạt được một thứ gì đó, từ cảm giác có được vinh quang, từ cảm giác biến những quả chanh chua loét thành cốc nước chanh thơm ngon.

    Tôi từng đến thăm một bác nông dân hạnh phúc ở vùng Florida, người thậm chí còn có khả năng biến một quả chanh có độc thành cốc nước chanh thơm ngon. Ban đầu, khi có được nông trại này, bác ấy đã nản lòng. Mảnh đất đó tệ đến mức không thể trồng được cây ăn quả lẫn nuôi lợn. Chẳng có loài nào phát triển được ở đây, ngoại trừ sồi và rắn đuôi chuông. Thế là bác ấy nảy ra một ý tưởng. Bác ấy sẽ biến bất lợi đó thành tài sản của mình: bác ấy sẽ tận dụng tối đa lũ rắn đuôi chuông đó. Trước sự ngạc nhiên của tất cả mọi người, bác ấy bắt đầu sản xuất thịt rắn đuôi chuông đóng hộp. Mấy năm trước, tôi từng dừng lại để thăm bác ấy và biết được du khách đã đổ xô về đây để xem trang trại rắn đuôi chuông của bác, trung bình 20000 khách/năm. Việc làm ăn của bác rất phát đạt. Tôi thấy chất độc từ răng nanh của lũ rắn mà bác nuôi được chuyển đến các phòng thí nghiệm để sản xuất độc tố kháng độc; tôi thấy phần da rắn được bán với mức giá không tưởng để sản xuất giày và túi xách cho phụ nữ. Tôi thấy những hộp thịt rắn được vận chuyển tới người tiêu dùng trên khắp thế giới. Tôi mua một tấm bưu thiếp có ảnh của nơi này và gửi nó ở bưu điện của ngôi làng đã được đổi tên thành làng Rắn Đuôi Chuông, (Florida), để vinh danh một người đàn ông đã biến quả chanh có độc thành một cốc nước chanh ngọt ngào.

    Khi ngược xuôi, xuôi ngược khắp nước Mỹ hết lần này đến lần khác, tôi đã vinh hạnh được gặp hàng chục người cho thấy sức mạnh biến số âm thành số dương của họ.

    Ngài William Bolitho quá cố, tác giả của Twelve Against the Gods, (Mười hai nhân vật chiến đấu với thần thánh), đã giải thích như sau: Điều quan trọng nhất trong cuộc đời không phải là tận dụng những gì bạn có được. Bất cứ gã khờ nào cũng làm được điều đó. Điều thực sự quan trọng chính là thu hoạch từ những thất bại của mình. Việc đó cần đến trí thông minh và làm nên sự khác biệt giữa người khôn và kẻ ngốc. Bolitho đã phát biểu như thế sau khi mất một bên chân trong một tai nạn đường sắt.

    Nhưng tôi biết có một người đã mất cả hai chân mà vẫn biến được con số âm thành con số dương. Tên ông ấy là Ben Fortson. Tôi gặp ông ấy trong thang máy ở một khách sạn tại Atlanta, tiểu bang Georgia. Khi bước vào thang máy, tôi thấy một người có vẻ mặt vui tươi, đang ngồi trên xe lăn ở một góc thang máy. Người đó đã hỏng cả hai chân. Khi thang máy dừng lại ở tầng của ông ấy, ông ấy nhờ tôi bước sang một bên, để ông ấy đẩy xe lăn ra dễ hơn. Rất xin lỗi vì đã làm phiền ông, ông ấy vừa nói vừa nở một nụ cười ấm áp.

    Khi tôi ra khỏi thang máy và bước đến phòng mình, tôi chẳng thể nghĩ về ai khác, ngoài người đàn ông tật nguyền có vẻ mặt vui tươi ấy. Thế nên, tôi đã tìm ông ấy và xin ông kể cho tôi nghe câu chuyện của ông.

    Chuyện xảy ra vào năm 1929, ông ấy mỉm cười nói, khi tôi đi cắt một ít thân cây mại châu để làm cột chống trong vườn cho cây đậu leo lên. Tôi chất đống cây mại châu lên con xe Ford của tôi rồi bắt đầu về nhà. Đột nhiên, một thân cây trượt xuống và chèn vào đúng bộ phận đánh lái ngay lúc tôi đang bẻ lái. Chiếc xe phóng lên vệ đường và đổ nhào xuống một cái cây. Cột sống của tôi bị chấn thương. Chân tôi liệt luôn.

    Khi ấy, tôi mới 24 tuổi và không bao giờ đi lại được nữa. Mới hai mươi bốn tuổi và phải chịu cảnh ngồi trên xe lăn trong suốt phần đời còn lại. Khi tôi hỏi rằng ông đã xoay xở như thế nào, để có thể đón nhận chuyện này một cách dũng cảm như thế?, ông ấy đáp: Tôi đâu có được như vậy. Ông kể rằng mình đã rất giận dữ và chống trả lại. Ông phẫn uất cho số phận của mình. Nhưng sau nhiều năm tháng mòn mỏi, ông nhận ra rằng sự phản kháng chẳng đem đến cho ông điều gì ngoài nỗi cay đắng. Cuối cùng tôi nhận ra, ông nói, mọi người đối xử rất tử tế và lịch sự với tôi. Thế nên ít nhất, tôi cũng phải tử tế và lịch sự với họ.

    Tôi hỏi sau bao nhiêu năm trời, liệu ông có còn cảm thấy tai nạn của mình là một bất hạnh khủng khiếp không. Ông ấy lập tức đáp: Không. Giờ đây, tôi còn thấy vui mừng vì chuyện đó đã xảy ra ấy chứ. Ông kể rằng, sau khi vượt qua được cú sốc và nỗi đau thương, ông bắt đầu sống trong một thế giới khác. Ông bắt đầu đọc và dần dần say mê những tác phẩm văn chương tuyệt vời. Trong mười bốn năm, ông đã đọc được ít nhất 1400 cuốn sách, và những cuốn sách đó đã mở ra một chân trời mới, khiến cuộc sống của ông trở nên phong phú hơn những gì mà ông có thể hình dung. Ông bắt đầu nghe những bản nhạc hay. Và giờ đây, những khúc giao hưởng tuyệt diệu khiến ông xúc động thay vì cảm thấy buồn chán như trước. Nhưng thay đổi lớn nhất chính là ông có thời gian để suy ngẫm. Lần đầu tiên trong đời, ông nói, tôi có thể ngắm nhìn thế giới và thật sự nhận thức được các giá trị. Tôi bắt đầu nhận ra rằng hầu hết những thứ mà tôi khao khát trước đây chẳng mấy đáng giá nữa.

    Nhờ việc đọc sách mà ông ấy trở nên hứng thú với chính trị, nghiên cứu các vấn đề đại chúng và diễn thuyết trên chiếc xe lăn của mình! Ông biết nhiều người và nhiều người biết đến ông. Hiện nay, Ben Fortson, vẫn ngồi trên xe lăn, là Thống đốc của tiểu bang Georgia!

    Ba mươi lăm năm vừa qua, tôi giảng dạy tại các lớp học dành cho người trưởng thành tại thành phố New York và phát hiện ra rằng một trong những tiếc nuối khôn nguôi của nhiều người trưởng thành là họ không học trung học. Dường như họ nghĩ rằng không học trung học là một trở ngại lớn. Tôi biết điều này chưa hẳn đã đúng, vì tôi biết có hàng nghìn người thành đạt chưa từng học qua bậc trung học. Vì vậy, tôi thường kể cho những học viên đó nghe câu chuyện về một người đàn ông thậm chí còn chưa học xong bậc tiểu học mà tôi biết. Ông ấy lớn lên trong cảnh khốn cùng. Khi cha của ông ấy qua đời, những người bạn của cha ông còn phải góp tiền lại mới đủ để sắm được một chiếc quan tài để chôn cất cha ông. Sau khi cha ông mất, mẹ ông làm việc trong một xưởng sản xuất ô mười tiếng 1 ngày và còn mang việc về nhà để làm tới tận 11 giờ đêm.

    Đứa trẻ lớn lên trong cảnh ngộ ấy đã gia nhập một đoàn kịch nghiệp dư, do một câu lạc bộ trong nhà thờ điều hành. Ông thích diễn xuất đến mức, bắt đầu tập tành diễn thuyết trước công chúng và điều đó đã dẫn ông đến với chính trường. Năm 30 tuổi, ông được bầu vào Hội đồng lập pháp New York. Tuy nhiên, ông chưa chuẩn bị để đón nhận một trách nhiệm như thế. Trên thực tế, ông ấy đã thú thực với tôi rằng, ông còn không hiểu đó là gì. Ông nghiền ngẫm những bản dự thảo dài ngoằng và phức tạp mà ông sẽ phải bỏ phiếu để thông qua hoặc không, nhưng đối với ông, những dự luật này chắc hẳn được viết bằng ngôn ngữ của người da đỏ ở bộ tộc Choctaw (chú thích 1). Ông hoang mang, lo lắng khi trở thành thành viên của Ủy ban Kiểm lâm trong khi ông chưa từng đặt chân đến một khu rừng nào cả. Ông lại càng hoang mang, lo lắng khi bị đưa vào Hội đồng Ngân hàng của bang, dù ông chưa hề có tài khoản ngân hàng. Chính ông ấy đã nói với tôi rằng ông nản lòng đến mức, nếu như không phải vì cảm thấy xấu hổ khi phải thừa nhận với mẹ rằng ông sợ hãi, thì ông đã từ chức ở hội đồng lập pháp luôn rồi. Trong cơn tuyệt vọng, ông quyết định dành mười sáu tiếng mỗi ngày để học hỏi thêm và biến quả chanh của sự ngu dốt thành cốc nước chanh mang tên tri thức. Nhờ đó, từ một chính trị gia tỉnh lẻ, ông đã trở thành một nhân vật được cả nước biết đến và khiến mình trở nên xuất chúng đến mức The New York Times, (Thời báo New York gọi ông là công dân được yêu mến nhất ở New York.

    chú thích 1: Bộ tộc Choctaw Là một trong 42 bộ tộc của người da đỏ sinh sống trên lãnh thổ Mỹ (theo kết quả của cuộc điều tra dân số năm 2019 của Mỹ). Ban đầu, người Choctaw sống ở khu vực sông Mississippi và các phần của tiểu bang Alabama, nhưng họ là một trong năm bộ tộc miền nam đầu tiên phải chuyển tới Oklahoma theo chương trình tái định cư mang tên Con đường nước mắt mà Chính phủ Mỹ thực hiện. Mặc dù vậy, bộ tộc Choctaw vẫn cố gắng cưỡng lại nhiều ảnh hưởng của bên ngoài và cố gắng duy trì truyền thống của họ. Điểm độc đáo trong văn hóa Choctaw là sự đề cao vai trò của phụ nữ và phụ nữ mới là người làm chủ gia đình.

    Người mà tôi đang nói đến chính là Al Smith. Mười năm sau khi Al Smith khởi động chương trình tự học về chính trị, ông đã trở thành nhà cầm quyền tối cao trong chính quyền tiểu bang New York. Ông được bầu làm Thống đốc New York bốn nhiệm kì, kỉ lục mà chưa từng có ai đạt được. Năm 1928, ông là ứng viên thuộc Đảng Dân chủ tranh cử Tổng thống. Sáu trường Đại học lớn, trong đó có Đại học Columbia và Đại học Harvard, đã trao bằng danh dự cho người đàn ông chưa bao giờ học xong bậc tiểu học này.

    Chính ngài Al Smith nói với tôi rằng sẽ chẳng có kì tích nào trong số đó có thể xảy ra, nếu ông không làm việc chăm chỉ mười sáu tiếng 1 ngày để biến mình từ một con số âm thành một con số dương.

    Theo Nietzsche, công thức của một người xuất sắc chính là không chỉ chịu đựng vì buộc phải chịu đựng, mà là yêu thích những gì mà mình đang chịu đựng. Càng tìm hiểu sự nghiệp của những người thành đạt, tôi càng tin tưởng một cách sâu sắc rằng rất nhiều, (nhiều đến mức kinh ngạc), người trong số đó đạt đến thành công vì họ đã để những trở ngại khích lệ họ cố gắng không ngừng và đạt được thành tựu to lớn. Như William James đã nói: Những bất lợi của chúng ta lại giúp chúng ta theo một cách không thể ngờ tới.

    Vâng, rất có thể Milton làm thơ hay hơn là vì ông bị mù và Beethoven(chú thích 1) soạn nhạc hay hơn vì ông bị điếc. Sự nghiệp lẫy lừng của Helen Keller được truyền cảm hứng và được hiện thực hóa có thể là vì bà ấy vừa mù vừa điếc.

    Nếu Tchaikovsky (chú thích 2) không thất vọng đến mức suýt nữa kết liễu đời mình vì cuộc hôn nhân bi kịch, nếu cuộc đời ông không có quá nhiều đau thương, thì chưa chắc ông đã có thể soạn nên bản nhạc bất hủ Symphony Pathetique, [Giao hưởng bi thương].

    Nếu cuộc sống của Dostoevsky(chú thích 3) và Tolstoy êm đềm thì chưa chắc họ đã viết được những bộ tiểu thuyết bất hủ.

    chú thích 1: Beethoven (17/10/1770 – 26/3/1827): Tên đầy đủ là Ludwig van Beethoven, nhà soạn nhạc vĩ đại người Đức. Ông được xem là người dọn đường cho thời kì âm nhạc lãng mạn.

    chú thích 2: Tchaikovsky (7/5/1840 – 6/11/1893): Tức Pyotr Ilyich Tchaikovsky, một nhà soạn nhạc người Nga thời kì Lãng mạn. Các sáng tác của ông đứng vào hàng những tác phẩm cổ điển phổ biến nhất.

    chú thích 3: Dostoevsky (11/11/1821 – 9/2/1881): Tên đầy đủ là Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky, nhà văn nổi tiếng người Nga. Cùng với Lev Tolstoy, Dostoevsky được xem là một trong hai nhà văn Nga vĩ đại ở thế kỉ XIX. Ông được giới phê bình đánh giá rất cao và xem như người sáng lập hay là người báo trước cho chủ nghĩa hiện sinh thế kỉ

    Nếu tôi không phải là kẻ tật nguyền, có lẽ tôi đã không làm được nhiều việc đến thế, đó là phát biểu của một người đàn ông đã làm thay đổi quan niệm của giới khoa học, về sự sống trên trái đất. Chính Charles Darwin đã bộc bạch, về việc những bất lợi của ông đã giúp ông theo một cách không ngờ như thế nào.

    Ngày Darwin chào đời ở Anh quốc cũng là ngày một đứa trẻ khác được sinh ra ở một căn nhà gỗ trong rừng già Kentucky. Người đó cũng được những bất lợi của bản thân, giúp ích rất nhiều. Người đó là Abraham Lincoln. Nếu được sinh ra trong một gia đình quý tộc, được học luật tại trường Đại học Harvard và có hôn nhân hạnh phúc thì chưa chắc ông đã cảm nhận được từ tận đáy lòng, câu nói đầy ám ảnh mà ông đã khiến nó trở thành bất tử ở Gettysburg, không phải là bài thơ thiêng liêng mà ông đã đọc trong lễ nhậm chức lần thứ hai của mình, mà là câu nói đẹp đẽ và cao quý nhất từng được một nhà cầm quyền thốt ra: Tôi sẽ đối đãi với tất cả mọi người bằng thiện tâm chứ không phải sự tàn ác.

    Harry Emerson đã viết trong cuốn The Power to See it Through, (Sức mạnh để nhìn thấu) rằng: Có một câu ngạn ngữ của người Scandinavia mà một số người trong chúng ta vẫn hay vận dụng như một lời khích lệ tinh thần: Gió Bắc làm nên người Viking. Bất cứ lúc nào mà chúng ta có tư tưởng sống an nhàn, không có khó khăn mà chỉ có thoải mái và dễ dàng, thì liệu những thứ đó có khiến người ta sống hạnh phúc và hữu ích hơn không? Ngược lại, những kẻ hay thở than vẫn cứ than thân trách phận ngay cả khi được đặt lên nệm một cách nhẹ nhàng. Nhưng chắc chắn danh tiếng và hạnh phúc luôn đến với những người biết gánh lên vai những trách nhiệm của cá nhân mình, dù họ xuất thân từ hoàn cảnh nào, sang hay hèn đều không có quá nhiều khác biệt. Vì vậy, hãy nhắc lại câu ngạn ngữ: Gió Bắc làm nên người Viking.

    Giả dụ, chúng ta đang nản lòng đến mức cảm thấy chẳng còn hi vọng nào để mình có thể biến những quả chanh chua loét mà mình nhận được thành cốc nước chanh thơm ngon. Đây là hai lí do vì sao, chúng ta nên cố gắng, dù thế nào đi chăng nữa, hai lí do vì sao chúng ta có hết tất cả và chẳng mất thứ gì.

    Lí do thứ nhất: Chúng ta có thể thành công.

    Lí do thứ hai: Ngay cả khi chúng ta không thành công, riêng nỗ lực biến chúng ta từ con số âm thành con số dương sẽ khiến chúng ta nhìn về phía trước, thay vì ngoái lại phía sau; nó sẽ thay thế những tư tưởng tiêu cực trong chúng ta bằng những suy nghĩ tích cực; nó sẽ giải phóng năng lượng sáng tạo và thúc đẩy chúng ta trở nên bận rộn đến mức, không còn cả thời gian để cúi xuống thương tiếc những gì đã diễn ra trong quá khứ và mãi mãi không quay trở lại.

    Có một lần, khi Ole Bull nhạc công violin nổi tiếng thế giới, đang biểu diễn trong buổi hòa nhạc tại Paris, dây A trên cây đàn của ông đột nhiên bị đứt. Thế nhưng Ole Bull vẫn hoàn thành ca khúc chỉ với ba dây của cây đàn. Cuộc đời là thế mà, Harry Emerson Fosdick nói, dây A bị đứt thì chơi nốt ba dây còn lại.

    Đó không chỉ là cuộc đời. Đó còn hơn cả cuộc đời. Đó là chiến thắng trong cuộc đời!

    Nếu được quyền làm thế, tôi sẽ để những dòng chữ này của William Bolitho được khắc lên đồng thau và treo tại mọi ngôi trường trong vùng:

    chú thích: Ole Bull (5/2/1810 – 17/8/1880): Tên đầy đủ là Ole Bornemann Bull, một nghệ sĩ violin và nhà soạn nhạc tài năng người Na Uy. Robert Schumann đã từng viết rằng Bull là một trong số người vĩ đại nhất và đánh giá ông ngang hàng với Niccolò Paganini về tốc độ và sự rõ ràng trong cách diễn tấu.

  • Chương 11: ĐỪNG CỐ CƯA VỤN MẠT CƯA

    Chương 11: Đừng cố cưa vụn mạt cưa.

    Khi viết đến câu này, tôi có thể nhìn ra ngoài cửa sổ và quan sát mấy dấu chân khủng long trong vườn, những dấu chân khủng long in lên đá, mà tôi đã mua lại từ Bảo tàng Peabody ở Đại học Yale. Trong bức thư gửi cho tôi, người phụ trách Bảo tàng Peabody nói rằng, những dấu chân này có từ 180 triệu năm trước. Ngay cả một gã ngốc người Mông Cổ, cũng không mơ mộng rằng sẽ cố quay ngược 180 triệu năm để thay đổi những dấu chân này. Nhưng điều đó cũng không ngốc nghếch bằng việc lo lắng, bởi chúng ta không thể quay lại và thay đổi chuyện đã xảy ra 180 giây trước, vậy mà rất nhiều người trong chúng ta lại làm như thế. Chắc chắn là chúng ta có thể làm gì đó để thay đổi hệ quả của những gì đã xảy ra 180 giây trước, nhưng chúng ta đâu thể thay đổi một việc đã rồi.

    Trên thế gian xanh tươi mà Thượng đế đã tạo dựng này, chỉ có một cách duy nhất để quá khứ có thể giúp ích, đó chính là bình tĩnh phân tích những sai lầm trong quá khứ của chúng ta và rút ra bài học, sau đó thì quên hết tất cả.

    Tôi biết làm thế mới là đúng, nhưng có phải lúc nào tôi cũng dũng cảm và có ý thức thực hiện điều đó không? Để trả lời câu hỏi ấy, hãy để tôi kể cho bạn nghe về một trải nghiệm kì quặc của tôi ngày trước. Tôi đã ném hơn 300 nghìn đô la qua cửa sổ, mà không thu lại được một cắc nào. Chuyện là thế này: Tôi thành lập một tổ chức giáo dục quy mô lớn dành cho người trưởng thành, với nhiều chi nhánh ở các thành phố và phung phí nhiều tiền bạc cho việc quản lí và quảng cáo. Tôi bận dạy học đến mức chẳng có thời gian lẫn mong muốn giám sát chuyện tài chính. Tôi quá ngây thơ nên mới không nhận ra rằng, mình cần một người quản lí kinh doanh thật sắc sảo, để theo dõi các khoản chi tiêu.

    Cuối cùng, sau khoảng một năm, tôi phát hiện ra một sự thực kinh hoàng: mặc dù con số thu vào rất lớn, nhưng chúng tôi lại không có lãi. Sau khi phát hiện được chuyện đó, đáng lẽ ra tôi phải tiến hành hai việc. Đầu tiên, tôi nên có ý thức thực hiện điều mà George Washington Carver (chú thích 1), một nhà khoa học người da đen, đã làm khi mất bốn mươi ngàn đô la mà ông đã dành dụm trong suốt cuộc đời, khi ngân hàng sụp đổ. Khi được hỏi rằng, ông có biết là mình đã bị phá sản hay không?, ông đáp: Có, tôi đã nghe về chuyện đó và tiếp tục dạy học. Ông ấy đã gạt bỏ sự mất mát ấy, ra khỏi tâm trí và không bao giờ nhắc lại chuyện đó nữa.

    chú thích 1: George Washington Carver (khoảng 1864 – 5/1/1943): Là một nhà khoa học và nhà phát minh trong lĩnh vực nông nghiệp người Mỹ. Ông đã thúc đẩy các loại cây trồng thay thế bông và các phương pháp ngăn chặn sự cạn kiệt của đất. Ông được xem là một trong những nhà khoa học da đen lỗi lạc nhất đầu thế kỉ 20.

    Còn đây là việc thứ hai, mà đáng lẽ ra tôi nên tiến hành: phân tích sai lầm và rút ra bài học.

    Nhưng nói thực, tôi chẳng tiến hành việc nào trong số đó cả. Thay vào đó, tôi quay cuồng trong lo âu. Đầu óc tôi mụ mị hàng tháng trời. Tôi mất ngủ và sụt cân. Thay vì rút ra bài học từ sai lầm khổng lồ ấy, tôi lại bước tiếp và lặp lại sai lầm ở quy mô nhỏ hơn.

    Tôi thật xấu hổ khi phải thừa nhận sự ngốc nghếch này, nhưng từ lâu, tôi đã phát hiện ra rằng dạy hai mươi người về những việc đúng đắn cần thực hiện bao giờ cũng dễ hơn là làm một trong hai mươi người thực hiện lời dạy của mình.

    Ước gì tôi được gia nhập trường Trung học George Washington ở New York và theo học thầy Brandwine, người từng chỉ dạy Allen Saunders, (ở số 939, đường Woodycrest, quận Bronx, thành phố New York) nhỉ!

    Ông Saunders nói với tôi rằng thầy Brandwine, giáo viên lớp Vệ sinh, đã dạy ông một trong những bài học đắt giá nhất, mà ông từng lĩnh hội. Tôi mới mười mấy tuổi đầu, Allen Saunders nói, vậy mà đã lo lắng đủ thứ. Tôi phiền não và bực bội về những sai lầm, mà mình mắc phải. Nếu sắp phải làm bài kiểm tra, tôi lại thao thức và cắn móng tay vì sợ rằng mình không làm được bài. Tôi luôn hồi tưởng, những việc đã làm và ước gì mình đã không làm như thế; hồi tưởng về những điều đã nói và ước gì mình đã nói tốt hơn.

    Thế rồi, vào một sáng nọ, khi chúng tôi xếp hàng vào phòng thí nghiệm khoa học thì thầy Brandwine đã ở đó, với một chai sữa ở ngay mép bàn. Cả lớp ngồi xuống, nhìn chằm chằm vào chai sữa và tự hỏi chai sữa đó đóng vai trò gì trong môn vệ sinh, mà thầy ấy giảng dạy. Rồi đột nhiên thầy Brandwine đứng dậy, gạt mạnh chai sữa vào bồn rửa và nói lớn: Đừng khóc than vì sữa đã đổ!.

    Thầy gọi tất cả chúng tôi tới chỗ bồn rửa và nhìn chỗ sữa còn lại. Nhìn thật kĩ vào nhé, thầy bảo chúng tôi, vì thầy muốn các em nhớ bài học này đến cuối cuộc đời. Sữa đã chảy đi, các em có thể thấy là chúng đã chảy xuống ống nước, và dù mọi người có nhặng xị lên hay bứt tóc, thì cũng không thể thu lại một giọt nào nữa. Chỗ sửa đó đáng lẽ ra đã có thể giữ được, nếu biết cân nhắc, đề phòng một chút. Nhưng giờ thì muộn mất rồi. Tất cả những gì chúng ta có thể làm là bỏ nó ra khỏi đầu, quên nó đi và tiến hành việc tiếp theo.

    Màn trình diễn nho nhỏ đó, vẫn còn in sâu trong tâm trí tôi ngay cả khi tôi đã quên sạch sành sanh môn Hình học khó nhằn lẫn tiếng Latin. Trên thực tế, màn trình diễn đó đã dạy tôi nhiều điều về đời sống thực tiễn hơn bất cứ thứ gì, trong bốn năm trung học của tôi. Nó dạy tôi rằng đừng để sữa bị đổ, nếu có thể; nhưng một khi sữa đã đổ và chảy xuống ống nước thì phải quên luôn đi.

    Một vài độc giả sẽ khịt mũi về ý tưởng đề cao thái quá một câu châm ngôn tẻ nhạt như: Đừng khóc than vì sữa đã đổ.

    Tôi biết nó nhàm chán, cũ rích và vô vị. Tôi biết là bạn đã nghe nó hàng nghìn lần rồi. Nhưng tôi cũng biết rằng, các câu châm ngôn tẻ nhạt như thế luôn chứa đựng phần tinh túy nhất, trong những minh triết đã được chưng cất lên của mọi thế hệ. Chúng xuất phát từ các trải nghiệm khốc liệt của loài người và đã được lưu truyền qua biết bao thế hệ. Nếu bạn đọc một công trình nào đó, về lo âu do các học giả vĩ đại của mọi thời đại chấp bút, thì bạn sẽ không bao giờ tìm được thứ gì căn bản hơn hoặc sâu sắc hơn những câu châm ngôn tẻ nhạt như: Đừng qua cầu khi chưa tới cầu hay Đừng khóc than vì sữa đã đổ đâu. Nếu chúng ta chỉ áp dụng hai câu châm ngôn ấy, thay vì coi thường chúng, thì cuốn sách này hoàn toàn không cần thiết nữa. Trên thực tế, nếu chúng ta áp dụng hầu hết các châm ngôn cổ, thì cuộc sống mà chúng ta tạo lập được sẽ gần như hoàn hảo. Mặc dù vậy, tri thức chỉ có sức mạnh khi chúng được áp dụng trong thực tế và cuốn sách này không nhằm mục đích nói cho các bạn điều gì mới mẻ cả. Mục đích của cuốn sách này chính là nhắc nhở bạn, về những gì mà bạn đã biết, thúc đẩy và truyền cảm hứng để bạn áp dụng những tri thức ấy.

    Tôi vẫn luôn ngưỡng mộ ngài Fred Fuller Shedd quá cố, một người rất giỏi trong việc phát biểu chân lý cổ xưa theo một cách mới mẻ và đầy hình tượng. Ông ấy là chủ bút của tờ Philadelphia Bulletin, (Bản tin Philadelphia). Khi diễn thuyết trước một nhóm học sinh mới tốt nghiệp trung học, ông ấy hỏi: Có bao nhiêu bạn đã từng cưa gỗ rồi? Giơ tay lên xem nào!. Hầu hết học sinh đều giơ tay. Sau đó, ông ấy lại hỏi: Có bao nhiêu bạn đã từng cưa mạt cưa rồi?. Không có cánh tay nào giơ lên cả.

    Tất nhiên là chúng ta không thể cưa vụn mạt cưa được!. Ngài Shedd thốt lên. Nó đã bị cưa vụn rồi mà! Và quá khứ cũng tương tự như thế. Khi các bạn bắt đầu lo lắng về những gì đã qua, các bạn chỉ đang cố gắng cưa vụn mạt cưa mà thôi.

    Khi Connie Mack(chú thích 1), một tay lão luyện trong làng bóng chày, bước sang tuổi 81, tôi đã hỏi ông ấy rằng ông có bao giờ ưu phiền về các trận đấu thất bại không.

    Ồ, có đấy, hồi xưa thì có, Connie Mack đáp, nhưng từ lâu, tôi đã không còn ngu ngốc như thế nữa. Tôi nhận ra là phiền não, chẳng giúp ích gì cho tôi cả. Bạn đâu thể xay lúa được, khi nước đã chảy xuống sông rồi. Không! bạn không thể xay được bất kì hạt lúa nào và cũng không thể cưa bất cứ khúc gỗ nào khi mà nước đã chảy xuống sông rồi. Tuy nhiên, bạn có thể thấy những nếp nhăn trên khuôn mặt và những vết loét trong dạ dày của mình.

    chú thích 1: Connie Mack (22/12/1862 – 8/2/1956): Tên thật là Cornelius McGillicuddy, một vận động viên bắt bóng chày chuyên nghiệp, người quản lý và chủ sở hữu đội bóng người Mỹ. Không chỉ là người quản lí phục vụ lâu nhất trong lịch sử Giải bóng chày chuyên nghiệp, ông còn nắm giữ những kỉ lục chưa bị phá vỡ về số trận thắng (3.731), số trận thua (3.948) và số trận được quản lí (7755).

