Author: editor editor

  • VII

    Lúa thỏ thẻ nhú đòng dưới ruộng. Những mảnh nương sèo đỏ nhợ màu chân hương ngày qua đã thẫm màu trông như những mảnh gấm. Rải rác bên đường, những cây chè sống lâu hơn một đời người, sau vụ xuân, ngọn non xoã toả rườm rà. Mưa xói mòn những vệt đường nhỏ. Không khí phảng phất mùi ngải cứu và mùi nhựa thông khô.

    Đi được một đoạn, Pao đứng lại chờ Tích và Pùa. Hai anh em mải chui vào bụi mâm xôi bên đường bứt quả ăn. Môi anh Trung đội trưởng đỏ như môi con gái.

    – Mâm xôi trên vùng cao này bự quá. Sắp đến Phéc Bủng chưa, anh Pao?

    – Sắp đến xóm ngoài rồi – Pao quay lại giục thằng Pùa – Em đi trước đi.

    Pao và Tích đi ngang hàng nhau. Khẩu poọc-hoọc bao gỗ vàng ánh đập bịch bịch ở hông Pao.

    – Anh Tích à. Tôi theo Cách mạng hơn ba năm rồi. Quả là bây giờ mới thấy có chỗ không đồng ý với chính sách của đoàn thể. Anh bảo làm thế nào bây giờ?

    Nhìn Tích, mặt đăm đăm, Pao tiếp:

    – Nói cụ thể như cái việc thu súng. Cả cái việc thu thuế nữa. Vừa không làm được, vừa mất lòng dân.

    – Anh có thể báo cáo với cấp trên chứ?

    – Cấp trên là ông Vận ấy à? Thế thì nói với hòn đá còn hơn!

    Pao đáp vùng vằng, dấn lên. Tích vội đuổi theo, níu tay Pao:

    – Anh Pao à, nghe tôi nói đã. Cách mạng là thay cái cũ bằng cái mới. Cái mới tức là cái ta chưa làm bao giờ nên chưa biết. Vì thế…

    Tích ngắc ngứ. Mọi việc còn rắc rối, khó hiểu quá. Đánh trận, nã súng vào kẻ thù, xem ra có vẻ dễ hơn. Giành được chính quyền rồi, thực hành chính sách với dân, quan hệ với đồng chí… hoá ra có nhiều cái khó. Rõ ràng có nhiều cái cứ thấy ngờ ngợ là không đúng, chẳng hạn như tư cách ông Vận và cả lai lịch ông ấy, nhưng chẳng lẽ Cách mạng, đoàn thể lại có thể nhầm lẫn? Tích vốn là lính Quốc dân đảng, dù chưa hề bắn phát súng nào, nhưng cũng vẫn là đã dính líu với đế quốc, phong kiến, mà dám nói đoàn thể sai ư?

    – Anh Pao à! Theo tôi, trước hết ta cứ phải chấp hành cái đã.

    – Thì đã đành! Pao gắt khẽ, định nói điều gì lại ngậm miệng, mặt lầm lầm.

    Thằng Pùa ở phía trước vừa reo:

    – Anh Pao ơi, Phéc Bủng kia rồi!
     

    Chó sủa ran, hỗn độn. Rấu rấu, gầu gầu, hức hức, háu háu. Đủ hết các cung bậc, hằn thù và giận dữ. Nổi trên cái dàn nhạc lộn xộn inh tai ấy là giọng sủa toang toang dóng một, rất đĩnh đạc của một con béc-giê. Con này của seo phải Seo Cấu. Cấu mua lại của quan Tây Phơ-rô-pông.

    Chiến tranh, ly loạn bất an, nhà nào cũng phải nuôi chó. Cái thôn heo hút, có đường nối sang Pha Linh, có đến hơn trăm con chó.

    Lúc ấy phải đến nửa số chó trong thôn tập trung ở quanh sân nhà seo phải Seo Cấu, nghếch mõm sủa vào một bóng đàn bà ở giữa sân. Người đàn bà gầy còm, váy áo tơi tả, tóc xõa rối bù, ôm một khúc gỗ. Tiếng chó sủa không át được tiếng hát lanh lảnh của chị: Trời hỡi, ngủ ngoan, con gái mẹ à.

    Chị vừa đi vừa hát ru khúc gỗ. Lũ trẻ đứng ở ngoài rìa sân thấy chị sắp tới là bỏ chạy, miệng la: “Mụ ma! Mụ ma chúng mày ơi!”. Trong khi ấy ở hiên, một bọn người mặt mày dữ tợn mới từ đâu đến, buộc ngựa ở rìa thôn, vẫn điềm nhiên ngồi uống rượu; thỉnh thoảng đưa mắt thấy người đàn bà điên dại có một cử chỉ quái dị, lại rộ lên cười hô hố.

    Cái cảnh ấy diễn ra từ trưa. Buổi chiều, người đi nương về, qua đó, không ai dừng lại. Ai cũng cắm mặt đi qua. Và mủi lòng, vắt mũi: “Khổ cô Seo Ly quá”.

    Cô Seo Ly khổ quá thật! Mười sáu tuổi đầu đã là con dâu gạt nợ của nhà seo phải, là vợ của seo phải Seo Cấu mà khổ nhục còn hơn con trâu con ngựa. Vì thui thủi vất vả, vì trăm việc đổ lên đầu, vì mẹ chồng và chồng ác độc còn hơn thuồng luồng, hổ dữ, ma quỷ.

    Seo Ly khổ lắm. Seo Cấu đánh Seo Ly truỵ thai. Ly chết đến bảy phần rồi. Ba phân chưa chết là vì còn đứa con, đứa con gái ốm quặt quẹo nhưng là hòn vàng hòn bạc của Ly. Ly sinh con nằm nhà chưa đầy tuần, mẹ chồng đã hét: “Mày là con ăn hại. Mày để cỏ mọc đầy nương thuốc thế à?”. Ly gượng dậy, địu con, cầm cuốc đi. Cái nương thuốc rộng bằng một hơi ngựa chạy. Không còn sức mà địu con vàng con bạc nữa, Ly treo địu con trên cây. Chị nạo cỏ nương hết hơi hết sức, chiều về cởi địu bế con thì ôi thôi, lũ kiến vống đã bâu đầy hai mắt con. Ly khuỵu ngay xuống đất, Ly tưởng mình chết theo con ngay bấy giờ. Vậy mà lạ quá, tỉnh dậy lúc sương xuống, mắt chị vẫn khô. Chị quấn con bằng cái yếm và lặng lẽ đào hố chôn con. “Con về trước nhé. Thế là đời con hết khổ rồi”. Âu yếm dặn dò con rồi chị trở về nhà.

    Giờ thì chị là cái xác cô Seo Ly tàn tạ đang múa hát, huyên thuyên nói cười kia. Mặt chị xám xịt, đen bầm những nốt tàn nhang. Mắt chị chỉ còn hai cái lòng trắng. Đi đến chuồng ngựa, lấy cái địu, chị bảo lũ trẻ là chị đi lấy thịt người. Chị bước lại chuồng lợn, gọi con lợn là con, dặn nó chịu khó ăn chóng lớn, rồi chị mở dóng chuồng cho nó chạy ra. Trở lại ôm khúc gỗ, đung đưa hai cánh tay, chị hát.

    À ơi… đẻ con gái mẹ chôn nhau gầm giường… Con cá ở dưới nước. Con chim ở trên trời. Con đẻ ở cửa bếp. Con chết trên cửa trời...

    Bọn uống rượu ở hiên đứng dậy, đen ngòm như lũ quạ. Một tốp nữa ở đâu mới tới. Một tên thọt. Một thằng rách tai. Một gã mắt lác. Chúng chỉ trỏ Ly và cười sằng sặc. Nhưng chúng vội đứng dạy, chạy toé ra hai đầu hồi. Từ giữa sân, chị vừa múa và hát và tiến lại cái hiên, bất thình lình dậm chân đánh pạch, chị chĩa khúc gỗ như chĩa khẩu súng vào bọn chúng, hét khàn rè:

    – Con tao biến thành khẩu súng bắn chúng mày, lũ hổ xám, hổ vằn, hổ thọt, hổ rách tai, hổ lác mắt kia! Hé… Chúng mày vào nước khỉ, chúng mày biến thành khỉ, thành ma!

    Thằng thọt chân và tên mặt sẹo cùng la: “Seo Cấu ơi! Cho nó ăn trứng đi, mày!”. Thằng mắt lác kêu: “Kinh quá! Seo Cấu ơi! Cho nó về với giun đất đi!” Bọn áo đen quát: “Mày còn để con ma mà thờ à, Seo Cấu!”.

    Seo Cấu cúi xuống nhặt thanh củi. Thanh củi bay về phía Seo Ly khi Seo Ly đã nhảy sang chỗ khác. Quay lại, Ly cười khanh khách: “Tao là cô tiên, tao tránh được đạn của chúng mày”.

    Seo Cấu giơ nắm đấm:

    – Cút mẹ mày đi. Cút mẹ mày theo thằng Pao đi!

    “Pao!” Âm thanh này sao mà kỳ lạ vậy. Mặt Ly đang dài dại bỗng ngây đờ, rồi mắt Ly đảo quanh như tìm kiếm.

    Bọn quạ đen giậm chân:

    – Seo Cấu, mày hại bọn tao!

    – Cho nó về với tổ tiên đi!

    – Cấu! Nó đi gọi thằng Pao thật kia kìa!

    Seo Ly dún chân chạy. Nếp váy rách lùng bùng. Nhưng, chị chỉ chạy được quá cái sân ba bước, đã ngã giụi mặt sấp xuống bùn.

    Tiếng súng giết chết Seo Ly dội đến tai Pao lúc Pao sắp bước vào Phéc Bủng. Lúc ấy, Pao bỗng cảm thấy không khí đã ấp ủ điều gì bất trắc.
     

    Đuốc thông pơ-mu bốc khói hăng hắc sáng ngập ba gian nhà cỏ. Pao đứng trước cái bàn thấp, bóng in vào vách, to như chàng khổng lồ trong cổ tích. Thằng Pùa ngồi cạnh anh Giống bế con bé Seo Hoa mắt như hai hột nhãn. Tích đeo tiểu liên xi-ten đứng ở gần cửa, tay khoanh trước ngực.

    Pao nói, tiếng to nhưng dễ nghe:

    – Nước ta là nước có nhiều dân tộc. Tỉnh Lào Cai ta cũng vậy. Có những hai mươi dân tộc anh em. Mỗi dân tộc có tiếng nói, phong tục, kiểu áo quần khác nhau, nhưng mặt cùng là thịt, lưng cùng là máu, cùng là anh em đoàn kết như năm ngón tay nắm chặt lại. Vì sao, vì tất cả các dân tộc đều bị đế quốc, phong kiến áp bức, bóc lột. Bây giờ càng phải đoàn kết với nhau. Vì cùng nghèo khó, phải giúp đỡ lẫn nhau tiến lên đời xã hội chủ nghĩa sung sướng như Liên Xô. Nhưng, đoạn đời sau ta bàn sau. Đoạn đời trước ta bàn trước. Ta nói đoạn bây giờ. Đế quốc áp bức bóc lột nó có phân biệt dân tộc đâu. Người Kinh dưới đồng bằng cũng khổ như người Hmông, người Dao trên núi cao. Đoàn kết, đó là chính sách của Đảng và Chính phủ. Các dân tộc bình đẳng, tương trợ nhau, đó là thực lòng mong muốn của Đảng và Chính phủ. Đế quốc, phong kiến, trái lại, nó rất sợ ta đoàn kết. Vì năm ngón tay riêng rẽ thì nó bẻ dễ, nắm chặt thành quả đấm thì nó thua.

    Pao ngừng lại. Tưởng mọi người nghe sẽ xôn xao hưởng ứng. Nhưng không. Im phăng phắc suốt ba gian nhà cỏ. Pao nuốt nước bọt đánh ực, giọng cố tình dâng cao, mạnh mẽ.

    – Tôi không biết nói dối. Điều hay sáng rõ như mặt trời, không ai che được. Ai nói trái điều ấy thì, hoặc là cố tình phá đoàn kết. Chưa hiểu thì nói cho hiểu. Còn cố tình thì phải phê bình, giáo dục. Vừa rồi, mở lớp học cho người lầm đường cũng là để giúp đỡ họ tiến bộ. Chứ có bắt ai, đánh ai đâu! Thế nhưng không ai chịu đến học cả!

    Pao lại ngừng nói. Vì cảm thấy lời mình nói như rơi vào một khoảng không thăm thẳm. Hơn ba chục người, toàn đàn ông, trai tráng – sao lại toàn đàn ông trai tráng? ngồi như cột đá, mắt giương lên, trân trân, không tình cảm. Không khí có cái gì đó rất đáng hồ nghi.

    Đứng ở cửa. Tích thấy ngôn ngốt. Anh không biết tiếng Hmông, nhưng thấy rõ là Pao đang ở trong tình trạng bị cô lập.

    – Chào bộ đội! – Chợt có tiếng chào, giọng Kinh lơ lớ. Tích quay ra cửa. ánh sáng đèn từ trong nhà hắt ra, lấp loá một cái mặt sẹo chạy dài qua má.

    – Anh vào họp đi!

    – Tôi đứng ở đây nghe cũng được – Cái mặt sẹo tiến đến sát Tích – Anh có khẩu súng mới nhỉ?

    Nghe tiếng Tích, thằng Pùa lỏn ra.

    Chỉ có mình Pao, Pao thấy quanh mình vắng vẻ quá. Cái cảm giác ấy càng ám ảnh Pao khi Pao nói về việc đóng thuế nông nghiệp. Việc này, Pao chưa thông đâu. Nhưng khi đối mặt với sự lạnh lùng thờ ơ của mọi người thì Pao bỗng hiểu rằng, vị trí của Pao là bảo vệ những điều đã quy thành chính sách.

    Giọng Pao như có hơi lửa. Nhưng Pao vẫn cảm thấy đơn độc thế nào, trong lần dừng lại này. Trong đám đông mờ mờ có những tiếng cựa quậy, tiếng ngáp, tiếng gãi và đâu đó cứ âm thầm rỉ rả giọng một người nào đó lan từ góc này tới góc nhà kia.

    – Ông nào nói gì thì nói to lên nào? – Pao ngó trái, ngó phải, hỏi dõng dạc.

    – Nói gì đâu! – Một giọng lè nhè ở phía sau Pao đáp lại.

    – Cứ nói đi!

    Không! Chẳng ai nói cả. Đám đông ngủ không ra ngủ, thức không ra thức. Nhưng rõ ràng là không dửng dưng với những lời Pao nói.

    – Ai có ý kiến thắc mắc thì hỏi nào?

    Pao hỏi, ngồi xuống, nhìn về phía sau. Hình như mọi người đều đã tỉnh ngủ. Pao nhìn thấy mấy chục cái đầu cùng ngẩng cả lên. Trong Pao, những linh cảm đã tích tụ, giờ đây bỗng hợp lại thành một nhận biết chói loà: Pao đang ở trước một nỗi nguy hiểm. Anh đưa mắt tìm Tích.

    Thấy một cánh tay giơ cao xin nói, Pao như cất được gánh nặng:

    – Nào, nói to lên, bà con.

    Trong bóng tối mờ ảo, có cái gì đó ngọ nguậy rồi bật lên một giọng nói trẻ trung và gai góc:

    – Lúa vừa vào đòng, cú cáo đã về. Trứng mới ấp đã đếm gà con à, Chính phủ!

    – Khá khá…

    Cái đám người tưởng như thì lì bất động trước Pao bỗng phá lên một hồi cười, cười thật khoái trá, khả ố phụ hoạ cho câu nói xỏ xiên nọ.

    Ngay lúc ấy, ngoài cửa Tích bỗng hét: “Đứng im, lui ra!”.

    Pao đứng phắt dậy. Đám đông như những cành cây bị vít, ngay lập tức, đồng loạt bật dậy. Pao quài tay về phía sau, nơi đeo khẩu poọc-hoọc. Nhưng không kịp rồi. Xổ ngay tới trước mặt Pao ba bóng đen. Một ngọn súng ngắn chĩa thẳng vào ngực Pao.

    – Đứng im! Trời hạ lệnh tao đến thu thuế mày đây!

    Quanh Pao, những bóng đen hung tợn đã vây kín. Những hàm răng nhe trắng ởn, những tiếng rít gầm ghè:

    – Trói nó lại!

    Pứi, đánh bỏ mẹ nó đi!

    Chung cào nả, mày theo bọn Cheo chỉ hả?

    Rất nhanh, Pao vung tay đập mạnh vào ngọn súng. Đoàng! Viên đạn nổ chúc xuống đất. Pao đấm mạnh vào mặt tên cầm súng và cúi xuống, nhấc cái bàn giơ lên cao.

    Đoàng! Đoàng! Ngoài cửa vang mấy tiếng súng nổ. Thằng Pùa gào:

    – Chạy đi, anh Pao!

    Pao văng chiếc bàn con. Đuốc pơ-mu phụt tắt. Huỵch, một bóng đen ngã. Lố nhố những cái bóng ngoài khung cửa. Tiếng la thét ồn ĩ. Căn nhà lộn nhào. “Tích nguy rồi”. Pao múa cái bàn mở lối. Bọn vây Pao dạt ra. Pao lăng cái bàn, tọt ra cửa, rút khẩu súng. Một băng tiểu liên vút lên trời một đường đạn đỏ lừ. Tích đang bị một bọn khác vây ở ngoài sân. Bọn trong nhà ồ ra. Pao chĩa khẩu poọc-hoọc:

    – Đụng đến tao, chúng mày chết!

    – Anh Pao, chạy đi!