    Vào dịp Lễ Tạ ơn vừa qua, tôi đã ăn trưa với Jack Dempsey. Bên món gà quay và nước sốt nam việt quất, ông ấy đã kể cho tôi nghe trận đấu mà ông ấy đánh mất chức quán quân hạng nặng, vào tay Gene Tunney (chú thích 1). Đương nhiên là thất bại đó đã giáng một đòn mạnh mẽ lên lòng kiêu hãnh của ông. Giữa trận đấu, ông ấy kể, tôi bỗng dưng nhận ra mình đã già mất rồi… Cuối hiệp đấu thứ mười, tôi vẫn đứng được, nhưng chỉ có thế mà thôi. Mặt tôi bị rách và sưng lên, còn mắt thì sắp sửa nhắm nghiền lại… Tôi thấy trọng tài giơ tay Gene Tunney lên, thông báo rằng cậu ta là người chiến thắng. Tôi không còn là quán quân thế giới nữa. Tôi buồn bã lui xuống, đi xuyên qua đám đông để về phòng thay đồ. Khi tôi đi qua, một số người cố nắm lấy tay tôi. Một số người chảy nước mắt.

    Một năm sau, tôi tái đấu với Tunney. Nhưng chẳng ích gì, tôi không phải bất bại. Hoàn toàn không phiền não về chuyện đó là việc chẳng dễ dàng, nhưng tôi tự nhủ rằng:

    Mình không thể sống trong quá khứ hay khóc than vì sữa đã đổ được. Mình sẽ chấp nhận cú đánh vào cằm đó và sẽ không để nó hạ gục mình.

    Và Jack Dempsey đã làm đúng như thế. Bằng cách nào? Bằng cách nhắc đi nhắc lại với bản thân rằng: Mình sẽ không đau buồn về quá khứ ư? Không, làm thế sẽ chỉ khiến ông ấy nghĩ mãi về những muộn phiền trong dĩ vãng mà thôi. Ông ấy đã vượt qua muộn phiền, bằng cách chấp nhận nó và gạt nó ra khỏi đầu. Sau đó tập trung vào những dự định cho tương lai. Ông ấy vượt qua muộn phiền, bằng cách điều hành nhà hàng Jack Dempsey ở Broadway và khách sạn Great Northern ở đường số 57. Ông ấy vượt qua muộn phiền, bằng cách trao giải thưởng và biểu diễn quyền Anh. Ông ấy vượt qua muộn phiền, bằng cách làm mình bận bịu với những thứ hữu ích đến mức không có cả thời gian lẫn ý định ưu tư về dĩ vãng. Mười năm trở lại đây, tôi đã có một khoảng thời gian tuyệt vời hơn cả lúc tôi đạt danh hiệu quán quân, Jack Dempsey bộc bạch.

    chú thích 1: Gene Tunney (25/5/1897 – 7/11/1978): Tên thật là James Joseph Tunney, một võ sĩ quyền Anh chuyên nghiệp người Mĩ. Ông thi đấu từ năm 1915 đến năm 1928 và giữ đai vô địch hạng nặng thế giới từ năm 1926 đến năm 1928 và hai lần vô địch ở hạng dưới nặng của Mĩ từ năm 1922 đến năm 1923.

    Khi tôi đọc lịch sử, tiểu sử và quan sát cách hành xử của mọi người trong những hoàn cảnh cam go, một số người khiến tôi ngạc nhiên và được truyền cảm hứng bởi khả năng quên hết âu lo và bi kịch để tiếp tục sống hạnh phúc của họ.

    Có lần, tôi đã tới thăm Sing Sing (chú thích 1) và điều làm tôi kinh ngạc nhất, chính là các tù nhân ở đó có vẻ hạnh phúc như người bình thường ở thế giới bên ngoài. Tôi nhận xét như thế với Lewis E. Lawes, Giám đốc trại giam Sing Sing khi đó và ông ấy cho biết: lúc mới đến Sing Sing, những tù nhân kia đều có vẻ đau khổ và oán hờn. Nhưng sau vài tháng, hầu hết những tù nhân khôn ngoan hơn đã quên đi nỗi bất hạnh của họ và ổn định trở lại. Họ chấp nhận cuộc sống ngục tù một cách điềm tĩnh và tận hưởng nó. Giám đốc Lawes kể cho tôi nghe về một tù nhân trong trại giam Sing Sing. Vốn là người làm vườn, tù nhân ấy đã hát vang trong lúc trồng rau và hoa giữa bốn bức tường của nhà ngục.

    Người tù ở trại Sing Sing vẫn hát vang trong lúc trồng hoa, đã cho thấy rằng ông ấy khôn ngoan hơn phần lớn chúng ta rất nhiều. Ông ấy biết rằng: Ngón tay đã dịch chuyển để viết chữ thì đó là sự đã rồi. Một khi đã dịch chuyển, thì dù có chấp thuận hay không, bạn cũng chẳng thể quay lại để xóa bỏ dù chỉ nửa dòng. Khóc cạn nước mắt cũng chẳng thể gột rửa ngay cả một chữ.

    Vậy thì hà cớ gì lại phí phạm nước mắt cơ chứ? Đương nhiên chúng ta đã phạm phải những sai lầm ngớ ngẩn! Và thế thì đã sao? Có ai chưa từng mắc sai lầm? Ngay cả Napoléon (chú thích 2) còn gặp thất bại trong 1 phần 3 trận chiến quan trọng nhất cơ mà. Có lẽ hệ số đánh trung bình (chú thích 3) của chúng ta cũng chẳng ít hơn Napoléon là bao. Ai biết cơ chứ?

    chú thích 1: Sing Sing Là một trong những nhà tù lớn nhất Mỹ, nằm ở thị trấn Ossining tại bờ tây của sông Hudson, thuộc quận Westchester, cách thành phố New York 30 dặm.

    chú thích 2: Napoléon (15/8/1769 – 5/5/1821): Tức Napoléon Bonaparte, Napoléon I, chính khách và nhà lãnh đạo quân sự người Pháp. Ông nổi danh trong cuộc Cách mạng Pháp và lãnh đạo một số chiến dịch thắng lợi trong cuộc Chiến tranh Cách mạng Pháp. Napoléon là Hoàng đế Pháp từ năm 1804 đến năm 1814 và phục vị vào năm 1815. Mặc dù gây ra nhiều tranh cãi, nhưng Napoléon đã trở thành một biểu tượng văn hóa thế giới, hiện thân của thiên tài quân sự và quyền lực chính trị.

    chú thích 3: Hệ số đánh trung bình Là hệ số dùng trong 2 bộ môn thể thao cricket và bóng chày. Được tính bằng cách lấy số các cú đánh chắc chia cho số lượt đánh, hệ số đánh trung bình càng cao thì người đánh càng được coi là xuất sắc.

    Tóm tắt phần 3: Làm sao để diệt được thói quen lo âu trước khi nó tiêu diệt bạn.

    Quy tắc 1: Đẩy lo âu ra khỏi tâm trí bằng cách, khiến mình luôn bận rộn. Làm nhiều việc là một trong những phương pháp điều trị tốt nhất, từng được kiểm nghiệm để chữa chứng wibber gibbers.

    Quy tắc 2: Đừng quan trọng hóa những chuyện cỏn con. Chớ để những điều nhỏ nhặt, những con mối trong cuộc đời, hủy hoại hạnh phúc của bạn.

    Quy tắc 3: Sử dụng định luật bình quân, để xóa bỏ những mối lo âu của bạn. Tự hỏi rằng: Việc này có khả năng xảy ra hay không?

    Quy tắc 4: Hợp tác với những điều bất khả kháng. Nếu bạn biết mình không có đủ khả năng để thay đổi hay sửa chữa một hoàn cảnh nào đó, hãy nói với bản thân rằng: Là thế đấy. Không thể khác được.

    Quy tắc 5: Đặt lệnh dừng cho những lo âu của bạn. Quyết định xem chuyện đó đáng để lo nghĩ ở mức độ nào và không bận tâm nhiều hơn về nó.

    Quy tắc 6: Để quá khứ ngủ yên. Đừng cưa vụn mạt cưa.

  • Chương 12: 8 TỪ CÓ THỂ THAY ĐỔI CUỘC ĐỜI BẠN

    PHẦN 4 : 7 CÁCH RÈN LUYỆN TÂM TRÍ ĐỂ MANG LẠI CHO BẠN BÌNH YÊN VÀ HẠNH PHÚC.

    Chương 12: 8 từ có thể thay đổi cuộc đời bạn.

    Vài năm trước, trong một chương trình phát thanh, tôi nhận được câu hỏi như sau: Bài học lớn nhất mà ngài lĩnh hội được là gì? Câu trả lời rất đơn giản: Đến thời điểm này, bài học thiết yếu nhất mà tôi lĩnh hội được, chính là tầm quan trọng của việc chúng ta suy nghĩ thế nào. Nếu tôi biết bạn suy nghĩ như thế nào, tôi sẽ biết bạn là ai. Suy nghĩ định hình nên chúng ta. Thái độ chính là nhân tố X, quyết định số phận của chúng ta. Emerson nói: Cả ngày suy nghĩ như thế nào, thì làm nên con người như thế đó. Làm sao có thể khác được cơ chứ?

    Không còn nghi ngờ gì nữa, tôi chắc chắn rằng vấn đề lớn nhất mà bạn và tôi cũng phải đối mặt, kì thực, đó gần như là vấn đề duy nhất mà chúng ta cần phải đối mặt. Chính là lựa chọn những suy nghĩ đúng đắn. Nếu làm được như thế, chúng ta sẽ nhanh chóng giải quyết được mọi vấn đề của chúng ta. Marcus Aurelius, triết gia vĩ đại từng cai trị đế chế La Mã đã tóm lược điều đó trong tám chữ, tám chữ có thể quyết định số phận của bạn: Suy nghĩ ra sao, cuộc đời như vậy.

    chú thích 1: Marcus Aurelius (26/4/121 – 17/3/180). Tên đầy đủ là Marcus Aurelius Antoninus Augustus, Hoàng đế (trị vì từ năm 161 đến năm 180), triết gia La Mã. Từ thuở thiếu thời, ông đã được học kĩ về triết học và sau này, ông được xem là một trong những nhà hiền triết kiệt xuất của chủ nghĩa khắc kỷ.

    Norman Vincent Peale (31/05/1898 – 24/12/1993): Là một giáo sĩ và tác giả người Mỹ. Ông nổi tiếng với việc phổ biến khái niệm tư duy tích cực. Các bài giảng, chương trình phát thanh, sách và bài viết trên báo chí của ông đã giúp hàng triệu người nâng cao chất lượng cuộc sống và mức độ hạnh phúc. Ngày nay, N. V. Peale vẫn là một trong những tác giả truyền cảm hứng được đọc nhiều nhất và cuốn sách Sức mạnh của suy nghĩ tích cực của ông luôn là một trong những cuốn sách tâm linh bán chạy nhất trong lịch sử.

    Đúng vậy, nếu chúng ta suy nghĩ tích cực, thì chúng ta sẽ hạnh phúc. Nếu chúng ta suy nghĩ tiêu cực, thì chúng ta sẽ khổ sở. Nếu chúng ta có tư tưởng sợ hãi thì chúng ta sẽ sợ hãi. Nếu chúng ta có tư tưởng mệt mỏi, thì có thể chúng ta sẽ cảm thấy mệt mỏi. Nếu chúng ta cứ đắm chìm trong việc thương thân trách phận, thì mọi người sẽ đều muốn tránh xa chúng ta. Norman Vincent Peale nhận định: Không phải bạn nghĩ mình là người như thế nào, thì bạn đúng là người như thế, mà bạn nghĩ như thế nào thì bạn sẽ là người như thế.

    Có phải tôi đang chủ trương rằng, hãy luôn giữ thái độ lạc quan trước mọi vấn đề của chúng ta không? Không hề. Thật không may, cuộc đời lại chẳng đơn giản như thế. Tuy nhiên, tôi chủ trương rằng chúng ta nên có thái độ tích cực, thay vì nhìn nhận mọi thứ một cách tiêu cực. Nói cách khác, chúng ta cần để tâm đến vấn đề của chúng ta, nhưng không lo lắng. Sự khác biệt giữa để tâm và lo lắng là gì? Chẳng hạn, mỗi lần đi qua những tuyến phố ùn tắc ở New York, tôi có để tâm đến việc mình đang làm, nhưng tôi không lo lắng. Để tâm nghĩa là nhìn nhận về các vấn đề và bình tĩnh tiến hành từng bước, để giải quyết những vấn đề đó. Lo lắng nghĩa là đi đi lại lại một cách điên cuồng, nhưng không mang lại hiệu quả nào cả.

    Người ta có thể để tâm đến những vấn đề quan trọng của mình, mà vẫn đĩnh đạc bước đi với một bông cẩm chướng cài trên khuyết áo. Tôi đã thấy Lowell Thomas làm được điều đó. Tôi từng có vinh dự được hợp tác với Lowell Thomas trong việc giới thiệu những thước phim nổi tiếng của ông, về các chiến dịch của Allenby (chú thích 1) và Lawrence (chú thích 2) trong Chiến tranh Thế giới thứ Nhất. Lowell Thomas và các trợ lí đã chụp ảnh cuộc chiến ở sáu mặt trận và tuyệt vời nhất, trong số đó là bộ phim sống động về T. E. Lawrence, cùng đội quân Ả Rập đa màu sắc của ông ấy và bộ phim về cuộc xâm chiếm vùng đất thánh của Allenby. Những buổi giới thiệu phim mang tựa đề Cùng Allenby ở Palestine và Lawrence ở Ả Rập của ông đã gây xúc động mạnh tại London, cũng như trên toàn thế giới. Đợt biểu diễn opera ở London bị hoãn lại sáu tuần, để Lowell Thomas có thể tiếp tục thuật lại chuyến phiêu lưu mạo hiểm của mình và trưng bày các bức ảnh ở Nhà hát Opera Hoàng gia Covent Garden. Sau những thành công vang dội tại London, là chuyến lưu diễn lừng danh ở nhiều quốc gia. Sau đó, ông dành hai năm để chuẩn bị cho một bộ phim về cuộc sống ở Ấn Độ và Afghanistan. Sau một loạt rủi ro bất ngờ, một điều tưởng như không thể đã xảy đến: Lowell Thomas bị phá sản ở London. Tôi đã ở bên ông tại thời điểm ấy. Tôi còn nhớ là chúng tôi đã phải ăn các món rẻ tiền trong những hàng quán mạt hạng. Chúng tôi thậm chí còn không thể ăn uống ở đó nếu không vay được ít tiền từ James McBey (chú thích 3), một nghệ sĩ nổi tiếng người Scotland. Điểm mấu chốt trong câu chuyện này chính là: Ngay cả khi phải đối mặt với những món nợ khổng lồ và nỗi thất vọng cực độ, ông ấy chỉ để tâm chứ không lo lắng. Ông ấy biết rằng nếu để cho những bất hạnh làm ông gục ngã, thì ông không còn giá trị với bất cứ ai nữa, trong đó có cả các chủ nợ của ông. Thế nên mỗi sáng, trước khi lên đường, Lowell Thomas lại mua một bông hoa và cài lên khuyết áo, sau đó bước xuống phố Oxford với mái đầu ngẩng cao và những bước chân đầy khí thế. Ông có những suy nghĩ tích cực, táo bạo và không để thất bại làm mình nhụt chí. Với ông, nếm mật nằm gai là phần quan trọng của cuộc chơi, một phương pháp rèn luyện hữu hiệu mà bạn phải sẵn sàng thực hiện, nếu muốn đạt được thành công.

    chú thích 1: Allenby (23/4/1861 – 14/5/1936), Tức Edmund Henry Hinman Allenby, một sĩ quan cấp cao của Quân đội Anh quốc. Ông đã tham gia chiến đấu trong Chiến tranh Boer lần thứ hai và cả Chiến tranh Thế giới thứ Nhất, ở đó, ông lãnh đạo Lực lượng Viễn chinh Ai Cập của Đế quốc Anh trong Chiến dịch Sinai và Palestine chống lại Đế chế Ottoman.

    chú thích 2: Lawrence (16/8/1888 – 19/5/1935), Tức Thomas Edward Lawrence, một sĩ quan Quân đội Anh. Ông được biết đến nhiều nhất trong vai trò cố vấn ở cuộc nổi dậy của người Ả Rập chống sự thống trị của Đế quốc Ottoman – Thổ Nhĩ Kì trong những năm 1916-1918. Tài năng, hiểu biết và lòng trung thành tuyệt đối của T. E. Lawrence khiến ông được tướng E. H. H. Allenby đặc biệt tin tưởng. Ông được xem là người lãnh đạo chiến tranh du kích nổi danh nhất trong Chiến tranh Thế giới thứ Nhất.

    chú thích 3: James McBey (23/12/1883 – 1/12/1959), Là một họa sĩ và thợ khắc nổi tiếng người Anh. Ông đã sử dụng màu nước và dầu để vẽ khoảng 300 bức tranh và hiện nay, một số tác phẩm của ông đang được lưu giữ ở Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia. Các bản khắc của J. McBey được đánh giá cao trong giai đoạn sau của phong trào hồi sinh khắc ở đầu thế kỉ 20. Ông đã được Đại học Aberdeen trao bằng Tiến sĩ Danh dự.

    Thái độ thậm chí còn có sức ảnh hưởng gần như là không thể tin nổi đối với sức mạnh thể chất của chúng ta. J. A. Hadfield, vị bác sĩ tâm lí nổi tiếng người Anh, đã đưa ra một ví dụ minh họa ấn tượng về điều đó trong cuốn sách tuyệt vời của ông, The Psychology of Power, (Tâm lí của sức mạnh): Tôi yêu cầu ba người đàn ông chấp nhận kiểm tra ảnh hưởng của ám thị tinh thần lên thể lực của họ bằng cách nắm chặt lực kế. Ông ấy yêu cầu họ nắm chiếc lực kế chặt nhất có thể và để họ thực hiện trong ba điều kiện khác nhau.

    Khi kiểm tra trong điều kiện bình thường, tỉnh táo, lực nắm trung bình của họ là 101 pounds.

    Sau khi thôi miên họ và nói với họ rằng họ rất yếu ớt, lực nắm của họ chỉ còn 29 pounds, ít hơn 1 phần 3 thể lực bình thường của họ. (Một trong ba người là một đấu sĩ từng đạt giải. Sau khi bị thôi miên và được bảo rằng anh rất yếu ớt, anh ấy nói rằng cánh tay của mình nhỏ tí xíu như tay em bé).

    Lần thử nghiệm thứ ba, ngài trưởng nhóm Hadfield cũng thôi miên họ, nhưng nói với họ rằng họ rất mạnh mẽ, lực nắm trung bình của họ lên đến 142 pounds. Khi trong đầu họ chỉ toàn là những suy nghĩ tích cực về sức mạnh, họ đã gia tăng thể lực thực tế của mình lên gần 500 phần trăm.

    Thái độ của chúng ta có sức mạnh phi thường như thế đấy!

    Để cho thấy rõ hơn về sức mạnh kì diệu của tư tưởng, hãy để tôi kể cho bạn nghe một trong những câu chuyện gây sửng sốt nhất trong biên niên sử nước Mỹ. Tôi có thể viết hẳn một cuốn sách về câu chuyện đó, nhưng cứ kể sơ lược đã. Vào một đêm giá lạnh của tháng Mười, khi cuộc nội chiến vừa mới chấm dứt, một phụ nữ vô gia cư khốn khổ, một kẻ tầm thường hơn cả một người lang thang trên thế gian này, đã đến gõ cửa nhà mẹ Webster, phu nhân của một vị thuyền trưởng đã nghỉ hưu ở Amesbury, Massachusetts.

    Mở cửa ra, mẹ Webster nhìn thấy một sinh vật nhỏ bé, yếu ớt, chắc chắn là không thể nặng hơn 100 pounds(chú thích 1), toàn là da bọc xương, trông rất kinh. Người lạ mặt xưng tên là Glover và giải thích rằng bà đang tìm một nơi trú ngụ, để có thể tư duy và thực hiện một vấn đề lớn lao đã khiến bà phải ngày đêm suy nghĩ.

    chú thích 1 :100 pounds Tức là khoảng 45 ki lô gam.

    Tại sao bà không ở đây nhỉ?, bà Webster đáp. Có mỗi mình tôi trong căn nhà lớn này thôi.

    Bà Glover đáng lẽ ra đã có thể sống chung vô thời hạn với mẹ Webster nếu anh chàng Bill Ellis, con rể của chủ nhà, không từ New York về đây nghỉ ngơi. Khi phát hiện ra sự tồn tại của bà Glover, anh ta nói lớn: Căn nhà này không chứa chấp bọn lang thang, rồi đẩy người đàn bà vô gia cư ấy ra khỏi cửa. Trời đang mưa tầm tã. Bà ấy đứng trong mưa, người run lên vì lạnh, rồi mấy phút sau, bà rời đi để tìm chỗ trú ngụ.

    Đây là phần đáng kinh ngạc nhất của câu chuyện: Kẻ lang thang mà Bill Ellis đã tống ra khỏi nhà vốn được số mệnh an bài, là người cũng có những ảnh hưởng đến tư tưởng của thế giới như bất cứ một người phụ nữ nào khác từng hiện diện trên trái đất này. Hiện nay, bà được hàng triệu người hâm mộ nhiệt thành biết đến, với tên gọi Mary Baker Eddy(chú thích 1), người sáng lập nên Khoa học Cơ đốc giáo.

    chú thích 1: Mary Baker Eddy (16/7/1821 – 3/12/1910): Là một nhà lãnh đạo tôn giáo và tác giả người Mỹ. Năm 2014, M. B. Eddy được tạp chí Smithsonian vinh danh như một trong 100 người Mỹ quan trọng nhất mọi thời đại, Cuốn sách Khoa học và sức khỏe với chìa khóa Kinh Thánh của bà được Hiệp hội Sách Phụ nữ Quốc gia, (The Women’s National Book Association) xếp hạng là một trong 75 cuốn sách của những người phụ nữ mà tiếng nói của họ đã thay đổi thế giới.

    Tuy nhiên, đến thời điểm ấy, ngoại trừ ốm đau, phiền muộn và bi kịch thì người phụ nữ ấy hiểu biết rất ít về cuộc sống. Người chồng đầu tiên của bà đã tạ thế sau đám cưới không lâu. Người chồng thứ hai thì ruồng bỏ bà, để đi theo một phụ nữ đã có chồng và sau này, ông ta qua đời trong một căn nhà tồi tàn. Bà chỉ có một đứa con duy nhất, một thằng con trai, nhưng vì nghèo đói, bệnh tật và lòng ghen tuông mà bà phải bỏ rơi nó khi nó mới 4 tuổi. Bà không biết tung tích nó thế nào và cũng chưa từng gặp lại nó trong ba mươi mốt năm trời.

    Vì sức khỏe của bản thân không tốt, nên trong một thời gian dài, bà Eddy đã hứng thú với cái mà bà gọi là khoa học chữa lành tâm hồn. Nhưng bước ngoặt đầy kịch tính trong cuộc đời bà đã xảy ra tại thành phố Lynn ở tiểu bang Massachusetts. Đang đi trong tiết trời giá buốt, bà bỗng bị trượt chân ngã xuống vỉa hè lạnh lẽo và bất tỉnh nhân sự. Cột sống của bà bị thương nặng đến mức người bà giật lên từng cơn. Ngay cả bác sĩ cũng đoán là bà sẽ không qua khỏi, và nếu bà có thể sống được nhờ một phép màu nào đó thì theo lời bác sĩ, bà sẽ không bao giờ đi lại được nữa.

    Trong lúc nằm chờ đợi thời khắc, được xem là giây phút cuối cùng của cuộc đời mình, Mary Baker Eddy đã mở Kinh Thánh ra và được thần linh mách bảo, như lời bà nói, đọc đến đoạn Thánh Matthew kể rằng: Nhìn xem, họ đưa đến cho Người một kẻ ốm liệt giường, và Chúa Jesus bảo với kẻ bị liệt rằng: Nào con trai, hãy can đảm lên, mọi tội lỗi của con sẽ được tha thứ… Đứng dậy, rời khỏi giường và trở về nhà đi con. Thế là người đó đứng dậy và trở về nhà.

    Theo lời kể của M. B. Eddy, những câu nói ấy của Chúa Jesus đã nhen nhóm trong bà một luồng sinh khí, một niềm tin và một nguồn năng lượng chữa lành lớn đến mức bà ngay lập tức rời khỏi giường bệnh và đi lại. Trải nghiệm đó, bà Eddy nói, chính là trái táo rụng dẫn dắt tôi khám phá ra phương thức giúp bản thân tôi và cả những người khác được hạnh phúc… Tôi có một niềm tin chắc chắn về mặt khoa học, rằng Tâm chính là nguyên nhân và mỗi hệ quả đều là một hiện tượng của Tâm.

    Đó chính là con đường dẫn Mary Baker Eddy, trở thành người sáng lập và nữ giáo sĩ tối cao của một tôn giáo mới, Khoa học Cơ đốc giáo, tín ngưỡng lớn duy nhất do một người phụ nữ sáng lập và được truyền bá khắp thế giới.

    Có lẽ lúc này, bạn đang tự nhủ rằng: Tay Carnegie này đang dụ dỗ người khác theo Khoa học Cơ đốc giáo đây mà!. Không, bạn lầm rồi. Tôi không phải là tín đồ của Khoa học Cơ đốc giáo. Nhưng càng sống lâu, tôi càng tin tưởng sâu sắc vào sức mạnh to lớn của tư tưởng. Ba mươi lăm năm giảng dạy cho người trưởng thành, khiến tôi biết rằng tất cả mọi người đều có thể xóa bỏ lo âu, sợ hãi cùng các dạng suy nhược khác và có thể thay đổi cuộc đời họ bằng cách thay đổi lối tư duy. Tôi biết! Tôi biết! Tôi biết chứ! Tôi đã chứng kiến những cuộc đổi thay kì diệu như thế hàng trăm lần rồi. Tôi đã chứng kiến chúng nhiều đến mức chẳng còn lạ lẫm gì nữa.

    Chẳng hạn, một trong những cuộc đổi thay kì diệu ấy đã diễn ra ở một học viên của tôi, Frank J. Whaley, ngụ tại số 1469, đường West Idaho, thành phố Saint Paul, tiểu bang Minnesota. Cậu ấy bị suy nhược thần kinh. Vì sao lại thế? Ấy là vì lo âu.

    Frank Whaley kể với tôi rằng, em lo lắng về đủ mọi thứ, thầy ạ: Em lo vì em quá gầy, vì em nghĩ là em đang rụng tóc, vì em sợ mình sẽ không bao giờ kiếm đủ tiền để tổ chức đám cưới, vì em cảm thấy mình sẽ không bao giờ là một người cha tốt, vì em sợ mình đang đánh mất cô gái mà em muốn lấy làm vợ, vì em thấy cuộc sống của mình chẳng ổn chút nào. Em lo lắng về ấn tượng của người khác về em. Em lo lắng vì em nghĩ là mình bị viêm loét dạ dày. Em không làm việc được nữa, thế là em nghỉ việc. Em khiến chính mình bị căng thẳng, cho đến khi em giống như một nồi nước đang sôi sùng sục, mà lại không có van an toàn. Áp lực lớn đến mức không thể chịu nổi nữa thì phải xả bớt ra. Nếu thầy chưa bao giờ bị suy nhược thần kinh, thì thầy hãy cầu Trời là thầy sẽ không bao giờ bị. Vì không có cơn đau thể xác nào, có thể lớn hơn nỗi thống khổ của một tâm hồn đang quằn quại. Em bị suy nhược nghiêm trọng đến mức, không thể nói chuyện với ngay cả người thân trong gia đình. Em không kiểm soát được suy nghĩ của mình nữa. Trong đầu em, chỉ toàn là sợ hãi. Âm thanh khẽ khàng nhất, cũng khiến em giật bắn mình. Em lảng tránh tất cả mọi người. Em còn khóc nức nở mà chẳng vì lí do nào cả. Mỗi ngày là một ngày khốn khổ. Em có cảm tưởng là mình bị mọi người bỏ rơi. Ngay cả Thượng đế cũng bỏ rơi em. Em từng muốn nhảy xuống sông để kết thúc tất cả mọi chuyện.

    Và rồi thay vì nhảy xuống sông, em quyết định đến Florida một chuyến, với hi vọng rằng việc thay đổi khung cảnh sẽ giúp ích cho em. Khi em đặt chân lên tàu, cha em đưa cho em một lá thư và dặn rằng không được mở ra trước khi đến Florida. Em đến Florida đúng vào dịp cao điểm của mùa du lịch. Vì không thuê được khách sạn, nên em đành thuê phòng ngủ trong một cái gara. Em cố tìm việc ở một tàu buôn hàng hóa, ở ngoài khơi Miami nhưng không gặp may. Thế là em dành thời gian ngoài bãi biển. Ở Florida, em còn thấy khốn khổ hơn ở nhà nên em mở bức thư ra xem cha đã viết gì trong đó. Bức thư viết, Con trai à, con đang ở cách nhà ta 1500 dặm (chú thích 1) mà con vẫn chẳng thấy có gì khác biệt có phải không? Cha biết là con sẽ không thấy gì khác biệt đâu, vì con mang theo một thứ mà đó mới là ngọn nguồn của mọi rắc rối của con, đấy chính là bản thân con. Cả thể xác lẫn tinh thần của con đều không có gì trục trặc cả. Cũng không phải những tình huống mà con gặp phải đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến con, mà chính là những gì con nghĩ về các tình huống ấy. Người ta nghĩ trong lòng như thế nào thì sẽ sống như thế. Lúc nào con nhận ra được điều đó thì hãy trở về nhà nhé, con trai, vì con sẽ được chữa lành.

    chú thích 1: Dặm (Mile): Là một đơn vị đo chiều dài/khoảng cách trong hệ thống đo lường của một số quốc gia như Anh, Mĩ, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển, Ba Lan… Ở mỗi hệ thống đo lường, chiều dài của một dặm được quy định khác nhau, nhìn chung là nằm ở khoảng giữa của 1-3 ki lô mét. Hiện nay, 1 dặm pháp định quốc tế được quy định tương đương với 1609344 ki lô mét. Trong văn cảnh này, 1.500 dặm tương ứng với khoảng 2414 ki lô mét.

    Bức thư của cha khiến em giận dữ. Em tìm kiếm sự đồng cảm chứ không phải sự chỉ dạy. Em tức điên đến mức ngay lúc ấy, em đã quyết định là sẽ không bao giờ trở về nhà nữa. Đêm hôm đó, khi đang tản bộ trên một con đường ở Miami, em đã đến một nhà thờ đang làm lễ. Chẳng có nơi nào để đi nữa nên em bước vào đó và nghe giảng về đoạn: Chinh phục được tinh thần của mình còn vĩ đại hơn là chiếm được một thành phố. Ngồi giữa chốn linh thiêng của Thượng đế và nghe thấy tư tưởng tương tự như những gì cha em đã viết trong thư, đống rác rưởi chất chồng đã bị quét sạch ra khỏi đầu em. Lần đầu tiên trong cuộc đời, em có thể suy nghĩ một cách rõ ràng và hợp lí. Em nhận ra mình đã từng ngốc nghếch ra sao. Em bị sốc, khi thấy được con người thật của mình: Đây là em, kẻ muốn thay đổi cả thế giới và hết thảy mọi người, trong khi thứ duy nhất cần thay đổi lại, chính là chiếc tâm ống kính của máy camera: tâm trí của em.