    Thằng Pùa lại gào ở phía sau Pao. Mồm nó bị kẻ nào đó bịt chặt. Nó giãy giụa. Một mảnh đuốc rơi ở sân lem lém cháy. Có tiếng người thở rộn rực sau Pao. Tích đang đánh nhau với bọn chúng bằng báng súng. Pao giật lùi. Bọn vây Pao nhích theo theo bước lùi của anh. Nhưng, anh thấy rõ là mình đang ở trong thế bất lợi. Chẳng lẽ anh lại nổ súng vào bọn này. Chính trong cái phút do dự ấy, một tên đã phang gậy trúng vào bắp chân anh. Anh thấy ê cả nửa người. Anh giơ súng lên trời, nổ một phát và thét: “Lui ra!” Nhưng, bốn năm bóng đen đã nhảy xổ vào anh. Mặt anh tối sầm. Một cái chăn ụp rơi xuống đầu anh. Anh gạt nó ra thì bị một thanh củi đập trúng đầu. Anh ngã dập xuống đất. Loáng qua mặt anh một ánh dao sáng rợn và tiếng cười khằng khặc rất quen:

    – Hế hế… Trời hạ lệnh tao đến thu thuế mày đây! Pao! Có nhận ra tao không, hà!
     

    Tiếng cười khằng khặc rất quen ấy là của Lử. Thật là Lử đây. Lử ghé lại, nháy mắt đểu giả, rồi bỏ lại sạp bàn đèn. Pao bị trói chân trói tay vào cái cột chính giữa nhà. Đuốc pơ-mu thắp sáng, cháy giần giật và những khuôn mặt vây quanh Pao nhập nhoạng, biến hình như ma quỷ.

    – Xem mặt thằng chủ tịch Việt Minh nào!

    – Há! Trùm sỏ là nó đấy!

    – Đ. mẹ, bắt được hổ dữ phải ăn mừng chứ?

    – Thế nào, mày còn bắt chúng tao đóng thuế nữa không?

    Rịch rịch… một tốp ba thằng áo đen từ ngoài sân bước vào. Ánh đèn pin vung vẩy. Một thằng nhổ nước bọt:

    – Thằng bộ đội chạy mẹ nó rồi!

    – Thằng oắt đâu?

    – Nó lủi như con cuốc?

    – Đ. mẹ, nòi Cộng sản đấy! Không diệt nó, lớn lên nó lại làm chủ tịch thu thuế mày.

    Áp vào mặt Pao một cái mặt mỡ quen quen. Pao chưa kịp nhận ra thì bị một cái tát vẹo cả mặt. Cái mặt mỡ đứng lui ra, chống tay lên háng:

    – Có nhớ bố mày không? Bố mày ở Tả Van Chư! Đi đóng thuế gặp mày. Hoá ra mày là Cộng sản! Há! Mày định cộng thóc lúa. Nhưng ông đã lấy lại hết! Há!

    Trán Pao có một vết dao sượt. Vết sượt ứa máu. Lòng Pao ứa máu. Nhất là khi bọn nổi loạn đã tản ra, ngả bàn đèn, hút và ồn ào ăn uống. Pao đã nhận ra mặt bọn này. Không phải chỉ có bọn Phéc Bủng. Không phải chỉ có bọn sảo quán ở Pha Linh! Còn có cả người Tả Van Chư, Lũng Phìn… Còn có cả những lính dõng cũ ở Can Chư Sủ. Và khi Pao nhận ra một bóng cao gầy cứ lom khom cúi mặt, đứng ở xa giống hệt lão Giàng Súng thì Pao rực lên nỗi uất nghẹn:

    – “Trời! Chúng đã hẹn hò nhau ở đây để nổi loạn mà mình không biết!”

    Pao không đau vì vết chém, vết đánh. Pao không đau da, đau thịt. Pao đau từ quả tim, lá gan. Pao còn ngờ nghệch lắm. Pao hớ rồi. Pao thua chúng một keo cay đắng quá. Đành rằng mọi việc đều mới mẻ, và không ai có thể lường trước được tất cả. Nhưng, sai lầm như lần này thì không sao gỡ được nữa. Chao ôi! Cách mạng là con đường gian nan. Nhưng với dân tộc Pao thì con đường còn gian nan gấp bội phần. Rồi đây, sẽ còn phải hy sinh bao nhiêu nữa, làm lại bao lần nữa cuộc cách mạng này. Dân tộc Pao còn vất vả. Nó phải vượt qua chính nó. Và chặng đường nó đi còn biết bao hy sinh nhọc nhằn!

    Nỗi đau càng khuya càng nhức tấy trong Pao. Cách đây ba năm Pao cũng bị bọn Lử – Seo Cấu bắt trói ở thôn Phéc Bủng này. Sự việc lần này như là lặp lại mà không hoàn toàn giống thế. Lần trước, anh bị chúng bắt vì đi cứu Seo Ly. Cái điều lần trước còn ngờ ngợ thì lần này đã thực sự rõ ràng. Anh là Cách mạng, chúng là bọn phản động. Anh và bọn chúng không thể đi cùng một con đường.

    Trời lúc ấy đã mờ mờ sáng.

    Bọn nổi loạn đang ngủ trong nhà bỗng chồm dậy, vội vàng đeo dao súng vào người. Lử từ khay bàn đèn đứng lên. Lử đử đi đến trước mặt Pao, bất ngờ hầy một tiếng, hắn vung nắm đấm đấm trúng ngực Pao.

    – Đ. mẹ, trói chặt nó vào, năm nào tao trói nó vào cây vông, nó nhổ bật cây vông lên, trốn mất đấy!

    Ngực Pao tức nghẹn. Đầu Pa ngoẹo một bên. Nhâu nhâu trước mặt Pao những cái mặt thú dữ. Chúng lại rủa xả, lại chửi bới, lại kể tội Pao thu súng, thu thuế, bắt bỏ thuốc phiện…

    – Cho nó xuống âm phủ đi thôi, Seo Cấu ơi!

    – Tao muốn cho nó sang Pha Linh để Châu Quán Lồ buộc nó vào ngựa.

    – Ông cắt tiết mày!

    – Chôn sống nó đi!

    Nhao nhao quanh Pao những cơn khát máu, những riết róng báo thù. Pao mở trừng trừng hai con mắt xót đắng. Pao nghiến răng. Đứa nào kia? Lão Giàng Súng. Còn lão béo đứng cạnh lão là lão quản ma ư?

    Đóng bộ đồ sĩ quan, chân đi giày săng đá, Lử rộp rộp bước tới:

    – Pao, tội mày nhiều lắm! Riêng với tao, tội cũ tao tạm bỏ, nhưng tội mới: mày trói tao hôm nọ, đáng chết lắm rồi.

    Pao ngoảnh mặt đi.

    Lử kéo khẩu súng ra trước bụng:

    – Này, Pao, tao không đưa mày sang Pha Linh đâu. Châu Quán Lồ tao coi như con vắt. Tao hơn nó một ngọn núi. Bây giờ tao muốn nói chuyện tử tế với mày. Tao vẫn coi mày là em. Được không? Thế này, Pao ạ. Mày có tài đấy, quay về với tao, tao chia cho nửa chức. Bằng lòng chứ! Quay về với người Hmông đi! Vai chỉ huy ta chia nhau mà, Pao!

    A! Nó dụ dỗ Pao. Thằng ngu, nó dùng điều thô sơ ấy để lung lạc lý tưởng mà Pao đã nhận ra bằng sự thể nghiệm sâu xa của mình. Bất giác Pao mỉm cười.

    – Về chứ! Về với tao, với dân tộc Hmông!

    – Dân tộc Hmông là tao!

    – Cái gì?

    – Nói thế nào để mày hiểu được nhỉ!

    – Cứng miệng quá đây! Thôi, cho nó đi!

    Hai tên mặc áo đen cởi trói Pao, đẩy Pao ra cửa.

    Tang tảng sáng.

    Sương bốc ngút ngát. Tiếng chim hoạ mi trong thung rộ lên mở một ngày mới. Pao thoáng nhớ tới con chim mộc. Dội lên trong anh những khoảnh khắc hiếm hoi của đời người. Đêm trăng bên bờ sông Chảy, khuôn ngực trắng nhẫy của Seo Cả, bàn tay chị rờ rẫm dọc lưng anh và cơn đê mê chìm đắm của hai người.

    – Đi nhanh lên đến Nước Sung Sướng của mày!

    Một tên đẩy lưng Pao, vừa nói vừa cười. Pao quay lại trừng mắt. Phía trái Pao có tiếng chân bước rình rịch. Mờ mờ trong làn sương đặc hiện lên ba con ngựa thồ và ba bóng người bước vội.

    Na nủ Lử! Súng, đạn lấy ở kho đến rồi đấy!

    Tiếng ai như tiếng lão Sếnh. Pao quay mặt đi, hai cánh mũi Pao cay xè.

    Lử đập tay vào những bọc thồ trên lưng ngựa:

    – Được! Cởi ra rồi đưa về nhà đi. Đủ sức lấy phố châu rồi đấy. Còn thằng A Sinh đâu?

    – Dạ, nó đây ạ.

    Phía sau hai con ngựa, một bóng người bị trói đang ngồi khóc đầu gục trên gối. Pao quay lại và anh không ngờ mình cất tiếng gọi to như thế:

    – A Sinh!

    Sinh đứng dậy, ngơ ngác. Lử cười hặc hặc, kéo Sinh lại rồi đẩy lên phía Pao:

    – Nhập bầy với nhau đi!

    Mắt Sinh nhìn Pao run rẩy. Pao khe khẽ lắc đầu. Sinh rên rỉ. Anh Pao ơi! Sinh tôi bị nó lừa. Sinh tôi đang ngủ ở lều nương thì lão thầy cúng A Da đến bảo: Về, chủ tịch Pao gọi. Sinh tôi ngồi dậy thì hai thằng ập tới, đè xuống trói! Anh Pao ơi! Hỏng hết rồi! Cả làng phản ta rồi. Còn mấy bà, mấy chị như bà Doa không theo chúng nó thì bị chúng nó gác cửa không cho ra ngoài.

    Mắt Pao lừ lừ. Pao cố giữ cho khỏi bị choáng. Bọn Lử nổi loạn to rồi! Mặt Sinh vẫn đàm đìa nước mắt. Sinh không nhát gan. Nhưng Sinh là người uỷ mị.

    Lử dấn lên mấy bước.

    – Đứng lại! Các anh đi đâu? Hả?

    Lử quát. Hai con ngựa từ phía trước phi tới dừng lại trước mặt Lử, hí hách hách. Lử nhảy lên kéo cương một con ngựa, cau có:

    – Bên Pha Linh các anh thế nào?

    Na nủ chúng ta vẫn ở Lao Pao Chải!

    – Hứ,về bảo ông ấy khởi sự đi. Khởi sự phối hợp đi! Đồ con thỏ!

    Hai con ngựa quay quay rồi vút đi. Pao cắn chặt môi. A Sinh bỗng ngồi thụp xuống, Lử đi lên, cười khẩy:

    – Mày lại muốn tránh đạn tao đấy, hả? Hôm ấy mày tránh đạn tài đấy. Bây giờ mày dạy thằng chủ tịch của mày tránh đạn đi!

    Lử cúi xuống. Lúc ấy một đám sương từ dưới chân núi thốc lên và Pao bỗng nhận ra dưới chân Pao là một cái vực sâu, xanh đen cây lá. Xa xa dưới kia, Pao nhận ra cái phố châu nhỏ teo. Cùng lúc, anh nhớ tới cái nhà ông Vận rất đáng ghét. “Không gặp được ông ấy để nói những cái sai của ông ấy rồi”. Thế là hết! Không còn được yêu. Không còn được ghét. Lần này, Lử nhất định không để xổng anh. Nó nhất định giết anh rồi. Cuộc đấu tranh đã đến cái điểm nút. Quãng đời mới của Pao vừa mở ra đã khép lại, và khép lại mãi mãi, trong khi đời mới lại cần Pao, cần có hàng nghìn Pao đứng cái chịu sào.

    Chính là ở cái lúc tưởng như tuyệt vọng này, trong Pao lại dâng lên một niềm khát khao sống thật mạnh mẽ. Pao phải sống. Pao cần phải sống để làm lại, để sửa chữa lỗi lầm, để hỏi tội kẻ ác, để nói chuyện với kẻ lá mặt lá trái. Phải sống vì Pao có Seo Cả. Ngợp lên đến nóng ran người Pao kỷ niệm bên bờ sông Chảy đêm nào và tiếng Seo Cả thỏ thẻ: “Em muốn mãi mãi được như thế này”. Một ý nghĩ dị thường chợt loé sáng trong óc Pao. Chưa bao giờ Pao nghĩ tới điều đó. Pao không có đến vài giây để đắn đo. Và thế là, Pao quay lại, đạp thật mạnh vào lưng Lử, rồi co chân nhảy thẳng xuống cái vực sâu ở ngay dưới chân mình.

    – Ối!

    Bị đạp bất ngờ, Lử ngã sập mặt xuống đất, nhưng hắn oằn người chồm dậy ngay. Bọn áo đen đang đứng ở phía sau rầm rập chạy lên.

    Từ bên bờ vực kéo tuột xuống sâu một vệt dài tiếng động rào rào.

    – Thằng Việt Minh biến đâu rồi! – Lử gào thất thanh.

    – Húi! Kinh quá! Nó là con ma thật rồi!

    Bò ra bờ vực, Lử nhìn xuống. Lát sau hắn mới sực nhớ, vội chĩa súng xuống, quát: “Bắn, bắn đi, chúng mày! Nó là ma, nó là con quỷ nó cũng phải chết!”.

    Tiếng súng vang dưới vực sâu, phản hồi rền rã, nghe như tiếng sấm.

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương. Mời bạn nghe cùng Búc cát:

    Chú thích 1: Người Kinh (hàm ý xấu).

  • VI

    Như bị ma trêu quỷ ám, ngày Pao ăn không ngon miệng, đêm Pao ngủ không đủ giấc. Việc thu thuế, việc dân công, việc thu súng, việc cải tạo tề nguỵ, việc cấp ruộng đất… chưa ra đâu vào với đâu. Mà trên thì châu khiển trách, dưới thì họ hàng kêu ca. Bản thân cũng lại chưa thông. Cứ như đứng giữa bụi gai. Nhất là lúc này trong làng có nhiều dấu hiệu chẳng lành. Lão Sếnh lại lô la bên cái bếp lửa về na nủ Lồ. Giàng Súng cứ động Pao vắng nhà là lại tạt sang thì thầm với hố pẩu.

    Hố pẩu thì lì. Lử ở đâu? Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo? Nghĩ ngược nghĩ xuôi đều thấy điều lo, nỗi ngại. Chiều này, thấy hố pẩu đang lầm bầm, Pao quay lại hỏi. Hỏi vừa dứt câu, ông già đã sẵng:

    – Tao nói: thằng mù dẫn đường cho thằng mù thì sa xuống hố.

    Thằng mù dẫn đường? Ai là thằng mù? Pao khó chịu làu bàu:

    – Có bệnh, cho uống thuốc đắng lại nhè ra.

    – Mày bảo ai nhè. Thuốc đâu? Máu đấy. Toàn máu người Hmông ta đấy, con à.

    – Thuốc thật đấy, cha ạ. Bắt trói Lử là thuốc đấy.

    – Hừ, bôi thuốc độc vào miệng khèn mà nói là thuốc à!

    – Cha đừng có nghe lời kẻ xấu.

    – Hừ! Con chim trắng rơi vào thùng chàm thành con quạ rồi!

    Nhìn mặt hố pẩu tím ngắt, Pao gai gai cả người. Lần đầu tiên hai cha con to tiếng. Vết rạn nứt trong quan hệ thế là đã xuất hiện. Lâu nay, nghĩ về cha, bao giờ Pao cũng nghĩ tới hình ảnh một cái cân. Cha là đại diện cho đạo lý dân tộc, một đạo lý công bằng, hợp lẽ phải. Giờ, chẳng lẽ cái cân lệch rồi ư?

    Buồn bực, Pao ra sân. Thằng Pùa ở ngoài trại thuốc. Vắng tanh, ở hiên, cái quan tài nằm thâm đen vì ngấm nước mưa. Ngoài sân, cái trụ cối chè đen thui lấm tấm những mũ nấm trắng.

    Pao quay vào nhà. Buồn, phải có việc. Pao vác ống nước đi xuống sông chảy. Hoàng hôn hung hung màu lá chết ở rìa núi. Đường vắng, giờ này người đi lấy nước đã về cả.

    Pao chạy. Bậc đá âm vang bước chân. Hình như có tiếng chân người đuổi theo. Pao dừng lại. Không phải. Gió huýt nhè nhẹ bên tai Pao.

    Sông Chảy vào mùa nước, chảy sùng sục giữa hai bờ đá. Con sông thần linh cung cấp nước cho các làng Hmông. Con sông có thuồng luồng ác gieo nỗi khiếp đảm còn âm ỉ trong các bài dân ca. Pao vục nước rửa mặt. Nước lạnh làm Pao tỉnh táo. Pao lắc lắc đầu, rũ tóc. Mặt sông ngời lên một vầng hồng tròn vạnh. Mặt trăng! Trăng vừa qua dãy núi Con Voi phía xa. Mặt nước lấp lánh dát vàng dát bạc, hắt sáng lên mặt Pao. Pao thấy hiu hắt. Xung quanh vắng lặng và rình đón. Pao ghé vai, vác ống nước. Cái buồn trong vắng vẻ càng thêm sâu. Nhưng Pao bỗng đặt phịch ống nước, mắt Pao hoa hoa: “Seo Cả” – Pao thốt gọi. Chẳng lẽ là Seo Cả thật!

    Trăng lồng lộng.

    Seo Cả chầm chậm theo bậc đá đi xuống. Chị đi tay không. Mặt chị sáng như mặt trăng. Ngực chị căng căng sau làn áo.

    – Cả ơi, anh đang muốn có em!

    – Em đi đón anh. Để em vác ống nước cho!

    – Không!