    Sáng hôm sau, em gói ghém hành lí để lên đường về nhà. Một tuần sau, em đi làm lại. Bốn tháng sau, em kết hôn với người con gái mà em từng lo sợ là sẽ để vuột mất. Bây giờ, chúng em có một tổ ấm hạnh phúc với năm đứa trẻ. Thượng đế đã đối đãi thật tử tế với em, về cả vật chất lẫn tinh thần. Lúc bị suy nhược thần kinh, em là quản đốc ban đêm của một ban nhỏ gồm mười tám người. Hiện nay, em là quản lí của một xí nghiệp sản xuất bìa carton, với hơn 450 nhân sự. Cuộc sống đủ đầy và thuận lợi hơn nhiều. Em tin là mình trân trọng những giá trị đích thực của cuộc sống hiện tại. Khi những thời khắc khó khăn cố gắng len lỏi vào, (vì chúng sẽ len lỏi vào cuộc sống của bất cứ người nào), em lại tự nhắn nhủ bản thân rằng, hãy để chiếc camera đó về đúng tiêu điểm và mọi thứ sẽ ổn cả thôi.

    Thành thực mà nói, em thấy vui vì mình từng bị suy nhược, vì em đã nhận ra tác động to lớn của tư tưởng tới tinh thần và thể chất của chúng ta. Giờ đây, em có thể khiến tư tưởng phục vụ cho em thay vì chống lại em. Giờ đây, em có thể thấy là cha em đã đúng, khi nói rằng không phải các tình huống bên ngoài gây nên tất cả những khốn khổ của em, mà là suy nghĩ của em về các tình huống đó. Và ngay khi em nhận ra điều đó, em đã được chữa lành và đến tận bây giờ, em vẫn được chữa lành. Đó chính là trải nghiệm của Frank J. Whaley.

    Tôi rất mực tin tưởng rằng sự bình yên trong tâm hồn và niềm vui mà chúng ta gặt hái được trong cuộc đời, không phụ thuộc vào việc chúng ta đang ở đâu, chúng ta có những gì hay chúng ta là ai, mà chỉ phụ thuộc vào thái độ của chúng ta. Những điều kiện bên ngoài không có quá nhiều ảnh hưởng đến thái độ sống ấy. Chẳng hạn, hãy xem xét trường hợp cụ John Brown, người đã bị treo cổ vì chiếm cứ kho vũ khí của Mỹ ở thị trấn Harpers Ferry và cố gắng xúi giục nô lệ nổi dậy. Cụ ngồi trên chiếc quan tài của chính mình, để đi đến pháp trường. Ngồi bên cạnh cụ, viên cai ngục khá căng thẳng và lo lắng. Nhưng cụ John Brown rất điềm tĩnh và bình thản. Ngước nhìn dãy núi Blue Ridge ở Virginia, cụ thốt lên: Miền đất này mới tươi đẹp làm sao! Trước đây, ta chưa bao giờ có cơ hội ngắm nhìn nó một cách thực sự.

    Ta cũng có thể xem xét trường hợp Robert Falcon Scott (chú thích 2) và các cộng sự của ông, những người Anh đầu tiên đặt chân lên Nam Cực. Hành trình trở về của họ, có lẽ là chuyến đi khủng khiếp nhất mà con người từng tiến hành. Thức ăn của họ đã cạn, sau đó là nhiên liệu. Họ không thể đi bộ được nữa vì bão tuyết gầm rú sát mặt đất trong mười một ngày trời, gió dữ dội và buốt lạnh đến mức băng ở vùng địa cực bị cắt thành rãnh. Scott và các cộng sự biết họ sắp chết, nên mang theo nha phiến bên mình để phòng khi khẩn cấp. Một lượng nha phiến không nhỏ, thế là có thể an nghỉ cùng những giấc mộng đẹp và không bao giờ tỉnh lại nữa. Tuy nhiên, họ đã không dùng đến thuốc phiện mà giã biệt cõi đời trong lúc hát vang những khúc ca sôi nổi. Chúng ta biết được điều đó, nhờ một bức thư từ biệt được một đội tìm kiếm tìm thấy vào tám tháng sau, bên cạnh các thi thể đã đóng băng.

    Đúng vậy, nếu chúng ta ấp ủ những ý nghĩ can trường và bình thản, thì chúng ta có thể tận hưởng sự bình yên, ngay cả khi ngồi trên nắp quan tài để đi đến giá treo cổ hoặc khiến căn lều của mình ngập tràn những khúc ca sôi nổi trong lúc chết dần vì đói khát và giá rét.

    Từ ba trăm năm trước, Milton đã phát hiện ra chân lí tương tự, khi sống trong cảnh mù lòa: Tâm ta vốn thuộc về ta. Nó có thể làm nên thiên đường ở chốn địa ngục, nhưng cũng có thể tạo ra địa ngục ở chốn thiên đàng.

    Napoléon và Helen Keller (chú thích 3) là minh chứng hoàn hảo, cho nhận định trên đây của Milton. Napoléon có tất cả mọi thứ mà người ta vẫn khao khát: vinh quang, quyền lực, sự giàu có, nhưng ở St. Helena(chú thích 4) , ông ấy đã nói rằng: Ta chưa bao giờ biết đến sáu ngày sung sướng trong cuộc đời mình. Trong khi đó, một người vừa câm, vừa điếc lại vừa mù như Helen Keller thì tuyên bố: Tôi thấy cuộc sống tươi đẹp biết bao.

    Nếu năm mươi năm sống trên cuộc đời có dạy cho tôi một điều gì đó, thì đấy chính là Chẳng ai có thể đem đến bình yên cho bạn, ngoại trừ chính bạn. Tôi chỉ đang cố gắng nhắc lại nhận định đầy ý nghĩa của Emerson, trong phần kết của tiểu luận của ông về sự tự tin mà thôi: Chiến thắng trên chính trường, lợi nhuận gia tăng, không còn đau ốm, người bạn đi vắng quay trở về hay những sự việc khách quan khác khiến bạn cảm thấy phấn chấn hơn và nghĩ rằng hạnh phúc sắp sửa đến với mình. Đừng tin như thế. Chuyện đó không bao giờ xảy ra đâu!. Chẳng ai có thể đem đến bình yên cho bạn, ngoại trừ chính bạn.

    Epictetus, triết gia vĩ đại theo chủ nghĩa khắc kỷ, đã lưu ý rằng, chúng ta nên quan tâm đến việc loại bỏ những ý nghĩ sai lầm ra khỏi tâm trí mình, hơn là loại bỏ những khối u và áp xe ra khỏi cơ thể. Nhận định đó của Epictetus đã có từ mười chín thế kỉ trước, nhưng y học hiện đại vẫn tán thành quan điểm ấy của ông. Bác sĩ G. Canby Robinson phát 4 phần 5 số bệnh nhân ở bệnh viện John Hopkins mắc bệnh vì căng thẳng và áp lực. Điều này cũng đúng với cả những trường hợp bị rối loạn về mặt thể chất. Rốt cuộc thì, bác sĩ Robinson nói, tất cả đều do không thích nghi được với cuộc sống và những vấn đề của nó.

    Montaigne, triết gia vĩ đại người Pháp, đã dùng hai mươi hai từ sau làm phương châm sống: Người ta không bị tổn thương vì những sự việc đã xảy ra, mà bởi quan điểm về những sự việc đó. Và quan điểm của chúng ta như thế nào về những sự việc đã xảy ra thì hoàn toàn phụ thuộc vào chúng ta.

    Ý tôi là gì ư? Có phải tôi vô liêm sỉ đến mức, khi bạn đang sầu não vì những rắc rối của mình còn các dây thần kinh thì đang căng ra như dây điện và xoắn lại ở hai đầu, mà tôi lại nói thẳng vào mặt bạn rằng trong những hoàn cảnh như thế, bạn vẫn có thể thay đổi thái độ sống của mình nhờ sự nỗ lực của ý chí không? Đúng, tôi muốn nói như thế đấy! Và đó chưa phải là tất cả. Tôi sẽ cho các bạn thấy làm thế nào để thực hiện được điều đó. Có thể cần một chút nỗ lực, nhưng bí quyết rất đơn giản.

    William James, học giả xuất sắc nhất về lĩnh vực tâm lí học ứng dụng, từng nhận định rằng: Hành động có vẻ đi sau cảm xúc, nhưng thực ra, hành động và cảm xúc vốn song hành với nhau; và khi chúng ta điều tiết được hành động, thứ chịu sự kiểm soát trực tiếp của ý chí, chúng ta có thể gián tiếp điều tiết được cảm xúc, thứ vốn nằm ngoài tầm kiểm soát của ý chí.

    Nói cách khác, William James nói cho chúng ta biết rằng chúng ta không thể ngay lập tức thay đổi cảm xúc của bản thân chỉ bằng cách nghĩ tích cực lên, nhưng chúng ta có thể thay đổi hành vi của mình. Và khi chúng ta thay đổi hành vi, chúng ta sẽ tự động thay đổi cảm xúc.

    Như thế, ông lí giải, nếu như sự vui vẻ của bạn đã mất đi, thì phương thức chủ động tuyệt vời nhất chính là vui vẻ ngồi dậy, phát ngôn và hành động như thể sự vui vẻ đã đến đây rồi.

    Thủ thuật đơn giản này có hiệu quả không ư? Hiệu quả như là phẫu thuật thẩm mĩ ấy chứ! Bạn hãy thử xem. Hãy cười thật tươi, ưỡn ngực lên, hít một hơi thật sâu và hát một đoạn nhạc nào đó. Nếu không biết hát thì huýt sáo. Nếu bạn không biết huýt sáo thì ậm ừ. Bạn sẽ nhanh chóng hiểu ra hàm ý của William James, đó chính là sầu bi, chán chường không thể ở mãi trong người chúng ta nếu chúng ta cư xử như thể mình đang vô cùng hạnh phúc!

    Đây là một trong những chân lí cơ bản của tạo hóa có thể dễ dàng tạo nên những điều kì diệu trong cuộc sống của tất cả chúng ta. Tôi biết một người phụ nữ sống ở California, (tôi sẽ không nêu tên bà ấy ở đây). Giá mà bà ấy biết được bí quyết này, thì bà ấy đã có thể xóa bỏ tất tần tật những khổ đau của mình trong vòng hai mươi tư giờ. Bà ấy góa chồng và đã lớn tuổi, tôi biết đó là một cảnh ngộ thật đáng buồn, nhưng bà ấy có cố tỏ ra hạnh phúc không? Không hề. Nếu bạn hỏi bà ấy rằng bà cảm thấy thế nào, thì bà ấy sẽ đáp là: Ồ, tôi ổn cả, song biểu cảm trên khuôn mặt và sự ai oán trong giọng điệu của bà ấy đã nói lên rằng: Ôi, Chúa ơi, giá mà ông biết được những rắc rối mà tôi đã trải qua!. Dường như bà ấy đang trách móc bạn vì bạn sung sướng hơn. Hàng trăm người phụ nữ còn khốn khổ hơn bà: Số tiền bảo hiểm mà người chồng quá cố để lại, đủ cho bà sống đến cuối đời và những đứa con đã thành gia lập thất của bà đều phụng dưỡng bà. Thế nhưng, hiếm khi tôi thấy bà mỉm cười. Bà than thở rằng, ba cậu con rể đều bủn xỉn và ích kỉ, mặc dù có lúc, bà làm khách ở nhà chúng hàng tháng trời. Rồi bà than phiền là các cô con gái chưa bao giờ tặng quà cho bà, mặc dù bà cất giữ tiền riêng rất cẩn thận để dưỡng già. Bà thật là một tai họa cho chính mình và cả gia đình bất hạnh của bà nữa! Nhưng có nhất thiết phải như thế không? Thật là đáng tiếc! Bà ấy có thể thay đổi từ một bà già khốn khổ, cay nghiệt và không hạnh phúc thành một thành viên đáng kính và đáng yêu trong gia đình, nếu bà ấy muốn thay đổi. Và tất cả những gì bà cần làm để thay đổi chính là bắt đầu cư xử một cách vui vẻ, bắt đầu hành động như thể bà muốn cho đi chút yêu thương, thay vì phí phạm mọi thứ vì cái tôi sầu muộn và cay đắng của mình.

    Một người quen của tôi là ông H. J. Englert, (ngụ tại số 1335 đường số 11, thành phố Tel, tiểu bang Idiana), vẫn sống đến tận bây giờ nhờ khám phá ra bí quyết đó. Mười năm trước, ông Englert bị bệnh tinh hồng nhiệt (chú thích 5), sau khi khỏi bệnh, ông phát hiện ra mình mắc bệnh thận. Ông ấy chạy chữa ở rất nhiều nơi, thậm chí đến cả nhà thầy lang, như ông ấy nói với tôi, nhưng đều không khỏi bệnh.

    Một thời gian ngắn sau đó, ông ấy lại mắc những chứng bệnh phức tạp khác. Huyết áp của ông tăng vọt lên. Ông ấy đi khám và nghe bác sĩ thông báo rằng huyết áp của ông đã chạm ngưỡng 214. Người ta bảo ông thế là nguy kịch lắm rồi, tình trạng đó vẫn cứ tiến triển, và tốt hơn hết là ông nên thu xếp các việc ổn thỏa đi.

    Tôi trở về nhà, ông kể, và chắc chắn rằng mình đã thanh toán phí bảo hiểm, sau đó xin Thượng đế tha thứ cho mọi lỗi lầm của mình rồi chìm trong sầu não. Tôi khiến mọi người đều buồn bã. Vợ tôi và cả nhà đều đau khổ, còn tôi thì chìm đắm trong nỗi chán chường. Tuy nhiên, sau một tuần bi thương, tôi tự nhủ rằng: Mi hành xử như thằng ngốc vậy! Có khi mi chỉ sống được một năm nữa, thế thì tại sao lại không cố gắng hạnh phúc trong lúc còn sống trên cõi đời này chứ?

    Tôi ưỡn ngực lên, nở một nụ cười và cố gắng hành xử như thể tất cả mọi thứ đều bình thường. Tôi phải thừa nhận rằng ban đầu, tôi phải cố tỏ ra như thế, nhưng tôi đã ép bản thân phải vui tươi, hoan hỷ. Và điều đó không chỉ giúp ích cho gia đình tôi, mà còn giúp chính tôi nữa.

    Điều đầu tiên mà tôi nhận thấy, chính là tôi bắt đầu cảm thấy tốt hơn, gần như những gì mà tôi đã giả vờ cảm thấy. Mọi chuyện dần dần được cải thiện. Và hôm nay, sau hàng tháng trời kể từ thời điểm mà người ta cho là tôi sẽ nhắm mắt xuôi tay, tôi không chỉ hạnh phúc, khỏe mạnh và còn sống, mà huyết áp của tôi đã hạ xuống! Tôi biết chắc chắn là lời dự đoán của bác sĩ sẽ trở thành sự thật, nếu tôi cứ tiếp tục sợ sệt khi nghĩ về cái chết. Nhưng tôi đã cho cơ thể mình một cơ hội để tự chữa lành, không phải bằng bất cứ thứ gì khác trên thế giới, mà là sự thay đổi thái độ!

    chú thích 1: John Brown (9/5/1800 – 2/12/1859): Là một binh sĩ người Mỹ theo chủ nghĩa bãi nô. Để giành công lí cho những người da đen bị bắt làm nô lệ, James Brown đã đột kích vào kho vũ khí tại thị trấn Harpers Ferry (nay thuộc tiểu bang Tây Virginia) vào năm 1859 và trở thành một người hi sinh cho chính nghĩa, chống lại chế độ nô lệ. Hành động và cái chết của James Brown đã gia tăng thù hận giữa các phe phái ở Mỹ khi ấy, dẫn đến cuộc nội chiến kéo dài trong năm năm liền (1861-1865) và kết thúc bằng sự phá bỏ hoàn toàn chế độ nô lệ trên toàn lãnh thổ Mỹ.

    chú thích 2: Robert Falcon Scott (6/6/1868 – 29/3/1912): Là một sĩ quan trong lực lượng Hải quân Hoàng gia Anh và nhà thám hiểm đã chỉ huy hai cuộc thám hiểm Nam Cực: Thám hiểm Khám phá (giai đoạn 1901- 1904) và Thám hiểm Terra Nova (giai đoạn 1910-1913). Trên hành trình trở về ở lần thám hiểm thứ hai, R. F. Scott và bốn người đi cùng đã thiệt mạng do kiệt sức và đói rét.

    chú thích 3: Helen Keller (27/6/1880 – 1/6/1968): Tên đầy đủ là Helen Adams Keller, nữ văn sĩ, nhà hoạt động xã hội, diễn giả người Mỹ. Không chỉ là người khiếm thị, khiếm thính đầu tiên giành học vị Cử nhân Nghệ thuật, bà còn được tạp chí Time vinh danh như một trong 100 nhân vật tiêu biểu của thế kỉ 20.

    chú thích 4: St. Helena Là một hòn đảo nằm ở phía nam của Đại Tây Dương. Sau thất bại cuối cùng trong trận Waterloo, Hoàng đế Napoléon Bonaparte đã bị lưu đày ở đây cho đến khi ông tạ thế (1815-1821).

    chú thích 5: Bệnh tinh hồng nhiệt (Scarlet fever): Là một bệnh nhiễm trùng cấp ở amiđan, da và các vị trí khác của cơ thể do vi cầu khuẩn gây ra.

    Hãy để tôi hỏi bạn một câu: Nếu chỉ cư xử vui vẻ và suy nghĩ tích cực về sức khỏe và lòng dũng cảm mà lại có thể cứu rỗi được cuộc đời của người đàn ông đó, thế thì vì sao chúng ta phải chịu đựng những bi ai, sầu muộn của mình thêm một phút nữa? Vì sao, chúng ta lại khiến cho bản thân và những người xung quanh buồn đau, ưu phiền trong khi chúng ta có thể bắt đầu tạo ra hạnh phúc chỉ nhờ hành xử một cách vui vẻ?

    Có một cuốn sách mà tôi đã đọc từ hồi trước, nhưng vẫn có ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài tới cuộc sống của tôi. Cuốn sách ấy mang tựa đề As a Man Thinketh, (Khi người ta suy nghĩ), do James Lane Allen viết (Fowler & Co. Ltd). Trong đó có đoạn:

    Người ta sẽ nhận ra rằng, khi người ta thay đổi suy nghĩ về vạn vật và mọi người, thì vạn vật và mọi người đều sẽ thay đổi theo… Hãy để một người nào đó, thay đổi hoàn toàn tư tưởng và anh ta sẽ rất sửng sốt trước sự biến chuyển nhanh chóng của điều kiện vật chất do tư tưởng tác động nên. Người ta không chú ý đến thứ họ muốn, mà chú ý đến việc họ là ai… Thánh thần ấn định kết cục của chúng ta lại nằm trong chính chúng ta. Đó chính là bản ngã của mỗi người… Tất cả những gì người ta đạt được đều là kết quả trực tiếp của tư tưởng… Một người có thể đi lên, chinh phục và đạt được thành công nhờ thay đổi tư tưởng. Anh ta cũng có thể mãi mãi yếu đuối, hèn mọn và khốn khổ, vì không chịu thay đổi tư tưởng.

    Theo sách Sáng thế, Thượng đế đã ban cho con người quyền thống trị toàn bộ trái đất rộng lớn. Một món quà khá đồ sộ. Tuy nhiên, tôi không thích bất cứ đặc quyền nào, mang tính siêu chuyên chế như thế. Tôi chỉ muốn thống trị chính bản thân mình: thống trị tư tưởng, thống trị nỗi sợ hãi, thống trị tâm trí và cả tinh thần nữa. Và điều tuyệt vời, chính là tôi biết rằng mình có thể đạt được quyền lực thống trị đó ở một cấp độ đáng kinh ngạc và vào bất cứ thời điểm nào mà tôi mong muốn nhờ việc kiểm soát hành vi của mình, và hành vi, đến lượt nó, sẽ kiểm soát phản ứng của tôi.

    Thế nên, chúng ta hãy nhớ những lời này của William James: Rất nhiều thứ mà chúng ta gọi là Họa… thường có thể chuyển thành Phúc bằng một việc đơn giản, là thay đổi thái độ từ sợ hãi sang đấu tranh.

    Hãy đấu tranh cho hạnh phúc của chúng ta!

    Hãy đấu tranh cho hạnh phúc của chúng ta bằng cách ngày nào cũng thực hiện chương trình vui vẻ và suy nghĩ tích cực. Sau đây là một chương trình như thế với nhan đề Ngay Hôm Nay. Tôi thấy chương trình này có khả năng truyền cảm hứng mạnh mẽ đến mức, tôi đã phát tán hàng trăm bản sao của nó. Chương trình này được ngài Sibyl F. Partridge quá cố soạn thảo từ ba mươi sáu năm trước. Nếu bạn và tôi đều thực hiện chương trình Ngay Hôm Nay, chúng ta sẽ loại bỏ được phần lớn lo âu và gia tăng đáng kể thứ mà người Pháp gọi là la joie de vivre, (niềm vui sống), trong bản thân mỗi người.

    Ngay Hôm Nay

    1. Ngay hôm nay, mình sẽ thật hạnh phúc. Thế có nghĩa là Abraham Lincoln đã đúng khi cho rằng hầu hết mọi người sẽ hạnh phúc khi họ nghĩ mình hạnh phúc.
    2. Ngay hôm nay, mình sẽ cố gắng điều chỉnh bản thân theo hoàn cảnh chứ không cố điều chỉnh hoàn cảnh theo ý muốn của riêng mình. Mình sẽ đón nhận gia đình, công việc và cả vận may của mình khi tất cả những thứ đó đến và thích nghi với chúng.
    3. Ngay hôm nay, mình sẽ quan tâm đến cơ thể mình. Mình sẽ rèn luyện, chăm sóc, nuôi dưỡng cơ thể, không lạm dụng và cũng không bỏ mặc nó, biến nó thành một cỗ máy hoàn hảo để thực hiện các mệnh lệnh của mình.
    4. Ngay hôm nay, mình sẽ khiến tâm trí của mình mạnh mẽ hơn. Mình sẽ học những điều bổ ích. Mình sẽ không nghĩ vẩn nghĩ vơ nữa. Mình sẽ đọc những thứ đòi hỏi mình phải nỗ lực, suy ngẫm và tập trung.
    5. Ngay hôm nay, mình sẽ rèn luyện tinh thần của mình theo ba cách: mình sẽ âm thầm làm một việc tốt cho ai đó và thực hiện ít nhất hai việc mà mình vốn không muốn thực hiện, như William James đã đề xuất, để rèn luyện bản thân.
    6. Ngay hôm nay, mình sẽ thật dễ mến. Mình sẽ trông ổn nhất có thể, ăn mặc phù hợp, nói khẽ, cư xử lịch sự, tích cực khen ngợi và thôi chỉ trích, không bới lông tìm vết và cũng không cố gắng điều chỉnh hay cải thiện bất cứ ai.
    7. Ngay hôm nay, mình sẽ cố gắng sống từng ngày một, không cố gắng ôm đồm hết mọi vấn đề của đời mình để xử lí trong một ngày. Mình có thể làm việc mười hai tiếng đồng hồ liền, nhưng sẽ thật kinh hãi khi cứ phải như thế suốt cả cuộc đời.
    8. Ngay hôm nay, mình sẽ thiết lập chương trình làm việc. Mình sẽ viết ra những việc mình định thực hiện trong từng tiếng đồng hồ. Mình có thể không tuân thủ chương trình đó một cách tuyệt đối, nhưng mình sẽ lập chương trình. Việc ấy sẽ loại bỏ hai rắc rối: vội vàng và do dự.
    9. Ngay hôm nay, mình sẽ dành nửa tiếng đồng hồ hoàn toàn yên tĩnh để nghỉ ngơi và thư giãn. Thi thoảng trong nửa tiếng đồng hồ đó, mình sẽ nghĩ đến Thượng đế để có thêm chút hi vọng trong đời.
    10. Ngay hôm nay, mình sẽ không sợ hãi, nhất là không sợ hạnh phúc, không sợ tận hưởng những điều tuyệt vời, không sợ yêu thương và không sợ tin rằng những người mà mình yêu thương cũng yêu thương mình.

    Nếu chúng ta muốn có được bình yên và hạnh phúc, đây là Quy tắc thứ nhất:

    Suy nghĩ và hành động một cách vui vẻ, bạn sẽ cảm thấy vui vẻ.
     

  • Chương 15: BẠN CÓ ĐÁNH ĐỔI NHỮNG GÌ MÌNH ĐANG CÓ ĐỂ LẤY 1 TRIỆU ĐÔ LA KHÔNG?

    Chương 15: Bạn có đánh đổi những gì mình đang có để lấy 1 triệu đô la không?

    Tôi quen biết Harold Abbott khá lâu rồi. Ông ấy sống ở số 820, đường South Madison, thành phố Webb, tiểu bang Missouri. Ông ấy từng là người quản lí đào tạo của tôi.

    Một hôm, chúng tôi gặp nhau tại thành phố Kansas và ông ấy đã chở tôi xuống trang trại của tôi tại Belton, Missouri. Trên đường đi, tôi có hỏi Harold Abbott về việc ông ấy đã tránh khỏi lo âu như thế nào và ông ấy đã kể cho tôi nghe một câu chuyện truyền cảm hứng, mà tôi sẽ nhớ mãi không quên.

    Tôi từng lo lắng rất nhiều, ông nói, nhưng vào một sáng mùa xuân năm 1934, khi tôi đang đi trên đường West Dougherty ở thành phố Webb, một cảnh tượng mà tôi trông thấy đã xóa tan mọi lo lắng của tôi. Chuyện đó chỉ diễn ra trong vòng mười giây, nhưng trong mười giây đó, những gì mà tôi lĩnh hội được về cách sống, còn nhiều hơn tất cả những điều mà tôi đã học được mười năm trước đó. Trong hai năm điều hành một cửa hàng tạp hóa ở thành phố Webb, tôi không chỉ tiêu tán sạch sành sanh số tiền tiết kiệm của mình, mà còn gánh thêm một đống nợ mà phải mất bảy năm, tôi mới trả hết được. Cửa hàng tạp hóa của tôi đã đóng cửa vào thứ Bảy tuần trước đó, còn khi ấy, tôi đang trên đường đến ngân hàng Merchants & Miners để vay một khoản tiền làm lộ phí cho tôi đến thành phố Kansas tìm việc. Tôi đi như một kẻ vừa mới bị tẩn, mất hết niềm tin và tinh thần chiến đấu. Bỗng nhiên, tôi thấy một người đàn ông cụt cả hai chân đang tiến đến. Ông ấy ngồi trên một tấm ván nhỏ bằng gỗ, có gắn mấy chiếc bánh xe lấy từ ván trượt. Mỗi tay cầm một khúc gỗ, ông ấy cứ thế đẩy mình đi dọc con đường. Tôi gặp ông ấy ngay sau khi ông ấy sang đường và bắt đầu nhích từng chút một từ lề đường lên vỉa hè. Ánh mắt chúng tôi chạm nhau khi tấm ván gỗ của ông ấy đang bị nghiêng lúc đến chỗ góc đường. Ông ấy chào tôi với một nụ cười rạng rỡ và hào hứng nói: Chào buổi sáng. Trời đẹp quá ông nhỉ?. Khi đứng nhìn ông ấy, tôi nhận ra mình giàu có đến mức nào. Tôi có đôi chân. Tôi đi lại được. Tôi thấy xấu hổ vì mình cứ than thân trách phận. Tôi tự nhủ rằng, nếu ông ấy có thể hạnh phúc, vui vẻ và tự tin dù bị cụt chân thì tôi, một người đủ chân đủ tay, chắc chắn cũng có thể. Tôi thấy trong lồng ngực mình tràn đầy sinh khí. Vốn dĩ tôi chỉ định vay ngân hàng Merchants & Miners 100 đô la, nhưng giờ đây, tôi đã dũng cảm hỏi vay 200 đô la. Tôi vốn định nói rằng, mình muốn tới thành phố Kansas để cố tìm việc làm, nhưng giờ đây, tôi tuyên bố một cách tự tin rằng, tôi muốn tới thành phố Kansas để làm việc. Tôi được cho vay và cũng tìm được việc.

    Bây giờ, trên tấm gương trong phòng tắm của tôi, có dán mấy dòng chữ này và sáng nào tôi cũng vừa cạo râu vừa đọc lại những lời đó:

    Tôi buồn vì mình chẳng có giày dép để đi,

    Cho đến khi tôi gặp một người đàn ông không chân trên phố.

    Tôi từng hỏi Eddie Rickenbacker(chú thích 1), về bài học lớn nhất mà ông ấy lĩnh hội được khi cùng các cộng sự trôi dạt trên bè cứu sinh trong hai mươi mốt ngày ở Thái Bình Dương, trong tình trạng tuyệt vọng. Ông ấy đáp: Bài học lớn nhất mà tôi lĩnh hội được từ trải nghiệm đó chính là nếu có đủ nước sạch để uống và đủ thực phẩm để ăn thì không nên phàn nàn về bất cứ thứ gì.

    Trên tạp chí Time, (Thời đại) có một bài viết về một vị trung sĩ bị thương ở Guadalcanal(chú thích 2). Cổ họng vị trung sĩ đó bị một mảnh đạn pháo cứa vào nên người ta phải truyền máu cho anh tới bảy lần. Anh viết ra giấy câu hỏi: Tôi có qua khỏi không? và đưa cho bác sĩ. Bác sĩ đáp: Có chứ!

    Anh lại hỏi: Tôi có nói chuyện được nữa không?. Câu trả lời vẫn là có. Anh viết một tờ giấy khác, trong đó ghi rằng: Thế thì tôi lo lắng cái quái gì cơ chứ?

    Lúc này, tại sao bạn không dừng lại và tự hỏi: Mình đang lo lắng cái quái gì vậy?. Có thể bạn sẽ nhận rằng điều mà bạn đang lo lắng tương đối vớ vẩn và chẳng mấy quan trọng. Khoảng 90 phần trăm những gì có trong cuộc đời chúng ta đều đúng đắn và chỉ có khoảng 10 phần trăm là sai lầm. Nếu muốn sống hạnh phúc, tất cả những việc chúng ta cần làm chính là tập trung vào 90 phần trăm đúng đắn và bỏ qua 10 phần trăm sai lầm. Nếu muốn sống trong lo âu, chua chát và bị viêm loét dạ dày, chúng ta chỉ việc tập trung vào 10 phần trăm sai lầm và bỏ qua 90 phần trăm tuyệt vời đó đi.

    chú thích 1: Eddie Rickenbacker (8/10/1890 – 23/7/1973): Tên thật là Edward Vernon Rickenbacker, phi công chiến đấu người Mỹ trong Chiến tranh Thế giới thứ Nhất và được coi là phi công thành công nhất của Mỹ trong cuộc chiến này với 26 chiến thắng trên không. Ông cũng là một tay đua ô tô, một nhà thiết kế ô tô và là người đứng đầu lâu năm của Eastern Airlines.

    chú thích 2: Guadalcanal: Là một hòn đảo ở Thái Bình Dương, thuộc đảo quốc Solomon. Guadalcanal thường được biết đến với cuộc chiến khốc liệt diễn ra từ ngày 7/8/1942 đến ngày 9/2/1943 trên đảo Guadalcanal và khu vực phụ cận tại quần đảo Solomon của Mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Đây là cuộc tấn công lớn đầu tiên của phe Đồng Minh chống lại phát xít Nhật Bản sau một thời gian dài phòng thủ.

    Dòng chữ Suy nghĩ và Cảm ơn được khắc trong rất nhiều nhà thờ thời Cromwell ở Anh. Dòng chữ này cũng nên được khắc sâu trong tim chúng ta: Suy nghĩ và Cảm ơn. Suy nghĩ về những thứ mà chúng ta đang có, để cảm thấy biết ơn và cảm ơn Thượng đế vì những lợi ích và sự sung túc của chúng ta.

    Jonathan Swift, tác giả của Gulliver’s Travels, (Gulliver du kí), là người bi quan nhất trong văn học Anh. Ông ấy hối tiếc về việc mình được sinh ra trên đời, đến nỗi ông mặc đồ đen và nhịn ăn vào dịp sinh nhật, nhưng ngay cả trong lúc tuyệt vọng, người bi quan cực độ của văn học Anh ấy vẫn ngợi ca sức mạnh to lớn của vui vẻ và hạnh phúc đối với sức khỏe của con người. Ông phát biểu rằng: Những bác sĩ giỏi nhất thế giới chính là Bác sĩ Điều độ, Bác sĩ Thư thái và Bác sĩ Vui vẻ.

    Bạn và tôi có thể được Bác sĩ Vui vẻ chăm sóc miễn phí cả ngày, nếu chúng ta chỉ chú ý đến sự giàu có vô cùng mà chúng ta đang sở hữu, sự giàu có mà ngay cả kho báu trong truyền thuyết của Alibaba cũng chẳng là gì cả. Bạn có đổi đôi mắt của mình để lấy 1 triệu đô la không? Bạn sẽ đánh đổi đôi chân của mình để lấy thứ gì? Hai bàn tay của bạn thì sao? Thính giác? Các con của bạn? Gia đình bạn? Thêm cả tài sản của bạn vào nữa, bạn sẽ nhận ra là mình sẽ không đánh đổi những thứ mình đang có để lấy đống vàng mà cả ba gia tộc Rockefeller, Ford và Morgan (chú thích 1) đã tích lũy được.

    Nhưng chúng ta có trân trọng tất cả những thứ đó không? À, không hề. Như Schopenhauer nhận định: Chúng ta chẳng mấy khi nghĩ đến những thứ chúng ta có mà luôn luôn bận tâm về những thứ chúng ta thiếu. Vâng, khuynh hướng chẳng mấy khi nghĩ đến những thứ chúng ta có, mà luôn luôn bận tâm về những thứ chúng ta thiếu, là bi kịch lớn nhất trên thế gian này. Có lẽ nó còn gây ra nhiều đau khổ hơn mọi cuộc chiến và bệnh tật trong lịch sử.

    chú thích 1: Gia tộc Morgan Là đế chế tài chính và ngân hàng khổng lồ thống trị ở Mĩ và trên toàn thế giới trong khoảng cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ 20. Các thành viên trong gia tộc này đã tích lũy được khối tài sản khổng lồ qua nhiều thế hệ. Người giúp tiếng tăm của gia tộc Morgan vươn lên tầm thế giới là John Pierpont Morgan (17/4/1837 – 31/3/1913) – người đã cách mạng hóa hàng loạt ngành công nghiệp bao gồm cả điện, đường sắt, thép và được xem như một trong những doanh nhân có tầm ảnh hưởng lớn nhất nước Mỹ.

    Bi kịch ấy đã khiến John Palmer từ một người đàn ông mẫu mực, biến thành một lão già cáu kỉnh và suýt chút nữa thì hủy hoại cả gia đình của mình. Tôi biết chuyện đó, vì chính ông ấy đã kể cho tôi nghe.

    Ông Palmer sống ở số 30, đường số 19, thành phố Paterson, tiểu bang New Jersey. Ông kể: Một thời gian ngắn sau khi xuất ngũ, tôi bắt đầu lập nghiệp. Tôi chăm chỉ làm việc ngày đêm. Mọi thứ đang rất ổn thì rắc rối ập đến. Tôi không thể mua được linh kiện và nguyên vật liệu. Tôi lo lắng nhiều đến nỗi từ một người đàn ông mẫu mực, tôi biến thành một lão già cáu kỉnh. Tôi trở nên cay nghiệt và khó tính mà khi ấy, chính tôi cũng không ý thức được, nhưng bây giờ nhìn lại, tôi nhận ra rằng chỉ thiếu chút nữa là tôi đánh mất tổ ấm hạnh phúc của mình. Rồi một ngày nọ, một nhân viên kì cựu của tôi, một người còn khá trẻ nhưng bị khuyết tật, nói với tôi rằng: Johnny, cậu nên cảm thấy xấu hổ về bản thân mình. Cậu hành xử như thể cậu là người duy nhất trên thế gian này gặp rắc rối vậy. Cứ cho là cậu phải đóng cửa hàng một thời gian, nhưng thế thì đã sao? Cậu có thể bắt đầu lại khi mọi thứ trở lại bình thường mà. Cậu có rất nhiều thứ để biết ơn. Nhưng lúc nào cậu cũng cằn nhằn. Giá mà tôi được như cậu nhỉ, chàng trai trẻ! Nhìn tôi xem, tôi chỉ còn một tay, lại mất nửa khuôn mặt, nhưng tôi không phàn nàn. Nếu cậu không thôi cằn nhằn, lải nhải thì những gì cậu đánh mất không chỉ là công việc kinh doanh của cậu, mà còn cả sức khỏe, gia đình và bạn bè của cậu nữa đấy!

    Những nhận xét ấy khiến tôi khựng lại. Chúng giúp tôi nhận ra mình sung sướng như thế nào. Ngay khi ấy, tôi quyết định rằng mình phải thay đổi và trở về giống như tôi của ngày xưa. Và tôi đã làm được.

    Một người bạn của tôi, Lucile Blake, đã phải run rẩy bên bờ vực bi kịch, trước khi ngộ ra rằng cần hạnh phúc với những gì mình có, thay vì bận tâm về những gì mình không có.

    Tôi biết Lucile từ rất lâu rồi, khi chúng tôi cùng học viết truyện ngắn ở khoa Báo chí của trường Đại học Columbia. Chín năm trước, cô ấy gặp một cú sốc lớn trong cuộc đời. Khi đó, cô ấy sống ở thành phố Tucson, tiểu bang Arizona. Sau đây là câu chuyện mà cô ấy đã kể cho tôi nghe:

    Tớ từng sống trong quay cuồng: học đàn organ ở Đại học Arizona, điều hành một trung tâm hỗ trợ ngôn ngữ ở thị trấn và dạy một lớp thưởng thức âm nhạc tại Desert Willow Ranch, nơi tớ sinh sống. Tớ tham gia tiệc tùng, khiêu vũ, cưỡi ngựa đến khuya. Rồi một buổi sáng, tớ ngã khuỵu xuống. Tim tớ có vấn đề. Cô phải nằm yên trên giường một năm để nghỉ ngơi hoàn toàn, bác sĩ nói thế. Ông ấy không hề động viên tớ rằng, tớ sẽ khỏe mạnh trở lại.

    Nằm yên trên giường một năm! Trở thành một kẻ vô tích sự và có thể sẽ chết! Tớ khiếp đảm vô cùng. Tại sao những chuyện này lại xảy ra với tớ? Tớ đã làm gì mà đáng bị như thế? Tớ khóc nức nở. Tớ cay đắng và phản đối. Nhưng tớ phải nằm trên giường như lời bác sĩ dặn. Hàng xóm của tớ là nghệ sĩ Rudolf, bảo tớ rằng: Bây giờ, chị đang nghĩ rằng phải nằm trên giường một năm trời là một bi kịch. Nhưng không phải đâu. Chị sẽ có thời gian để suy ngẫm và làm quen với chính mình. Chỉ trong vài tháng tới, nhận thức của chị sẽ phát triển hơn cả những gì chị đã xây dựng được từ trước đến nay. Tớ bình tĩnh hơn và cố gắng phát triển một nhận thức mới về các giá trị. Tớ đọc những cuốn sách truyền cảm hứng. Một hôm, tớ nghe bình luận viên trên đài phát thanh nói rằng: Bạn chỉ có thể biểu đạt những gì hiện hữu trong tâm trí mình. Trước đây, tớ đã nghe những lời như thế rất nhiều lần rồi.

    Nhưng bây giờ, chúng mới thâm nhập và bám rễ trong tớ. Tớ quyết định chỉ nghĩ đến những ý nghĩ giúp tớ có động lực sống: ý nghĩ về niềm vui, về hạnh phúc, về sức khỏe. Tớ yêu cầu bản thân mỗi sáng sớm, ngay khi vừa thức dậy, tớ phải nghĩ đến những gì mà tớ cần biết ơn. Tớ không hề bị đau đớn. Tớ có một bé gái đáng yêu. Mắt tớ còn nhìn được. Tai tớ còn nghe thấy những bản nhạc tuyệt vời trên đài phát thanh. Tớ có thời gian để đọc sách. Tớ được ăn những món ngon. Tớ có cả những người bạn tử tế nữa. Tớ vui vẻ và được nhiều người tới thăm đến mức bác sĩ phải nhắc nhở, rằng họ chỉ cho phép mỗi lúc một người vào buồng bệnh của tớ và cũng chỉ được thăm hỏi trong một khoảng thời gian nhất định thôi.

    Từ đó đến nay, đã chín năm trôi qua, giờ đây, tớ có một cuộc sống chủ động và viên mãn. Lúc này, tớ cảm thấy rất biết ơn quãng thời gian tớ phải tĩnh dưỡng trên giường bệnh. Đó là những khoảnh khắc đáng giá và hạnh phúc nhất mà tớ từng có ở Arizona. Thói quen đo đếm những may mắn của bản thân, mà tớ đã hình thành từ ngày ấy vẫn được tớ duy trì đến tận bây giờ. Đó là một trong những của cải quý giá nhất của tớ. Tớ thật xấu hổ khi nhận ra rằng phải đến tận lúc sợ mình sẽ chết, tớ mới học cách sống.

    Lucile Blake thân mến, có thể cậu không nhận ra, nhưng cậu đã lĩnh hội bài học tương tự như bài học mà Tiến sĩ Samuel Johnson (chú thích 1)lĩnh hội được hai trăm năm trước: Thói quen nhìn vào phương diện tích cực nhất của mỗi sự việc còn đáng giá hơn một nghìn bảng mỗi năm.

    Lưu ý bạn rằng những lời này không phải là phát biểu của một người theo chủ nghĩa lạc quan mà của một người đàn ông đã biết đến lo lắng, rách rưới và đói khát suốt hai mươi năm trời và cuối cùng trở thành một trong những nhà văn xuất sắc nhất thế hệ mình và người nói chuyện hay nhất mọi thời đại.

    Logan Pearsall Smith (chú thích 2) đã có một nhận định thật sáng suốt: Trong cuộc sống, người ta thường hướng đến hai điều: một, có được thứ mình muốn, và hai, tận hưởng thứ mình có được. Chỉ những người khôn ngoan nhất mới đạt được điều thứ hai.

    chú thích 1: Samuel Johnson (18/9/1709 – 13/12/1784): Hay còn được gọi là Dr.Johnson, một tác giả người Anh đã có những đóng góp lâu dài và quan trọng cho văn học Anh với tư cách một nhà thơ, nhà văn, nhà đạo đức, nhà phê bình văn học, người viết tiểu sử, biên tập viên, nhà nghiên cứu ngôn ngữ.

    chú thích 2:Logan Pearsall Smith (18/10/1865 – 2/3/1946): Là một nhà phê bình và người viết tiểu luận người Anh gốc Mỹ. Ông được biết đến với những câu cách ngôn và lối nói hài hước, đồng thời là một chuyên gia về thần thánh ở thế kỉ XVII.

    Bạn có muốn biết làm thế nào để khiến ngay cả việc rửa bát trong bồn rửa ở nhà bếp cũng trở thành một trải nghiệm xúc động không? Nếu muốn, hãy đọc cuốn sách truyền cảm hứng về lòng can đảm phi thường của Borghild Dahl mang tên I Want to See, (Tôi muốn nhìn thấy).

    Người viết nên cuốn sách này là một phụ nữ bị lòa năm mươi năm trời. Tôi chỉ có một mắt, bà viết, mà nó lại bị những vết sẹo che kín đến mức tôi phải nhìn qua khoảng hở nhỏ ở phía bên trái của mắt. Mỗi khi đọc sách, tôi phải ghé sát sách vào mặt và căng mắt ra hết mức có thể và nhìn ở bên trái.

    Nhưng bà không than thân trách phận, không tự xem mình là kẻ dị biệt. Khi còn nhỏ, bà muốn chơi nhảy lò cò với những đứa trẻ khác, nhưng lại không nhìn thấy vạch đánh dấu. Thế nên, sau khi bọn trẻ đã về nhà, bà quỳ xuống sân và dùng đôi mắt của mình để dò theo vạch đánh dấu. Bà nhớ kĩ mọi chi tiết trên chiếc sân mà bà và đám bạn thường chơi đùa và nhanh chóng trở thành cao thủ trong các trò chơi. Bà đọc sách ở nhà, để cuốn sách in chữ to sát mắt đến mức lông mi của bà có thể chạm vào trang sách. Bà có đến hai bằng: Bằng Cử nhân ngành Khoa học xã hội ở Đại học Minnesota và bằng Thạc sĩ ngành Khoa học xã hội ở Đại học Columbia.

    Bà bắt đầu giảng dạy ở một ngôi làng nhỏ, trong thung lũng Twin, tiểu bang Minnesota rồi trở thành Giáo sư khoa Báo chí và Văn học của trường Augustana, thành phố Sioux Falls, tiểu bang South Dakota. Bà dạy ở đó mười ba năm, diễn thuyết tại các câu lạc bộ của phụ nữ và nói chuyện về các tác giả, tác phẩm trên đài phát thanh. Trong thâm tâm, bà viết, tôi luôn sợ mình sẽ bị mù hẳn. Để vượt qua nỗi sợ đó, tôi đã chấp nhận sống một cách vui vẻ, gần như là vui nhộn.

    Đến năm 1943, lúc bà 52 tuổi, một điều kì diệu đã xảy ra khi bà trải qua cuộc phẫu thuật ở bệnh viện Mayo trứ danh. Giờ đây, bà có thể nhìn rõ hơn gấp bốn mươi lần so với trước kia. Mở ra trước mắt bà là một thế giới mới mẻ, thú vị và đáng yêu. Bây giờ, ngay cả việc rửa bát trong bồn cũng khiến bà xúc động. Tôi bắt đầu chơi đùa với đám bọt xà phòng màu trắng mềm mại như kem trong chậu rửa, bà viết, tôi nhúng tay vào đó và múc lên một bong bóng xà phòng bé xíu. Tôi giơ bong bóng về phía ánh đèn và nhìn thấy trong đó những sắc màu rực rỡ của một chiếc cầu vồng tí hon. Khi nhìn qua khung cửa sổ bên trên bồn rửa bát, bà nhìn thấy những chú chim sẻ đang vỗ đôi cánh màu xám pha đen bay qua màn tuyết rơi dày. Với niềm vui sướng khi trông thấy đám bong bóng xà phòng và những chú chim sẻ, bà đã khép lại cuốn sách của mình bằng dòng chữ: Tôi thì thầm: Thưa Thượng đế kính yêu, Cha của chúng con trên Trời, con đội ơn Người. Con đội ơn Người.

    Hãy thử tưởng tượng mình biết ơn Thượng đế vì bạn có thể rửa bát và nhìn thấy cầu vồng trong đám bọt xà phòng cũng như những chú chim sẻ đang bay xuyên qua màn tuyết.

    Cả bạn và tôi đều nên cảm thấy xấu hổ về bản thân mình. Ngày nào chúng ta cũng được sống trong một miền đất thần tiên, đẹp đẽ, vậy mà chúng ta đều quá mù lòa nên mới không trông thấy, quá chán ngán nên mới không tận hưởng. Nếu chúng ta muốn quẳng gánh lo đi và vui sống, Quy tắc thứ tư chính là: Hãy đong đếm những may mắn của mình chứ không phải những rắc rối!
     

  • Chương 13: CÁI GIÁ RẤT ĐẮT CỦA VIỆC TRẢ THÙ

    Chương 13: Cái giá rất đắt của việc trả thù.

    Nhiều năm về trước, vào một đêm nọ, khi tôi đang thăm thú công viên Yellowstone (chú thích 1), tôi và các vị khách du lịch khác cùng ngồi trên ghế, đối diện với một khoảng rừng thông và cây vân sam rậm rạp. Ngay lúc đó, con vật mà chúng tôi vẫn chờ đợi để trông thấy đã xuất hiện: Gấu xám Bắc Mỹ nỗi khiếp sợ của rừng thẳm. Nó bước vào khoảng đất có ánh đèn và bắt đầu ngấu nghiến chỗ thức ăn thừa, mà nhà bếp của một trong các nhà nghỉ ở công viên đã vứt ra. Ngồi trên lưng ngựa, Thiếu tá Martindale, một nhân viên kiểm lâm, đã nói cho những vị khách du lịch đang phấn khích về loài gấu này. Ông ấy kể rằng gấu xám Bắc Mỹ có thể đánh bại bất cứ loài vật nào ở thế giới phương Tây, chỉ trừ trâu và gấu Kadiak, nhưng tôi nhận thấy đêm hôm ấy, có một con vật, và chỉ có đúng một con vật, được gấu xám Bắc Mỹ cho phép ra khỏi khu rừng và đánh chén với nó dưới ánh đèn chiếu rọi: con chồn hôi. Con gấu xám thừa biết, là nó có thể thanh toán con chồn hôi chỉ bằng một cú đập đầy uy lực của nó. Vậy thì tại sao nó không làm như thế? Bởi vì kinh nghiệm mách bảo với nó rằng, làm vậy chẳng có ích lợi gì cả.

    Tôi cũng nghĩ thế. Lúc nhỏ, khi sống ở nông trại, tôi từng đặt bẫy bọn chồn hôi bốn chân dọc các hàng rào ở Missouri, và khi lớn lên, tôi từng chạm trán vài con chồn hôi hai chân trên vỉa hè thành phố New York. Kinh nghiệm đau thương dạy tôi biết rằng, chẳng ích lợi gì khi kích động cả hai loại đó.

    chú thích 1: Công viên Yellowstone Là một công viên quốc gia nằm ở các tiểubang phía tây Mĩ: Wyoming, Montana và Idaho.

    Khi chúng ta căm ghét kẻ thù của mình, đó cũng là lúc chúng ta trao cho họ quyền kiểm soát chúng ta: quyền kiểm soát giấc ngủ, bữa ăn, huyết áp, sức khỏe và cả hạnh phúc của chúng ta. Kẻ thù hẳn sẽ sung sướng tột độ nếu họ biết rằng họ đang khiến chúng ta phải bận tâm, phải đau đớn và đang trả thù chúng ta! Sự căm ghét của chúng ta không làm họ bị tổn thương, nhưng lại biến mỗi ngày chúng ta sống thành một mớ hỗn độn khủng khiếp.

    Bạn thử nghĩ xem phát biểu sau đây là của ai: Nếu những kẻ ích kỉ cố gắng lợi dụng bạn, hãy xóa chúng ra khỏi danh sách của bạn, nhưng đừng cố gắng trả thù chúng. Khi bạn cố gắng trả thù, bạn sẽ khiến chính mình bị tổn thương hơn là những thương tổn mà bạn gây ra cho người khác. Những lời này nghe như thể được phát ngôn bởi một nhà duy tâm chủ nghĩa có đôi mắt tinh tường. Nhưng không phải đâu. Phát biểu ấy xuất hiện trên một tập san do Sở Cảnh sát Milwaukee phát hành.

    Việc cố gắng trả thù, sẽ gây tổn thương cho bạn như thế nào? Bạn sẽ bị tổn thương theo nhiều cách. Theo tạp chí Life, (Cuộc sống), hành động đó thậm chí còn hủy hoại sức khỏe của bạn: Đặc trưng chủ đạo trong tính cách của những người bị căng thẳng cao độ, (huyết áp cao), là hay bực tức, tạp chí Life viết, Khi bực tức lâu ngày, thì sẽ dẫn đến bệnh huyết áp cao và bệnh tim mãn tính.

    Thế nên, bạn sẽ hiểu rằng khi Chúa Jesus nói: Hãy yêu thương kẻ thù của các con, Người không chỉ khuyên bảo về một nguyên tắc hành xử đúng đắn, mà còn thuyết giảng về một phương thuốc của hai mươi thế kỷ. Khi Người nói: Hãy tha thứ bảy mươi bảy lần, Chúa Jesus đã cho chúng ta biết cách tránh khỏi bệnh huyết áp cao, rối loạn tim mạch, viêm loét dạ dày và nhiều bệnh tật khác.

    Một người bạn của tôi gần đây bị đau tim nghiêm trọng. Bác sĩ đưa cô vào giường và yêu cầu cô không được nổi giận vì bất cứ thứ gì, bất kể chuyện gì xảy ra. Các y bác sĩ biết rằng, nếu bạn không có một trái tim khỏe mạnh, thì chỉ một cơn giận cũng có thể giết chết bạn. Tôi đã nói là có thể giết chết bạn phải không? Mấy năm trước, một cơn giận quả thực đã giết chết một ông chủ nhà hàng ở Spokane, Washington. Trước mặt tôi bây giờ là lá thư của Jerry Swartout, Cảnh sát trưởng của Sở Cảnh sát Spokane, Washington. Trong đó viết rằng: Mấy năm trước, William Falkaber, 68 tuổi, chủ quán cà phê ở Spokane, đã chết vì nổi trận lôi đình, khi người đầu bếp của ông ấy cứ khăng khăng đòi uống cà phê bằng đĩa. Ông chủ quán tức giận đến mức giật lấy khẩu súng lục và bắt đầu rượt đuổi tay đầu bếp. Sau đó ngã vật xuống sàn và tắt thở vì đau tim, tay vẫn cầm khẩu súng. Theo báo cáo của nhân viên điều tra, chính sự giận dữ đã gây ra cơn đau tim đó.

    Khi Chúa Jesus nói: Hãy yêu thương kẻ thù của các con, Người cũng bảo chúng ta cách cải thiện vẻ ngoài của chính mình. Tôi biết là có những người phụ nữ và cả bạn nữa mặt đầy nếp nhăn và đanh lại vì hận thù và xấu xí vì bực tức. Tất cả các phương pháp làm đẹp ở những nước theo đạo Cơ đốc,cũng không cải thiện được dung mạo của họ bằng một nửa hiệu quả của một trái tim chứa đầy sự khoan dung, dịu dàng và ngập tràn tình yêu thương.

    Hận thù thậm chí còn phá hủy cả khả năng thưởng thức đồ ăn của chúng ta. Kinh Thánh giải thích rằng: Một bữa ăn toàn rau mà chan chứa yêu thương, thì còn hơn là ăn thịt bò nướng mà toàn hận thù.

    Chẳng phải các kẻ thù của chúng ta sẽ sung sướng xoa tay vào nhau, nếu biết rằng sự căm hận của chúng ta đang khiến chúng ta kiệt sức, mệt mỏi và căng thẳng, hủy hoại dung mạo của chúng ta, làm chúng ta bị rối loạn tim mạch và có thể khiến chúng ta đoản thọ ư?. Ngay cả khi không thể yêu thương kẻ thù thì ít nhất, chúng ta hãy yêu thương chính bản thân mình. Hãy yêu thương bản thân đến mức, chúng ta sẽ không cho phép kẻ thù kiểm soát hạnh phúc, sức khỏe và dung mạo của chúng ta. Như Shakespeare (chú thích 1) giải thích:

    Hơi nóng chẳng phải là lò lửa với kẻ thù của bạn .

    Mà lại thiêu cháy chính bản thân bạn..

    chú thích 1: Shakespeare (Rửa tội ngày 26/4/1564 – 23/4/1616): Tên đầy đủ là William Shakespeare, nhà văn, nhà viết kịch người Anh. Di sản văn chương mà ông để lại bao gồm 39 vở kịch, 154 bản sonnet, 2 bài thơ dài và một số bài thơ ngắn. W. Shakespeare được coi là nhà văn vĩ đại nhất của Anh và là nhà viết kịch đi trước thời đại.

    Khi Chúa Jesus nói rằng chúng ta nên tha thứ cho kẻ thù bảy mươi bảy lần, Người cũng khuyên bảo một việc đúng đắn. Chẳng hạn, khi viết đến những dòng này, trước mặt tôi là lá thư của George Rona, Frodegatan 24, Uppsala, Thụy Điển.

    George Rona vốn là một công tố viên lâu năm ở Vienna, nhưng ông ấy đã chạy trốn đến Thụy Điển trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Ông ấy không có tiền và rất cần việc làm. Vì biết nói và viết nhiều ngôn ngữ, nên ông ấy đã hi vọng rằng sẽ trở thành thông tín viên (chú thích 1) cho một hãng nào đó trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Hầu hết, các hãng đều phản hồi rằng họ không có nhu cầu về vị trí này, vì đang trong giai đoạn chiến tranh, nhưng họ sẽ lưu tên ông trong hồ sơ… Tuy nhiên, có người đã viết cho George Rona một bức thư, trong đó ghi: Những gì mà ông hình dung về việc kinh doanh của tôi hoàn toàn không đúng. Ông vừa lầm lẫn vừa lẩn thẩn. Tôi không cần bất cứ thông tín viên nào cả. Mà ngay cả khi tôi có cần, thì tôi vẫn sẽ không thuê ông đâu, vì ông thậm chí còn không thể viết tiếng Thụy Điển một cách tử tế. Bức thư của ông toàn lỗi là lỗi.

    Đọc bức thư đó, George Rona đã nổi điên lên như Vịt Donald (chú thích 2). Thằng cha người Thụy Điển này có hàm ý gì, khi nói rằng ông còn không biết viết cho tử tế chứ?! Mà chính lá thư do hắn viết cũng đầy lỗi cơ mà! Thế là George Rona viết ngay một bức thư để chọc tức hắn. Rồi ông dừng lại. Ông tự nhủ: Đợi đã nào. Làm sao mình biết là hắn ta không đúng cơ chứ? Mình có học tiếng Thụy Điển, nhưng đó không phải tiếng mẹ đẻ của mình, thế thì có thể là mình đã vô tình mắc lỗi mà không biết thì sao. Nếu đúng là như thế thì chắc chắn là mình phải học chăm chỉ hơn, nếu muốn tìm được việc. Người đó có lẽ cũng có thiện ý với mình, mặc dù không hẳn là hắn ta định như thế. Việc hắn ta đã dùng những từ ngữ chẳng mấy dễ chịu để diễn đạt, không hề thay đổi việc mình mắc nợ hắn. Vì vậy, mình sẽ viết một bức thư cảm ơn hắn vì việc hắn đã làm.

    Thế là George Rona xé bỏ bức thư nóng nảy mà ông đã viết và viết một bức thư khác, trong đó ghi rằng: Ngài thật tử tế khi chỉ ra những vấn đề trong việc viết lách của tôi, nhất là khi ngài không cần đến một thông tín viên. Tôi xin lỗi vì đã hiểu sai về hãng của ngài. Lí do khiến tôi viết thư cho ngài, là vì tôi đã tìm hiểu và được biết rằng hãng của ngài là doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực này. Tôi không biết là bức thư của tôi mắc lỗi ngữ pháp. Tôi rất tiếc và cảm thấy xấu hổ. Từ giờ, tôi sẽ chăm chỉ học tiếng Thụy Điển hơn và cố gắng sửa chữa các sai sót của mình. Tôi muốn cảm ơn ngài vì đã giúp tôi bắt đầu con đường hoàn thiện bản thân.

    Vài ngày sau, George Rona nhận được thư hồi âm từ người đàn ông nọ, với nội dung yêu cầu Rona đến gặp ông ấy. Rona đã tới và có được việc làm. George Rona đã tự khám phá ra rằng phản ứng ôn hòa đã xua tan giận dữ.

    chú thích 1: Thông tín viên (Correspondent): Người viết thư để trao đổi thông tin với người nước ngoài hoặc công ty ở nước ngoài.

    chú thích 2:Vịt Donald (Donald Duck): Là một nhân vật hư cấu trong phim hoạt hình và truyện tranh của hãng Walt Disney. Donald là một chú vịt lông trắng, mỏ và chân màu vàng, mặc áo và mũ thủy thủ. Tính cách nổi bật của Donald là sự nóng nảy và bộp chộp. Đôi khi, Donald còn được mô tả là một chú vịt xảo quyệt, hay thích nhạo báng người khác.

    Chúng ta không đủ thánh thiện để yêu thương được kẻ thù, nhưng vì sức khỏe và hạnh phúc của mình, ít nhất hãy tha thứ cho chúng và quên chúng đi. Đó là một hành động khôn ngoan. Khổng Tử nói: Bị đối xử tệ bạc hay bị mất cắp chẳng là gì cả, trừ phi người ta cứ nhớ mãi về những chuyện đó. Tôi từng hỏi con trai của Thống tướng Eisenhower rằng thân phụ của ngài ấy có bao giờ bực bội lâu không. Không, ngài ấy đáp, cha tôi không bao giờ phí phạm một phút nào để nghĩ về những người mà ông ấy không thích cả.