    Ống bắng nước đỗ đánh phịch trên mặt đất. Pao đưa tay nắm cổ tay Cả, giật khe khẽ.

    – Có ai mắng em, đánh em không? Ngồi xuống đây với anh, Cả ơi.

    – Không ai mắng em. Không ai đánh em. Em chỉ nhớ anh.

    – Cả ơi. Mỗi miếng mèn mén anh ăn, mỗi tối anh nằm, anh nhớ em.

    Rộn rực, Pao vòng tay qua eo hông Cả, kéo nàng sát về phía mình, nhận ra chị bồng xốp như một khối bông nhẹ, kể cả khi chị bỗng như vì lây truyền cảm xúc bồng bột ở anh, quay lại, đưa hai tay lên bíu cổ anh.

    Trên phiến đá bằng trắng lạnh trong ánh trăng, chị đã ngả người khi anh vừa tỏ ý muốn vậy và đổ theo chị, áp nhè nhẹ vồng ngực mình lên khuôn ngực chị.

    – Anh Pao!

    – Em, Cả ơi.

    Cùng nghèn nghẹn, nhưng cả hai đã cùng đồng thanh cất tiếng. Cảm giác xa lạ, bồi hồi lập tức xâm chiếm Pao. Anh nhìn thấy gương mặt Cả rười rượi trong ánh trăng và hàm răng chị trắng muốt như hoa sở rừng. Trăng tan chảy chan hòa trên mặt Cả, trên làn da nõn nà ở cổ chị, và tràn lên làn da ngực trắng nhẫy của chị vừa hé lộ. Tay vừa rời hàng khuy bên sườn chị, Pao run lẩy bẩy khi nhìn thấy hai bầu vú chị căng mọng núc ních nhòn nhọn như hai ngọn măng tre. Chưa bao giờ anh nghĩ nó đẹp và như hai sinh thể mạnh mẽ đang phát sáng như thế! Chưa bao giờ anh thấy nó gần cận thế và ngột thở vì được sở hữu nó, anh liền vập môi xuống.

    – Đừng anh, lạnh em.

    – Cả ơi, anh chờ đợi giờ phút này cả nửa đời rồi.

    – Nhưng, anh ơi.

    – Cho anh yêu em đi. Cả ơi, anh thề không làm em đau, không làm em buồn.

    Chồm lên, Pao bỗng biến thành một kẻ khác bạo tợn và mạnh bạo khác thường. Vứt hết sợ hãi, vứt hết lo âu xuống sông Chảy, rừng rực trong Pao lúc này là niềm khát khao được giao hoà, được kết liên, được trao gửi, hiến tặng. đôi tay anh lục sục, nóng nảy. Cả đã hoàn toàn ra khỏi mớ váy áo cũ kỹ. Đùi chị trắng muốt đến kinh ngạc. Bụng chị mờ mờ một lớp lông tơ phập phồng trong hơi thở bồn chồn. Đưa hai tay che mặt vì xấu hổ và sung sướng, chị như đất đai màu mỡ đang phập phồng bừng nở. Rồi như không kìm được nữa, chị bỗng bật tiếng nức nở, riết chặt lưng Pao khi khi Pao vừa ập xuống người chị, nóng dâng và háo hức vô cùng.

    – Cả ơi! Em là nàng tiên của riêng anh.

    – Anh Pao ơi.

    – Cho anh một mình ngắm thân thể em nhé.

    Tránh gương mặt Pao vừa áp xuống, mặt Cả đã ló ra vùng trăng soi. Bờ vai chị trắng hồng nổi bật trên mái tóc đen rậm trải rộng như tấm nệm lót lưng.

    – Anh Pao ơi, Seo Cấu nó kéo em về làm vợ nó. Nhưng chưa bao giờ em yêu nó. Chưa bao giờ em cho nó yêu em như anh yêu đâu.

    – Anh tin là thế

    – Em cho anh tất cả đời em đấy.

    – Anh cũng vậy. Cả à, anh sẽ nói với cha sang nhà ông Giàng Súng xin cưới em làm vợ.

    – Kìa! Anh.

    Đột ngột, nhịp điệu đều đặn êm ái của hai người bỗng ngừng phắt, Pao có cảm giác rõ ràng, anh là người nghẹn lời trước cả Seo Cả. Một cơn rùng mình chạy suốt dọc sống lưng anh, lan ra khắp cơ thể anh và truyền lan sang Cả. Đê mê, chị đưa tay rờ rẫm hai bên sườn anh và đột nhiên trào nước mắt. Cả hai như tan vào trong nhau, như hồn vía nhập vào nhau, dính liền, trôi dạt trên sông nước. “Anh ơi, con chúng ta thụ thai trong đêm trăng sẽ đẹp người đẹp nết lắm, anh à”. Đó là câu nói sau cùng Pao nghe thấy từ miệng chị, khi tay chị vỗ nhè nhẹ vào lưng anh và thả lỏng đôi chân trần trên mặt đá.
     

    Ngồi dậy, vừa cuốn xong vành tóc, Cả đã ôm chầm Pao, cọ mặt vào vai Pao, giọng thật trìu mến và thật thà:

    – Anh, có mệt không, anh Pao?

    – Anh không mệt. Anh sung sướng lắm, Cả à. Còn em?

    – Em muốn mãi mãi được như thế này.

    Pao cười, quàng tay qua vai người phụ nữ từ nay đã gắn bó cả kiếp sống với anh.

    – Đừng sợ em nhé. Anh như người trai Hmông đi học phép lạ đánh nhau được với thuồng luồng, để đi đến Nước Sung Sướng.

    Nhìn xuống ngực chị đang cồn cào hơi thở, anh khe khẽ:

    – Em nói gì đấy, Seo Cả!

    – Không, em có nói gì đâu!

    – Anh nghe tiếng con tim em.

    – Gió nó nói đấy, anh ơi!

    – Nó nói gì?

    – Nó nói: Em muốn có con với anh. Nó nói dù em có chết, hồn em cũng cầm ô đứng đợi.

    – Anh cũng muốn em có con với anh. Nhưng em không được nói đến cái chết. Em không bao giờ chết, Seo Cả à!

    Siết chặt vai Cả, Pao bỗng nhiên thấy Cả bóp mạnh tay mình. Đột nhiên, cả hai cùng im phắc.

    Không một hơi gió. Nghe thấy tiếng chân người bước trong bụi rậm dưới bờ sông, rồi một tiếng người thoát ra nhẹ như không có thật: “Về Phéc Bủng à?”. Pao giụi mắt. “Mai, đi Phéc Bủng làm thuế. Mình vừa nói hay gió nói nhỉ?”. Rồi anh chống tay đứng dậy, vội vã:

    – Seo Cả! Để anh vác. Để anh! Dà, để sức sau này mà làm cô dâu, mà nuôi con chứ! Cả à, lấy anh vất vả đấy.

    Cả ngoái lại, nguẩy đầu như làm nũng, mặt hửng sáng rồi chợt nhướng hai con mắt:

    – Anh à, hôm nào sang Phéc Bủng, anh lại thăm Seo Ly nhé. Nó khổ lắm. Hôm rồi, con nó vừa bỏ nó đi, anh à.

    Pao đỡ ống nước. Anh hiểu Seo Cả đã có hạnh phúc.
     

  • V

    Vận, quyền trưởng ban cán sự lại là một con người tư cách kém cỏi thế nhỉ? Chẳng có gì là lạ cả? Vận, Võ Văn Vận, võ sĩ hạng nặng nổi danh đất Hà thành, chính là tên võ sĩ khét tiếng độc ác, lúc nào cũng kè kè bên cạnh đảng trưởng Quốc dân đảng họ Vũ những ngày ông này rút chạy từ Hà Nội lên đất Lào Cai năm nào.

    Nào ai đã có thể lường hết được những nẻo đường ngắt ngoéo, những ngõ ngách tối tăm và sự oái oăm của cuộc sống muôn màu!

    Tử thủ ở Lào Cai căn cứ cuối cùng, bè lũ quan quân Quốc dân đảng, dưới sức tiến công như vũ bão của Vệ quốc đoàn và binh lính các Châu mùa đông năm 1946, đã tan tác như lá khô gặp gió lớn. Đảng trưởng họ Vũ chạy tháo thân sang đất Tàu. Triệu Quốc Lộc, kẻ hãm hại đời Dung, vợ nhạc sĩ Quang Ngọc, cuối cùng cũng không thoát khỏi vòng trừng phạt.

    Còn Vận, vệ sĩ của đảng trưởng, khôn ranh, láu cá hơn chủ. Hắn giã biệt chủ soái khi biết cơ đồ quan thầy đã lung lay. Chọn đúng thời cơ, khôn khéo mập mờ đánh lận con đen, hắn nhập vào đoàn quân chiến thắng rầm rập kéo vào thị trấn biên giới mùa đông năm ấy, giả dạng trong vai người chiến sĩ vệ quốc bấy lâu hoạt động trong lòng địch.

    Thoạt đầu, Vận được cử làm cán bộ ở ban Kinh tế của Uỷ ban tỉnh. Ở đây hắn nhập nhằng công quỹ. Người phát hiện ra gốc tích hắn là ông Bằng, nguyên chủ sự bưu điện, lúc đó là uỷ viên Uỷ ban hành chính – kháng chiến tỉnh. Người ta cảnh cáo hắn và chuyển hắn sang ban tình báo, chuyên khai thác tin tức từ gián điệp, tù binh vì nghĩ hắn có sức khoẻ. Nhưng, ở đây hắn lại tỏ ra hết sức tàn bạo và thích thú đặc biệt với việc đánh đập, nhục mạ người khác. Hắn lại bị đưa ra khỏi cơ quan này.

    Cuối cùng, đoàn trưởng Nguyễn Đắc – bấy giờ là tỉnh đội phó, nghĩ: chỉ có mình mới có đủ khả năng giáo dục quản lý hắn nên kéo hắn về và cho hắn giữ chức cán bộ văn phòng tỉnh đội. Từ đó, hắn khéo léo phục vụ tỉnh đội phó và lấy dần lại niềm tin của anh.

    Lào Cai giải phóng. Vùng giải phóng mở rộng. Cán bộ cho cơ sở đang lúc hiếm hoi. Lại bận rộn, chưa ai có thể nghĩ ngợi cho thật chín chắn về sự xếp sắp vị trí cho từng người. Cứ lắp ráp vào cho có cơ ngũ cái đã. Vận được cử vào Pa Kha với chức vụ quyền trưởng ban cán sự, khi Nguyễn Đắc chuyển sang làm Chánh văn phòng tỉnh uỷ. Bước chuyển đổi công danh của Vận thế là lại bắt đầu!

    Bây giờ là lúc buổi lửa trại liên hoan của quân dân thị trấn vừa tàn. Đi dọc theo cái phố lớn nhất thị trấn, Vận nhận ra trời vừa lất phất mưa và lòng Vận dịu lại. Đêm sâu có hơi mưa đưa trí nhớ Vận vào những điểm xa tít trong ký ức. Vận nhớ những đêm lạnh, với những bước chân khua rộn phố xá Hà Nội ngày xa xưa.

    Vận là con trai một nhà kim hoàn giàu có, và nổi tiếng vì hư đốn khi mới tí tuổi đầu. Còn đi học hắn đã lơn gái có mả, tán gái thành thần. Tuổi trẻ ngông nghênh không tư tưởng của hắn, như hạt cỏ dại gặp đám đất màu, những tàn dư cặn bã của tổ chức Quốc dân đảng những năm 1930. Bọn này đánh mất toàn bộ danh thơm và hùng khí của các vị danh liệt, tự xưng là nhất sĩ danh thành, tối tối tụ tập trong một căn gác xép, than thân không biết rót nguồn tài năng vào đâu, ngoài việc ăn nhậu, và tuyên bố sống triệt để, không nuối tiếc hình hài, thân xác, kể cả chết giụi trong bóng tối.

    Nhưng Vận không chết giụi trong xó tối. Hắn còn trẻ, khoẻ. Hắn gặp thời. Năm 1945, bọn Quốc dân đảng từ Tàu về, đòi quyền bính với Việt Minh, dưới bóng cờ sao mười hai cánh trắng của Tưởng thống chế. Vận được tiến cử theo Vũ đảng trưởng. Thế là giờ đây không chỉ quen say sưa đọa lạc, giờ đây Vận lại còn muốn lập thân, định bá đồ vương. Hai nguồn tư tưởng khéo hoà hợp trong hắn, cho đến giờ thì thành một dòng duy nhất: xông vào gian khó để thành đấng phi thường; phiêu lưu để tận hưởng nguồn hỷ lạc là gái và tiền.

    Chợt thấy lạnh, Vận dừng lại châm một điếu thuốc. Quành một góc phố, thấy một đôi trai gái đang đứng trò chuyện, nhận ra đó là Na và chị Nhương dân phố, hắn liền hắng giọng, thấy mình cao thượng hẳn lên, khi tránh sang một ngõ nhỏ khác. Qua một ngõ nhỏ nữa, thấy Quang Ngọc và anh chiến sĩ Tếnh người Hmông đang tâm sự, hắn dừng lại. Ngọc bảo hắn: Pha Linh có nguy cơ bị Châu Quán Lồ cướp phá và chất vấn hắn tại sao không đóng quân ở đó. Hắn cười: đó là mưu kế của ta, nhạc sĩ cứ yên tâm với cây đàn. Hắn nhắc họ đi ngủ vì khuya rồi. Còn hắn, hắn phải đi kiểm tra các vọng gác.

    Đêm đen che lấp mọi hình hài.

    Đêm đen hoà lẫn bóng núi với mây trời.

    Bước chầm chậm, dè dặt, lát sau ngẩng lên, nhận ra nét lờ mờ của hàng chữ đắp nổi “Quảng Sinh đường” trước căn nhà, Vận thở một hơi dài, khoan khoái. Từ trong nhà, vừa lọt qua khe cửa một giọng nữ yếu đuối, đang ca bản Ca khúc nghê thường:

    Tiếng tiêu não nùng, véo von bên lầu, làm sầu lòng em

    Thấy bao nhiêu đoạn trường, ruột tằm hoài vươngTiếng tiêu não nùng, đắm say mơ màng, bảng lảng lòng mơ 

    Nguyệt khe khẽ hát. Nàng đang thêu đôi chim câu chắp cánh trên tấm khăn tay trắng.

    Chao ôi, thế mới biết cuộc sống thật là kỳ lạ và chẳng sao có thể dự tính, tiên liệu được. Nhìn nàng hôm nay ai mà biết được nàng đã từng là nữ sinh Trưng Vương Hà thành và cha mẹ có cửa hàng tơ lụa ở đất kinh đô. Cũng không thể biết, cha mẹ nàng chết vì một quả đạn pháo ngay trong đêm đầu kháng chiến bùng nổ. Và nàng đã đau đớn và lạc lõng đến thế nào cả khi ông chú nàng, ông Thọ “Quảng Sinh Đường” đón nàng lên đây, miền biên viễn xa xôi này. Goá vợ đã từ lâu, ông trúng số độc đắc, mua được cái cửa hàng thợ may và tạp hoá của một người Tàu ở đây, nay ông muốn nàng giữ nhiệm vụ quản gia cho ông. Nàng buồn lắm. Càng buồn hơn khi ông chú nàng chết trong một tai nạn máy bay đi Hà Nội cất hàng; và bỗng dưng thấy mình trở thành người chủ ngôi nhà, cửa hàng ở thị trấn này.

    Nguyệt mới hai mươi tuổi. Trinh bạch, ngây thơ, đa cảm, âu sầu, nàng tưởng mình sẽ chết vì u sầu buồn bã ở nơi cùng trời cuối đất này, vậy mà một ngày kia, qua khung cửa sổ xanh kia, nàng tìm thấy nguồn sống mới mạnh mẽ cho mình.

    Chao ôi! Tình yêu qua ô cửa sổ xanh! Chuyện thật mà hệt như trong thơ Nguyễn Bính, Xuân Diệu, Huy Cận, Vũ Hoàng Chương, trong các tiểu thuyết diễm tình nàng đã từng đọc.

    Đêm nay đang thả hồn mơ mộng, đang lâng lâng trong đường thêu thương nhớ, Nguyệt bỗng nghe thấy tiếng gõ cửa gấp gấp. Và khi run rẩy kéo then cửa, nhận ra anh quyền trưởng ban cán sự thì nàng thật sự giật mình lo sợ. Lần ra sau tủ gương, nàng mặc thêm chiếc áo len hồng. Rồi bước ra, vặn to ngọn toạ đăng đặt trên bàn nước.

    Nhìn Vận, nàng nhớ ra, đã gặp con người này vài lần. Anh ta trò chuyện cởi mở với nàng. Nàng không ưa anh ta, anh ta có vẻ thô lỗ và hơi hách dịch. Nhưng, anh ta là một kẻ có quyền cao chức trọng, vì vậy đối với anh ta, nàng vẫn giữ vẻ e dè, lễ độ.

    – Dạ thưa anh, đêm hôm khuya khoắt mà anh còn chưa nghỉ ạ.

    – À, đêm nào mà anh chẳng phải đi kiểm tra, hả Nguyệt! Lơ đi một tí là các bố Vệ nhà ta lăn ra ngủ tít cung thăng ngay mà.

    Cái vòi nước rót xuống tách sứ một vệt âm thanh giòn giòn lấp tiếng cười nhạt của Vận. Vận ngả người, tay thõng và đầu ngoẹo trên thành ghế. Vận mệt? Không! Cử chỉ của hắn tự nhiên quá trớn. Và mắt hắn, ở tư thế ấy, có thể quan sát kỹ lưỡng tất cả đồ đạc trong nhà Nguyệt, và ngắm nghía nàng.

    Trong đêm, dưới ánh đèn vàng mỡ màng, hắn nhận ra đôi chân nàng thon chắc khi nàng quay lưng đi lấy cái phích nước. Hắn thấy mắt nàng lóng lánh mơ màng. Làn áo len không giấu được vẻ nở nang, óng mịn của da thịt nàng. Vai nàng tròn, ngực nàng căng, cổ nàng, má nàng ánh lên cái nhuỵ, cái tuyết của gái trinh đang thì.

    – Hà hà… Trà thơm quá. Mời Nguyệt – Nhấc tách chè, Vận nghiêng mình kiểu cách – Anh đẻ năm con ngọ, số anh số con ngựa, tung hê hồ thỉ bốn phương trời, cuối cùng lên đến trấn Pa Kha này và thế là gặp em, Nguyệt à.

    – Em nghĩ, anh gặp nhiều người chứ riêng gì em ạ.

    – Hà hà… Em thật là tế nhị. Nhưng Nguyệt ơi, em có biết câu nói ấy của em làm anh buồn không?

    – Em nghĩ một người như anh bận rộn suốt ngày…

    – À, anh buồn vì… Điều đau khổ nhất trên đời. Là yêu người mãi mà người chẳng yêu.

    Ngả người trên ghế, môi Vận mủm mỉm ánh cười. Vận muốn tỏ ra mình là người lịch sử ý nhị và văn hoa. Vận còn đọc thơ tình Xuân Diệu. Và môi Vận còn tung tăng câu hát Suối Mơ của Văn Cao nữa kia. Vận là Quyền trưởng ban cán sự, là con nhà võ nhưng cũng nghệ sĩ, tài tử chứ tưởng. Nhưng kìa có lẽ là Vận nhận ra vẻ lạnh nhạt của Nguyệt nên Vận vừa nhổm dậy, hai mắt hau háu nóng nẩy.

    Em thêu cái gì thế, Nguyệt?

    Dạ.

    Hừ!

    Chồm ngay tới, Vận giật phắt chiếc khăn tay Nguyệt đang thêu dở. Rồi khi soi ra trước đèn hình đôi chim câu và hàng chữ: “Nhớ thương Anh, người chiến sĩ hùng anh”, thì Vận hiểu và lập tức Vận cau mặt, bạnh quai hàm, nổi cơn giận giữ:

    Cô Nguyệt, cô đã biết kỹ cậu Tích nó là con người như thế nào chưa?

    – Ơ kìa, anh Vận…

    – Tôi hỏi cô…

    – Anh Vận…

    – Thằng Tích, nó nguyên là một tên lính Quốc dân đảng, cô có hiểu không? Tôi vì lượng cả bao dong, cho nó vào quân ngũ để nó cải tà quy chính. Nhưng nó vẫn rắp tâm… Không được phép tiết lộ bí mật quân sự, nhưng tôi nói để cô biết… cô còn quan hệ với nó…

    Xấn xổ bước tới, Vận chộp hai vai Nguyệt rung giật. Nguyệt úp vội hai bàn tay vào mặt. Mặt nàng tựa như vừa bị những làn roi quất tới tấp. Anh quyền trưởng ban nổi cơn giận dữ một cách thật đột ngột. Rồi cũng đột ngột anh buông vai Nguyệt, quay ngoắt đi, sầm sập bước ra cửa.

    Lúc ấy, ngoài phố vừa vang dậy một tràng súng tiểu liên và sau đó nghe thấy tiếng một người gào thất thanh: “Bọn thổ phỉ đấy, các đồng chí ơi!”.
     

    Đêm ấy súng nổ liên hồi.

    Sáng hôm sau, Vận gọi Tích lên văn phòng ban cán sự châu, vỗ vai Tích, rất thân mật, ngọt ngào:

    – Trong các xã, Can Chư Sủ thu thuế kém nhất. Mình muốn cậu xuống đó, hỗ trợ thêm cho đồng chí Pao. Mình hy vọng sau đợt thử thách này, sẽ kết nạp đảng cậu, Tích à.

    Chiều đó, Trung đội trưởng Tích giao đơn vị cho tiểu đội trưởng Na, gửi lời chào âm thầm vào ô cửa sổ xanh đóng kín bên cạnh, vui vẻ lên đường đi Can Chư Sủ.
     

  • IV

    Tiểu đội trưởng Na xoa xoa hai bắp tay, trố mắt nhìn Tích:

    – Này, trông chú em mấy hôm nay cứ như đứa mất hồn ấy.

    Tích cười, ngượng ngùng, má hây hây:

    – Có gì đâu… Tôi chỉ lo cho tình hình thôi. Bên Pha Linh, ở Tả Van Chư…

    Na cười:

    – Tớ không nói chuyện ấy. Chuyện tình hình quân sự để lúc khác. Chuyện ấy… cơ. Ông anh đi guốc vào bụng chú em rồi. Này, tớ hỏi: đằng ấy định… thật hay là toà phào con của bể đấy?

    Tích ngứa ran gáy. Ông Na băm tư tuổi, già nhất trung đội, bắt nọn trúng quá. Tích hăm mốt tuổi, ba năm bộ đội, bị thương ba lần, khói lửa dày dạn nhưng chỉ là chú thiếu niên trong tình yêu. Tích còn ngây thơ, trong trẻo lắm. 18 tuổi học hết tiểu học, bơ vơ vô nghề, bị bắt vào lính Quốc dân đảng. Chưa bắn phát súng nào thì được bộ đội ta bắt. Tích thành anh Vệ quốc. Đời như diều gặp gió. Ba năm, đánh hàng chục trận, dũng cảm, mưu trí, được đề bạt trung đội trưởng. Mác xung kích gặp địch không biết chùn. Nhưng giờ đối diện với ái tình lại đâm ra rụt rè.

    Tích cười, lảng chuyện:

    – Có ông anh có chuyện ấy thì có!

    Na trợn mắt, hếch cái cằm lún phún râu:

    – Thì tớ giấu làm đếch gì. Có gan ăn cắp thì có gan chịu đòn chứ. Chú mày biết cô ta rồi còn gì. Cô Nhương ấy mà, trông cũng hiền lành nết na đấy nhỉ. Dưng mà… tớ thì nâu sồng thôi, chứ chẳng được hoa lá cành như chú mày đâu. Tớ định thế này: đánh giặc xong, tổ chức cho phép, tớ sẽ xây dựng với cô ấy, rồi tớ xin ra bộ đội.

    – Ối!

    – À, là nói khi hoàn toàn hết giặc ấy chứ. Tớ tính rồi. Đất ở đây rộng như đất Lưu Bị, tha hồ khai khẩn. Hai vợ chồng tớ chuyên về nghề nông…

    – Nhưng mà…

    Dưng mà cái gì nữa?

    Tích ậm ừ. Anh Na xếp sắp hạnh phúc giản dị quá. Liệu có trôi chảy không? Còn người chồng biệt tích của chị Nhương? Còn biết bao nhiêu biến động rất bất ngờ trong cuộc sống lúc này?

    – Tích ạ – Giọng Na chợt trầm xuống – Anh thì không có học bằng chú, nhưng về đường tình ái thì anh có kinh nghiệm hơn chú. Chú đừng nghi ngờ anh là loại người lăng nhăng. Hơn ba mươi tuổi, anh đã yêu hai ba đám rồi. Nhưng đời cái anh tá điền, chú còn lạ gì. Cô gái yêu anh trước ngày anh bỏ làng đi bộ đội năm 1948 ấy, giờ là vợ lẽ thằng chánh tổng hội tề làng anh. Không phải là cô ấy thay lòng đổi dạ. Dưng mà cái thế cô ấy…

    Tích quay mặt đi. Mắt Na lóng lánh ánh nước. Có bao nhiêu nỗi uất hận, đắng cay trong đó?

    – Anh Na ạ – Tích nhú nhí, – Em cũng chưa dám thổ lộ gì đâu.

    – Anh biết ngay mà – Na cười hì hì – Chú mày tiểu tư sản lắm. Yêu thì cứ nói toẹt ra. Đời anh lính chiến chúng mình…

    – Nhưng mà hôm qua…

    – Hôm qua sao?

    – Hôm qua tự dưng cô ấy bảo: “Này, có cái áo nào rách đưa đây vá cho”. Lúc ấy em đang lộn cổ cái sơ mi.

    Đột ngột nhảy lên vít cổ anh trung độ trưởng, Na cười khành khạch:

    – Thế thì ăn tiền rồi. Cô Nguyệt nó yêu chú mày rồi đấy. Tích ơi. Con gái thành thị nó xa xôi bóng gió thế đấy. Anh mừng cho chú mày đấy. Nhưng mà cẩn thận, cái lão Vận xem ra cũng mê cô ta đấy, em à.

    Nói rồi, Na kéo tay Tích chạy ra cửa hét rõ to:

    – Các đồng chí ơi. Đốt lửa trại liên hoan đi thôi!
     

    Giữa sân chợ, lửa đốt một đống lớn.

    Ngọn lửa từ đáy chồng củi xếp kiểu cũi lợn rướn lên cao, vàng ngời. Đóng vai người quản lửa vừa nhảy quanh đống lửa, Quang Ngọc vừa bắc loa tay, cất tiếng hát vang vang:

    Anh em ơi

    Lại đây ta cùng nhau quây quần.

    Chẳng bù những lúc canh đêm, trông lên cao một trời mù mịt.

    Anh em ơi

    Lửa trại! Lửa trại những đêm đông! Lửa trại sau trận công đồn! Lại như bao lần, quây quần quanh lửa những chiến sĩ má hóp, da vàng sốt rét, phong phanh trấn thủ, mắt ngời ngời niềm vui. Quây quần quanh đây dân làng, dân phố, cụ già, em nhỏ và các thiếu nữ xinh tươi.

    Quanh lửa, tình đồng đội, tình quân dân ấm nồng. Quanh lửa, là cuộc sống nghệ thuật, những bài đơn ca, song ca, những vở kịch cương, những bài tấu vui nhộn. Quanh lửa, Ngọc đã hát. Và đêm nay Ngọc bập bẹ mấy tiếng sáo Hmông. Lửa trại! Có thể nào vắng mặt anh Na trong cuộc vui nồng nàn này.

    – Anh Na! Hoan hô, anh Na!

    Vòng trẻ con ngồi phía trong cùng bỗng hò reo ầm ĩ. Không khí chuyển ngay thành vui nhộn khi Na xuất hiện và đi một vòng quanh lửa với những động tác hề chèo. Cả phố châu ai cũng như quen thân với Na. Người tiểu đội trưởng còn nguyên vẹn phong vẻ khí chất nông dân, thật thà chất phác, mạnh mẽ, trung thực, một con người, một cá tính chẳng thể thiếu của cuộc sống hôm nay.

    Nhưng, hôm nay Na ra mắt bà con thật khác lạ. Anh vận độc cái quần cộc và cái áo cổ vuông. Mặt anh đỏ hồng, miệng anh bỏm bẻm trầu thuốc.

    – Tôi ra đây… – Tay giơ cao, bắp nổi cuồn cuộn, anh Na cười hề hề. – Xin bà con lượng thứ cho khôi hài bất chấp quý tiếu. E hèm! Như tôi đây chính thật là đô Na. Bốn đời nhà tôi đỗ tiến sĩ võ. Chín mươi tuổi đánh chín bát cơm mỗi bữa. E hèm! Hai tay ghì hai sừng trâu húc nhau còn dư sức lực.

    – Ha ha… Hoan hô đô Na!

    – Đó là ông cụ tổ tôi. Còn tôi là chiến sĩ!

    – Chiến sĩ gì! – Bên ngoài dậy lên tiếng đế.

    – Chiến sĩ đánh Pháp, diệt thổ phỉ trên miền biên cương. Là chiến sĩ thì phải khoẻ. Vậy đô Na tôi xin thách các đô…

    Tùng tùng tùng… Tiếng trống mồm nổi lên nhộn nhịp.

    Na ngẩng lên cười. Vòng người quanh anh ngả nghiêng. Mặt chị Nhương hồng lịm. Mặt cô Nguyệt như hoa. Na chẳng kiêu căng hợm hĩnh đâu. Na vui đó thôi. Không ai nhận thách, chắc là thế, thì Na sẽ biểu diễn trò đấu vật một mình. Trò này hay lắm.

    Quả là không ai nhận vào tỉ thí. Vậy thì đô Na cứ vào xới một mình. Trống mồm lại nổi. Đô Na xe đài. Hai cánh tay đưa ra phía trước, hai bàn tay hất hất, hai cẳng chân khuỳnh khuỳnh mà dẻo như lụa. Ung dung, thư thái mà dứt khoát mà bay bướm. Đô Na nổi danh cả hàng tổng đấy. Mấy bận xuân về tết đến, hội vật mở ở đình làng, đã đô nào ăn nổi đô Na? Ba mươi sáu miếng: sườn, mói, vét, gồng đứng, gồng ngôi, khố trong, khố ngoài, bốc một, bốc đôi… Na thạo cả. Lại còn mấy ngón sở trường bí truyền. Đô Na nổi danh đều đặn chiếm giải khố đũi, ngồi vắt vẻo chiếu trên đánh nhẵn cả mâm cỗ thưởng, a ha!

    – Hoan hô đô Na!

    Tiếng reo hò quanh lửa càng khiến Na hào hứng, động tác tay chân lại càng phấn chấn, khoáng đạt.

    – Xin vào tỉ thí đây! Cao nhân tất có cao nhân trị!

    Bỗng nhiên, trong mớ tạp âm ồn ào vui vẻ của đám đông, từ vòng ngoài cùng, bật lên một tiếng nói thật to khoẻ và kiêu căng. Rồi một bóng người cao lớn lách qua vòng người bước vào. Đứng cạnh Quang Ngọc, Trung đội trưởng Tích đột ngột kêu:

    – Ông Vận!

    Ông Vận thật! Ông Vận nhận lời thách đố của đô Na! Ông Vận cao to, hồng hào, phổng phao gấp rưỡi đô Na. Ông Vận, một thân hình võ sĩ nở nang. Tảng ngực, bắp tay, thớ bụng, bả vai… từng chi tiết đều như khuôn đúc, chọn lọc kỹ càng rồi lắp ráp lại. Cạnh Vận, đô Na cục mịch, xù xì, ngắn ngủn.

    Tích thấy thốt lo khi Vận nắm tay Na giơ lên. Y như cái cảnh hai võ sĩ quyền Anh sắp vào hiệp đấu chào khán giả mà Tích đã được xem ở các thị trấn biên giới Quốc dân đảng chiếm năm nào. Ngực Tích thót lại. Chẳng lẽ ông Vận lại chính là tên võ sĩ chuyên nghề tra tấn, vệ sĩ của đảng trưởng họ Vũ?

    Trống mồm nổi lên rập rình. Vòng người thít lại. Còn gì thú hơn được xem vật. Một keo vật bất ngờ, không hẹn. Mà một bên lại là ông quyền trưởng ban cán sự!

    Na đã đứng thế thủ.

    Bên kia, Vận nhoai hai tay, hằm hè. Mặt Vận bừng bừng ngạo mạn. Vận phải cho mọi người tỏ mặt mình là một trang nam nhi, anh hùng. Vận cần xuất lộ trước mặt người đẹp. Lúc nãy Vận đã để ý thấy Nguyệt reo hân hoan, thấy mắt nàng đắm đuối nhìn Quang Ngọc thổi sáo, nhìn đô Na xe đài. Nàng yêu tài tử. Nàng duy cảm lắm. Nàng hay xúc động. Vận phải ra mắt nàng. Trai anh hùng ra mắt giai nhân là lúc này đây.

    Pặp! Cặp đô vật đã lồng tay tư. Choạch! Choạch! Tay họ chuội ra rồi lại cùng dính liền.

    Bập hai bàn tay vào những bắp thịt rắn như sắt nguội của Vận, Na hiểu ngay đây là một kẻ được tập rèn chu đáo. Hắn có lợi thế, hắn cao và khoẻ. Trong khi đó, tiếp xúc với tay Na, Vận càng chắc mẩm mình sẽ thắng. Vận là võ sĩ hạng nặng. Danh tiếng nổi như sóng cồn đến nỗi các thủ lĩnh phong trào từ thời buổi hỗn quân hỗn quan, tranh tối tranh sáng, những năm 45, 46, đã phải vời hắn ra làm vệ sĩ cho mình kia. Hắn chưa quen với môn vật, cái môn võ có trước cả lịch sử giáo mác, cung tên, không có khí cụ, thậm chí không có cả đôi găng như võ sĩ quyền Anh, chỉ dựa vào tài nghệ và sức lực của bản thân. Nhưng, hắn là võ sĩ quyền Anh. Sức bật, sức bền, sự nhanh nhạy, hắn có dư. Và đã có thời hắn còn tập cả Jiu Jít-xu nữa kia mà.

    Tuột khỏi nhau, đôi đô lại bám được vào nhau. Vờn nhau, hơi thở cả hai cùng cờn cờn dồn dập.

    Mắt ngầu ngầu, Vận nghiến răng: “Tao sẽ cho mày túc li địa. Tao sẽ nắm dây lưng mày, nhấc mày lên như nhấc một con ếch cho nàng xem”. Mở trừng trừng hai con mắt, Na gầm ghè: “Cả thuyền cả sóng, sợ gì. Tay này cao to, mình phải chơi miếng bốc, miếng gồng”. Và anh thực hiện phép hư thực lùi dần, lùi dần.

    Hập! Trong giây lát, sau một cú đẩy mạnh đối phương, Vận như giành được thời cơ, xông tới như hổ vồ môi. Hắn nhằm chân Na. Nhưng, hình như đã phòng bị và dự đoán, Na hơi né người và thời cơ vụt tới trong tích tắc. Lợi dụng quán tính đà xô của Vận, Na đánh một miếng mồi chéo. Loạng choạng vì một lực hất rất nhỏ, hẫng trụ chân, Vận vội giữ thế thủ. Nhưng không kịp rồi, Na vừa cúi xuống, nhanh như cắt, bật vai lên.