    Có một câu ngạn ngữ cổ đại ý rằng: Người mà không biết tức giận thì là kẻ ngốc, nhưng người sẽ không tức giận mới là kẻ khôn ngoan. Đó chính là cách hành xử của William J. Gaynor, nguyên Thị trưởng thành phố New York. Không chỉ bị công kích kịch liệt trên các tờ báo lá cải, ông ấy còn bị một kẻ điên bắn súng vào và suýt nữa thì thiệt mạng. Khi nằm trên giường bệnh và chiến đấu với tử thần, ông đã nói như sau: Đêm nào cũng vậy, tôi đều tha thứ cho tất cả mọi chuyện và tất cả mọi người. Như thế có phải là quá lí tưởng không? Có phải là quá đỗi ngọt ngào và nhẹ nhàng không? Nếu vậy, hãy đến với lời khuyên của triết gia vĩ đại người Đức Schopenhauer, tác giả của cuốn sách Studies in Pessimism, (Nghiên cứu về chủ nghĩa bi quan). Ông ấy xem cuộc đời như một chuyến phiêu lưu phù phiếm và đầy đau đớn. Mỗi bước chân của ông đều toát ra vẻ u ám, nhưng vượt ra khỏi nỗi thất vọng sâu sắc của mình, Schopenhauer đã thốt lên rằng: Đừng ai cảm thấy oán hận, nếu có thể.

    Trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, Eisenhower (chú thích 1) là Tư lệnh tối cao các lực lượng Đồng Minh tại châu Âu. Năm 1951, ông trở thành Tư lệnh tối cao đầu tiên của NATO. Khi đảm nhiệm cương vị Tổng thống, Eisenhower đã đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân để buộc Trung Quốc ngừng bắn trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên. Bên cạnh đó, ông cũng gây sức ép với Liên Xô trong thời kì Chiến tranh lạnh. Ông ưu tiên phát triển các loại vũ khí hạt nhân không tốn nhiều kinh phí, giảm các lực lượng khác để tiết kiệm tiền bạc, mở rộng chương trình An sinh Xã hội, khởi sự hệ thống xa lộ liên tiểu bang… Với những đóng góp của mình, Eisenhower được các sử gia đánh giá là một trong 10 Tổng thống hàng đầu của Mỹ.

    Tôi từng hỏi ngài Bernard Baruch, cố vấn tin cậy của sáu vị Tổng thống: Wilson, Harding, Coolidge, Hoover, Roosevelt và Truman (chú thích 2), rằng ông ấy có bao giờ bị quấy rầy vì sự tấn công của các đối thủ của mình hay không? Không ai có thể sỉ nhục hay quấy rầy tôi cả, ông đáp, tôi sẽ không để người ta làm như vậy.

    chú thích 1: Eisenhower (14/10/1890 – 28/3/1969): Tên đầy đủ là Dwight David Ike Eisenhower, một sĩ quan cấp cao của quân đội Mỹ và là vị Tổng thống thứ 34 của Hợp chúng quốc Hoa Kì (từ năm 1953 đến 1961). Trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, Eisenhower là Tư lệnh tối cao các lực lượng Đồng Minh tại châu Âu. Năm 1951, ông trở thành Tư lệnh tối cao đầu tiên của NATO. Khi đảm nhiệm cương vị Tổng thống, Eisenhower đã đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân để buộc Trung Quốc ngừng bắn trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên. Bên cạnh đó, ông cũng gây sức ép với Liên Xô trong thời kì Chiến tranh lạnh. Ông ưu tiên phát triển các loại vũ khí hạt nhân không tốn nhiều kinh phí, giảm các lực lượng khác để tiết kiệm tiền bạc, mở rộng chương trình An sinh Xã hội, khởi sự hệ thống xa lộ liên tiểu bang… Với những đóng góp của mình, Eisenhower được các sử gia đánh giá là một trong 10 Tổng thống hàng đầu của Mỹ.

    chú thích 2: Wilson (28/12/1856 – 3/2/1924): Tên đầy đủ là Thomas Woodrow Wilson, Tổng thống thứ 28 của Hợp chúng quốc Hoa Kì. Trong nhiệm kì của ông, Chính phủ Mỹ đã thông qua nhiều đạo luật và các văn kiện pháp lí quan trọng, bao gồm Ủy ban Thương mại Liên bang, Luật Chống độc quyền Clayton, Luật Underwood, Luật Vay mượn nông trại Liên bang, đặc biệt là Hệ thống Dự trữ Liên bang.

    Harding (2/11/1865 – 2/8/1923): Tên đầy đủ là Warren Gamaliel Harding, Tổng thống thứ 29 của Mỹ. Mặc dù rất được mến chuộng trong thời gian ông cầm quyền, nhưng sau khi Harding qua đời, một số vụ bê bối mới được phanh phui như vụ Teapot Dome hay vụ ngoại tình với Nan Britton đã khiến danh tiếng của W. G. Harding sụt giảm nghiêm trọng và là một trong những nguyên nhân khiến Harding bị đánh giá là một trong những vị Tổng thống tệ nhất trong lịch sử Mỹ.

    Coolidge (4/7/1872 – 5/1/1933): Tên đầy đủ là John Calvin Coolidge, Jr., chính trị gia, luật sư, Tổng thống thứ 30 của Mỹ. Trong nhiệm kì của mình, ông đã khôi phục niềm tin của công chúng vào Nhà Trắng sau những vụ bê bối của chính quyền tiền nhiệm bằng việc ủng hộ sự bình đẳng giữa các chủng tộc, chủ trương một chính phủ bảo thủ, ít can thiệp sâu vào các hoạt động trong xã hội…

    Hoover (10/8/1874 – 20/10/1964): Tên đầy đủ là Herbert Clark Hoover, kĩ sư, doanh nhân, chính trị gia, Tổng thống thứ 31 của Mỹ. Không lâu sau khi Hoover nhậm chức, thị trường chứng khoán sụp đổ và Đại khủng hoảng kinh tế xảy ra. Hoover đã ban hành một loạt chính sách nhằm khôi phục lại nền kinh tế nhưng không mấy hiệu quả, khiến ông bị đánh bại bởi ứng cử viên Franklin D. Roosevelt của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1932.

    Truman (8/5/1884 – 26/12/1972): Tên đầy đủ là Harry S. Truman, Tổng thống thứ 33 của Mỹ. Ông đã thực hiện Kế hoạch Marshall để tái thiết nền kinh tế Tây Âu và đã sáng lập nên Học thuyết Truman và NATO.

    Cũng như thế, không ai có thể sỉ nhục hay quấy rầy bạn và tôi cả, trừ phi chúng ta để người ta làm như vậy.

    Gậy gộc và gạch đá có thể làm gãy xương tôi,

    Nhưng ngôn từ không bao giờ khiến tôi bị tổn thương.

    Bao đời nay, nhân loại đã nghiêng mình trước những người thánh thiện như đức Chúa Jesus, những người không giữ lòng căm hận với chính kẻ thù của mình. Tôi thường đứng trong Công viên Quốc gia Jasper ở Canada và ngắm nhìn một trong những ngọn núi đẹp nhất ở phương Tây, ngọn núi mang tên Edith Cavell, nữ y tá người Anh đã chết như một vị thánh trước họng súng của quân Đức, vào ngày 12 tháng Mười năm 1915. Cô ấy mắc tội gì? Cô ấy đã che giấu và nuôi những binh lính Pháp và Anh bị thương trong ngôi nhà của cô ấy ở nước Bỉ và giúp họ trốn sang Hà Lan. Khi vị linh mục người Anh bước vào buồng giam của cô, trong nhà tù quân sự tại Brussels vào buổi sáng tháng Mười năm ấy để chuẩn bị cho giây phút giã biệt cõi đời của cô, Edith Cavell đã nói hai câu mà sau này, hai câu nói ấy đã được ghi lên đồng thau và đá hoa cương: Tôi nhận ra là chỉ yêu nước thôi thì chưa đủ. Tôi còn phải không thù ghét hay cay nghiệt với bất cứ ai. Bốn năm sau, thi thể của cô được đưa về nước Anh và lễ tưởng niệm cô đã được tổ chức tại tu viện Westminster. Ngày nay, đối diện với Phòng trưng bày Chân dung Quốc gia ở London là một bức tượng bằng đá hoa cương, bức tượng của một trong những nhân vật bất hủ của nước Anh, người đã nói rằng: Tôi nhận ra là chỉ yêu nước thôi thì chưa đủ. Tôi còn phải không thù ghét hay cay nghiệt với bất cứ ai.

    chú thích: Phòng trưng bày Chân dung Quốc gia (National Portrait Gallery): Là phòng trưng bày nghệ thuật ở London, chứa bộ sưu tập chân dung của những người Anh nổi tiếng và quan trọng trong lịch sử. Mở cửa vào năm 1856, đây được xem là phòng trưng bày công cộng quốc gia đầu tiên dành riêng cho chân dung trên thế giới.

    Phương thức chắc chắn nhất để tha thứ và lãng quên kẻ thù của chúng ta, chính là dấn thân cho một lí tưởng nào đó vĩ đại hơn chính bản thân chúng ta. Thế thì những công kích và thù hằn mà chúng ta phải đối mặt, sẽ chẳng là gì nữa, vì chúng ta đã quên hết tất cả mọi thứ, ngoại trừ lí tưởng của chúng ta. Chẳng hạn, hãy xem xét một sự kiện vô cùng kịch tính, suýt chút nữa thì diễn ra ở cánh rừng thông của Mississippi vào năm 1918. Đó là một cuộc hành quyết! Laurence Jones(chú thích 1), một giáo viên và nhà truyền giáo người da màu, sắp sửa bị hành hình.

    Mấy năm trước, tôi đã đến thăm ngôi trường do Laurence Jones thành lập, trường Piney Woods Country và nói chuyện trước toàn thể học sinh. Ngôi trường ấy giờ đây đã nổi tiếng khắp cả nước, nhưng sự việc mà tôi sắp thuật lại thì xảy ra từ rất lâu rồi. Sự việc đó diễn ra vào những ngày tháng cao điểm của Chiến tranh Thế giới thứ Nhất. Vùng Mississippi khi ấy lan truyền tin đồn rằng quân Đức đang lôi kéo người da đen và kích động họ nổi dậy. Laurence Jones, kẻ sắp sửa bị hành hình, như tôi đã nói, vốn là người da đen và bị buộc tội giúp đỡ quân Đức, để lôi kéo những người cùng chủng tộc tham gia khởi nghĩa. Một nhóm người da trắng ở bên ngoài nhà thờ đã nghe Laurence Jones nói lớn với các con chiên của anh rằng: Đời là một cuộc đấu tranh mà mỗi người da đen đều phải mặc áo giáp và chiến đấu để tồn tại và thành công.

    Chiến đấu, áo giáp, thế là quá đủ rồi! Nhanh chóng rời đi trong đêm ấy, đám người trẻ tuổi đang bị kích động kia đã tập hợp và quay trở lại nhà thờ, trói nhà truyền giáo ấy lại và kéo lê anh trên đường chừng một dặm rồi đặt anh lên một đống củi, với những que diêm đã thắp sáng. Khi mọi thứ đã sẵn sàng để treo cổ và thiêu sống anh ấy cùng một lúc, thì ai đó hét lớn: Hãy để gã chết tiệt này nói trước khi chết cháy. Nói đi! Nói đi!. Đứng trên đống củi, với một sợi thòng lọng buộc quanh cổ, Laurence Jones đã nói về cuộc đời và lí tưởng của mình. Anh ấy tốt nghiệp Đại học Iowa vào năm 1907. Sự tử tế, uyên bác và khả năng âm nhạc đã khiến anh được mọi người trong khoa biết đến. Sau khi tốt nghiệp, anh đã từ chối đề nghị gây dựng sự nghiệp cho anh của một người chủ khách sạn và cũng từ chối một vị giàu có khi vị này muốn tài trợ cho anh học nhạc. Vì sao? Vì trong anh đang bùng cháy một khát vọng. Câu chuyện cuộc đời của Booker T. Washington đã truyền cảm hứng cho anh và khiến anh muốn dành cả cuộc đời để giáo dục những người nghèo khổ, mù chữ cùng chủng tộc với mình. Vì vậy, anh đã đến vùng vành đai lạc hậu nhất, mà anh có thể tìm được ở phương Nam, cách thành phố Jackson của tiểu bang Mississippi hai mươi lăm dặm về phía nam. Sau khi cầm cố chiếc đồng hồ đeo tay, để lấy 1,65 đô la, anh đã mở trường trong một khoảnh rừng trống, với bàn học làm từ phần gốc cây còn lại sau khi chặt bỏ phần thân trên. Laurence Jones nói cho những kẻ giận dữ đang chờ hành quyết anh biết về cuộc chiến mà anh đã trải qua, để dạy bảo những bé trai, bé gái chưa từng được đến trường và đào tạo chúng trở thành những nông dân, thợ máy, đầu bếp và quản gia tài ba. Anh kể về những người da trắng đã giúp anh xoay xở để lập nên ngôi trường Piney Woods Country, những người da trắng đã tặng anh đất, gỗ, lợn, bò và cả tiền bạc để giúp anh duy trì việc dạy học.

    Sau này, khi được hỏi rằng anh có căm ghét những người đã kéo lê anh trên đường, để đến chỗ hành quyết không, Laurence Jones đã trả lời rằng anh quá bận bịu với lí tưởng của mình, nên không căm ghét được ai cả, quá say mê điều còn vĩ đại hơn chính bản thân anh. Tôi không có thời gian để cãi cọ, anh nói, không có thời gian để tiếc nuối và không ai có thể buộc tôi phải hạ thấp tiêu chuẩn đạo đức của mình để ghét bỏ người đó cả.

    Khi Laurence Jones nói một cách chân thành nhưng hùng hồn để biện hộ cho lí tưởng của anh, chứ không phải cho bản thân anh ấy, đám đông bắt đầu dịu lại. Cuối cùng, một thành viên kì cựu của khối Liên minh miền Nam trước đây lên tiếng: Tôi tin là chàng trai này đang nói sự thật. Tôi biết những người da trắng mà cậu ấy đã nhắc đến. Cậu ấy đang làm một việc tử tế. Chúng ta sai rồi. Chúng ta nên giúp đỡ cậu ấy thay vì treo cổ cậu ấy. Nhân vật kì cựu của khối Liên minh miền Nam ấy đã chuyền chiếc mũ quanh đám đông và tạo ra một món quà là 52 đô la và 40 xu từ chính những kẻ đã tụ tập ở đây, để treo cổ người thành lập ngôi trường Piney Woods Country, người đã nói rằng: Tôi không có thời gian để cãi cọ, không có thời gian để tiếc nuối và không ai có thể buộc tôi phải hạ thấp tiêu chuẩn đạo đức của mình để ghét bỏ người đó cả.

    chú thích 1: Laurence Jones (21/11/1882 – 13/7/1975): Tên đầy đủ là Laurence Clifton Jones, nhà cải cách giáo dục, người sáng lập và Hiệu trưởng trường Piney Woods Country ở hạt Rankin, tiểu bang Mississippi. L. C. Jones đã dành cả cuộc đời của mình để hỗ trợ sự tiến bộ giáo dục của học sinh người Mỹ gốc Phi ở vùng nông thôn miền nam Mĩ. Ông cũng là tác giả của một số cuốn sách, bao gồm Up Through Difficulties (1910), Piney Woods and Its Story (1923) và The Bottom Rail (1933).L. C. Jones đã được Đại học Iowa công nhận vì những đóng góp của mình cho sự nghiệp giáo dục và nhận được Giải thưởng Silver Buffalo, phần thưởng cao quý nhất của Hội Hướng đạo sinh nam Mĩ (Boy Scouts of America).

    Từ mười chín thế kỉ trước, Epictetus đã chỉ ra rằng gieo nhân nào thì gặt quả ấy và bằng cách nào đó, số phận luôn bắt chúng ta phải trả giá cho những hành vi sai trái của mình. Về lâu về dài, Epictetus nói, mỗi người đều bị trừng phạt vì hành động xấu xa của mình. Người nào nhớ được điều đó thì sẽ không tức giận, không căm phẫn, không sỉ vả, không chửi bới, không xúc phạm và không căm ghét ai cả.

    Có lẽ không một ai trong lịch sử nước Mỹ từng bị công kích, bị căm ghét và bị lừa dối nhiều hơn Lincoln. Nhưng Lincoln, theo bản tiểu sử kinh điển của Herndon, không bao giờ phán xét người khác bằng lòng yêu ghét của cá nhân mình. Nếu người ta làm gì đó, thì ông ấy có thể hiểu rằng đối thủ của ông có thể làm việc đó như bất cứ ai. Nếu một người từng vu khống ông, hoặc cư xử tồi tệ với cá nhân ông, nhưng lại là người thích hợp nhất cho một vị trí nào đó, thì Lincoln sẽ bổ nhiệm người ấy vào vị trí kia ngay lập tức, như thể trao quyền hành cho một người bạn của ông vậy… Tôi không nghĩ là ông ấy sẽ cách chức ai đó, chỉ vì người ấy là kẻ thù của ông hay vì ông không thích người ấy.

    Lincoln bị một số người mà chính ông đã bổ nhiệm lên các chức vụ cấp cao công kích và lăng nhục, những người như McClellan, Seward, Stanton và Chase (chú thích 1). Nhưng theo Herndon, Lincoln vẫn tin tưởng các cộng sự của mình, vì: Không ai được ca ngợi vì những việc người đó đã làm hoặc bị phê bình vì những việc người đó đã làm hoặc không làm, bởi vì chúng ta đều chịu sự tác động của hoàn cảnh, của tình thế, của môi trường, của giáo dục, của các thói quen cố hữu và của sự di truyền đã định hình nên những con người như họ vốn thế và sẽ mãi mãi như thế.

    Có thể Lincoln đã nói đúng. Nếu tôi và bạn thừa hưởng các đặc điểm thể chất, tinh thần và tình cảm tương tự như những gì kẻ thù của chúng ta thừa hưởng, nếu cuộc đời cũng đối xử với chúng ta theo cách tương tự như đã đối xử với họ, thì chúng ta sẽ hành xử y hệt như họ. Có lẽ chúng ta không thể làm khác được. Như Clarence Darrow(chú thích 2) từng nói: Biết nhiều thì sẽ hiểu nhiều và không còn phán xét hay chỉ trích nữa. Vì vậy, thay vì căm ghét kẻ thù, hãy tiếc cho họ và cảm ơn Thượng đế vì cuộc đời đã không biến ta thành người như họ. Thay vì không ngừng chỉ trích và trả đũa kẻ thù của mình, hãy thấu hiểu, đồng cảm, giúp đỡ, tha thứ và cầu nguyện cho họ.

    chú thích 1: McClellan (3/12/1826 – 29/10/1885): Tức George Brinton McClellan, Thiếu tướng Liên bang miền Bắc trong Nội chiến Mỹ, Chỉ huy trưởng của quân đội Mỹ. Năm 1864, ông đại diện cho Đảng Dân chủ ra tranh cử chức Tổng thống nhưng thất bại trước Abraham Lincoln.

    Seward (16/5/1801 – 10/10/1872): Tức William Henry Seward, Thống đốc thứ 12 của tiểu bang New York, Thượng nghị sĩ và Ngoại trưởng Mỹ dưới thời các Tổng thống Abraham Lincoln và Andrew Johnson.

    Stanton (19/12/1814 – 24/12/1869): Tức Edwin McMasters Stanton, luật sư và chính trị gia người Mỹ, từng giữ chức Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ dưới thời Tổng thống Lincoln.

    Chase (13/1/1808 – 7/5/1873): Tức Salmon Portland Chase, chính trị gia, luật gia người Mỹ, Thống đốc thứ 23 của Ohio, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ.

    chú thích 2: Clarence Darrow (18/4/1857 – 13/3/1938): Tên đầy đủ là Clarence Seward Darrow. Ông không chỉ nổi tiếng trong lịch sử pháp luật Mỹ với vai trò một luật sư sắc sảo, tài giỏi mà còn được biết đến với tư cách là một diễn giả, nhà tranh luận và nhà văn.

    Tôi lớn lên trong một gia đình mà tối nào cũng đọc Kinh Thánh hoặc nhắc lại một câu trong Kinh Thánh rồi quỳ xuống, cầu nguyện cho cả gia đình. Tôi còn nghe văng vẳng bên tai tiếng cha tôi nhắc lại, trong một nông trại đơn độc ở Missouri, những lời sau đây của Chúa Jesus và những lời ấy sẽ tiếp tục được lặp đi lặp lại chừng nào cha tôi vẫn còn ấp ủ những quan niệm lí tưởng của mình: Hãy yêu thương kẻ thù, chúc phúc cho những người đã nguyền rủa các con, cư xử tử tế với những người ghét bỏ các con và cầu nguyện cho những người có ác ý và hành hạ các con.

    Cha tôi đã cố gắng sống đúng như những gì Chúa Jesus răn dạy và có được sự bình yên trong tâm hồn, mà nhiều bậc hoàng đế và các nhà lãnh đạo trên thế giới hằng kiếm tìm mà không thấy.

    Để có được sự bình yên và hạnh phúc, hãy nhớ Quy tắc thứ hai:

    Đừng bao giờ cố gắng trả đũa kẻ thù, vì nếu làm như thế, chúng ta sẽ làm tổn thương chúng ta nhiều hơn những thương tổn mà chúng ta gây ra cho họ. Hãy học tập Thống tướng Eisenhower: Đừng bao giờ phí phạm một phút nào để nghĩ về những người mà ta không ưa.
     

  • Chương 14: ĐỪNG LO VÌ KẺ VÔ ƠN

    Chương 14: Đừng lo vì kẻ vô ơn.

    Tôi mới gặp một doanh nhân người Texas từng nổi trận lôi đình. Tôi đã được cảnh báo rằng ngay mười lăm phút, sau khi ông ấy gặp tôi, ông ấy sẽ kể cho tôi nghe chuyện đó. Và ông ấy làm như thế thật. Sự việc khiến ông ấy nổi giận đã xảy ra từ mười một tháng trước, nhưng đến tận bây giờ, ông ấy vẫn bực bội. Ông ấy không thể nói đến chuyện khác. Ông ấy đã thưởng thêm cho ba mươi tư nhân viên của mình số tiền 10000 đô la trong dịp Giáng sinh, nghĩa là xấp xỉ 300 đô la một người, nhưng không một ai cảm ơn ông cả. Ông than phiền trong cay đắng: Tiếc là tôi không cho họ mỗi 1 xu thôi.

    Khổng Tử nói: Người đang trong cơn bực tức, thì luôn luôn chứa đầy chất độc. Người đàn ông này chứa nhiều chất độc đến mức, tôi thực sự cảm thấy thương hại ông ấy. Ông ấy khoảng 60 tuổi. Hiện nay, các công ty bảo hiểm nhân thọ chỉ ra rằng, trung bình, chúng ta sẽ sống được hơn 2 phần3 quãng thời gian chênh lệch giữa tuổi đời hiện tại và tuổi 80. Như vậy, người đàn ông này, nếu may mắn, có thể sống thêm khoảng mười bốn hoặc mười lăm năm nữa. Thế nhưng, ông ấy đã lãng phí gần một năm, trong số những năm tháng ít ỏi còn lại để chua chát và bực bội vì một việc đã rồi. Tôi thấy tiếc cho ông ấy.

    Thay vì đắm chìm trong bực bội và oán thán, đáng lẽ ông ấy nên tự hỏi vì sao mà ông không được đánh giá cao? Có thể là vì ông bắt nhân viên làm việc quá nhiều, mà lại trả lương quá ít. Có thể là vì họ coi số tiền thưởng dịp Giáng sinh, không phải là một món quà mà chính là tiền công lao động của họ. Có thể là vì ông hay chỉ trích và khó gần đến nỗi, không ai dám hoặc không ai muốn cảm ơn ông. Cũng có thể họ cho rằng ông thưởng thêm, là vì dù sao chăng nữa, phần lớn lợi nhuận đều bị đem đi đóng thuế mà thôi.

    Mặt khác, có thể là vì các nhân viên đó đều ích kỉ, xấu tính và không biết cách cư xử. Có thể thế này, mà cũng có thể thế kia. Tôi không biết chuyện đó nhiều hơn bạn. Nhưng tôi biết bác sĩ Samuel Johnson đã nhận định rằng: Lòng biết ơn là kết quả của việc được giáo dục chu đáo. Bạn không thể tìm thấy điều đó ở những kẻ thô lậu.

    Đây chính là vấn đề mà tôi đang cố gắng làm rõ: Người đàn ông đó đã mắc phải một sai lầm đau đớn của con người, đó là trông chờ vào lòng biết ơn. Ông ấy không hiểu rõ bản chất của con người.

    Nếu bạn cứu mạng một ai đó, bạn có mong người ta biết ơn không? Có thể. Tuy nhiên, Samuel Leibowitz, vốn là một luật sư nổi tiếng trước khi trở thành thẩm phán, đã cứu bảy mươi tám người khỏi bị tử hình trên ghế điện. Bạn thử đoán xem! có bao nhiêu người trong số đó đã dừng lại để cảm ơn Samuel Leibowitz hoặc không ngại gửi tặng ông một chiếc thiệp Giáng sinh? Bao nhiêu người? Bạn đoán xem… Đúng vậy, không một ai cả.

    Chúa Jesus đã chữa khỏi cho mười kẻ mắc bệnh hủi trong một buổi chiều, nhưng có bao nhiêu người trong số đó đã dừng lại để cảm ơn Người? Chỉ có đúng một người. Bạn đọc kinh của Thánh Luke sẽ rõ. Khi Chúa Jesus đi xung quanh các môn đồ của Người và hỏi: Chín người kia đâu rồi? thì biết rằng bọn họ đã chạy đi hết rồi. Đi mất hút mà không hề cảm ơn! Hãy để tôi hỏi bạn câu này: Vì sao bạn và tôi, hay vị doanh nhân người Texas kia nữa, phải trông mong người khác cảm ơn vì những ân huệ của chúng ta, những ân huệ bé tí teo so với những gì Chúa Jesus đã trao đi?.

    Và lại nói đến vấn đề tiền bạc! Vâng, vấn đề đó thậm chí còn vô vọng hơn. Charles Schwab kể với tôi rằng ông ấy từng cứu một thủ quỹ ngân hàng, khi người này dùng tiền của ngân hàng để đầu tư chứng khoán. Schwab đã đền bù thiệt hại, để cứu người đàn ông đó khỏi bị ngồi tù. Viên thủ quỹ đó có biết ơn Schwab không? Ồ, có đấy, nhưng chỉ trong một thời gian ngắn. Sau đó, anh ta chống lại Schwab, sỉ vả và công kích ông, người đã cứu anh ta khỏi nhà giam.

    Nếu bạn tặng thân quyến 1 triệu đô la, bạn có trông mong người đó biết ơn bạn không? Andrew Carnegie đã làm như thế. Nhưng nếu Andrew Carnegie có thể đội mồ sống dậy, thì ông ấy hẳn sẽ rất sốc khi biết người bà con kia nguyền rủa ông! Vì sao ư!? Bởi vì lão Andrew đã quyên góp 365 triệu đô la cho các tổ chức từ thiện, mà chỉ cho tôi mỗi 1 triệu đô la, như người đó giải thích.

    Là như thế đấy! Bản chất của con người luôn luôn như thế và có lẽ sẽ không bao giờ thay đổi trong suốt cuộc đời. Vậy thì tại sao chúng ta không chấp nhận điều đó? Tại sao lại không nhìn nhận nó một cách thực tế như cụ Marcus Aurelius, một trong những người thông thái nhất từng cai trị đế chế La Mã.

    Vào một ngày nọ, cụ viết trong nhật kí rằng: Hôm nay, ta sẽ gặp những người nói rất nhiều, những kẻ ích kỉ, tự cao tự đại và vô ơn. Nhưng ta sẽ chẳng lấy làm ngạc nhiên hay phiền toái, vì chẳng thể hình dung nổi thế giới sẽ ra sao, khi không có những kẻ như vậy.

    Thật có ý nghĩa phải không nào? Nếu chúng ta cứ đi đi lại lại và cằn nhằn về sự vô ơn thì ai là người có lỗi chứ? Đó là bản chất của con người hay là vì chúng ta không hiểu gì về bản chất của con người? Đừng trông chờ vào lòng biết ơn. Như vậy, nếu thi thoảng, chúng ta được ai đó biết ơn thì đấy sẽ là một bất ngờ thú vị. Nếu không được biết ơn thì chúng ta cũng sẽ chẳng thấy khó chịu.

    Đây là luận điểm đầu tiên mà tôi muốn nhấn mạnh trong chương này: Sự vong ân của con người là điều rất tự nhiên. Vì thế, nếu chúng ta cứ trông chờ vào lòng biết ơn của ai đó, thì chúng ta sẽ rất dễ bị đau đầu.

    Một người phụ nữ ở New York mà tôi quen luôn luôn phàn nàn vì cô đơn. Không người thân nào của bà ấy muốn đến gần bà và điều đó chẳng hề khó hiểu. Nếu bạn đến thăm bà, bà sẽ kể lể hàng tiếng đồng hồ về những việc mà bà đã làm cho các cháu họ khi chúng còn nhỏ: nào là chăm sóc chúng khi chúng lên sởi, mắc bệnh quai bị, bệnh ho gà; nào là nuôi dưỡng chúng hàng năm trời; nào là giúp một đứa vào học ở trường thương mại; lại còn nuôi một đứa khác đến tận lúc nó đi lấy chồng.

    Những người cháu đó có tới thăm bà không? Ồ, có chứ, thi thoảng họ vẫn đến vì bổn phận. Nhưng họ chẳng thích thú gì những chuyến thăm này. Họ biết mình sẽ phải ngồi hàng tiếng đồng hồ, để nghe những lời trách móc bóng gió. Họ sẽ phải chịu đựng, vô số lời phàn nàn chua chát và tiếng thở dài oán hờn. Đến khi không còn đủ sức để dọa dẫm, đe nẹt hay ép buộc các cháu tới thăm mình, bà lại dùng một trong số các bùa chú: lên cơn đau tim.

    Có thật là bà bị đau tim không? Ồ, thật đấy. Các bác sĩ bảo rằng bà bị thần kinh tim do hồi hộp. Tuy nhiên, bác sĩ cũng bảo rằng căn bệnh này của bà không có thuốc chữa, vì nó xuất phát từ cảm xúc. Người phụ nữ ấy thực sự muốn được yêu thương và được chú ý. Nhưng bà ấy lại gọi đó là lòng biết ơn. Và bà ấy sẽ không bao giờ được biết ơn hay được yêu thương, vì bà ấy đòi hỏi những thứ đó. Bà ấy nghĩ đó là thứ mà bà phải được hưởng.

    Có hàng ngàn người phụ nữ giống như thế, những người suy nhược vì sự vong ân, sự cô đơn và sự thờ ơ. Họ mong được yêu thương, nhưng cách duy nhất trên thế gian này mà họ có thể hi vọng để được yêu thương chính là ngừng đòi hỏi điều đó và bắt đầu cho yêu thương đi mà không mong nhận lại.

    Có phải điều này nghe như một thứ chủ nghĩa lí tưởng mơ hồ, hão huyền và phi thực tế không? Không hề. Đấy chỉ là một lẽ phải thông thường. Đấy là phương thức hữu hiệu, để chúng ta tìm kiếm thứ hạnh phúc mà chúng ta hằng mong đợi. Tôi biết rất rõ, vì tôi đã thấy điều đó xảy ra trong chính gia đình mình. Cha mẹ tôi trao đi, vì họ cảm nhận được niềm vui khi giúp đỡ người khác. Chúng tôi rất nghèo, lúc nào cũng nợ nần chồng chất. Nhưng ngay cả khi khốn khó, cha mẹ tôi vẫn luôn xoay xở, để mỗi năm gửi một khoản tiền cho trại trẻ mồ côi Christian Home ở Council Bluffs, Iowa. Cha mẹ tôi chưa bao giờ đến thăm trại trẻ đó. Chắc chẳng có ai trực tiếp cảm ơn hai người, vì những món quà của họ, ngoại trừ những lời cảm ơn trong thư, nhưng họ vẫn hào phóng cho đi vì họ sung sướng khi giúp đỡ được bọn trẻ, mà không hề mơ ước hay chờ đợi được đáp lại bằng thái độ biết ơn.

    Khi không còn sống cùng cha mẹ, mỗi dịp Giáng sinh, tôi đều gửi cho hai đấng sinh thành một tấm séc và giục họ hãy mua sắm vài món đồ đắt tiền cho bản thân. Nhưng hiếm khi cha mẹ tôi làm như thế. Vài ngày trước Giáng sinh, khi tôi trở về nhà, cha tôi bảo rằng họ đã mua than và nhu yếu phẩm cho một góa phụ nào đó trong thị trấn, vì bà ấy đông con nhưng lại chẳng có tiền để mua đồ ăn và nhiên liệu. Họ đã vui sướng biết bao khi trao đi những món quà ấy. Đó là niềm vui của việc cho đi mà không hề trông mong được đáp lại bằng bất cứ thứ gì!

    Tôi tin rằng cha tôi hội tụ gần như đầy đủ những tiêu chuẩn, mà Aristotle mô tả về một người lí tưởng, người xứng đáng được hạnh phúc nhất: Người lí tưởng cảm thấy vui sướng khi giúp đỡ người khác nhưng lại xấu hổ khi để người khác giúp đỡ mình, vì ban ơn cho người khác là dấu hiệu của sự cao thượng còn nhận ơn là dấu hiệu của sự kém cỏi.

    Đây là luận điểm thứ hai mà tôi muốn nhấn mạnh trong chương này: Nếu chúng ta muốn tìm thấy hạnh phúc, hãy thôi suy nghĩ về lòng biết ơn hay sự vô ơn và cứ cho đi, vì trong lòng cảm thấy sung sướng khi được cho đi.

    Một vạn năm qua, các bậc phụ huynh vẫn thường nổi trận lôi đình khi con cái của họ vong ân bội nghĩa. Ngay cả vua Lear, trong vở kịch của Shakespeare cũng thốt lên: Có một đứa con bất hiếu thì còn sắc hơn nanh rắn độc!

    Nhưng làm sao con cái có lòng biết ơn, nếu chúng ta không dạy chúng sống như thế? Vô ơn là điều rất tự nhiên, giống như cỏ dại vậy. Biết ơn lại giống như hoa hồng, phải được tưới nước, bón phân, chăm sóc, yêu thương và bảo vệ.

    Nếu con cái của chúng ta sống bạc bẽo thì ai là người có lỗi? Có lẽ là chúng ta. Nếu chúng ta không bao giờ dạy con bày tỏ lòng biết ơn với người khác, làm sao chúng ta có thể kì vọng rằng con sẽ biết ơn chúng ta?

    Một người đàn ông mà tôi quen sống ở Chicago có lí do để than phiền về sự vô ơn của mấy cậu con riêng. Ông ấy làm việc cực khổ trong một xưởng sản xuất hộp, hiếm khi kiếm được hơn 40 đô la 1 tuần. Ông lấy một góa phụ và bà ấy thuyết phục ông vay mượn tiền bạc, để cho hai cậu con trai đã lớn của bà đến trường. Với đồng lương 40 đô la 1 tuần, ông ấy phải chi trả cho tiền thức ăn, tiền thuê nhà, tiền nhiên liệu, tiền quần áo và cả khoản nợ nữa. Ông sống như thế trong suốt bốn năm trời, làm việc như cu li và không bao giờ ca thán

    .

    Ông ấy có nhận được lời cảm ơn nào không? Không. Vợ ông ấy mặc định rằng, đó là chuyện đương nhiên và mấy cậu con trai của bà ấy cũng thế. Họ không bao giờ hình dung, họ đã mắc nợ người cha dượng của mình cái gì, ngay cả một lời cảm ơn!

    Ai mới là người có lỗi? Các cậu con trai ư? Đúng vậy, nhưng lỗi của bà mẹ thậm chí còn lớn hơn. Bà ấy nghĩ rằng thật đáng xấu hổ khi áp đặt ý thức về lòng biết ơn lên những mảnh đời còn rất trẻ. Bà ấy không muốn các con mình, mang theo món nợ mà bước vào đời. Vì thế, bà ấy không bao giờ nghĩ đến việc nói rằng: Dượng thật tuyệt vời khi giúp các con được đi học!. Thay vào đó, bà ấy lại ra vẻ: Ồ, ít nhất là ông ta còn làm được việc ấy.

    Bà ấy nghĩ rằng, mình đang để các con được tự do. Nhưng trên thực tế, bà đang để con bước vào đời với một suy nghĩ nguy hiểm là đời phải nuôi sống chúng.

    Và đó đúng là một suy nghĩ nguy hiểm, vì một trong số những cậu con trai đó đã cố gắng mượn tiền của ông chủ và cuối cùng thì phải vào tù!

    Chúng ta phải nhớ rằng! chúng ta nuôi dạy con cái thế nào, thì chúng sẽ thành người như thế. Chẳng hạn, em gái của mẹ tôi, dì Viola Alexander, ngụ tại số 144, đại lộ West Minnehala, thành phố Minneapolis, là ví dụ điển hình về một người phụ nữ không bao giờ có lí do nào để phàn nàn về sự vô ơn của các con. Khi tôi còn nhỏ, dì Viola đã đưa cả mẹ đẻ lẫn mẹ chồng về nhà dì, để tiện chăm sóc. Tôi có thể nhắm mắt lại và hình dung ra cảnh hai bà lão ngồi trước đống lửa trong ngôi nhà ở giữa trang trại của dì Viola. Họ có trục trặc gì với Viola không? Ồ, tôi nghĩ là thường xuyên ấy chứ! Nhưng bạn sẽ chẳng bao giờ đoán ra điều đó, nếu chỉ xem xét thái độ của dì. Dì yêu thương cả hai người mẹ già, thế nên, dì chăm sóc họ, chiều chuộng họ và khiến họ cảm thấy như đang ở nhà mình. Thêm vào đó, dì có đến sáu đứa con, nhưng dì không bao giờ nghĩ rằng mình đang làm việc gì đó đặc biệt cao cả hay xứng đáng được ngợi ca, vì đã đưa hai bà lão đó về nhà mình. Đối với dì, đó là một việc tự nhiên, một việc đúng đắn, việc mà dì muốn làm.

    Bây giờ, dì Viola ở đâu? Dì tôi góa chồng hơn hai mươi năm nay rồi và đã có năm người con trưởng thành, ra ở riêng. Mấy đứa đấy đều giành phần nuôi mẹ, đều muốn dì đến sống với chúng. Các con của dì đều yêu mẹ, yêu vô cùng. Đó có phải là lòng biết ơn không? Vô lí! Đó là tình yêu, một tình yêu vô bờ bến. Những đứa trẻ đó đã hít thở bầu không khí ấm áp và rực rỡ của sự tử tế ngay từ thuở ấu thơ. Có gì lạ đâu khi giờ đây, tình thế đảo ngược lại: Chúng trao yêu thương lại cho mẹ mình?

    Vì thế, hãy nhớ rằng, để nuôi dạy được những đứa trẻ có lòng biết ơn, bản thân chúng ta cũng phải biết ơn. Hãy nhớ rằng bình nước nhỏ có tai lớn và để ý lời ăn tiếng nói của mình.

    chú thích: Bình nước nhỏ có tai lớn (Little pitchers have big ears): Là một câu tục ngữ, ý nói trẻ con thường nghe lỏm và hiểu người lớn nói gì nên cần cẩn trọng khi nói chuyện trước mặt trẻ con.

    Chẳng hạn, nếu lần tới, ta định xem thường lòng tốt của ai đó mà khi ấy, con cái chúng ta cũng có mặt thì hãy dừng lại. Đừng bao giờ nói rằng: Nhìn mấy cái khăn rửa bát mà em Sue tặng nhân dịp Giáng sinh này! Em ấy tự tay đan lấy đấy! Thế là em ấy chả mất đồng nào để mua cả!. Nhận xét này có thể chẳng mấy quan trọng với chúng ta, nhưng bọn trẻ đã nghe thấy. Vì vậy, thay vào đó, chúng ta nên nói rằng: Nhìn xem, em Sue đã mất hàng tiếng đồng hồ để làm ra mấy thứ này để tặng chúng ta nhân dịp Giáng sinh! Em ấy không phải quá tuyệt vời ư? Phải viết thư cảm ơn em ấy ngay mới được. Và các con của chúng ta sẽ vô thức hấp thụ thói quen khen ngợi và trân trọng đó.

    Để tránh bực bội và lo nghĩ về sự vô ơn, đây là Quy tắc thứ ba:

    a. Thay vì lo nghĩ về sự vô ơn, hãy mong chờ nó. Hãy nhớ rằng Chúa Jesus đã chữa khỏi cho mười kẻ mắc bệnh hủi trong một ngày mà chỉ có đúng một kẻ cảm ơn Người. Tại sao chúng ta lại mong được người khác biết ơn hơn những gì mà Chúa Jesus đã nhận được chứ?

    b. Hãy nhớ rằng cách tốt nhất để tìm thấy hạnh phúc, không phải là trông chờ vào lòng biết ơn, mà là cho đi vì cảm thấy vui sướng khi được cho đi.

    c. Hãy nhớ rằng lòng biết ơn là phẩm chất được vun trồng. Thế nên, nếu muốn con cái chúng ta có lòng biết ơn, thì chúng ta phải giáo dục con về lòng biết ơn.
     

  • Ánh sáng rọi tâm can

    Chúng ta có thật sự cần nhiều ánh sáng đến mức phải dùng đến pin năng lượng mặt trời ? Tôi không nói về anh sáng dưới góc độ khoa học hay bất kỳ ngành nghề nào, mà chỉ nói đến các quan sát thông thường hằng ngày trong sinh hoạt, thứ thật sự chiếm thể tích sự bận tâm thật sự nhiều nhất. Tôi nghĩ có ba công dụng thật sự của ánh sáng trong sinh hoạt. Một là để thể hiện sự có mặt của vật thể nào đó trong không gian cụ thể, hai là để xem chi tiết kỹ lưỡng của một vật thể kích thước nhỏ, và ba là sự sáng tác động đến tổng thể của toàn bộ không gian sống. 

    Tôi tin rằng loại công dụng thứ ba là quan trọng nhất, khi ánh sáng được điều phối hài hòa thì hai công dụng còn lại sẽ chiếm thể tích thấp đi rất nhiều. Đầu tiên, sự tối tăm của không gian sống đi ra từ khoảng trống, sự nhồi nhét đồ đạc làm bóng tối xâm chiếm nhiều hơn, sự thật này đúng luôn cả với tính khi của người ở bên trong. Những khoảng tối làm con người có cảm giác về sự không biết, họ luôn cố gắng soi rọi xung quanh nhiều nhất có thể mà không nhận ra chính họ mang bóng tối vào thông qua sự tích trữ đồ dùng không cần thiết. Vấn đề đôi khi còn nằm ở sự phân bổ và bố trí đồ vật trong nhà. Tôi thấy rằng, phải có một khoảng trống mà đường biên của chúng rộng đủ lớn để ánh sáng làm bệ đỡ tỏa đi khắp nơi, một cái chóa đen vô hình mang tên không gian. Ý tôi là mọi đồ vật nên được đưa ra đường biên hay một ranh giời giữa các khoảng chuyển tiếp công năng của không gian, tạo ra các hốc trống đủ lớn và đưa ánh sáng vào đó tạo ra một hiệu ứng tôi gọi là chóa đèn vô hình. Không nhất thiết nó phải nằm trung tâm theo nghĩa hình học, đơn giản nó phải đủ rộng và ánh sáng trực tiếp đi vào càng ít bị ngăn chặn càng tốt. Thậm chí, nếu sự sắp xếp đồ đạc trong nhà hợp lý, những thứ cần được nhìn rõ nằm gần hốc sáng này, còn những vật kém ưu tiên nhìn thấy sẽ đưa ra xa so với hốc này. 

    Đừng quên rằng phía cuối đường đi của các hốc sáng có thể đan xen với các đoạn đi các hốc sáng khác và cần được tính tới để tối ưu hóa sự nhìn thấy này. Các không gian mang tính công năng chính chỉ cần một số ít các hốc sáng cùng chóa vô hình ấy là đủ mà thậm chỉ không cần đến các loại đèn hiện đại cường độ cao. Ngoài ra, khi nhìn ánh sáng lan đi bao phủ đều đặn, tức rằng ta nhìn thấy sự sống trong ánh sáng, các mảng sáng không đồng nhất về cường độ, cái cảm giác thu hút hấp dẫn là có thật khi sống ở đó. Tuy nhiên, sẽ có một bước đêm tâm lý và cả thị giác khi bước vào các không gian như vậy. Chúng ta sẽ có phần thấy tối vì mắt chưa kịp điều tiết còn tâm lý có phần lo lắng về cái chưa biết được gán cho nỗi sợ tối. Vượt qua ngưỡng này, con người bình tâm hơn và mắt nhìn rõ hơn, sự dễ chịu thực sự sẽ ùa vào làm dễ chịu cả bên trong lẫn bên ngoài. Lúc đó, chúng ta sẽ có cái nhìn là cái nhìn tổng thể, cái nhìn của thực thể sống chứ không phải căng mắt lên nhìn vào các tiểu tiết gây hỗn loạn tâm lý và cả thị giác. Thể nghiệm thật sự những gì tôi nói là không khó, sau khi cúp điện bạn sẽ vô cùng khó chịu, nhưng nếu nằm im đủ lâu và chậm rãi mở mắt, tin tôi đi nó thật sự làm bạn thay đổi suy nghĩ về nhu cầu ánh sáng thật sự trong không gian sống của mình. Ánh sáng vàng trắng hay màu nào không còn quan trọng, vì mức dộ vừa phải được phân bổ đi cùng dòng tâm lý được điều tiết hài hòa theo ánh sáng làm cách nhìn thế giới cũng khác đi.

    Con người muốn đồng nhất tất cả thành tiêu chuẩn của mình, ánh sáng thành một nạn nhân tiếp theo của họ. Chúng ta muốn sự thấy phải như nhau ở mọi ngóc ngách trong nhà, tránh xa bóng tối trong khi chúng là một phần song hành với ánh sáng. Kết quả là ánh sáng bị cưỡng đoạn sự sống của mình, căn nhà trở nên một bản nhạc đơn sắc không còn hài hòa. Kết quả là mắt bị thu hút liên tục ở khắp hình ảnh xung quanh làm chúng không thật sự trụ vào đâu, luôn căng mình lên để cánh giác sự biết do ánh sáng bật lên khắp nơi. Nghe có quen không, đó chính xác là cách chúng ta đang sống cuộc đời mình còn gì?

    Một luồng ánh sáng thật ra luôn sống hay tạo cảm giác sinh động nếu cường đồ cùng độ rộng khoảng trống vừa phải. Tức rằng nó phải vừa đủ thỏa mãn sự nhận diện vật thể khi mắt ở trạng thái ôn hòa sau khi chuyển vùng không gian, nhận thức về trật tự trong không gian đó sẽ được thâm nhập ở mức tổng thể và cả các chi tiết vừa đủ mà không dẫn đến tiểu tiết làm mắt xáo động. Người thủ hưởng sẽ có một khoảng thời gian làm quen với tâm lý của vùng đất mới, nhìn đủ bao quát để không mơ hồ và biết phải di chuyển ra sao nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về thứ gì đó gây chú ý với họ. Ở đây tôi chỉ đề cập ở mức tổng quan, còn thể nghiệm thực còn dựa vào nhiều yếu tố, vật liệu và tổng thể bố trí không gian là hai thứ quan trọng hàng đầu trong những quan sát của bản thân tôi. 

    Tôi nêu ra điều này vì ánh sáng hay bất kỳ thứ gì được điều hướng trong không gian sống phải mang đến một sức sống ở mức độ nào đó, tôi tin nó sẽ làm cho người sống trong đó có thêm nguồn sống. Kích thích thị giác tự nhiên sẽ xảy ra với một nguồn sáng sống, chúng không gây kích động làm mắt đảo liên, cũng không mang đến sự buồn chán hay u tối đến mức không còn nhận rõ hình hài. Ánh sáng sống cũng đưa trạng thái con người về lại với sự nghiêm tục hơn, họ chú tâm trong di chuyển, nhìn ngó kỹ lượng nhưng ở mức độ bao quát. Khi tôi nói bao quát tức là tiếp nhận hình ảnh ở các mức ưu tiên khác nhau nhưng trọn vẹn cả không gian đang ở đó. Ánh sáng chết khiến người ta đảo điên với mớ dữ liệu liên tục ùa vào, các phản ứng hay quá trình nhận thức không gian trở nên hời hợt, mang đến cảm giác phản xạ không chân thật chứ không phải mạch lạc trọn vẹn. Chúng thôi thúc hoạt động của nhận thức nhưng với nhịp điệu mất kiểm soát, lạ thấy cái chết lại mang về sự hoạt động liên tục phải không ? Chết ở đây giống với việc không có gì thật sự mới xảy ra, cái chết của nhận thức, ta có thấy nghe nhìn nhưng không có gì đọng lại, như một chiếc máy quay phim hay ghi âm mà không làm gì khác ngoài record lại những gì chứng kiến. Sống và chết nằm ở chỗ hành vi chìm sâu bên dưới nhận thức, không phải ở phản xạ của một bộ não tê liệt bởi quá nhiều dữ liệu kích thích ùa vào.

    Ánh sáng trong đô thị bị đứt gãy do sự chen chút, chúng đan xen hỗn loạn vào nhau tạo nên sự lung tung hơn là sinh động, Chính vì vậy, người sống trong đó không còn cách nào khác là dùng các nguồn sáng cường độ cao để chiếu sáng cục bộ làm lấn áp sự hỗn loạn. Một con cóc đang ngồi trong hang cạnh hồ nước nóng, mỗi ngày nó đi lên đỉnh núi cao và tự hào đem về nhà một tảng băng làm mát ngôi nhà cho già đình, dù tảng băng tan dần khi về đến nơi nhưng cũng đủ làm cả nhà cóc vui đùa nhảy cẫng lên. Loài người và câu chuyện ánh sáng đô thị có lẽ cũng như vậy, đem một thứ chết về nhà để xoa dịu trong phút chốc. Nhưng tôi tin rằng dù ở bất kỳ đâu, ánh sáng sống cũng khôi phục mang lại sức sống, như cây dại mọc trên sườn núi lửa che mát cho nhà cóc. Có những vùng đất chết, hỗn loạn, nhưng sự sống thì cần kiên nhẫn và trật tự, với ánh sáng là cường độ và sự phân bổ tổng thể của chính ánh sáng cùng với mọi vật trong nhà. Sức sống luôn mãnh liệt hơn sự hỗn loạn, ánh sáng sống sẽ không lần áp các quầng ánh sáng chết xung quanh mà bao phủ ôm lấy rồi đồng nhất chúng sống trở lại. 

    Tôi không có ví dụ điển hình nào về những thứ tôi nói ở trên, chỉ có trãi nghiệm bản thân trong ngôi nhà nhỏ. Tôi đưa đồ đạc ra các đường ranh giới, tường hay các biên vô hình do các vật lớn quan trong tạo nên. Ánh sáng thật sự di chuyển trong nhà không hề đơn điệu, tôi hứng các hắt sáng rồi đặt những vật đang nằm trong tối vào đó, vậy là công năng của sáng không phải do nó tạo ra mà cả chính những sự đi vào, bổ sung xung quanh nương theo đó mà hình thành. Vai trò phận sự con người trên đời có lẽ cũng vậy, chúng ta sẽ sống rồi mọi thứ sinh ra có thể không phải do riêng bản thân ta, mà còn là sự có mặt hay xuất hiện của sinh thể khác.

    Khi tôi hướng về ánh sáng sống, bóng tối cũng hiện hình song hành bổ trợ. Khi viết tới đây, tôi nằm nghỉ nhìn bóng cái cột nhà in trên tường, nó thật sinh động đi ra cùng ánh sáng sống mà cây cột nhà đón nhận, bóng tối cũng sống như người bạn ánh sáng của nó. Chúng không dồn lại thành hình học cố định mà cũng tỏa ra giảm dần mật độ như ánh sáng, các nguồn sáng mạnh không tạo được cảm giác này của bóng tối. 

    Tôi nhìn ra xung quanh, mọi thứ thật thú vị như cuộc trò chuyện sáng tôi trong nhà đang diễn ra, chúng kể cho nhau nghe mình đến từ đâu và cấu tạo ra sao. Thông qua va chạm với ánh sáng, chúng thấy bóng tối của mình, nhận ra chính mình rõ nét hơn và tương tác với mọi thứ xung quanh. Nhận thức của tôi dịch chuyển theo chúng, có những bí mật được giải thích cũng có vài điều kỳ lạ xảy ra thông qua sức sống bật dậy từ ánh sáng. 

    Sự nhìn thấy tổng thể thú vị hơn nhiều căng mình lên để nắm mắt toàn bộ hình thức bên ngoài, ta có thể cắt nghĩa nó nhưng không bao giờ nhận ra sự dịu dàng của ánh sáng giá trị tới chừng nào. Chúng nhắc ta về sống và chết song hành, sống chết cũng đẹp như nhau, chuyển hóa cho nhau và hiện hình cùng nhận thức chìm sâu bên dưới lớp vỏ tham lam muốn nuốt trọn tất cả. Sự nhìn vừa đủ nhờ ánh sáng sống như năng lượng thúc đẩy nhận thức tiếp diễn, khám phá vạn vật ngay tại chỗ và nhìn ra cách vận hành sâu nhất mà không tìm ở đâu xa xôi.

    Thật thích khi chơi đúa cùng ánh sáng, thứ hiện ra đằng sau chúng nói lên nhiều điều. Dòng nước, hòn đá và cả nội tậm đều hiện ra rõ ràng khi ánh sáng chếu vào. Ánh sáng chết không làm được điều này, chúng đồng nhất và chăn dắt tất cả thành cùng một dạng thức, sự va chạm võ ra cái đẹp của tương tác không còn, ánh sáng bị bóng tối con người lấn áp nên chúng lấn áp ngược lại nhận thức và nặng lực nhìn ra nội hàm của mọi thứ xung quanh. Ánh sáng chết giống các đánh giá chi tiết đến mức kỳ lạ về sinh thể dựa trên cái tiêu chuẩn đồng dạng, không còn thấy sự sống khi soi rọi vào, một sinh thể trở thanh mớ từ ngữ chết sáo rỗng. Cũng có thể loài người đang dần sáo rồng rồi chết dần bên trong.

    Ánh sáng luôn đại diện cho nhận thức rõ ràng của nhân loại, cho lòng tốt bản thể tự nhiên bên trong mỗi người, nhưng khi bị đồng hóa thì chỉ còn lại các bóng tối dày đạc mang dạng hình nhàm chán. Như bất kỳ thứ gì khác có sức sống, khi bị lạm dụng và mất trật tự hay mức độ thái quá trong phân bổ sức sống, chúng trở nên hỗn loạn. Càng loạn càng đòi hỏi, càng đòi hỏi lại loạn lên đi tìm. Bạn có tìm thấy một món đồ trong một bãi rác dù cho mặt trời ở cạnh bên, hay sẽ bị thiêu đót trong sự thừa mức trên hành trình đòi hỏi mặt trời của đời mình.

    Một sự thật hiển nhiên, khi ánh sáng trở nên hỗn loạn, thực tại bạn cho rằng đang tiếp nhận có còn chân thật, não bộ ta có đủ tiến hóa hay nó đang bị bóp méo về hướng lụi tàn của nhận thức. Thích nghi nhưng lại dẫn đến thụt lùi trong quá trình nhận thức thế giới. Chúng ta đang tự tạo ra các vấn đế, phương pháo được sinh ra từ sự không cần thiết, thứ sinh ra vấn đề ấy, mọi sai lầm cứ thế chồng lên nhau chứ không làm thay đổi để đi về phía sự sống.

    Tôi không muốn bạn tạo ra những phát kiến hay nhận thức triết học mới mẻ, mà nhìn rõ lại sâu bên trong con người mình, sắp xếp lại các tần suy tưởng của ta về sự tồn tại này. Thế gian có đủ nhà để ở rồi, vấn đề không phải xây mới, mà thu xếp lại chúng và đưa ánh sáng sống vào ngôi nhà và cuộc đời bạn, cũng có thể xây mới một ngôi nhà sống, chuyện dó tôi chưa thể nói rõ lúc này.

    Gà gáy rồi, ánh sáng giờ

    Mang theo cả bóng tối lờ mờ tỏ

    Sáng tối nhảy điệu cùng gió

    Thấy mọi điều, đêm về có thấy Ta ?

    Bừng sáng bóng quế hồn ma

    Chạy vội vã hát ca không lối về

    Ánh sáng giờ cũng lê thê

    Đông Tây Nam Bắc mãi mê tuyệt tình

  • Chương 7: ĐỪNG ĐỂ SÂU BỌ LÀM BẠN GỤC NGÃ.

    Chương 7: Đừng để sâu bọ làm bạn gục ngã.

    Đây là một câu chuyện kịch tính mà có lẽ tôi sẽ nhớ mãi trong suốt phần đời còn lại. Người kể cho tôi nghe câu chuyện này là Robert Moore ở số 14, đường Highland, thị trấn Maplewood, tiểu bang New Jersey.

    Tôi đã học được bài học lớn nhất trong cuộc đời mình vào tháng Ba năm 1945, ông ấy nói, Tôi học được điều đó khi đang ở ngoài khơi của vùng biển Đông Dương, ở độ sâu 276 feet (Chú thích 1) so với mặt nước biển. Tôi là một trong tám mươi tám người trong con tàu ngầm Baya S.S. 318. Thông qua ra đa, chúng tôi phát hiện ra có một chiếc tàu nhỏ của quân Nhật đang tiến đến. Lúc trời sắp sáng, chúng tôi lặn xuống để tấn công.

    Chú thích 1: Feet (hay foot): Là đơn vị đo chiều dài được sử dụng phổ biến ở một số quốc gia như Anh, Mĩ, Canada… Tùy từng thời kì và từng quốc gia mà chiều dài của một foot có sự khác nhau, dao động trong khoảng từ 1/3 đến 1/4 của 1 mét. Năm 1958, Mĩ và các nước trong Khối Thịnh vượng chung Anh đã thống nhất 1 yard bằng 0,9144 mét, 1 foot bằng 1/3 yard bằng 0,3048 mét. Trong văn cảnh này, 276 feet tương ứng với khoảng 84 mét.

    Qua kính tiềm vọng, tôi thấy một con tàu hộ tống khu trục (Chú thích 1), một tàu chở dầu và một tàu thả thủy lôi. Chúng tôi phóng ba quả ngư lôi về phía con tàu hộ tống khu trục, nhưng không trúng đích. Có rắc rối gì đó trong hệ thống động cơ của quả ngư lôi. Chiếc tàu hộ tống khu trục không hề hay biết gì về việc nó vừa bị tấn công nên vẫn tiếp tục di chuyển. Chúng tôi đã sẵn sàng để tấn công chiếc tàu cuối cùng, tàu thả thủy lôi, thì đột nhiên nó chuyển hướng và tiến thẳng về phía chúng tôi, (một chiếc máy bay của quân Nhật đã phát hiện ra chúng tôi ở độ sâu 60 feet so với mặt nước biển và đã thông báo vị trí của chúng tôi thông qua hệ thống điện đàm cho chiếc tàu thả thủy lôi của bọn chúng). Để tránh bị phát hiện, chúng tôi lặn xuống độ sâu 150 feet và dính phải một quả bom ngầm (Chú thích 2). Chúng tôi chốt cửa, tắt hết quạt, hệ thống làm mát và tất cả thiết bị sử dụng điện để khiến con tàu hoàn toàn tĩnh lặng.

    Chú thích 1:Tàu hộ tống khu trục (Destroyer escort): Là loại tàu chiến có vận tốc khoảng 20 hải lí/giờ, được thiết kế để hộ tống các đoàn tàu vận tải vượt đại dương. Tàu hộ tống khu trục được sử dụng nhiều trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai vì sự cơ động và khả năng phòng không cũng như phát hiện, truy lùng và tấn công tàu ngầm đối phương.

    60 feet Tương ứng với khoảng 18 mét.

    150 feet Tương ứng với gần 46 mét.

    Chú thích 2:Bom ngầm (Depth charge): Là một loại vũ khí dùng để chống tàu ngầm. Loại vũ khí này phá hủy mục tiêu bằng sóng chấn động khi nổ. Hầu hết các loại bom kiểu này sử dụng thuốc nổ và bộ phận kích nổ để có thể phát nổ ở độ sâu đã được cài đặt trước qua một núm xoay trên thân của quả bom.