    – Hoan hô đô Na!

    – Đô Na thắng rồi!

    – Phải lấm lưng, trắng bụng kia!

    Trong tiếng người hò reo như sấm động, Na xông ngay tới. Vận ngã ngửa. Nhưng bật ngay dậy, ôm chầm lấy Na, thở hồng hộc. Mắt đỏ ngầu, Vận cay. Vận uất. A! Vận phạm điều cấm! Vận móc xương quai xanh Na. Vận thọc nách Na. Vận lại còn nắm cả tóc Na nữa kìa!

    – Hoan hô anh Na!

    – Ê ê sì sì… Ông Vận chơi bẩn quá!

    Na vùng ra khỏi tay Vận, buột khỏi xới vật. Vận còn trơ một mình. Chân dệnh dệnh, mắt Vận đỏ sặc, miệng Vận nhệch nhạc:

    – Ê, ê bỏ cuộc là thua nhé!

    Vận gào. Vòng người vây quanh cười nhạo ngả ngốn.

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương. Mời bạn nghe cùng Búc cát:

    Chú thích 1: Chân rời đất.

  • III

    – Các cậu ơi, ra mà xem kìa. Chàng và nàng cùng đang tít cả mắt.

    – Cô mặc áo đen đang vục nước ấy à?

    – Nàng trông tình cảm quá. Ông Vận nhà ta bầu dục chấm mắm cáy làm sao mà chinh phục được nàng!

    – Cũng tốt mã đấy chứ! Nhạc sĩ Quang Ngọc ơi, đem cây sáo ra đây làm một bản tình ca biên giới thật du dương đi.

    Các anh bộ đội vui tính, tếu táo đứng ở cái hiên trên gác trụ sở ban cán sự châu inh ỏi tán chuyện. Trung đội trưởng Tích ngồi trong nhà gắt: “Các đồng chí ơi, khẽ chứ không dân người ta cười cho”. Mặc, câu chuyện xoay xung quanh cảnh anh Vận, quyền trưởng ban cán sự đang đứng tán tỉnh cô Nguyệt, giai nhân trấn biên thuỳ gánh nước ở bể nước giữa phố vẫn cứ ồn ồn ào ào. Trung đội trưởng Tích lại gắt lần nữa: “Các ông ơi, khe khẽ chứ, để nhạc sĩ còn sáng tác chứ”. Cái hiên vẫn cứ ồ ồ à à… cười đùa.

    Ngồi trong nhà, Quang Ngọc đang ngắm cây sáo mới mua được. Cạnh anh, một chiến sĩ nằm đắp cái khăn tay trên mặt.

    – Ra đây ngắm cảnh ông nhạc sĩ ơi!

    – Trung đội trưởng ta đang tương tư, các cậu ạ.

    – Bậy! Chàng đang làm thơ tặng nàng đấy.

    – A! Cái cửa sổ mở rồi! E hèm! Chào cô Nguyệt nhé! Cô mới gánh nước về, đã lại ngồi thêu à? Chúng tôi nói chuyện thế này có ảnh hưởng gì đến cô không đấy?

    Tích đậy nắp bút máy, bồi hồi. Hai cánh cửa sổ xanh nhà bên mở thật. Vắt sang một giọng con gái nhẹ và ấm: “Em chào các anh! Các anh cứ nói chuyện đi, em thích nghe các anh nói chuyện lắm ạ!”

    Lòng ta chiến sĩ khô khan lắm, cô Nguyệt ơi!

    – Chả phải thế đâu, các anh ạ.

    – Này, cô Nguyệt, cô thấy Trung đội trưởng của chúng tôi thế nào?

    – Trung đội trưởng nào, hả anh?

    – Cô không thành thật nhé.

    – Tích ơi! Tích ơi, ra đây!

    – Cô Nguyệt ơi! Cô lên trên này lâu chưa?

    Tích đỏ bừng mặt. Chịu các bố thật. Tán sát sàn sạt thế này chỉ có cách là độn thổ. Thôi các cậu ơi, đi lấy củi tối còn liên hoan lửa trại chứ.

    Tích ngượng. Ngượng nhưng mà cũng thích. Thành ra không nói. Và cái hiên nhìn sang ô cửa sổ xanh nhà người đẹp thị trấn biên cương cứ láo nháo ồn ào.

    Cái hiên cứ láo nháo, ồn ào.

    Cho tới lúc, thật là bất ngờ, ngay trong nhà, cạnh nơi Tích ngồi, bật lên một tiếng quát thật to:

    – Im lặng! Các đồng chí!

    Người chiến sĩ nằm ngủ cạnh Quang Ngọc vừa chồm dậy. Anh ta là chủ nhân của tiếng quát.

    Tích ngẩng lên. Chiến sĩ nọ đứng, đầu nghênh nghênh. Cái hiên im phăng phắc. Và trong yên tĩnh, một tiếng sáo vừa thoát ống trúc, đang rụt rè thử giọng. Quang Ngọc đã đứng lên từ lúc nào, đầu nghiêng về phía vai phải, hai cánh tay nâng trang trọng một cây sáo trúc óng vàng.

    Tú ú ú, tù ù ù

    Yên lặng. Chỉ có tiếng sáo Quang Ngọc vừa cất tiếng. Tiếng sáo run rẩy, non tơ. Nó như bước chân em nhỏ, chập chững, dò tìm.

    Yên lặng. Như những lần Ngọc đàn bản Ca-pri-xơ Ét-xpa-nhon, bản Ma-la-ga-no, bản Vũ khúc Tây Ban Nha trứ danh và cái phố sâu thăm thẳm, thiêm thiếp nghe đàn Ngọc.

    Yên lặng. Trời thật xanh trong và không khí được hong khô, chờ đón thân mật. Tiếng sáo vẫn dò dẫm. Mắt Ngọc chớp chớp. Trán Ngọc nhăn nhăn.

    Giai điệu Hmông mà Ngọc muốn kết thân trốn đâu rồi nhỉ? Ôi, những quãng liền luôn gãy khúc, nhấp nhô hình tượng núi non, chứa ẩn cái đẹp nguyên thuỷ của hồn người. Cái kiểu mở đầu của thể hò, những nét nhạc đệm lót không lời, trên âm giai năm cung, giống như một bảng màu nguyên sơ, đang chuyển động thành những mảng màu ẩn hiện lớp lớp, tầng tầng, diễn tả tâm hồn, dáng mạo, phong thái Hmông, cuộc sống đầy thi vị cùng những nỗi đau và niềm vui sống? Sao tiếng sáo Ngọc nắn nót đấy mà không dạt cái bay bổng khởi thuỷ của tiếng sáo Hmông mà Ngọc đã từng nghe?

    – Cái sáo anh Ngọc nói chuyện không tốt rồi.

    Ngọc lắc đầu, buồn buồn:

    – Khó quá! Đồng chí Tếnh biết thổi sáo dạy tôi với.

    – Tôi chỉ biết nghe thôi. Tiếng sáo anh nghe nó gai gai thế nào ấy, anh Ngọc à.

    Tích đứng dậy, xốc quần:

    – Thế là tuyệt rồi! Tối nay ra mắt bà con nhé – Rồi quay ra hiên, huơ cao tay – Các đồng chí ơi, đi lây củi đi. Không ông Vận lại kỳ kèo bây giờ.
     

    Đúng là Vận. Cái giọng ồm ồm ở nhà dưới nghe rất hách: “Các anh lơ mơ nó vừa vừa chứ. Hừ, lại còn đàn hát. Thò cái đuôi tiểu tư sản tạch tạch sè ra hả?”. Rồi tiếp đó cộp cộp cộp tiếng giày đi lên gác và tiếp đó nữa, tiếng gắt giật:

    – Đồng chí Tích, sao hôm nay đồng chí không cho chiến sĩ tập luyện?

    Tích quay lại. Vận đang đứng sau anh, hai tay chống háng, điệu bộ quan cách.

    – Báo cáo đồng chí, hôm nay anh em nghỉ, lấy củi tối liên hoan lửa trại.

    – Nghỉ? Gằn giọng, Vận dấn lên mấy bước, đánh mắt về phía khung cửa sổ nhà bên – Đồng chí cứ liệu đấy, tôi đã ra lệnh rồi, không nhớ hả!

    Ra lệnh! Lệnh gì? Nào anh ta đã ra cái lệnh gì! Chụp mũ lên đầu, Tích quay lưng đi. Anh không ưa ông Vận. Con người này, hình như anh gặp ở đâu rồi, nhang nhác nét quen và rất khó chịu khi tiếp xúc.

    Quang Ngọc gài cây sáo sau túi quần, vào nhà, nhấc cây đàn ghi-ta định đi xuống tầng dưới. Nhưng, khi Ngọc đi qua trước mặt Vận thì Vận như vồ lấy anh, reo lên một cách rất bất ngờ, đầy tình thân thiện:

    – A! Hay quá, gặp nghệ sĩ đây rồi. Ta ra hiên tri kỷ với nhau một tí đi, nghệ sĩ ơi!

    Kéo bằng được Ngọc ra hiên, Vận ngả người vào hàng lan can. Bàn tay có cái nhẫn mặt ngọc huơ huơ, vẫy vẫy. Điếu thuốc Mê-li-a vàng bay những sợi khói thơm lừng. Ngửa mặt, con mắt Vận lim dim, kéo đuôi về ô cửa sổ nhà bên, ở đó tiếng máy khâu vừa rền lên một vệt dài.

    – Moa đây cũng là một lãng tử rất có duyên với âm nhạc đấy, Quang Ngọc ạ. Chiến tranh đã bó buộc moa theo nghiệp binh đao, chứ không thì moa đây đã là một thi nhân của chốn kinh kỳ đó, Ngọc à! Tiếng đàn của toa thoát lắm. Chỉ tiếc là xung quanh toa toàn những cái tai trâu. Nhưng, nghệ sĩ chớ nên coi thường moa nhé. Nếu toa là Bá Nha thì moa đây ít ra cũng là Tử Kỳ đấy. Hố hố hố…

    Bốp! Vai Ngọc bị đập một cái thật mạnh. Lại một cái đập nữa ở bên vai kia. Rồi sườn Ngọc bị hích, bắp tay Ngọc bị cấu, véo. Kiểu nói chuyện kèm theo những động tác nọ đã kỳ cục lại kèm theo cái cười hố hố như bị ai cù inh tai nhức óc của Vận khiến Ngọc khó chịu.

    Moa rất đồng ý với toa, nghệ thuật trước hết phải đẹp. Cũng như đàn bà, không đẹp thì như chim không có cánh, hố hố hố… có đúng không, nhạc sĩ?

    Không đáp, Ngọc né ra xa Vận. Sao Vận vô duyên thế! Nào Ngọc đã nói gì đâu mà anh ta đồng ý? Lại còn ghé sát mặt vào Ngọc, mắt thả đuôi về phía khung cửa sổ và hạ giọng nhờn nhợn: “Nghệ thuật phải có chất mái, toa ạ. Mà nghệ sĩ thì phải lang bạt kỳ hồ… Thế thế… cho nên toa cứ đi với moa”.

    Quyền trưởng ban cán sự Đảng mà ăn nói như thế! Mà nào đã hết đâu. Lại còn nghệ sĩ phải có rượu và ái tình. Ấy thế, ái tình và rượu là ngọn nguồn của cảm hứng. Vũ Hoàng Chương mê mẩn, say khướt. Hàn Mạc Tử thơ điên loạn đệ nhất, rượu đẫm người. Thi hào, thi bá… phải nghiện, đều nghiện! Há! Rim-bô, Véc-len say bét be tối ngày. Tản Đà… chuếnh choáng. Tế Xương kiết cú nhưng vẫn tài tử phong tình đấy, nhạc sĩ ơi…

    Chao ôi! Lại những đại ngôn rỗng tuếch về bổn phận của nghệ thuật, nghệ sĩ, những là phụng sự cái đẹp, cái vĩnh hằng, cái muôn thuở, những thân phận, những ái, ố, hỉ, nộ… một mớ hổ lốn, toàn là những điều ngay từ thời Ngọc vì đồng tiền, miếng cơm phải đi đàn thuê cho các cao lâu, tửu quán Ngọc cũng đã thấy vô cùng lạc lõng và chán ngán rồi.

    Đã thế lại còn giằng cây ghi-ta từ tay Ngọc. Rồi ngồi lên lan can, hai chân vắt vẻo, tay bập bùng sáu dây kim loại, và cất giọng khàn rè.

    Cô láng giềng ơi

    Không biết cô còn nhớ tới tôi

    Cô lái đò ơi!

    Ngọc quay mặt đi. Bài nọ Vận xọ sang bài kia. Chỗ không thuộc lời, hắn gõ đàn ầm ĩ và thay bằng những tiếng ti tỉ tì ti…

    Rất may, lát sau cây đàn thôi bị hành hạ. Ngọc quay lại. Vận vừa tụt xuống, làm một cử chỉ rất lố bịch: anh ta hôn đánh chụt vào ngón tay mình và ném cái hôn về phía cửa sổ, ở đó vừa ló ra một khuôn mặt thiếu nữ.

    “Hình như mình đã thấy ông ta ở đâu đó rồi?” Cử chỉ nọ của Vận khiến Ngọc như sực nhớ. Nhưng Ngọc lại bị đấm vào vai, mạnh đến nỗi thân hình mảnh khảnh của Ngọc nghiêng vẹo đi, khi Ngọc cầm lấy cây đàn.

    – Hố hố hố… Toa xem, moa cũng không đến nỗi xoàng chứ. Theo nghiệp võ thì phải làm nên đấng phi thường. Sau đó thì dưỡng nhân hưởng thụ cho đủ mùi đời chứ! Có phải không, nghệ sĩ?

    Vận cười đến thủng màng nhĩ tai Ngọc.

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương. Mời bạn nghe cùng Búc cát:

    Chú thích 1: (mọi); tiếng Pháp, tôi, tớ (thân mật)

    Chú thích 2: (tôi); tiếng Pháp, cậu, đằng ấy (thân mật)

  • II

    Nắng ngập bãi đá Can Chư Sủ, Pao mới cưỡi ngựa xuống chợ. Ngày chợ cũng là ngày họp thường kỳ của các chủ tịch xã với Ban cán sự châu.

    Con ngựa nâu Pao cưỡi lao như gió. Lát sau ngước lên Pao đã thấy phố châu xúm xít trên đỉnh đồi. Theo dòng người ngựa từ các ngọn núi chảy xuống thung lũng rồi ngược lên con đường ngoằn ngoèo rắn lượn, Pao cũng nhảy xuống dắt, dắt ngựa qua con suối nhỏ. Sang bờ bên kia, thấy một đoàn ngựa thồ thóc đang chạy nước kiệu hăm hở phía trước, Pao hỏi hai người ngồi hút thuốc bên đường:

    – Các đồng chí ở đâu đóng thuế nông nghiệp thế?

    – Ở Tả Van Chư! – Một người béo ục ịch đáp.

    – Nhanh nhỉ.

    – Ờ, phải nhanh chứ – Người béo cười, mắt nhay nháy.

    “Thế là thế nào? Chẳng lẽ Tả Van Chư giác ngộ nhanh thế”. Tự dưng thấy nóng ruột, Pao phắt lên ngựa. Người béo nọ liền đứng dậy, đi đến cạnh ngựa của Pao, hất hàm: “Này, bên ấy thế nào rồi?”. Và mắt y lại nhấp nháy như đánh ám hiệu. Y có ý gì vậy? Pao thúc ngựa. Con ngựa vút lên, tới rìa chợ.

    Chợ Châu đang cữ ồn ào. Chợt có tiếng súng nổ đoàng. Có người hét: “Bọn buôn lậu đấy”. Lại có tiếng nhiều người gào: “Lính Châu Quán Lồ bên Pha Linh sang kia kìa! Chạy đi!”. Huỳnh huỵch tiếng chân chạy. Nhốn nháo góc này, ngơ ngác góc kia. Rồi lại yên dần yên dân, rì rào như cái tổ ong kéo mật.

    Ban cán sự châu đóng trụ sở ở căn nhà gác hai tầng ở giữa một con phố lớn có các cửa hàng buôn bách hoá của người Tàu mại bản và mấy người Việt chuyên bán hàng may mặc, bán đồ thêu cho lính Tây. Căn nhà nguyên là đại lý bán muối, thu mua thuốc phiện của cha con thổ ty Hoàng Văn Chao. Nhà xây đá, lợp ngói tây.

    Nơi họp các chủ tịch xã là tầng dưới. Tầng trên sàn lát gỗ hiện có bộ đội ở. Pao đến chậm. Buộc ngựa xong, chào đồng chí Na gác cửa, anh vội đi thẳng vào phòng họp. Phòng họp ở phía trong căn nhà rộng. Bước vào, căn phòng mù mịt khói thuốc Pao nhận ra ở tít đầu đằng kia, tiếng anh quyền trưởng ban cán sự đang vang vang, dư thừa sức lực.

    Pao ghé xuống đầu chiếc ghế băng thì cả gian phòng ồ lên tiếng cười. Pao hỏi một người đàn ông có cái bìu cổ ngồi cạnh:

    – Gì thế, đồng chí?

    – Ông ấy bảo: thằng địch nó sắp xẻo dái các anh rồi đấy. Hớ, nói cứ như ông sấm ông sét!

    – Nói những gì rồi?

    – Phải thu tất cả súng. Súng trận, súng kíp, súng hỏa mai, của ai cũng thu tất. Ai dà, cái nhà ông này không biết gì cả. Con trai Hmông đẻ ra đã phải sắm khẩu súng rồi.

    Người đang nói với giọng diễn thuyết hùng hồn, khoa trương là Vận, quyền trưởng ban cán sự châu Pa Kha. Vẫn là Vận hôm nào về Can Chư Sủ, nhưng hôm nay ở Vận mọi chi tiết đều rõ ràng và gây ấn tượng hơn. Cao lớn, mũ nồi đội lệch, áo blu-dông Mỹ rộng có cầu vai to, túi trễ ngực. Vận có một vẻ đẹp đàn ông, ngang tàng và dạn dĩ. Khuôn mặt nói rõ điều đó hơn: tròn, to, rắn chắc, với đôi mày rậm đen phủ xuống cặp mắt hùm hụp, gợi những tình cảm u ám, cùng cặp môi dày, bóng nhẫy như vừa ăn tiệc xong.

    – Các đồng chí cười à? Đập tay xuống mặt bàn, Vận sừng sộ – Tôi đơn cử một ví dụ để các đồng chí cười tiếp cho khoái lỗ mồm nhé. Có một anh chàng dân quân áp giải một tên tội phạm từ xã ra châu, giữa đường, anh ta bón cho nó ăn, cởi trói cho nó tắm rồi, lại nhờ nó giữ súng để mình… tắm…

    – Thật thế à? – Có tiếng người hỏi.

    Pao cúi gằm, mặt lần rần đỏ.

    – Đồng chí Pao có mặt ở đây không?

    Pao ngẩng lên. Anh quyền trưởng ban vừa quát đã chỉ tay về phía Pao:

    – Đó, chính là dân quân xã của đồng chí Pao đấy.

    Mấy chục cặp mắt cùng xói vào mặt Pao. Mặt Pao như bị thiêu đốt, đỏ cháy lên.

    Anh quyền trưởng ban lại oang oang. May cho Pao, đã chuyển sang vấn đề khác. Nhưng cũng lại những nhận định thô lỗ, những câu quát tháo, những lời móc máy. Và người nghe đã lại quanh sang nhau thì thào. Cái anh cán bộ Vận này nó là gì mà nó coi ta là ngu dốt hết thế! Hừ, tạm cấp ruộng đất, việc to thế phải bàn kỹ mới làm được chứ! Lại bắt phá thuốc phiện, không dễ đâu. Còn bổ đầu dân công và thu thuế nông nghiệp nữa. Toàn việc tầy đình, ra mệnh lệnh làm sao xong được.

    – Các đồng chí lơ mơ lắm. Đã phân mảnh định lượng chưa? Đã bình sản lượng chưa? Toàn châu ta phải một nghìn bốn trăm linh tám tấn chính tang, sáu mươi ba tấn thuế nương rẫy. Thế mà gào vỡ họng cho tới hôm nay vẫn chưa đầy ba trăm tân. Thế là làm sao! À, đồng chí Pao – Quyền trưởng ban cán sự Vận lại gọi giật Pao – Đồng chí có biết rằng trong khi xã đồng chí chưa được một cân thóc thuế thì bên Tả Van Chư người ta đóng được bao nhiêu rồi không?

    Pao nhớ ngay tới đoàn ngựa thồ vừa gặp khi nãy, bật lên, mặt đỏ ứ:

    – Tôi biết!

    – Vậy thì mang sách vở đến lạy người ta để người ta dạy cho.

    – Tôi có ý kiến… Tôi thấy…

    – Quân lệnh như sơn! Không có ý kiến ý kiếc gì cả. Phải đủ thuế, đủ dân công. Tôi cứ anh tôi bổ đầu, anh hiểu chưa, anh Pao!

    Ngực Pao tức nghẹn. Bằng thằng tri châu, thằng lý trưởng ngày xưa à? Người Cách mạng, người của Đảng, Pao đã biết, đã cộng tác, như bí thư Lê Chính, chính uỷ Tâm, đoàn trưởng Đắc, bộ đội Tích, nhạc sĩ Quang Ngọc, không giống cán bộ Vận này. Cán bộ Vận không hiểu dân tộc Hmông. Cách làm, cách nói không phải cách của Cách mạng. Phê bình đã không đúng lại như thoá mạ người ta. Mà tại sao cứ nhè vào mặt Pao. Hay là Pao có anh trai là Lử. Hay vì hôm Vận về Can Chư Sủ, Pao không mời rượu mời thịt? Cái mồm kia là mồm đòi ăn đấy!

    Pao cứng cỏi:

    – Tôi không thể làm như thế được. Làm gì cũng phải cho dân thông đã.

    – Đồng chí phải làm! Xộc thẳng tới chỗ Pao ngồi, Vận càng gay gắt – Đứa nào không góp thuế, không đi dân công, gô cổ nó lên đây. Gô cổ nó lên đây! Kẻ có tội mà đồng chí không mạnh tay là đồng chí đưa cái nguy cơ bị tiêu diệt đến sau lưng đấy. Hiểu chưa? Hừ, hay là đồng chí còn thương xót thằng anh trai đồng chí?

    – Đồng chí không được nói thế! – Pao găng.

    – Tôi nói thế… tức là yêu cầu đồng chí không được hữu khuynh. Đồng chí im ngay. Ai cho đồng chí nói? Ở đây, tôi là thượng cấp. Hiểu chưa? Vấn đề là đấu tranh giai cấp, là địch ta. Đấu tranh giai cấp là đổ máu, là chết chóc, là thẳng tay!

    Căn phòng im như đá. Vận như được thể, càng hùng hổ:

    – Chính quyền ta là chuyên chính. Chuyên chính là bàn tay sắt. Cứ theo lệnh tôi. Thuế, bần nông 12 phần trăm sản lượng, trung nông 25 phần trăm trở xuống, phú nông 25 phần trăm trở lên. Không oong đơ gì cả. Không thực hiện, bất cứ kẻ nào cũng là chống đối, là phản cách mạng, phải xử bắn!

    Ôi chao! Thật là rạch ròi! Ngẩng lên nhìn nhau rồi lại cúi xuống, những người dự họp thấy như chính mình bị chửi mắng.
     

    Cuộc họp tan đúng lúc chợ tan.

    Pao đi lại chỗ buộc ngựa. Tháo dây ngựa rồi lại buộc vào. Hừ, phải gặp lại ông Vận, nói thẳng, nói thật: làm thế này không được đâu, dân người ta phản ứng mà bọn phản động có cớ kích động dân đấy. Nếu chính sách thật là thế thì phải sửa đi. Thêm nữa, dân còn đang khổ, còn chưa giác ngộ, làm thế này không được. Tôi nghi Tả Van Chư nó đóng thuế nhanh vậy là không thật bụng, là che giấu ý đồ gì xấu đấy. Đừng vì nó mổ gà cho ăn mà khen nó.

    Tan họp, đứng trước cửa trụ sở ngắm nhìn phố xá, đầy vẻ đắc chí, cắm điếu Mê-li-a vàng lên môi, Vận nhảy xuống bậc tam cấp, đi thẳng về phía cái bể nước ở giữa phố; ở đó có bóng một cô gái áo quần đen tuyền đang nghiêng mình múc nước.

    “Ây dà, con người này không đáng nói”. Thấy Vận vậy, bực bội, Pao nhảy lên ngựa, giật cương.

    Con ngựa nâu chạy qua cái chợ rỗng, khua móng trên con đường lát đá, ra khỏi huyện lỵ. Trời chiều vằn vằn da hổ. Gió xông xổng, thuận chiều đẩy đà con ngựa chạy. Lướt qua bên Pao hình bóng A Sinh đứng thổi sáo với một bóng áo xanh bộ đội dưới gốc cây sa mu. Ý nghĩ của Pao truyền qua mình con ngựa. Con ngựa dồn vó. Lòng Pao tràn ngập nỗi lo. Nhiều việc quá. Toàn những việc hệ trọng mà chưa bàn cho hết nhẽ. Thu tất cả súng. Mở lớp cải tạo tề nguỵ. Một trăm tấn thóc, ngô thuế. Năm mươi dân công. Phá thuốc phiện. Có đến cả đời người làm chắc gì đã xuể. Huống hồ lúc này.

    Mấy tháng nay, Pao sống với bao lo toan, vất vả. Pao không sợ mệt nhọc, nhưng Pao sợ bị bơ vơ, trơ trọi. Như giờ đây, trong tim Pao tiết ra một nỗi buồn huỷ hoại. Con người kia, ông Vận, dù có thế nào cũng không thay đổi được hướng đời Pao đã chọn. Pao đi làm Cách mạng vì chính đời Pao đòi hỏi, tự nhiên và mạnh mẽ như hạt thóc nảy mầm trên đất. Pao biết phân biệt cái đúng, cái sai trong một người, một việc. Pao biết, một người cán bộ có thể tốt cũng có thể là không tốt, hoặc lúc này là tốt, lúc khác lại là xấu, thậm chí tồi tệ. Nhưng Pao vốn là con người tình cảm. Phút giây Pao buồn, ngày giờ Pao đau khổ, Pao muốn được an ủi.

    Con ngựa nâu đang chạy chợt ngập ngừng. Nó hí một tiếng dài và đổi sang bước đi êm nhẹ. Trong giây phút, lòng Pao chợt mềm lại. Xanh đằm bên đường là cánh rừng hạt dẻ. Từ đâu đó vừa cất lên một tiếng kèn lá tha thiết và như không có thật. Pao nghển trên mình ngựa, giụi mắt bàng hoàng: chẳng lẽ người phụ nữ ấy hiểu lòng anh, đến với anh đúng lúc anh cần có bạn. Seo Cả! Anh thốt gọi, tiếng cuộn trong gió.

    Bên đường, thật là Seo Cả đang đứng có ý chờ Pao, như trai gái Hmông hò hẹn nhau lúc tan chợ chiều.
     

  • I

    Thiên nhiên chẳng chia lo âu với con người. Tháng hai, tháng ba, thoát khỏi những trận mưa đá, những nương thuốc phiện hướng về phía mặt trời mọc, nhởn nhơ hoa nở quyến rũ mong manh. Trên những mảnh nương sau nhà. Ngô đỏ đã gieo xen đậu cô ve, đậu vàng, đậu hoà lan. Lúa ba giăng đã lên xanh um cạnh bí ngô, rau cải. Lại sửa soạn thu đậu răng ngựa, mạch ba góc. Trên cao, viền quanh các nương lúa, khóm ý dĩ rườm rà phun hoa xám trắng.

    Trong làng, đàn bà con gái đi gieo chàm, cắt lanh vội vã như chim én. Đám con trai đi chơi tết ở những làng xa trở về, bên bếp lửa ồn ĩ câu chuyện gọi gái bị chó đuổi, bị cắt cụt hoa roi. Lão Sếnh nghiện lang thang các nhà, kiếm ăn độ nhật với các câu chuyện làm quà táp nham và hổ lốn về hổ báo, ma quỷ về na nủ Lồ, thực hư, hư thực.

    Hố pẩu thì lòng dạ lửng lơ. Thằng Pùa chăm đi bẫy chim mi đem xuống chợ bán. A Sinh rỗi rãi là đi rừng, kiếm trúc về khoét sáo, làm khèn. Phố châu dạo này bộ đội, cán bộ về nườm nượp, nhiều anh thích chơi chim mi, thích thổi sáo.

    Chợ châu vẫn sáu ngày một phiên mở.

    Bộ đội đuổi giặc ở Pa Kha, ở Pha Linh xong, dựng hẳn một căn nhà dài mười ba gian cao ráo, sạch sẽ, dưới chân đồn Tây Phơ-rô-pông cho dân hai mươi tám xã họp chợ. Lại chia các khu vực bán hàng, cử người quản lý, người quét chợ.

    Chẳng phiên chợ nào A Sinh vắng mặt. Hôm nay, đến phố châu từ sớm, anh đeo cái túi lanh đựng hơn chục cây sáo đến hàng lèng phân của chị Nhương ở giữa phố.

    Chị Nhương là người Kinh ở tận Hải Hậu tỉnh Nam Định, lưu lạc lên đây từ trước Cách mạng tháng Tám. Tính tình hiền hậu, buôn bán không tham lời, hay giúp đỡ người hoạn nạn, chị được bà con dân tộc Hmông trong các làng quý mến lắm. Chồng chị là anh cai khố đỏ biệt hiệu Min-tờ-roa, người Cao Bằng, hồi Nhật đảo chính, phải theo Tây chạy sang Vân Nam, rồi biệt tích từ đấy. Chị vẫn ở lại phố châu này, tần tảo nuôi bà mẹ già và chờ đợi chồng về.

    Chị Nhương trạc ba mươi, mặt trái xoan, mắt hai mí, quàng cái khăn đen, vừa đặt bát nước chè tươi nóng hổi trước mặt một anh bộ đội, quay lại thấy Sinh liền vồn vã:

    – Chú Sinh, uống nước hút thuốc đi. Chú ra chợ sớm thế?

    Như không nghe thấy lời mời của chị Nhương, Sinh vừa rụt rè ngồi xuống đã nhìn anh bộ đội, khe khẽ gọi:

    – Đồng chí Na!

    Anh bộ đội hất cặn nước chè tươi, quay lại:

    – A Sinh! Vẫn còn nhớ tôi hả? – Ngồi dịch lại đầu ghế, anh bộ đội tên Na vui vẻ – Thế nào, có bị chủ tịch Pao phê bình không? Phải rút kinh nghiệm, Sinh nhé. Cô Nhương biết thằng Lử không?

    Người phụ nữ với tay lật vỉ buồm đậy mẹt bánh đúc ngô vàng ngậy, tặc lưỡi:

    – Phố xá này còn lạ gì ông một Lử. Có phiên chợ nào mà vắng mặt ông ấy. Không ăn quỵt thì cướp phá, gây gổ. Còn cái ngày Tây rút ông ấy với ông Seo Cấu dẫn một lũ trai tráng đến phố! Ôi giời, em và bà cụ với con cháu phải chui dưới gầm giường trốn. Họ đào bới nhà ông Châu. Họ cướp cửa hàng nhà ông Thọ kia kìa. Anh Na có biết không? Nhà cô Nguyệt ấy. Bọn họ còn đi lùng cô ấy, anh ạ.

    Anh bộ đội gãi gáy:

    – Còn vất vả với bọn này đây, cô Nhương, chú Sinh ạ.

    Mặt Sinh đỏ nhừ. Sinh hút xọc xọc ba điếu thuốc liền. Mặt càng đỏ. Sinh có lỗi to quá. May mà Sinh nhanh như báo, tránh đạn tài chứ không thì bỏ xác bên bờ suối hôm ấy rồi. Cái thằng vờ vĩnh tài thật. Nó nhảy lên tảng đá, chĩa súng hét: “Giơ tay lên, thằng Kinh đen kia”, Sinh cứ tưởng nó đùa. Tằng! Nó nổ một phát, Sinh nép vào lèn đá. Nó nổ phát nữa, đạn thối. Sinh gào: “Tao biết mặt mày rồi nhé”. Nó vác súng chạy.

    Chị Nhương chép miệng:

    – Anh Na ạ, có nhẽ mẹ con bà cháu em phải xin về dưới xuôi ta thôi, chứ ở trên này… Giờ phải xin giấy của ai, anh Na nhỉ?

    – À, xin ông Vận, quyền trưởng ban cán sự – Na đáp, mắt lướt nhẹ qua mặt người phụ nữ còn nhiều nét tươi trẻ, ngần ngừ rồi quay đi – Dưng mà cô phải nghĩ cho kỹ, cô Nhương ạ. Trăm năm trong cõi người ta. Dững khi hoạn nạn mới là biết nhau. Đang lúc này, mình bỏ đi… Cứ như tôi…

    Anh bộ đội ngắc ngứ. Nhưng Sinh hiểu ý anh. Chợt Sinh ngẩng phắt đầu. Hai mắt Sinh như hai ngọn đèn. Ai như lão Giàng Súng đang đi vào chợ? Quên cả chào chị Nhương, anh Na, Sinh đeo túi sáo chạy vụt đi.

    Chợ đã bắt đầu đông. Các bếp thắng cố bốc khói. Tiếng dê kêu be be sợ hãi. Sinh len lách. Hàng rau tươi. Hàng song mây. Thuốc phiện từng nắm bọc giấy bản bày trên nón sơn để ngửa. Bánh giầy trắng to bằng ông trăng chất trong địu. Chè búp tuyết trắng mốc đầy có ngọn trên mẹt. Quái, lão Giàng Súng đâu rồi? Sinh vòng ra nơi bán trâu, ngựa. Không thấy lão. Sinh thần mặt. Lão này có phép tàng hình à? Sinh đã rình, lão ấy ra chợ, ắt là có chuyện, có khi dò xét được tung tích Lử cũng nên. Lử không chạy xa đâu. Lấy ai nuôi? Nó chỉ quẩn quanh ở đâu đây thôi.

    Người đang ùn ùn vào chợ. Chợt, Sinh quay lại: “Ơ, cô Seo Say, đi đâu đấu?”. Cô Say đẹp quá, áo váy mới, vòng bạc mới rửa nước chua sáng trắng. Môi cô bĩu bĩu, cô coi Sinh như trẻ con. Sinh hỏi như quát: “Này, có thấy ông Giàng Súng…”. Cô quay ngoắt đi, không đáp. Sinh chìm trong dòng người, trôi ra cạnh chợ. Rặng đào già cạnh nương đậu răng ngựa cao vổng, nách đơm hoa, quả chổng ngược, mấy chục cái lồng chim hoạ mi mắc trên cành đào như mấy chục cái chuông đang reo. Cạnh đó, hai anh trai đang múa khèn.

    Những hợp âm khèn đầy đặn, vuốt ve. Tức hứng và kích động quá. Điệu thản chù, điệu xăng ti củ thổn thức não nuột, điệu kể chuyện rỉ rả, điệu đối đáp hóm hỉnh. Đôi chân Sinh không yên. Quên hết, Sinh rút cây sáo, đặt lên môi. Các cô váy xòe, xà tích dài thượt bá vai nhau đứng nghe. Sáo Sinh hay chẳng kém khèn, trầm ấm, vang xa. Một anh bộ đội thon gọn, mặt nhẹ nhõm từ đâu đến, đứng ngay cạnh Sinh, ngẩn ngơ.