    Ba phút sau, điều khủng khiếp đã ập đến. Sáu quả bom ngầm phát nổ xung quanh chúng tôi và đẩy chúng tôi xuống đáy đại dương ở độ sâu 276 feet. Ai cũng khiếp đảm. Bị tấn công ở độ sâu dưới 1 nghìn feet so với mặt nước biển đã là nguy hiểm rồi, nếu ở độ sâu dưới 500 feet thì gần như chết chắc. Và chúng tôi đang bị tấn công ở độ sâu chỉ hơn 250 feet một chút, tức là nguy ngập lắm rồi. Chiếc tàu Nhật kia tiếp tục thả bom ngầm trong suốt mười lăm tiếng đồng hồ. Nếu một quả bom phát nổ trong phạm vi 17 feet quanh tàu ngầm thì chấn động sẽ làm thủng tàu. Những quả bom ngầm này đang phát nổ trong phạm vi 50 feet 5 quanh con tàu của chúng tôi. Chúng tôi được lệnh phải giữ an toàn, nghĩa là nằm im trên giường và bình tĩnh. Tôi sợ đến mức gần như không thể hít thở được nữa. Chết rồi, tôi tự nhủ hết lần này đến lần khác, Chết rồi! Chết rồi!. Quạt và hệ thống làm mát đều đã tắt cả nên không khí trong tàu ngầm lên tới hơn một trăm độ, nhưng nỗi sợ hãi đã khiến tôi cảm thấy rét đến mức phải mặc thêm cả áo nỉ lẫn áo khoác lông, thế mà tôi vẫn run lên vì lạnh. Răng tôi va vào nhau. Mồ hôi trên người tôi túa ra, lạnh và dinh dính. Cuộc tấn công cứ thế tiếp diễn trong suốt mười lăm tiếng đồng hồ.

    1000 feet Tương ứng với khoảng 305 mét.

    500 feet Tương ứng với gần 153 mét. 3 Tương ứng 250 feet với hơn 76 mét.

    17 feet Tương ứng với 5 mét.

    50 feet Tương ứng với khoảng 15 mét.

    Trong cuốn sách này, tác giả sử dụng độ F (độ Fahrenheit) chứ không phải độ C (độ Celcius). Được đặt theo tên nhà vật lí học người Đức Daniel Gabriel Fahrenheit (1686 1736), thang nhiệt độ Fahrenheit từng được sử dụng chủ yếu trong đo đạc thời tiết, công nghiệp và y tế ở hầu hết các nước nói tiếng Anh cho đến những năm 1960, trước khi bị thay thế bởi thang nhiệt độ Celsius trong kế hoạch chuẩn hóa hệ thống đo lường của các chính phủ. Công thức chuyển đổi độ F sang độ C là độ C bằng (độ F – 32): 1,8. Theo đó, trong văn cảnh này, nhiệt độ trong con tàu khi đó lên đến khoảng 40 độ C.

    Rồi đột nhiên, nó dừng lại. Hiển nhiên là chiếc tàu Nhật đã hết bom ngầm nên rời đi. Mười lăm tiếng bị tấn công đó dường như dài đằng đẵng bằng mười lăm triệu năm vậy. Cả quãng đời đã qua hiện ra trước mắt tôi. Tôi nhớ đến mọi việc tồi tệ, mà mình từng làm, mọi thứ vặt vãnh ngớ ngẩn mà tôi từng bận tâm lo lắng. Tôi vốn là một nhân viên ngân hàng trước khi gia nhập lực lượng Hải quân. Tôi đã từng mất nhiều tiếng đồng hồ để sầu não về đồng lương còm cõi và ít có triển vọng cải thiện. Tôi từng muộn phiền vì tôi chẳng có căn nhà nào của riêng mình, chẳng thể mua được chiếc xe mới và cũng chẳng thể sắm nổi cho vợ mình những bộ quần áo đẹp. Sao mà tôi ghét tay sếp cũ đến thế cơ chứ!, một kẻ lúc nào cũng càu nhàu và trách mắng. Tôi nhớ đến cách tôi trở về nhà vào buổi tối, khi đang thấy khó chịu trong người, tôi lại cằn nhằn và cãi cọ với vợ tôi vì những chuyện nhỏ nhặt. Tôi cũng trăn trở về vết sẹo trên trán, một vết rách xấu xí vì tai nạn ô tô.

    Trước đây, những ưu phiền ấy mới lớn làm sao! Vậy mà dường như chúng đã trở nên thật vớ vẩn khi đống bom ngầm suýt chút nữa thì tiễn tôi sang thế giới bên kia. Lúc ấy, tôi đã thề rằng nếu tôi còn được nhìn thấy mặt trời và các vì sao một lần nữa thì tôi sẽ không bao giờ, không bao giờ lo lắng gì cả. Không bao giờ! Không bao giờ! Không bao giờ! Trong mười lăm tiếng khủng khiếp ở chiếc tàu ngầm ấy, tôi đã lĩnh hội được một bài học về nghệ thuật sống đáng giá hơn tất cả những gì mà tôi đã tiếp thu được từ sách vở trong bốn năm theo học ở Đại học Syracuse.

    Chúng ta thường dũng cảm đối diện với những tai họa lớn trong cuộc sống, nhưng lại bị gục ngã vì mấy thứ khó chịu nhỏ nhặt. Chẳng hạn, trong cuốn Diary, [Nhật kí], Samuel Pepys (Chú thích 1) đã kể về việc chứng kiến ngài Harry Vane bị chém đầu tại London. Khi bước lên bục hành quyết, ngài Harry Vane (Chú thích 2), không xin được tha mạng mà chỉ xin tên đao phủ đừng chạm vào cái nhọt nhức nhối trên cổ ngài.

    Chú thích 1:Samuel Pepys (23/2/1633 – 26/5/1703): Là một nhà quản lí của lực lượng Hải quân Anh quốc với nhiều đóng góp quan trọng cho quá trình chuyên nghiệp hóa lực lượng Hải quân Hoàng gia. Ông trở thành Thư kí trưởng của Bộ Hải quân dưới thời cả Vua Charles II và Vua James II nhờ sự cần mẫn và tài năng quản lí của mình. Cuốn nhật kí cá nhân của Pepys là một trong những tư liệu quý báu để tìm hiểu về thời kì Phục hưng ở vương quốc Anh khi có sự kết hợp giữa tiết lộ cá nhân và lời kể của nhân chứng về các sự kiện lớn, chẳng hạn như Đại dịch hạch London, Chiến tranh Hà Lan lần thứ hai và Đại hỏa hoạn London…

    Chú thích 2: Harry Vane (rửa tội vào ngày 26/3/1613 – 14/6/1662): Hay còn được gọi là Harry Vane hoặc Henry Vane the Younger để phân biệt với cha của ông (Henry Vane the Elder). Harry Vane là một chính trị gia và thống đốc thuộc địa người Anh. Ông được công nhận là một nhà quản lí có năng lực, một nhà đàm phán và chính trị gia khôn ngoan và thuyết phục. Bị truy tố tội phản quốc, Harry Vane không nhận được sự khoan hồng của vua Charles II và bị chặt đầu trên đồi Tower vào ngày 14/6/1662.

    Đó cũng là điều mà Đô đốc Byrd khám phá ra, khi trải qua bóng tối và cái rét khủng khiếp ở Nam Cực vào ban đêm: Quân lính của ông bấn loạn vì mấy thứ khó chịu nhỏ nhặt, hơn là vì những thứ lớn hơn. Họ chịu được nguy hiểm, khó nhọc và cả cái giá lạnh, (thường là ở mức âm 80 độ F) mà không hề kêu ca phàn nàn. Nhưng, Đô đốc Byrd viết, tôi biết là có những người nằm cùng giường với nhau mà không thèm nói với nhau câu nào, vì ai cũng nghi ngờ người kia đã để đồ lấn sang chỗ của mình một chút; và tôi biết là có người còn không thể dùng bữa nếu chưa tìm được một chỗ nào đó trong gian phòng hỗn loạn, để tránh khỏi tầm mắt của một người luôn nghiêm túc nhai kĩ thức ăn đến hai mươi tám lần, trước khi nuốt vào bụng. Với một đoàn quân ở vùng địa cực, mấy chuyện vặt vãnh như vậy, có thể khiến cho những người có kỉ luật nhất cũng bị phát điên.

    Đô đốc Byrd à, ngài cũng có thể bổ sung rằng: mấy chuyện vặt vãnh trong hôn nhân cũng khiến người ta phát điên và gây ra phân nửa cơn đau tim trên thế giới. Ít nhất đó là nhận định của những người có thẩm quyền. Chẳng hạn, Thẩm phán Joseph Sabath ở Chicago, sau khi phân xử hơn 40 nghìn cuộc hôn nhân không hạnh phúc, đã phát biểu như sau: Những điều vớ vẩn, tầm thường là căn nguyên của phần lớn các cuộc hôn nhân không hạnh phúc; còn Frank S. Hogan, một công tố viên ở New York cho biết: 50 phần trăm các vụ án hình sự của chúng tôi đều bắt nguồn từ những chuyện nhỏ nhặt. Thách thức nhau trong quán bar, cãi cọ trong gia đình, một nhận xét mang tính công kích, một câu nói làm mất thể diện, một hành động thô lỗ, đó đều là những chuyện nhỏ nhặt nhưng lại dẫn đến ẩu đả và giết người. Rất ít người trong số chúng ta mắc phải sai lầm lớn, vì bản tính tàn bạo. Chính những tác động nhỏ đến lòng tự trọng của chúng ta, sự sỉ nhục, những va đập chẳng mấy đáng kể tới tính kiêu căng, tự phụ của chúng ta lại gây ra phân nửa cơn đau tim trên thế giới.

    Khi Eleanor Roosevelt mới kết hôn, bà hôm nào cũng khó chịu vì người đầu bếp mới nấu nướng dở tệ. Nhưng bây giờ, nếu chuyện đó xảy ra, bà Roosevelt nói, tôi sẽ nhún vai rồi quên luôn. Đúng, hành xử như thế mới là người đã trưởng thành về mặt cảm xúc. Ngay cả một người cực kì chuyên quyền như Catherine Đại đế cũng chỉ bật cười khi đầu bếp làm hỏng một món ăn.

    Catherine Đại đế (2/5/1729 – 6 hoặc 17/11/1796): Là nữ hoàng trị vì lâu nhất trong lịch sử của chế độ quân chủ chuyên chế Sa hoàng (34 năm, từ năm 1762 cho đến năm 1796). Bà có đóng góp to lớn trong việc đưa Đế quốc Nga vươn mình trở thành một cường quốc tại châu Âu vào thế kỉ XVIII.

    Vợ chồng tôi từng ăn tối ở nhà một người bạn tại Chicago. Trong lúc cắt thịt, anh ấy đã làm sai gì đó. Tôi chẳng để ý đến chuyện ấy, mà tôi cũng chẳng mấy bận tâm nếu tôi có trông thấy chuyện ấy. Thế nhưng, vợ anh ấy đã nhìn thấy và nhảy chồm chồm lên trước mặt chúng tôi. John, cô ấy hét lên, nhìn xem anh đang làm cái gì thế! Anh không thể học nổi cách làm cho đúng à?!

    Sau đó, cô ấy nói với chúng tôi rằng: Anh ấy lúc nào cũng làm sai. Anh ấy chẳng hề cố gắng. Có thể anh ấy đúng là đã không cố gắng để học cách cắt thịt, nhưng tôi chắc chắn rất ngưỡng mộ anh ấy vì đã cố gắng sống với vợ hai mươi năm trời. Nói thực, tôi thà ăn hai cái hot dog với mù tạt trong không khí yên bình còn hơn là ăn vịt quay Bắc Kinh và vây cá mập mà phải nghe cô ấy càu nhàu.

    Không lâu sau trải nghiệm đó, vợ chồng tôi có mời một số người bạn tới nhà tôi ăn tối. Ngay trước khi khách đến, vợ tôi nhận thấy ba chiếc khăn ăn không hòa hợp với chiếc khăn trải bàn.

    Về sau, cô ấy kể với tôi rằng: Em vội nấu nướng quá, sau mới nhận ra là ba chiếc khăn ăn kia đã được đưa đi giặt rồi. Khách thì đang đợi ở cửa, chẳng còn thời gian để thay khăn nữa. Em chỉ muốn khóc ngay lập tức! Tất cả những gì em có thể nghĩ được chính là Sao phải để một lỗi tí xíu như thế làm hỏng cả buổi tối của mình cơ chứ?. Và rồi em nghĩ, đúng, sao phải như thế cơ chứ? Em đi vào phòng ăn, quyết định rằng mình sẽ có một khoảng thời gian tuyệt vời. Và em đã làm như thế. Em thà để bạn bè nghĩ rằng em là một bà nội trợ cẩu thả còn hơn là một kẻ căng thẳng, xấu tính. Và rốt cuộc thì mọi việc lại nằm ngoài dự tính của em, chẳng ai để ý đến mấy cái khăn ăn đấy cả!

    Trong lĩnh vực tư pháp, có một câu châm ngôn nổi tiếng: De minimis non curat lex, nghĩa là luật pháp không quan tâm đến những điều nhỏ nhặt. Và những người đang lo âu cũng nên làm thế, nếu muốn tâm trí được thanh thản.

    Nhiều khi, tất cả những gì chúng ta cần để vượt qua nỗi khó chịu, từ những thứ nhỏ nhặt chính là thay đổi góc nhìn, nghĩa là nhìn nhận chúng theo một quan điểm mới và thú vị hơn. Bạn tôi, Homer Croy, tác giả cuốn They Had to See Paris, [Họ phải trông thấy Paris] và hơn chục cuốn sách khác, đã đưa ra một ví dụ tuyệt vời về cách thực hiện việc đó. Ông ấy đã từng suýt phát điên trong lúc viết sách, vì những âm thanh phát ra từ cái lò sưởi trong căn hộ của ông tại New York. Hơi nước phát ra xèo xèo, còn ông ấy thì vừa ngồi bên bàn làm việc, vừa làu bàu, cáu kỉnh.

    Sau đó, Homer Croy kể, tôi đi cắm trại với vài người bạn. Khi lắng nghe tiếng cành cây lách tách trong đống lửa, tôi nghĩ những âm thanh đó, rất giống tiếng lách tách ở lò sưởi. Thế thì tại sao tôi thích âm thanh này, trong khi lại ghét âm thanh kia? Khi trở về nhà, tôi tự nhủ rằng: Tiếng lách tách của những cành cây bị đốt cháy là âm thanh dễ chịu, âm thanh trong lò sưởi cũng thế. Mình sẽ đi ngủ và chẳng bận tâm đến tiếng động nữa. Và tôi đã làm thế. Mấy ngày đầu, tôi còn để ý đến cái lò sưởi; nhưng rất nhanh sau đó, tôi đã quên béng nó. Và những mối lo âu vặt vãnh cũng vậy. Chúng ta không thích chúng và thành ra bức xúc, tất cả là vì chúng ta cứ phóng đại tầm quan trọng của chúng lên mà thôi…

    Disraeli (Chú thích 1) nói: Đời người quá ngắn ngủi để bận tâm đến mấy chuyện cỏn con. André Maurois đã viết trên tạp chí This Week, (Tuần này) rằng: Câu nói đó đã giúp tôi vượt qua nhiều trải nghiệm đau đớn: Chúng ta thường cho phép bản thân đau khổ, vì những thứ nhỏ nhặt mà đúng ra ta nên coi nhẹ và quên đi… Chúng ta chỉ sống trên cõi đời này được vài thập kỷ, vậy mà chúng ta đã phí phạm rất nhiều thì giờ, mà không thể lấy lại được để nghiền ngẫm về điều bất như ý mà chỉ sau một năm, cả ta và mọi người đều chẳng còn nhớ đến nữa. Không, chúng ta hãy dành cuộc đời mình cho những hành động và cảm xúc đáng giá hơn, cho những tư tưởng vĩ đại, những tác động thực tế và những công việc lâu dài. Bởi vì đời người quá ngắn ngủi để bận tâm đến mấy chuyện cỏn con.

    Ngay cả một nhân vật danh tiếng lẫy lừng như Rudyard Kipling cũng có lúc quên rằng: Đời người quá ngắn ngủi để bận tâm vì những chuyện nhỏ nhặt. Kết quả thì sao? Ông ấy và người anh vợ đã đối đầu với nhau trong vụ kiện tụng nổi tiếng nhất trong lịch sử Vermont (Chú thích 2), vụ kiện nổi tiếng đến mức có hẳn một cuốn sách về nó: Rudyard Kipling’s Vermont Feud, (Mối thâm thù của Rudyard Kipling ở Vermont).

    Chú thích 1:Disraeli (1804 – 1881) Là một chính trị gia người Anh thuộc Đảng Bảo thủ, từng hai lần giữ chức Thủ tướng Anh quốc.

    Chú thích 2:Vermont Là một tiểu bang ở vùng New England của Mỹ, tiếp giáp với tiểu bang Massachusetts về phía nam, New Hampshire về phía đông, New York về phía tây và tỉnh Quebec của Canada về phía bắc.

    Chuyện là thế này: Kipling kết hôn với Caroline Balestier, một cô gái người Vermont, xây một căn nhà xinh xắn ở Brattleboro, (Vermont), sắp xếp mọi thứ ổn thỏa và mong rằng sẽ sống nốt phần đời còn lại của mình ở đây. Anh vợ của ông, Beatty Balestier, trở thành người bạn thân thiết nhất của Kipling. Dù là làm việc hay vui chơi, hai người cũng ở bên nhau.

    Sau đó, Balestier bán đất cho Kipling nhưng Balestier vẫn được phép cắt cỏ trên mảnh đất ấy. Một ngày nọ, Balestier thấy Kipling đã trồng một vườn hoa trên đồng cỏ này. Ông ấy sôi máu lên và nổi cơn thịnh nộ. Kipling cũng tức điên. Không khí ở vùng Green Mountains của Vermont thành ra bi thương!

    Vài ngày sau, khi Kipling đang đạp xe trên đường thì anh trai của vợ ông đột nhiên phóng xe ngựa qua, khiến Kipling ngã nhào xuống đất. Và Kipling, người đã viết rằng: Nếu bạn có thể giữ được sự tỉnh táo trong khi những người xung quanh đều mất tự chủ và chửi rủa bạn, đã không giữ được sự tỉnh táo nữa mà đòi bắt giam Balestier. Sau đó là một phiên tòa chấn động. Phóng viên từ các thành phố lớn đổ về thị trấn. Tin tức nhanh chóng lan truyền đi khắp thế giới. Chẳng giải quyết được vấn đề gì, mà cuộc tranh chấp này còn khiến vợ chồng Kipling phải rời bỏ ngôi nhà của họ ở nước Mỹ cho đến cuối cuộc đời. Mọi phiền muộn và cay đắng đều nảy sinh từ một thứ rất cỏn con: một đống cỏ!

    2400 năm trước, Pericles (chú thích 1) từng nói: Đến đây nào, các quý ngài, chúng ta đã bàn bạc quá lâu về mấy chuyện vặt vãnh rồi. Quả thật là như thế! Đây là một trong những câu chuyện thú vị nhất mà Harry Emerson Fosdick (chú thích 2) từng kể, câu chuyện về việc thắng, bại của một cây đại thụ trong khu rừng: Trên sườn núi Long’s Peak ở Colorado có tàn tích của một cái cây khổng lồ. Các nhà tự nhiên học nói rằng nó đã sống được khoảng bốn trăm năm. Khi Columbus (chú thích 3) đặt chân đến San Salvador (chú thích 4), nó mới là một cây con; và nó đã sống được nửa đời khi các tín đồ Thanh giáo Anh tới gây dựng vùng Plymouth. Trong cuộc đời dài dằng dặc của mình, nó đã bị sét đánh mười bốn lần, còn số lần tuyết lở và giông bão mà nó đã trải qua trong bốn thế kỷ thì không thể đếm xuể. Nó đã vượt qua tất cả để tồn tại. Tuy nhiên, cuối cùng, một đàn sâu bọ đã tấn công nó và khiến nó đổ xuống. Lũ côn trùng đục xuyên qua lớp vỏ và đều đều phá hủy nội lực của cái cây, bằng những đợt tấn công tuy nhỏ nhưng không lúc nào ngừng nghỉ. Một cây đại thụ trong rừng mà thời gian đã không làm nó khô héo, sấm sét cũng không khiến nó úa tàn, giông bão cũng chẳng hề khuất phục được nó, nhưng cuối cùng, nó đã ngã xuống trước lũ sâu bọ nhỏ bé mà người ta có thể nghiền nát giữa hai ngón tay.

    Chẳng phải chúng ta cũng giống như cái cây đại thụ đó ư? Chẳng phải chúng ta vẫn vật lộn để tồn tại được trong những trận giông bão, tuyết lở và sấm sét của cuộc đời song lại để trái tim mình bị gặm nhấm bởi những con sâu bọ bé nhỏ mang tên lo lắng, những con sâu bọ bé nhỏ mà người ta có thể nghiền nát bằng hai ngón tay ư?

    chú thích 1: Pericles (khoảng 495-429 Trước Công Nguyên): Là một nhà chính trị, nhà hùng biện, tướng lĩnh tài ba và có nhiều ảnh hưởng của đế quốc Athena thời cổ đại.

    chú thích 2: Harry Emerson Fosdick (24/5/1878 – 5/10/1969): Là một mục sư người Mỹ. Ông trở thành nhân vật trung tâm trong cuộc tranh cãi giữa Chủ nghĩa Cơ bản và Chủ nghĩa Hiện đại trong Đạo Tin lành Mỹ vào những năm 1920 và 1930. H. E. Fosdick là một trong những mục sư tự do nổi bật nhất đầu thế kỉ 20.

    chú thích 3: Columbus Tức Cristoforo Colombo (khoảng trước 31/10/1451 – 20/5/1506), nhà hàng hải nổi tiếng người Ý. Những chuyến vượt Đại Tây Dương của ông đã mở ra các cuộc thám hiểm châu Mỹ cũng như quá trình thực dân hóa của người châu Âu.

    chú thích 4: San Salvador Là thủ đô của El Salvador – một quốc gia ở Trung Mĩ.

    Mấy năm trước, tôi từng tới thăm Công viên Quốc gia Teton ở Wyoming (chú thích 1) với Charles Seifred (Quản lý đường cao tốc ở Wyoming) và vài người bạn của ông ấy. Tất cả chúng tôi đang trên đường đến thăm di sản của John D. Rockefeller (chú thích 2) trong công viên thì chiếc xe do tôi lái rẽ nhầm đường và bị lạc, thành ra đến cổng của khu di sản muộn hơn những xe còn lại hẳn một tiếng. Ông Seifred giữ chìa khóa để mở cổng nên ông ấy phải đứng đợi chúng tôi một tiếng đồng hồ trong khu rừng oi bức và đầy muỗi. Muỗi nhiều đến nỗi, có thể khiến thần tiên cũng phải nổi điên. Thế nhưng, chúng không khuất phục được Charles Seifred. Trong lúc đợi chúng tôi, ông ấy cắt một cành dương và làm ra một chiếc còi. Khi chúng tôi đến nơi, có phải ông ấy đang chửi rủa bọn muỗi không? Không, ông ấy đang thổi còi. Tôi đã giữ chiếc còi ấy như một vật kỉ niệm của một người biết cách xem nhẹ những việc cỏn con.

    chú thích 1: Wyoming Là một tiểu bang nằm ở miền tây Mỹ, tiếp giáp tiểu bang Montana về phía bắc, South Dakota và Nebraska về phía đông, Colorado về phía nam, Utah về phía tây nam, Idaho và Montana về phía tây.

    chú thích 2: John D. Rockefeller (8/7/1839 – 23/5/1937): Là một doanh nhân và nhà từ thiện người Mỹ. Rockefeller đã góp phần đáng kể vào việc cách mạng hóa ngành dầu khí và thông qua các đổi mới công nghệ và công ty, công cụ giúp phổ biến rộng rãi và giảm đáng kể chi phí sản xuất dầu. Ông được coi là người Mỹ giàu có nhất mọi thời đại và người giàu nhất trong lịch sử hiện đại.

  • Chương 9: HỢP TÁC VỚI NHỮNG ĐIỀU BẤT KHẢ KHÁNG

    Chương 9: Hợp tác với những điều bất khả kháng.

    Khi còn là một cậu bé, tôi từng cùng mấy người bạn chơi đùa trên tầng gác mái của một căn nhà gỗ cũ kĩ, bị bỏ hoang ở phía tây bắc Missouri. Khi trèo xuống khỏi tầng gác mái, tôi để chân lên bậu cửa sổ rồi mới nhảy xuống. Trên ngón tay trỏ ở bàn tay trái của tôi có một chiếc nhẫn, và khi tôi nhảy xuống, chiếc nhẫn vướng vào đầu một chiếc đinh, thế là ngón tay của tôi bị đứt lìa.

    Tôi hét lên. Tôi cực kì kinh hãi. Tôi chắc mẩm rằng mình chết đến nơi rồi. Nhưng sau khi vết thương liền lại, tôi không bao giờ mảy may lo lắng về nó nữa. Lo lắng thì được ích lợi gì? Tôi đã chấp nhận điều bất khả kháng ấy. Bây giờ, thậm chí có khi cả tháng trời, tôi cũng chẳng nghĩ đến việc bàn tay trái của tôi chỉ còn bốn ngón.

    Mấy năm trước, tôi từng gặp một người đàn ông vận hành thang máy chở hàng hóa ở một trong những tòa nhà văn phòng tại trung tâm New York. Tôi nhận thấy ông ấy bị cụt cả bàn tay trái. Khi nghe tôi hỏi ông có thấy buồn vì mất một bên tay hay không, ông ấy đáp: Ồ không, tôi gần như không bao giờ nghĩ đến chuyện đó. Tôi không lấy vợ, và lúc duy nhất mà tôi nghĩ đến chuyện đó là khi tôi cố gắng xâu kim.

    Thật đáng kinh ngạc khi chúng ta có thể nhanh chóng chấp nhận gần như bất cứ tình thế nào, nếu như chúng ta buộc phải như vậy, và điều chỉnh bản thân để thích nghi với tình thế đó cũng như quên hẳn nó luôn. Tôi thường nghĩ đến một dòng chữ được khắc trên tàn tích của một nhà thờ thế kỉ XV tại Amsterdam, (Hà Lan). Dòng chữ ấy được viết theo tiếng Flemish (chú thích 1), có nghĩa là: Là thế đấy. Không thể khác được.

    chú thích 1: Flemish Là tiếng Hà Lan được nói ở Vlaanderen, miền bắc nước Bỉ. Tiếng Flemish và tiếng Hà Lan được nói ở Hà Lan chủ yếu khác nhau ở cách phát âm, nhưng cũng có một số biến thể từ vựng và tiếng Flemish vay mượn nhiều từ trong tiếng Pháp và tiếng Anh hơn tiếng Hà Lan được nói ở Hà Lan.

    Theo năm tháng dần trôi, cả bạn và tôi đều gặp rất nhiều tình huống khó chịu, mà chúng là thế đấy, không thể khác được. Chúng ta có lựa chọn của mình. Chúng ta có thể chấp nhận chúng như những điều bất khả kháng và điều chỉnh bản thân để thích nghi với chúng, hoặc chúng ta có thể hủy hoại đời ta bằng cách chống lại và biết đâu lại kết thúc với tình trạng suy nhược thần kinh.

    Đây là một phần trong lời khuyên thông thái của một trong những triết gia mà tôi yêu thích, William James: Hãy sẵn sàng đón nhận điều đó. Chấp nhận việc đã xảy ra là bước đầu tiên để vượt qua những hậu quả của bất cứ tai ương nào. Cô Elizabeth Connley ở 2840 NE đường số 49, thành phố Portland, tiểu bang Oregon đã chật vật mãi, mới lĩnh hội được bài học ấy. Trong bức thư mới gửi cho tôi, cô ấy viết: Đúng vào ngày nước Mỹ ăn mừng chiến thắng của quân đội nước ta ở Bắc Phi, tôi nhận được điện tín từ Cục Chiến tranh: Cháu tôi, đứa cháu mà tôi thương yêu nhất, đã mất tích trong lúc làm nhiệm vụ. Ngay sau đó, một bức điện tín nữa được gửi tới, báo tin nó đã qua đời.

    Đau thương khiến tôi kiệt quệ. Trước đó, tôi từng cảm thấy cuộc sống của tôi rất tuyệt vời!. Tôi làm công việc mà tôi yêu thích!. Tôi góp sức nuôi nấng đứa cháu này. Đối với tôi, nó là đại diện cho tất cả những thứ tuyệt diệu và tử tế ở một chàng trai trẻ. Tôi từng nghĩ rằng công sức mà mình bỏ ra đã được đền đáp xứng đáng! Rồi bức điện tín ấy đến. Toàn bộ thế giới của tôi sụp đổ. Tôi cảm thấy cuộc sống chẳng còn mục tiêu nào nữa. Tôi xao lãng công việc, bỏ bê bạn bè. Tôi mặc kệ mọi thứ. Tôi cay đắng và u uất. Tại sao đứa cháu yêu quý của tôi, lại bị cướp đi cơ chứ? Tại sao, một cậu bé ngoan như vậy, với cuộc đời còn đang rộng mở trước mắt nó, lại bị người ta giết chết? Tôi không thể chấp nhận được chuyện đó. Nỗi đau của tôi lớn đến mức tôi quyết định sẽ bỏ việc, ra đi và chôn vùi bản thân trong nước mắt và đau đớn.

    Tôi đang dọn dẹp bàn làm việc và sẵn sàng để ra đi thì thấy một bức thư mà tôi đã quên mất, bức thư do đứa cháu đã tạ thế viết cho tôi khi mẹ tôi qua đời vào mấy năm trước: Đương nhiên là chúng ta sẽ rất nhớ bà, nhất là cô. Nhưng cháu biết là cô sẽ gượng đứng dậy được. Triết lí của riêng cô, sẽ giúp cô làm được điều đó. Cháu sẽ không bao giờ quên được những chân lí tuyệt vời ,mà cô đã dạy cháu. Dù cháu có ở đâu, hay chúng ta có cách xa nhau đến thế nào chăng nữa, cháu vẫn sẽ luôn nhớ rằng cô đã dạy cháu phải mỉm cười và đón nhận bất cứ chuyện gì xảy đến, như một người đàn ông.

    Tôi đọc đi đọc lại bức thư đó. Giống như thể nó đang đứng bên cạnh tôi, nói cho tôi nghe vậy. Dường như nó đang nói với tôi rằng: Vì sao cô không làm theo những gì mà cô đã dạy cháu? Tiếp tục đi cô, dù cho bất cứ chuyện gì xảy ra. Cô hãy mỉm cười để che giấu những nỗi buồn riêng và tiếp tục sống nhé!