    Sáo Sinh ngừng một lần. Anh bộ đội khẩn khoản: “Thổi nữa đi, anh”. Sáo sinh lại pừ từ từ, pừ lê lê

    Pừ lê lê pừ từ từ

    Tiếng sáo Hmông thả. Hồn Sinh thoát qua cái ống trúc, cuốn cả hồn anh bộ đội theo, bay bay, lượn lượn trên cái chợ đang vào cữ đông.

    Chợ đang cữ đông. Trên bãi đất bằng, người mua, người bán xoay tít trong một điệu vũ nhộn nhàng. Mảng đỏ chen mảng xanh, mảng đen, hoà sắc thật táo bạo và vui mắt. Xa xa, xanh lơ núi xếp nếp lớp lớp như phông màn trang trí. Mặt trời trên cao, loé sáng trên muôn ngàn ánh bạc của vòng cổ, vòng tay, xà tích, lập lắc, khoá bảo mệnh. Nhạc khèn, nhạc sáo vi vút hoà lẫn tiếng chim hoạ mi, chim khiếu thánh thót.

    Trùm cái ô đen lấp mặt, chân đi giày vải, bít tất trắng, Giàng Súng cố giấu hình tích, len lỏi qua các dãy hàng chợ. Mắt không nghiêng nghé, tai không lọt tiếng người, tiếng nhạc, đi tới cuối chợ, lão mới dừng lại trước một căn nhà xây đá, sâu hun hút. Từ trong nhà vẳng ra tiếng hát ê a bài Đố bạc quen thuộc và tiếng người xóc cái cao rao: “Hối a thín pài xám lục Tài a Xỉu a…”. Rồi tiếng trống thùng thùng rền ba hồi báo giờ khắc mở gói chữ của trò chơi Hội hoa.

    Sòng bạc ở phố chợ đang mở cửa. Giàng Súng không cụp ô. Đi qua cái cửa vòm, qua bàn đố chữ, hội hoa, qua chiếu tài sửu, tới một hành lang dài thẳm được chiếu sáng bằng một chiếc đèn lồng treo trên cao, lão nhận ra, trước lão, sau lão còn có mấy người nữa, cũng sùm sụp ô đen, cũng tất trắng cổ chân. Dừng bước, lão cụp ô và thấy mình đang đứng trong một căn hầm đá. Ba ngọn nến chiếu vừa đủ nhìn thấy mấy chục cái khăn bù xù. Thở phào lão thấy người thật nhẹ nhõm. Nơi hẹn hò kín đáo và tiện lợi quá. Lại toàn những mặt quen. Người Can Chư Sủ. Người Phéc Bủng. Người Lũng Phìn, Người Tả Van Chư… đủ hăm tám xã. Lại có cả đại biểu bên Pha Linh. Tìm ghế ngồi, vừa đặt đít xuống, lão giật mình ngẩng lên: Có hơi người quen quá. Lão há hốc mồm:

    – Anh Lử!

    Trời! Lử bằng xương thịt thật. Lử đứng ngay trước mặt lão. Đầu mới cạo, khăn quấn hờ. Bộ ria đã mất, giờ lún phún xanh như rêu.

    – Hè hè… Chúng nó tìm tôi nhiều lắm, hả? – Lử cười khẽ – Phải bắt đầu đi thôi, Giàng ly trang ạ.

    Giàng ly trang ngây ngây. Lử đã bỏ đi. Xung quanh lão giờ là những tiếng trò chuyện rì rầm.

    – Ờ, thua chỗ to thôi… Mà đâu có thua.

    – Chúng mình đã học nhảy dù, đánh mìn! Sao lại chịu nhỉ!

    – Ai bắt đầu trước, kẻ ấy khôn. Châu Quán Lồ bắt đầu chưa?

    – Hừ, sao mãi không thấy tàu bay bố mẹ lên nhỉ?

    – Ông có biết Xì Xám Mần không? Ông ấy về Vân Nam rồi.

    Trời! Toàn những lời nghe mà háo hức quá. Ơ kìa, lai có cả ông nào hét toang toang như khát muốn không kìm hãm nổi nữa. Ừ, cứ hét lên cho thỏa. Không sợ. Ngoài kia, các con bạc reo hò che đậy cho ta bàn bạc mưu toan rồi. Không sợ, khởi sự đến nơi rồi!

    Tuy nhiên, tất cả đều đã đến giới hạn. Những tiếng lao xao và thét gào đang xổ lồng đã đến lúc xẹp xuống. Lử đã cất tiếng.

    – Các anh nghe tôi nói đây. Ôi chao, Lử! Sao lúc này Lử chững chạc, nghiêm trang thế! Cả giọng nói cũng thế, tỉnh, lạnh lùng và hết sức mạnh mẽ:

    – Người Kinh cai quản ta như dây khiến trâu. Người Kinh là con nai đen, cỏ tốt nó đến ăn. Thuế ta phải đóng cho nó. Dân công phải đi cho nó. Xuống vùng thấp, nóng ta không chịu được, ta sẽ chết. Bây giờ, một là sống, hai là chết. Như tôi đây, một là bị Việt Minh Cộng sản giết, hai là giết Cộng sản Việt Minh để sống. Thế thôi! Có điều cần nói để mọi người yên tâm. Người Tây sẽ giúp ta. Nổi dậy đi, đừng sợ. Còn công tích, sau này ta sẽ tính thật công bằng. Thế! Khởi sự đi.

    Đứng bật dậy khi Lử nói câu cuối cùng. Mặt Giàng Súng như có ánh lửa cháy giần giật.

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương. Mời bạn nghe cùng Búc cát:

    Chú thích 1: Số hiệu lính khố đỏ: một nghìn không không ba.

  • XIII

    Gió đem mưa bụi xám như tro về, giăng màn u ám trên Can Chư Sủ. Sau sự kiện Lử giết ông già tam thất rồi bị bắt, làng xóm buồn thê thiết. Cảnh buồn. Người càng buồn hơn. Tất cả, xem ra chỉ có con chim hoạ mi của Pao là không biết buồn. Đánh thắng con Triệu Tử Long, nó được Pao đặt tên là con Chiến Thắng. Con Chiến Thắng hót píu píu véo von mỗi sớm, mỗi trưa, mỗi chiều. Nhưng, tiếng hót của nó cũng không rót được niềm vui vào nhà hố pẩu.

    Nhà hố pẩu tê giá. Suốt từ tết đến giờ, ông già không rời bếp lửa. Đi đâu? Làm gì bây giờ? Ngồi bên lửa, nhìn ra sân thấy cái cần cối chè qua vụ chỏng chơ trong mưa lạnh mà não lòng quá. Chao ôi, còn đâu cái cảnh Pao – Lử – Pùa quay cối chè buổi nào! Trời chẳng chiều lòng người. Tan rồi hợp, hợp rồi lại tan. Lần tan này chắc gì lại được như lần trước. Máu đã đổ rồi. Máu còn chảy nữa ư? Cái vui thì mong manh, chóng vánh quá đi. Còn cái buồn thì sao mà dày mà nặng thế!

    Lử gây tội, hố pẩu đau giận và xót xa. Lử gây tội Lử phải chịu tội, điều ấy là hợp tình. Giáo hoá, mở lối cho kẻ có tội, trị tội nó, bắt nó đền tội là điều phải lẽ. Nhưng xót đau quá là cái cảnh em trói anh, ruột thịt hại ruột thịt!

    Chao ôi! Nỗi vui thanh bình mới được nhóm lên chưa kịp đậu thế là đã tiêu tan. Cảnh nồi da nấu thịt, người trong cùng dân tộc giết hại lẫn nhau đã ở trước nhãn tiền rồi.

    Đau trong dạ, mặt lại như có vết chàm nhọ. Con dại cái mang. Cái chết của ông già tam thất đã là món nợ chẳng bao giờ trả được. Mấy hôm nay, Pao ở ngoài trại lo thu xếp việc chôn cất ông già, trông nom cơ ngơi vườn thuốc, dỗ dành con bé Séo Dín. Hố pẩu xin con bé về, nguyện nuôi nấng nó suốt đời. Nhưng nó cứ ôm mộ bố khóc. Con Xồm thương nhớ chủ chiều nào cũng tru hai ba hồi, tiếng vẳng về tận đây, nghe ai oán quá!

    Nỗi đau xé ruột, nỗi buồn đứt gan càng chiều lạnh càng nặng. Ngồi cạnh đống lửa tắt, quên cả nhóm lại hố pẩu như hoá đá.

    Mãi tới lúc con Chiến Thắng hót rộ một hồi, ông già mới chợt tỉnh. Ông thở một hơi dài, nhìn quanh. Buồn đau, cô quạnh này chỉ còn cách nhờ điếu thuốc làm dịu đi thôi. Nhưng lịch kịch sửa soạn bàn đèn xong, vừa mở nắp hộp thuốc, ngoảnh ra mảnh sân mưa lăn phăn, xám mù, ông bỗng nhận ra một bóng người cao, gầy đang nhanh nhẹn đi vào.

    Giàng ly trang Giàng ly trang – Hố pẩu quen miệng gọi tên đời cũ của ông Giàng Súng – Vào hút thuốc đi… dà dà… Sao lạnh thế, nhỉ?

    Bước xuống đất, hố pẩu cúi thổi lửa. Ngoài hiên, Giàng Súng đứng lại gườm gườm nhìn con Chiến Thắng, nghe tiếng hố pẩu mời, bước vào, lại đổi mặt, tươi tỉnh:

    – Ầy, ầy, hố pẩu đừng gọi tôi thế, chủ tịch Pao nó không bằng lòng.

    Bếp đã có ngọn lửa. Bước lên sạp bàn đèn, hố pẩu im lặng. Có lửa rồi sao vẫn rét. Tay cầm kim nướng điếu thuốc dịt vào lỗ tẩu mà cứ lẩy bẩy. Hay là Giàng Súng mang hơi sương vào.

    Giàng ly trang hút đi.

    – Húi, tôi phải cai thuốc thôi, hố pẩu à – Giàng Súng xua tay, chối từ cái dọc tẩu hố pẩu nâng mời. Rồi co gối, toét miệng:

    – Cháu Pao thế mà nó giỏi đấy, hố pẩu à. Nó đòi bỏ thuốc phiện. Nó định cấm trồng thuốc phiện… Dà dà… Con cháu thế là tài hơn ông cha rồi…

    Giàng ly trang! Vẫn là Giàng ly trang nửa vời, ậm ờ, khó hiểu. Vẫn là ông lý trưởng ngày trước. Chưa phải là Giàng phó chủ tịch đời mới như ông tự xưng đâu. Hai con mắt khim khíp, ông lý trưởng Giàng Súng hơi cúi xuống, tiếp:

    – Giỏi hơn ông cha rồi thật chứ, hố pẩu. Xưa nay có ai dám trói người họ Giàng. Mà lại trói ngay anh ruột mình. Trói ngay trước mặt dân làng.

    Hố pẩu quay mặt đi. Chép miệng, ông lý trưởng ngày trước như bâng quơ:

    – Ây dà… Nó trói được một người rồi nó trói hai người. Trói hai người rồi nó trói ba người. Cứ thế nó trói tất cả mọi người cho mà xem.

    Cơn rùng mình chạy qua người hố pẩu. Thản nhiên như vô tình, Giàng Ly Trang hạ giọng:

    – Nhưng mà trách cháu Pao là trách ta, hố pẩu à. Ta chưa bảo cho nó biết: mày làm chủ tịch tức là họ Giàng làm chủ tịch. Mày không được pha thành người khác, không được để kẻ khác nó xui nó khiến. Hố pẩu có biết không? Chính là thằng quan Kinh nó chửi mắng thằng Pao đấy chứ. Nhục! Nhục quá!

    Giọng Giàng Súng lúc bổng lúc trầm. Hết chuyện trong làng ông lại nói đến chuyện ngoài Châu, chuyện Tây Phô-rô-pông và chuyện Châu Quán Lồ bên Pha Linh đang rục rịch nổi dậy.

    U u mờ mờ trong màn sương của những lời truyền tai rỉ rả, bỗng có lúc hố pẩu như bừng thức. Có tiếng ai văng vẳng trong sương. Hố pẩu nhận đó là tiếng thằng Pùa gọi loa. Loa của Uỷ ban Hành chính – Kháng chiến Can Chư Sủ thông báo: ai là người lầm đường theo giặc như đi pạc-ti-dăng, bảo an, từ lính đến quan, ngày mai phải tới trụ sở nộp súng, khai báo.

    Ngoài hiên, con chim hoạ mi lại cất tiếng hót. Có tiếng chân hai người đập bình bịch giũ bùn. Pao và Pùa đi gọi loa trong thôn đã về. Hai anh em đang thì thầm với nhau câu chuyện còn dở.

    “E hèm!”. Chợt nghe tiếng người dọn giọng trong nhà. Pao liền bặt tiếng.

    – Cháu Pao đã về đấy à?

    Nhìn ra cửa, Giàng Súng đánh tiếng. Hai anh em Pao bước vào nhà. Hố pẩu rờ rẫm khay bàn đèn.

    – Chào ông Giàng Súng. Đang định sang bên ông bàn một số việc…

    Pao nói, nhưng chưa hết ý, thằng Pùa đã kêu to:

    – Anh A Sinh.

    Pao nhìn ra cửa. Vẫn chưa nhìn rõ hình người. Nhưng đã thấy tiếng A Sinh hổn hển tiếng nọ lấp tiếng kia:

    – Anh Pao! Anh Pao! Lử nó có về đây không? Chết tôi rồi, anh Pao ơi! Tôi bị nó lừa. Nó lấy súng. Nó bắn tôi. Tôi tránh đạn được. Còn nó, nó, nó chạy mất rồi, anh Pao ơi!

    Pao vùng ra hiên.Giàng Súng rón rén ngồi xuống sạp, thở một hơi dài thăm thẳm. Hố pẩu co ro. Im lặng. Trời vẫn mưa. Ngoài hiên, Pao giậm chân thình thịch… 

  • XII

    Hai tay bị trói quặt sau lưng, Lử đi trước.

    A Sinh chĩa khẩu súng mút-cơ-tông vào lưng hắn, đi sau.

    Buổi trưa, mặt trời thả lửa nồng. Núi lầm lầm, như bao đời nay, già nua, khắc khổ. Gió ào ào từng đợt, xô cỏ gianh vàng xuộm ngả nghiêng. Ruộng xếp bậc giống như gợn nước. Nước đọng trên các ô ruộng cao, làm mảnh gương soi trời. Con ngựa ăn cỏ cằn dưới thung, quẫy đuôi cho bức tranh núi quê đỡ phần vắng lặng. Cảnh sắc quen quen là lạ. Xung quanh Sinh, cuộc sống cũng quen quen là lạ thế nào. Mấy tháng qua, dồn dập bao cái quen quen là lạ là thế. Đội dân quân xã thành lập. Sinh được cử làm uỷ viên quân sự kiêm xã đội trưởng. Thật tình là Sinh e ngại. Sinh chỉ giỏi khèn, lại vốn nghèo khổ, chữ biết võ vẽ, sao làm chỉ huy được. Nhưng Pao nói: Không ngại. Tôi cũng như Sinh thôi, hồi mới theo Cách mạng ấy. Sinh không có gốc rễ, dây rợ gì buộc với thằng đế quốc, thổ ty, Sinh trẻ tuổi, chưa biết sẽ học sẽ làm được. Thằng Tây, lũ thổ ty đã chạy nhưng nó còn muốn quay trở lại, vậy phải cầm súng mà giữ lấy làng bản. Ấy thế, cầm súng thì Sinh không ngại, Sinh múa khèn đẹp như chim liệng, cá bơi, Sinh bắn súng cũng tài không kém. Sinh vô tư, hồn hậu, thật thà, xưa nay không dối trá ai, nói là làm, tin người như tin mình nên chắc mọi người cũng tin Sinh. Sinh làm xã đội trưởng, đêm nào cũng đi tuần quanh làng bản. Đi tuần thì cũng quen như việc đi canh con thú mỗi độ bắp trên nương chín vậy thôi. Nhưng còn việc này, áp giải người bị trói ra huyện thì thật còn lạ quá, Sinh chưa bao giờ làm qua. Lạ thật đấy!

    Đi trước A Sinh, mặc dù tay bị trói, Lử vẫn bước phăm phăm. Có lúc lại chạy như ngựa xuống dốc. Gió xoa vuốt cái mặt quắt, cái đầu nổi u nổi cục của hắn. Tới một khúc ngoặt, thị trấn châu lỵ hiện ra trong thung lũng nắng sáng bừng bừng, hắn bỗng dừng lại, há hốc mồm. “Cái gì thế?” Sinh đuổi kịp hắn, hỏi. Hắn hất hàm, cười, như muốn nói: Kìa, phố châu, đẹp không? Rồi lại chúi đầu, lao xuống dốc. Sinh chột dạ, vội đuổi theo.

    Nhưng không, hắn đã dừng lại, chờ Sinh, mũi phập phồng như mũi thỏ:

    – Anh Sinh à, tay tôi bị trói, nhờ anh lấy cây sậy chống vào miếu Phật bà Quan âm hộ tôi.

    Bên đường có một cái hốc đá trong dựng mấy cồ đá trông từa tựa hình ông Tiên, ông Phật. Cổ mỗi “ông” buộc một dải vải đỏ. Đó là miếu thờ Phật Quan âm. Phật thiêng lắm, qua đây bẻ một cây sậy gác vào cạnh miếu, thì được Phật phù hộ, xuống dốc không chồn gối, lên dốc không mỏi chân. Cạnh miếu lúc nào cũng ùn một đống sậy.

    Sinh bẻ hai cây sậy, một cho mình, một cho Lử, đặt cạnh miếu, quay lại hỏi Lử:

    – Được chưa?