    Thế là tôi quay trở lại với công việc. Tôi không đau khổ và chống trả nữa. Tôi nhắc đi nhắc lại với bản thân rằng: Đấy là chuyện đã rồi. Mình đâu thể thay đổi được gì. Nhưng mình có thể và sẽ tiếp tục sống như nó vẫn hằng ao ước. Tôi dồn hết sức lực và tâm trí cho công việc. Tôi viết thư cho các binh sĩ, con của những người khác. Tôi tham gia một lớp học buổi tối, dành cho người trưởng thành để tìm kiếm niềm vui và có thêm những người bạn mới. Tôi gần như không thể tin được là mình đã thay đổi. Tôi đã không còn buồn đau về quá khứ đã trôi đi mãi mãi nữa. Giờ đây, mỗi ngày tôi đều sống với niềm hân hoan, vì cháu tôi cũng muốn tôi sống như thế. Tôi sống trong thanh thản. Tôi chấp nhận số phận của mình. Lúc này, tôi đang sống một cuộc đời trọn vẹn và đầy đủ hơn tôi từng biết.

    Cô Elizabeth Connley ở Portland, Oregon đã ngộ ra điều mà tất cả chúng ta sớm muộn gì cũng phải ngộ ra được: Chúng ta phải chấp nhận và hợp tác với những điều bất khả kháng. Là thế đấy. Không thể khác được. Đó không phải là một bài học dễ lĩnh hội. Ngay cả các đấng cầm quyền cũng phải nhắc đi nhắc lại với bản thân về bài học ấy. Hoàng đế George V (chú thích 1) quá cố đã đóng khung những lời này và treo lên bức tường trong thư viện của người ở cung điện Buckingham: Hãy dạy tôi rằng đừng đòi bằng được mặt trăng, hay khóc than vì sữa đã đổ.

    Schopenhauer (chú thích 1) đã phát biểu một quan niệm tương tự trong câu này: Sự nhẫn nhịn, chính là thứ quan trọng nhất cần cung ứng cho chuyến hành trình của đời người.

    chú thích 1: Hoàng đế George V (3/6/1865 – 20/1/1936): Là Quốc vương Vương quốc Anh và các quốc gia tự trị của Anh, và Hoàng đế Ấn Độ từ ngày 6/5/1910 cho đến khi tạ thế.

    Hiển nhiên là một mình hoàn cảnh không khiến chúng ta hạnh phúc hay đau khổ. Chính cách chúng ta phản ứng với hoàn cảnh, mới quyết định cảm xúc của chúng ta. Chúa Jesus nói rằng thiên đường hiện hữu ngay trong con người bạn. Và địa ngục cũng ở đó.

    Chúng ta đều có khả năng chịu được tai họa và bi kịch cũng như có thể chiến thắng chúng, nếu chúng ta buộc phải làm thế. Có thể chúng ta không nghĩ là mình có thể làm được, nhưng những nguồn nội lực mạnh mẽ đáng kinh ngạc trong mỗi chúng ta sẽ hỗ trợ chúng ta trong những thời khắc khó khăn, nếu chúng ta biết sử dụng chúng. Chúng ta mạnh mẽ hơn những gì chúng ta vẫn nghĩ.

    Lúc còn tại thế, ngài Booth Tarkington (chú thích 2) luôn luôn nói rằng:

    Tôi có thể đón nhận tất cả mọi thứ mà cuộc đời có thể đẩy đến cho tôi, ngoại trừ cảnh mù lòa. Tôi không bao giờ chịu được điều đó!.

    chú thích 1: Schopenhauer (22/2/1788 – 21/9/1860): Tên đầy đủ là Arthur Schopenhauer, một nhà triết học duy tâm người Đức. Quan điểm triết học của Schopenhauer gặp gỡ nhiều tư tưởng của triết học Ấn Độ, chẳng hạn như sự khổ tu, sự chối bỏ bản thân và ý niệm cho rằng thế giới là sự phô chiếu ảo ảnh. Một số học giả coi các công trình triết học của Schopenhauer là ví dụ điển hình của chủ nghĩa bi quan triết học.

    chú thích 2:Booth Tarkington (29/7/1869 – 19/5/1946): Tên đầy đủ là Newton Booth Tarkington, tiểu thuyết gia và nhà viết kịch người Mỹ. Ông nổi tiếng với các tiểu thuyết The Magnificent Ambersons (1918) và Alice Adams (1921). Ông là một trong bốn tiểu thuyết gia hiếm hoi hơn một lần giành được giải thưởng Pulitzer cho tiểu thuyết (ba người còn lại là William Faulkner, John Updike và Colson Whitehead).

    Thế rồi một ngày nọ, khi Tarkington đang ở độ tuổi 60, ông nhìn xuống tấm thảm trên sàn. Màu sắc cứ nhòe đi. Ông không thể nhìn rõ hoa văn trên tấm thảm. Ông tới gặp chuyên gia và biết được một sự thật đau lòng: ông đang dần mất đi thị giác. Một bên mắt của ông đã gần như mù hẳn, bên còn lại cũng sẽ như thế. Điều mà ông lo sợ nhất đã tới. Và Tarkington đã phản ứng như thế nào với tai họa tồi tệ nhất trong tất cả các tai họa này? Phải chăng ông ấy đã cảm thấy là: Chính là nó. Đây chính là kết cục của cuộc đời mình!? Không, chính ông ấy cũng ngạc nhiên khi thấy mình khá hoan hỷ. Ông ấy thậm chí còn nói về nó một cách hài hước. Những đốm nhỏ di động, làm ông ấy khó chịu, chúng cứ dịch chuyển trong mắt ông và làm ông không thấy gì. Nhưng khi cái đốm lớn nhất trong số những đốm nhỏ ấy lướt qua, ông liền bảo: Xin chào! Ông nội lại tới rồi! Sáng nay đẹp trời, ông đi đâu thế ạ?!

    Làm sao số phận có thể đánh bại một tinh thần như thế? Câu trả lời là không thể. Khi đã mù hẳn, Tarkington nói rằng: Tôi nhận thấy mình có thể đón nhận việc mất đi thị giác như một người đàn ông có thể đón nhận bất cứ chuyện gì xảy ra. Nếu tôi mất cả năm giác quan, tôi biết là tôi vẫn có thể sống trong tinh thần của mình. Vì chúng ta nhìn bằng tinh thần và sống bằng tinh thần, dù chúng ta có nhận thức được điều đó hay không.

    Với hi vọng phục hồi được thị lực của mình, Tarkington phải trải qua hơn mười hai cuộc phẫu thuật chỉ trong một năm. Bằng phương pháp gây tê cục bộ. Ông ấy có than thở về điều này không? Ông biết đấy là việc phải làm. Ông biết mình không thể tránh khỏi điều đó, nên cách duy nhất để giảm bớt đau đớn chính là đón nhận nó một cách bình thản. Ông ấy không chịu nằm ở phòng riêng trong bệnh viện mà đến gian buồng chung, để có thể ở cùng những bệnh nhân khác. Ông cố gắng động viên họ. Và khi ông chuẩn bị phải phẫu thuật một lần nữa, mặc dù hoàn toàn ý thức được những gì sắp sửa diễn ra trên mắt mình, nhưng ông vẫn cố gắng nhớ rằng, mình may mắn đến mức nào. Thật tuyệt vời!, ông nói, Thật là tuyệt vời khi khoa học bây giờ có thể phẫu thuật được cả những thứ vi tế như là mắt người!.

    Một người bình thường chắc hẳn sẽ bị suy nhược thần kinh, nếu phải trải qua hơn mười hai cuộc phẫu thuật và bị mù. Nhưng Tarkington nói: Tôi sẽ không đánh đổi trải nghiệm này cho một trải nghiệm khác hạnh phúc hơn. Trải nghiệm đó dạy ông cách chấp nhận. Nó dạy ông rằng cuộc đời không mang đến cho ông điều gì ngoài sức mạnh để chịu đựng. Nó dạy ông rằng, như John Milton (chú thích 1) đã phát hiện ra: Mù không phải là khốn khổ, người ta chỉ khốn khổ khi không chịu được việc bị mù.

    Margaret Fuller (chú thích 2) , nhà hoạt động nữ quyền nổi tiếng ở New England, từng đề ra cương lĩnh: Tôi chấp nhận mọi thứ! Khi nghe thấy câu đó, ông cụ hay càu nhàu Thomas Carlyle ở nước Anh đã khịt khịt mũi và bảo: Trời đất ơi! Tốt hơn hết là nên như thế!. Đúng vậy, trời đất ơi, tốt hơn hết là cả bạn và tôi cũng chấp nhận những điều bất khả kháng đi!

    chú thích 1: John Milton (9/12/1608 – 8/11/1674): Là nhà thơ, soạn giả, nhà bình luận văn học người Anh. Ông được xem là cây đại thụ của văn học Anh và thế giới với những kiệt tác như Paradise Lost, Paradise Regained, Areopagitica… Bên cạnh đó, J. Milton còn là tác giả của nhiều tác phẩm về chính trị, triết học, giáo dục và tôn giáo như Of Reformation in England, The Reason of Church Government, Of Prelatical Episcopacy, Tractate of Education…

    chú thích 2: Margaret Fuller (23/5/1810 – 19/7/1850): Tên đầy đủ là Sarah Margaret Fuller, đôi khi được gọi là Margaret Fuller Ossoli. Bà là một, nhà báo, biên tập viên, nhà phê bình, dịch giả người Mỹ và nhà đấu tranh cho quyền phụ nữ gắn liền với phong trào chủ nghĩa siêu việt của Mỹ.

    Nếu chúng ta cứ cáu kỉnh chống lại chúng và ngày càng đau khổ hơn, thì chúng ta sẽ chẳng thể thay đổi được những chuyện bất khả kháng, mà sẽ thay đổi chính bản thân mình. Tôi biết rất rõ, vì tôi đã từng thử rồi.

    Tôi đã từng không chịu chấp nhận một tình thế bất khả kháng, mà tôi phải đối diện. Tôi hành xử như một thằng ngốc, cằn nhằn về chuyện đó và chống đối. Tôi khiến mỗi đêm đều như địa ngục ,vì không sao ngủ được. Tôi mang đến cho mình tất cả những thứ mà tôi không hề mong muốn. Cuối cùng, sau một năm tự đày đọa bản thân, tôi phải chấp nhận thứ mà ngay từ ban đầu, tôi đã biết là mình không thể thay đổi được gì.

    Hồi trước, đáng lẽ ra tôi phải reo lên với ông già Walt Whitman (chú thích 1) rằng:

    Ồ, để đối mặt với đêm tối, bão giông, đói khát,

    Hãy cười đùa, bình thản và bỏ qua như cỏ cây, muông thú.

    Tôi từng chăn nuôi gia súc trong mười hai năm trời, nhưng chưa bao giờ thấy một cô bò Jersey nào tức giận vì đồng cỏ khô héo do ít mưa, vì mưa tuyết và giá lạnh hay vì bạn trai của nó để ý đến một con bò cái khác. Muông thú đối diện với đêm tối, bão giông và đói khát một cách bình thản. Vì vậy, chúng chẳng bao giờ bị suy nhược thần kinh hay viêm loét dạ dày cũng như chẳng bao giờ phát điên cả.

    Phải chăng tôi đang chủ trương rằng, chúng ta chỉ cần cúi đầu trước mọi tai ương xảy đến trên con đường của chúng ta? Hoàn toàn không. Đó là thuyết định mệnh. Chừng nào vẫn còn một cơ hội để chúng ta có thể cứu vãn tình thế thì hãy chiến đấu. Nhưng nếu nhận thức thông thường mách bảo với chúng ta rằng chúng ta đang đối mặt với những việc đã rồi và không thể nào khác được thì phải tỉnh táo, đừng nhìn trước, ngó sau và mòn mỏi mong chờ những điều không có thực.

    chú thích 1: Walt Whitman (31/5/1819 – 26/3/1892): Tên thật là Walter Whitman, nhà thơ, nhà báo, nhà nhân văn, nhà cải cách thơ Mĩ. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Leaves of Grass [Lá cỏ] – tập thơ mà ngay từ lúc ra đời đã được nhà thơ nổi tiếng Ralph Waldo Emerson đánh giá cao. Không chỉ được xem là tác phẩm thơ duy nhất thể hiện vẻ muôn mặt của đời sống nước Mỹ và đề cao tư tưởng dân chủ, Leaves of Grass của Walt Whitman còn được coi như sự châm ngòi cho một cuộc cách mạng trong thi ca với sự ra đời của một thể thơ mới – thơ tự do.

    Sinh thời, Trưởng khoa Hawkes của Đại học Columbia từng kể với tôi rằng, ông lấy một bài đồng dao của Ngỗng Mẹ (chú thích 1) để làm phương châm sống của mình:

    Với mỗi nỗi đau dưới ánh mặt trời.

    Sẽ có hoặc không có phương thuốc cho nó. Nếu có, hãy cố gắng tìm kiếm.

    Nếu không, đừng bao giờ bận tâm.

    chú thích 1: Ngỗng Mẹ (Mother Goose): Là tác giả tưởng tượng của một bộ sưu tập truyện cổ tích bằng tiếng Pháp và sau đó là các bài đồng dao dành cho lứa tuổi mẫu giáo bằng tiếng Anh.

    Trong quá trình thực hiện cuốn sách này, tôi đã phỏng vấn một số doanh nhân hàng đầu của Mỹ, và tôi rất ấn tượng về việc họ hợp tác với những điều khả kháng và khiến cuộc sống của họ thoát khỏi lo âu một cách phi thường. Nếu không làm thế, chắc họ đã bị suy nhược vì căng thẳng rồi. Sau đây là một số ví dụ cho điều mà tôi muốn nói:

    J. C. Penney, người sáng lập chuỗi cửa hàng Penney trên khắp cả nước, nói với tôi rằng: Tôi không lo lắng nếu mất sạch sành sanh tất cả những gì tôi có, vì tôi nhận thấy lo lắng không đem lại điều gì cho mình cả. Tôi sẽ làm việc tốt nhất có thể, còn kết quả ra sao, tôi sẽ để cho thánh thần định đoạt.

    Những gì Henry Ford nói với tôi cũng tương tự như thế: Khi tôi không thể xử lí được các vấn đề, tôi sẽ để chúng tự mình xử lí.

    Khi tôi hỏi K. T. Keller, chủ tịch tập đoàn Chrysler, về cách ông ấy tránh khỏi lo âu, ông đáp: Khi tôi đối mặt với một tình thế khó khăn, nếu có thể làm gì đó để giải quyết tình thế ấy thì tôi sẽ làm. Còn nếu tôi không thể làm gì cả thì tôi sẽ quên nó đi. Tôi không bao giờ lo nghĩ về tương lai, vì tôi biết rằng, không ai có thể hình dung được chuyện gì sẽ xảy đến trong tương lai cả. Tương lai ấy sẽ bị rất nhiều lực tác động. Không ai có thể nói được cái gì thúc đẩy những lực ấy hay hiểu rõ về chúng. Thế thì vì sao ta phải lo lắng cơ chứ?. K. T. Keller hẳn sẽ ngại ngùng nếu bạn bảo ông ấy rằng ông là một nhà hiền triết. Ông ấy chỉ là một doanh nhân giỏi, nhưng ông ấy đã tình cờ đưa ra một triết lí tương tự như những gì Epictetus (chú thích 1) đã dạy ở Rome 1.900 năm trước đây: Chỉ có một cách duy nhất để hạnh phúc và đó chính là chấm dứt lo lắng về những thứ nằm ngoài sức mạnh ý chí của chúng ta.

    Sarah Bernhardt (chú thích 2), nữ thần Sarah, là ví dụ điển hình về một người phụ nữ biết cách hợp tác với những điều bất khả kháng. Trong suốt nửa thế kỷ, bà là nữ vương cai trị sân khấu kịch ở bốn lục địa và là nữ diễn viên được yêu thích nhất thế giới. Thế rồi lúc bà 71 tuổi, bà bị phá sản, mất hết tiền của, bác sĩ của bà là Giáo sư Pozzi ở Paris nói rằng, ông ấy sẽ phải cắt một bên chân của bà. Trong lúc vượt biển Atlantic và gặp phải cơn bão, bà đã bị ngã trên boong tàu và bị thương nghiêm trọng ở chân. Tĩnh mạch ngày càng viêm nặng hơn. Chân bà tóp lại. Bà đau đớn dữ dội đến mức, bác sĩ nhận thấy cần phải cắt bỏ bên chân đó đi. Ông có chút e dè khi phải nói cho người phụ nữ mạnh mẽ và bạo liệt được mệnh danh là nữ thần Sarah về việc phải làm. Ông đã đoán trước rằng tin tức khủng khiếp này sẽ khiến bà bị kích động. Nhưng ông đã lầm. Sarah nhìn ông một lúc rồi bình tĩnh nói: Nếu đó là việc phải làm thì cứ làm thôi. Số phận đã định như thế!

    Khi bà nằm trên xe đẩy để chuẩn bị vào phòng phẫu thuật, con trai bà đã bật khóc. Bà vui vẻ vẫy tay với con và tươi cười nói: Đừng đi đâu nhé! Mẹ sẽ quay lại thôi. Trên đường đến phòng phẫu thuật, bà còn kể lại một phân cảnh trong một vở diễn của bà. Khi được hỏi rằng có phải bà làm như thế, để tự khích lệ tinh thần của mình hay không, bà đã trả lời rằng: Không, tôi làm thế để khích lệ tinh thần của đội ngũ y bác sĩ. Họ mới là những người bị căng thẳng.

    Sau khi hồi phục, Sarah Bernhardt tiếp tục lưu diễn khắp thế giới và khiến khán giả say mê thêm bảy năm nữa.

    chú thích 1: Epictetus (khoảng 55-135): Là một triết gia theo chủ nghĩa khắc kỉ người Hy Lạp. Theo Epictetus, tất cả các sự kiện bên ngoài nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, chúng ta nên bình tĩnh chấp nhận bất cứ điều gì xảy ra. Mặc dù vậy, các cá nhân vẫn cần chịu trách nhiệm cho hành động của mình và có thể kiểm tra và kiểm soát hành động thông qua kỉ luật tự giác nghiêm ngặt.

    chú thích 2: Sarah Bernhardt (khoảng 22 hoặc 23/10/1844 – 26/3/1923): Tên thật là Henriette Rosine Bernard, một nữ nghệ sĩ sân khấu người Pháp. Với giọng hát tuyệt vời hiếm thấy, bà được tôn vinh như một trong những nghệ sĩ lớn nhất ở thế kỉ XIX cũng như mọi thời đại.

    Khi chúng ta thôi chiến đấu với những điều bất khả kháng, Elsie Mac Cormick viết trong một bài báo trên Reader’s Digest, (Tập san của độc giả), thì nguồn năng lượng mà chúng ta giải phóng ra có thể khiến chúng ta kiến tạo một đời sống phong phú hơn.

    Không ai có đủ cảm xúc và sức lực để chiến đấu với những điều bất khả kháng, mà trong lúc ấy, vẫn có đủ cảm xúc và sức lực để kiến tạo một cuộc sống mới. Chọn cái này hoặc cái kia. Bạn chỉ có thể thích nghi với những cơn bão băng (chú thích 1) không thể tránh khỏi của cuộc đời, hoặc là chống lại chúng và vỡ nát!

    chú thích 1: Bão băng (Sleet-storm): Là một hiện tượng tự nhiên xảy ra khi một luồng khí nóng bị kẹp giữa hai tầng không khí lạnh (một ở gần mặt đất, một ở trên cao). Hơi nước ở tầng trên cùng ngưng tụ thành tuyết và rơi xuống, nhưng khi gặp lớp khí nóng, tuyết lại tan thành những giọt mưa. Sau đó, khi tới tầng khí dưới cùng, vì đã trải qua quá trình siêu làm lạnh, các giọt nước có nhiệt độ âm nhưng vẫn tồn tại ở dạng lỏng. Khi những giọt nước lạnh bất thường này chạm đất, chúng tạo thành lớp băng trong suốt bao bọc vạn vật. Những trận bão băng nghiêm trọng có thể khiến dây điện bị đứt, gia súc chết cóng, chim chóc đang ngủ bị đông cứng và dính chặt vào cành cây, chân chó mèo bị hóa băng dính xuống mặt đường.

    Tôi đã chứng kiến hiện tượng đó xảy ra ở nông trại của tôi, tại Missouri. Tôi trồng cây trong nông trại đó. Ban đầu, chúng phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Thế rồi bão băng ập đến, phủ lên từng cành nhánh một lớp băng dày. Thay vì từ từ uốn cong để chịu được tải trọng ấy, những cái cây đó đã kiêu hãnh chống lại rồi nứt gãy dưới đống băng và cuối cùng thì bị chặt bỏ. Chúng không lĩnh ngộ được minh triết của những cái cây ở phương bắc. Tôi đã đi hàng trăm dặm, xuyên qua những khu rừng xanh mướt ở Canada, nhưng tôi chưa từng nhìn thấy cây vân sam hay cây thông nào bị mưa đá hay băng tuyết đốn gãy.

    Những khu rừng xanh mướt này, biết cách điều chỉnh, biết cách uốn cong cành nhánh, biết cách hợp tác với những điều bất khả kháng. Các võ sư nhu thuật (chú thích 1) dạy các môn đệ của mình rằng phải: Uốn cong như nhành liễu, đừng chống trả như cây sồi.

    Bạn thử nghĩ xem vì sao, những chiếc lốp xe ô tô của bạn đứng vững trên đường và chịu được nhiều sức nặng đến thế? Ban đầu, chiếc lốp xe mà các nhà sản xuất cố gắng làm ra kháng cự lại các chấn động trên đường. Nó nhanh chóng bị cứa rách tả tơi. Sau đó, họ làm ra một chiếc lốp xe hấp thụ các chấn động trên đường. Chiếc lốp đó có thể chịu được. Bạn và tôi sẽ đi được xa hơn và tận hưởng một chuyến hành trình êm ái hơn, nếu chúng ta học được cách hấp thụ những chấn động và va chạm trên con đường đầy đá sỏi của cuộc đời.

    Chuyện gì sẽ xảy ra với tôi và bạn nếu chúng ta chống lại những chấn động của cuộc đời, thay vì hấp thụ chúng? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu chúng ta không chịu uốn cong như nhành liễu mà cứ khăng khăng chống cự như cây sồi? Câu trả lời rất đơn giản. Chúng ta sẽ tạo ra một loạt mâu thuẫn nội tâm. Chúng ta sẽ lo lắng, bồn chồn, căng thẳng và rối loạn thần kinh.

    Nếu chúng ta vẫn cứ bước tiếp và cự tuyệt thế giới thực tại khắc nghiệt hay thu mình vào một thế giới mộng mơ do chính chúng ta tạo ra, thì sau đó, chúng ta sẽ bị điên loạn mất.

    chú thích 1: Nhu thuật (Jujitsu): Là danh từ chỉ nhiều môn phái võ thuật cổ truyền của Nhật Bản dùng tay không để tự vệ và chống lại đối thủ có võ trang hay không võ trang. Trong nhu thuật có nhiều phương pháp như cầm nã thủ, tấn công vào các khớp xương, điểm huyệt, quật ngã…, tất cả đều dựa trên lí thuyết dùng sức công của đối phương để kiềm chế chính họ, thay vì chống trả trực tiếp.

    Ở thời chiến, hàng triệu binh sĩ khiếp nhược, đã chấp nhận những điều bất khả kháng hoặc gục ngã vì căng thẳng. Chẳng hạn, hãy xem xét trường hợp của William H. Casselius ở số 7126, đường số 76, khu Glendale, thành phố New York. Câu chuyện của anh ấy đã giành chiến thắng trong một lớp học dành cho người trưởng thành của tôi tại New York:

    Ngay sau khi gia nhập lực lượng Cảnh sát biển, tôi được bổ nhiệm đến một trong những điểm nóng nhất ở phía bên này của Atlantic. Tôi được giao nhiệm vụ giám sát chất nổ. Tưởng tượng mà xem: Tôi, một gã bán bích quy trở thành giám sát chất nổ! Nguyên cái suy nghĩ mình đứng trên nóc hàng ngàn tấn TNT (chú thích 1), đã đủ để làm tê tái xương tủy của một gã bán bánh quy rồi. Tôi chỉ được hướng dẫn trong hai ngày và những gì mà tôi lĩnh hội được thậm chí còn khiến tôi khiếp đảm hơn. Tôi sẽ không bao giờ quên được lần bổ nhiệm đầu tiên của mình. Vào một ngày u ám, lạnh lẽo, đầy sương mù, tôi nhận lệnh ở một bến tàu không có mái che, tại mũi Caven, thành phố Bayonne, tiểu bang New Jersey.

    Tôi được điều tới khoang số 5 trên tàu. Tôi phải làm việc cùng năm công nhân bốc vác ở khoang đó. Họ có những tấm lưng vạm vỡ, nhưng họ không biết bất cứ điều gì về chất nổ cả. Và họ đang vận chuyển hàng thùng thuốc nổ, mỗi thùng chứa một tấn TNT, đủ để thổi bay con tàu cũ kĩ ấy, sang thế giới bên kia. Những thùng thuốc nổ này được hạ xuống bằng hai sợi dây cáp. Tôi lẩm bẩm: Nếu một trong hai sợi dây, mà bị tuột hay bị đứt thì… Ôi trời ơi!. Sợ quá đi mất! Tôi run lẩy bẩy. Miệng tôi khô lại. Đầu gối tôi khụy xuống. Tim tôi đập thình thịch. Nhưng tôi không thể bỏ trốn được. Đấy là đào ngũ. Tôi sẽ nhục nhã, bố mẹ tôi cũng sẽ nhục nhã, và tôi có thể còn bị bắn vì tội đào ngũ nữa. Tôi không thể chạy trốn được. Tôi phải ở lại. Tôi chăm chú nhìn những công nhân bốc vác, đang khiêng các thùng thuốc nổ đó một cách vô tư lự. Con tàu có thể bị thổi bay bất cứ lúc nào!. Sau khoảng một giờ sợ hãi đến lạnh cả sống lưng ấy, tôi bắt đầu suy xét một chút theo nhận thức thông thường. Tôi tự động viên mình: Nhìn xem! Thế là mi sẽ bị bắn lên trời. Thế thì đã sao nào! Mi sẽ chẳng còn biết gì nữa! Đó là một cái chết dễ dàng. Còn hơn là chết vì ung thư. Đừng ngốc nghếch nữa! Mi đâu thể hi vọng mình sống mãi trên đời được! Mi phải làm công việc này, hoặc là bị bắn chết. Mi có thể thích công việc này mà.

    Tôi cứ nói đi nói lại với bản thân như thế, hàng tiếng đồng hồ và tôi bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn. Cuối cùng, tôi đã vượt qua được những lo âu, sợ hãi bằng cách buộc mình phải chấp nhận một tình thế bất khả kháng. Tôi sẽ không bao giờ quên bài học ấy. Bây giờ, mỗi khi bị cuốn vào lo lắng về một việc gì đó mà tôi không thể thay đổi được, tôi lại nhún vai và nói: Quên nó đi. Tôi thấy điều đó hiệu quả, ngay cả với một gã bán bánh quy.

    Nào, xin hãy dành cho người bán bánh quy của hãng Pinafore một tràng pháo tay giòn giã!

    chú thích 1: TNT Tức trinitrotoluene, một hợp chất hóa học có công thức C6H7(ONO2)3. Đây là loại chất nổ nổi tiếng được dùng trong lĩnh vực quân sự. Sức công phá của TNT được xem là thước đo tiêu chuẩn để đánh giá sức công phá của các quả bom và của các loại thuốc nổ khác.

    Ngoài cái chết trên cây thập giá của Chúa Jesus, cảnh chết chóc nổi tiếng nhất trong lịch sử chính là cái chết của Socrates (chú thích 1). Đến một triệu năm sau, người ta vẫn sẽ đọc và yêu thích mô tả bất hủ của Plato, về cái chết ấy và đó là một trong những trích đoạn xúc động và tuyệt vời nhất của mọi nền văn học. Một số kẻ ở Athens, vì ghen tị và đố kị với ông già chân trần Socrates, đã vu oan cho ông, đưa ông ra xét xử và kết án tử hình. Khi đưa chén thuốc độc cho Socrates, viên cai ngục thân thiện đã nói với ông rằng: Hãy cố chịu đựng việc cần chịu đựng một cách nhẹ nhàng. Socrates đã làm đúng như thế. Ông đã đối diện với cái chết một cách bình tĩnh và cam chịu mà chính thánh thần cũng phải cảm động.

    Hãy cố chịu đựng việc cần chịu đựng một cách nhẹ nhàng. Những lời này được phát ngôn từ 399 năm trước Công nguyên, nhưng giờ đây, thế gian cũ kĩ và nhiều âu lo này vẫn cần đến chúng hơn bao giờ hết: Hãy cố chịu đựng việc cần chịu đựng một cách nhẹ nhàng.

    chú thích 1: Socrates (khoảng 470-399 Trước Công Nguyên): Là một triết gia người Hy Lạp thời cổ đại. Ông được xem như một trong những người sáng tạo ra nền triết học phương Tây và có ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ đối với những triết gia sau thời kì cổ đại và đến tận thời hiện đại.

    Trên thực tế, trong tám năm qua, tôi đã đọc mọi cuốn sách và những bài tạp chí mà tôi có thể tìm được, nhưng chúng đều đề cập đến việc loại bỏ lo lắng một cách rất mơ hồ… Bạn có muốn biết đâu là lời khuyên hữu ích nhất về lo lắng mà tôi đã phát hiện ra, trong tất cả những văn bản đó không? Vâng, chúng đây! Tất cả được gói gọn trong ba mươi chín chữ, ba mươi chín chữ mà cả tôi và bạn đều nên dán lên gương nhà tắm, để mỗi khi rửa mặt, chúng ta cũng có thể rửa trôi mọi lo âu trong tâm trí chúng ta. Lời cầu nguyện vô giá này được viết bởi bác sĩ Reinhold Niebuhr, Giáo sư về Cơ đốc giáo ứng dụng ở Union Theological Seminary, Broadway và đường số 120, New York:

    Xin Chúa ban cho con sự trầm tĩnh.

    Để chấp nhận những gì con không thể thay đổi được.

    Sự can đảm để thay đổi những gì con có thể.Và cả sự khôn ngoan để biết phân biệt.

    Để phá bỏ thói quen lo âu trước khi nó hủy hoại bạn, Quy tắc thứ tư chính là:

    Hợp tác với những điều bất khả kháng.