    Lử toét miệng: “Được rồi”. Nét cười ở miệng hắn thật bạn bè. Rồi Lử quay đầu, nói như nói với bạn đường:

    – Ta đi thôi, không nắng. Đường còn xa đấy, anh Sinh.

    Sinh gật đầu, theo Lử. Lử đi chậm, thi thoảng lại ngoái đầu về sau:

    – Anh A Sinh à!

    – Gì thế?

    – Nghe nói anh thổi khèn hay lắm. Nai nghe, quên uống nước. Chim nghe, quên cả hót. Dím nghe, quên cả đào hang.

    – Tôi học ông thầy khèn thôi.

    – Ông Giàng Súng bảo có lần anh thổi khèn mà hổ còn đứng nghe.

    – Làm gì có thế!

    – Thế thì anh không biết rồi. Ông Giàng Súng kể: một hôm ông ấy đang đi tìm bò lạc thì thấy một con hổ con đang rình con con bò lạc. Nó sắp nhún chân nhảy vồ con bò thì chợt khèn anh nổi. Thế là nó đứng ngẩn ra, nghe.

    Sinh cười ngặt nghẽo. Lử bịa hay chuyện có thật? Hóa ra Lử cũng cũng biết nói chuyện tay đôi vui vẻ như mọi người. Thế mà sao có lúc hắn lại là quan một đồn trưởng. Lại độc ác giết cả ông già tam thất.

    – Nghỉ một tí đi!

    Lát sau, Sinh nói. Lử dừng lại, ngồi xoãi chân, lưng tựa hòn đá rêu. Sinh ngồi trên phiến đá bằng, súng ghếch vai. Kiến bò bụng rồi, Sinh mở túi bột ngô, vốc ăn. Bột ngô bùi, béo ngậy. Ăn một lúc lưng lửng dạ, quay sang, thấy Lử vẫn ngồi yên, mắt gà gà, cái yết hầu nhọn động đậy như là nuốt bọt, Sinh thấy chạnh lòng.

    – Này!

    Lử choàng mở mắt, ngơ ngác. Sinh hất hàm:

    – Có đói không?

    Lử nuốt đánh ực. Rõ là hắn đói. Nhưng hắn lắc đầu, rung rung hai bả vai, ra cái điều than van là còn đang bị trói. Chẳng lẽ cởi trói cho hắn ăn? Không được! Sinh đứng dậy, cầm túi bột ngô đến để trước mặt Lử. Lử cúi xuống nhìn, rồi ngẩng lên, mắt khim khíp. Sinh nhăn trán, ngồi xuống:

    – Này, há mồm ra, tôi bón cho vậy.

    Lử há mồm. Bột ngô vừa chạm đến môi, hắn đã gục xuống, cười rũ rượi.

    – Sao thế?

    – Tôi bằng đứa bé lên một tuổi rồi.

    – Phải thế thôi. Dẫu có thương anh cũng chịu. Nào, ăn đi.

    Lử há mồm. Mắt hấp him. Lướt qua mặt Sinh như đánh giá Sinh rồi lại phụng phệu nhai. Và nuốt ực ực ngon lành. Sinh nghĩ: Nó vẫn quen ăn bột ngô. Nó vẫn là người Hmông ta. Khốn khổ chưa, nó đói ngấu.

    Bỗng Sinh vụt đứng dậy. Gáy Sinh nhói giật, nhức buốt. Không gian có tiếng ve ve. Lử giãy giụa, đạp chân. Sinh nhấc súng. Lử đứng dậy, hốt hoảng.

    – Ruồi vàng, chạy đi!

    Sinh chạy, Lử chạy theo. Đúng là ruồi vàng. Ruồi vàng từ khu rừng vầu cạnh đường, ngửi thấy mùi mồ hôi người, kéo cả đàn nhao ra đuổi theo hai người.

    Hết khu rừng vầu, hết con dốc, tới dòng suối rộng ở chân núi, Sinh và Lử mới dừng lại, và cả hai cùng nhìn nhau, cười giốc từng hồi. Mặt cùng lem luốc, bẩn thỉu, cả hai như vừa qua một trò chơi nghịch ngợm của trẻ con. Sinh thở hổn hển. Ngực phập phồng, Lử mệt bã. Bởi đêm qua Lử đã dùng đến tận cùng sức lực, giờ lại chạy một thôi dài. Chạy mà hai tay bị trói quặt ra sau, mất sức lắm. Đã thế, những nốt ruồi vàng đốt ngấm mồ hôi, lại tấy nhức và vừa ngứa vừa xót. Sinh bị đốt ít hơn, nhưng cũng gãi đầu, gãi gáy liên tục. Còn Lử chạy đã chậm, lại không có tay che đỡ, bị đến chục nhát, giờ chỉ biết quay đầu, ngúc ngoắc, rồi không chịu nổi, đành ngồi bệt xuống đất, chịn lưng vào tảng đá bên đường.

    – Ngứa lắm hả?

    – Ngứa! – Lử xẵng. Mắt Lử có nước. Lử cay uất lắm, nhưng Lử cắn răng giấu mình, biết biến nước mắt căm giận thành nước mắt tủi thân. Gục đầu xuống tảng đá, Lử hưng hức khóc.

    – Sao thế?

    Đáp lại câu hỏi của Sinh, Lử lại nấc lên to hơn. Sinh gãi cổ. Tiếng khóc đàn ông ở giữa chốn quạnh quẽ này, nghe gai gai cả người.

    – Đừng khóc nữa.

    – Anh đừng can tôi, cứ để tôi khóc.

    – Tại anh cả thôi. Sao anh lại tự mình gây ra tội ác to như thế?

    – Tôi biết là tôi có tội chứ. Nhưng, tôi thương người Hmông ta. Người Hmông ta như cái kiềng, chảo nào đặt lên cũng được.

    – Anh nói thế là thế nào?

    – Tôi nói thế là tôi hiểu tội của tôi. Nhưng tội của tôi là do thằng Tây nó xui. Giờ người Kinh nó về, nó lại thay thằng Tây chỉ huy người Hmông ta hại nhau.

    – Không phải thế đâu!

    – Thế anh không thấy thằng quan người Kinh nó quát mắng thằng Pao em tôi à? Tôi nghĩ mà thấy nhục cho người Hmông ta.

    Sinh ngẩn mặt. Sinh có thấy anh cán bộ Kinh to tiếng quát tháo Pao thật. Nhưng, chả lẽ anh ấy lại giống thằng quan Tây?

    Lử ngẩng lên, nước mắt ròng ròng:

    – Anh Sinh, anh nghĩ tôi nói có phải không? Cả anh nữa, anh cũng bị thằng quan Kinh nó khiến nó sai. Anh giải tôi ra châu là theo lệnh nó.

    Sinh hạ giọng:

    – Anh đừng oán tôi.

    – Nào tôi có oán anh. Cả thằng Pao tôi cũng chẳng oán đâu. Anh em cùng máu mủ, ta cùng người Hmông, nỡ nào oán hận nhau. Tôi chỉ tiếc là ta để tay nọ chém tay kia. Tôi ra châu nếu bị người Kinh nó giết thì để tiếng xấu cho cả người Hmông ta. Sao người Hmông anh em lại giết nhau, lại để cho kẻ bên ngoài xúc xiểm hại nhau? Giống như ngày xưa để người Hán nó xúi bẩy đến mức giết nhau.

    Sinh đứng dậy, lòng dạ tự dưng vẩn vơ thế nào. Lử nói thế, chưa hẳn đúng đâu. Nhưng sai thế nào, khỏ bẻ quá. Lúng túng, Sinh lội xuống suối , vỗ nước vào mặt. Quay lên, vẫn thấy Lử ti tỉ khóc. Sinh bỗng thấy mủi lòng.

    – Này, đừng khóc nữa. Đến châu tôi sẽ nói với cán bộ…

    – Chắc không được đâu.

    – Được chứ. Người Kinh không giống thằng Tây đâu. Thôi, bây giờ ta tắm một cái cho trôi hết cái buồn đi. Nào, tôi thấy ngứa quá.

    Lử sụt sịt:

    – Anh tắm đi. Tay tôi bị trói thế này…

    Nhìn quanh, Sinh nhíu trán, ngần ngừ một lát rồi cúi xuống:

    – Thế này anh Lử, tôi cởi trói cho anh, anh tắm trước đi.

    Tay thoát vòng dây trói, Lử nhảy ùm xuống nước, quay lại:

    – Mát quá, anh Sinh ơi, xuống đây tắm cho vui.

    Sinh lắc đầu. Sinh vẫn cầm cây súng, đứng trên bờ suối.

    Một lát, Lử lại ngoi đầu lên khỏi mặt nước, đập chân đập tay tùm tũm:

    – Anh Sinh xuống tắm đi, rồi ta cùng đi.

    Sinh lại lắc đầu, miệng cười cười:

    – Anh cứ tắm đi!

    Lúc sau, Lử tồng ngồng leo lên bờ đá, nhảy tưng tưng, lắc đầu cho nước trong tai ộc ra, rồi xỏ chân vào quần, nghiêng ngả cười khinh khích:

    – Mát lắm, anh Sinh ơi, anh tắm đi. Thật không đâu mắt bằng suối quê ta. Tắm đi, rồi ta đi, kẻo muộn.

    Sinh cởi phăng áo. Làn nước suối xanh trong hấp dẫn quá. Quên bẵng phải trói Lử, Sinh đặt khẩu mút-cơ-tông lên hòn đá khô cạnh suối, vui vẻ:

    – Anh Lử, ngồi trong ấy ngó hộ tôi khẩu súng nhé. Tôi tắm ù một cái rồi đi ngay thôi.

    Sinh ào xuống nước. Nước mát lịm, vỗ về da thịt Sinh. Miệng Sinh hít hà khoái trá. Sinh lặn làm con rái cá. Sinh chổng ngược chân làm cây chuối như lúc múa khèn.

    Trên bờ, Lử mặc xong quần áo, mon men lại gần khẩu súng. Chốc chốc hắn lại khen Sinh bơi giỏi, lặn tài, lại chỏ hòn đá trắng, hòn đá đỏ dưới lòng suối đố Sinh lặn bê lên được. Sinh càng say trổ tài nhịn thở lâu dưới nước.

    Chỉ chờ có thế là Lử nhặt khẩu súng lên, mỉm cười, nhìn quanh: Hà, trước tiên phải khử cái thằng Sinh ngu ngốc này đã. Mẹ chúng mày!
     

  • XI

    Hai tay chắp sau lưng, Lử thập thễnh bước. Sau Lử là A Sinh và hai anh dân quân cắp súng, đeo tù và. Tay không bị trói, mặt Lử không lộ một nét sợ sệt, trái lại còn câng câng. Rành rành trên quần áo hắn còn nguyên những vệt máu thâm đen. Tang chứng còn là cái tay, cái chân bị chó cắn ngập răng, đọng máu. Còn là bước đi khập khiễng của hắn. Thật ra là phải vật lỗn mãi mới bắt được hắn. Hắn say máu nên dai sức. Pao phải nổ hai phát súng cảnh cáo, hắn mới chịu để dân quân bắt và ngồi im cả đêm qua.

    Trời sáng bửng. Can Chư Sủ náo động. Người túa ra đường. Trẻ con lẵng nhẵng bám theo mấy anh dân quân.

    Người đứng đầy đường, khi Lử bị giải đến, lại né vào nhường lối cho hắn đi. Mặt ai cũng ngơ ngác, lo âu. Trời! Rồi còn những việc gì khủng khiếp xảy ra nữa! Đôi ba gương mặt lộ rõ vẻ tức giận thì cũng có mấy khuôn mặt tỏ ra bán tín bán nghi và thương hại Lử. Cả làng không chung một gương mặt, một thái độ.

    Trước cửa trụ sở Uỷ ban, một căn nhà cỏ ba gian, có gác rộng, mới dựng tháng nay, người xúm xít vong trong vòng ngoài. Đứng gác ở cửa là anh bộ đội tên Na đã một lần về Can Chư Sủ. Cạnh anh trẻ con cãi nhau chí choé:

    – Úi, con chó xồm nhảy lên cắn vào cổ họng ông một nhé.

    – Ứ ừ, anh A Sinh ném dao thì có.

    – Anh Pao mới khoẻ. Đấm một phát, ông Lử vẹo mặt ngay.

    Người đến càng lúc càng đông. Ai cũng biết Lử sẽ bị giải về đây và Pao sẽ phải đứng ra giải quyết việc này. Giải quyết ra sao đây? Thêm nữa, lại có tin cán bộ Việt Minh trên châu mới về, về đêm qua, lúc Pao đi tuần.

    Bấy giờ, trong trụ sở, Pao đang ngồi với anh quyền trưởng ban cán sự mới từ châu về đêm qua. Anh này vóc cao to, vai u, cổ lớn, ngực rộng, chân dài, có dáng một võ sĩ quyền anh. Anh đội cái mũ cát-két da nâu, mặc áo blu-dông Mỹ, sườn đeo súng côn bat, chân bó ghệt lửng. Cả con người anh toát ra cái vẻ quyền uy một cách cố tình. Khuôn mặt anh có cặp mày rậm rì, cái mũi khoằm và cái môi hay bìu bĩu khinh người.

    Lẽ ra thì không nên bàn bạc gì nữa khi mọi người đã xúm đông xúm đỏ trước cửa. Nhưng, anh quyền trưởng ban đã phô trương sự oai vệ bằng anh lính gác cổng rồi, giờ vẫn còn muốn khẳng định quyền hành, chức tước của mình, nên tay cứ đấm xuống bàn và giọng cứ oang oang.

    – Đồng chí Pao, đồng chí hoàn toàn lơ mơ với tình hình! Thanh bình chỉ là tạm thời thôi, hiểu chưa? Mưu thằng đế quốc là nó ghê lắm. Kia kìa, thằng Châu Quán Lồ bị đòn, chạy về nằm ở Lao Pao Chải, nhưng quân báo của tôi cho biết nó đang tính kế đấy. Mà đồng chí có hiểu không? Bọn sảo quán Pha Linh sang chơi Phéc Bủng của đồng chí như đi chợ. Phéc Bủng của đồng chí vẫn là của seo phải Seo Cấu đấy. Hừ. Đồng chí không biết mà tôi biết đấy!

    Đứng vụt dậy một cách vô cớ, đi quanh cái bàn một vòng, trở lại đúng chỗ lúc nãy, anh quyền trưởng ban lại hành hạ cái bàn bằng một quả đấm rồi lại toang toang đầy vẻ hách dịch:

    – Tôi đã chỉ thị bao nhiêu vấn đề mà đồng chí vẫn chẳng chấp hành là thế nào? Đồng chí có muốn ra toà án binh không? Hừ, thế này thì mất chính quyền như chơi ấy, đồng chí Pao ạ – Ghé mặt xuống bàn, giọng rin rít, bàn tay anh xoè ra rồi bóp chặt lại – Phải chuyên chính! Tập trung tất cả bọn nguỵ, tề, dõng lại! Hả, hả, sao? Không có gạo! Ôi trời ôi!

    Anh ngửa cổ, bật cười khằng khặc, rồi gieo cả hai nắm tay xuống mặt bàn:

    – Ở trong tay mình mà kêu không có gạo. Sao ông ngu ngơ thế, ông chủ tịch ơi! Bổ từng nhà mà đóng chứ! Đói hả? Mặc! Chính quyền vô sản mà để địch thao túng, là thế nào!? Hừ, còn thuế má, còn dân công, còn lớp bình dân học vụ, còn tăng gia cứu đói, còn trừ bỏ cúng bái, thuốc phiện, chưa làm được gì cả. Trời! Mấy tháng trời vừa rồi đồng chí làm gì? Quay cối chè hả? Hay là bận kiếm gái?

    Có lời sỉ nhục nào nặng nề hơn thế với Pao không? Pao im lặng suốt từ đầu. Phần vì mệt. Đêm qua vật lộn mãi mới bắt được Lử. Chân tay Pao giờ vẫn bải hoải, như không phải của mình. Mệt và đau lòng vì chuyện Lử phạm tội ác, vì phải đích thân đứng ra xử lý vụ này, nên Pao không muốn đối đáp. Nhưng, không đối đáp còn vì từ lâu rồi, Pao luôn ở trong khuôn khổ của sự phục tùng. Thượng cấp với Pao, bao giờ cũng đúng. Nghĩ đến thượng cấp, Pao nghĩ đến những người như anh Chính bí thư tỉnh uỷ, anh Kiến, bí thư châu uỷ đã hy sinh, những người đáng kính trọng mà Pao đã gần gũi từ năm 1946.

    Tuy vậy, mọi cái đều có giới hạn. Khi anh quyền trưởng ban cứ liên tục xổ ra những lời sỉ vả gay gắt và đầy vẻ miệt thị Pao thì mặc dù chưa phân tích được rõ rành, Pao đã nổi cơn bực. Pao cũng đấm tay xuống bàn. Mặt Pao đỏ ứ vì bị xúc phạm.

    – Đồng chí không được nói tôi như thế!

    Anh quyền trưởng ban cán sự hiểu ngay là mình đã quá đà. Rất may, vừa lúc đó ngoài cửa, vòng người vừa giãn ra, anh bộ đội Na dẹp lối, Lử đã lững thững bước vào.

    Dừng lại, ở giữa nhà, hai chân Lử doãng rộng. Hai tay quặt phía sau, bộ ngực lép và cục yết hàu của hắn nhô ra phía trước, Lử vẫn điềm nhiên, thậm chí còn có vẻ nghênh ngang.

    Vừa muốn ra oai, lại vẻ như hốt hoảng, anh quyền trưởng ban cán sự lập tức rút khẩu súng ngắn, chỉ thẳng vào mặt Lử, hét:

    – Lử! Đại gian đại ác là mày. Vào đây mà còn thế, hả! – Thấy Lử nhếch mép, anh quay lại Pao, dộng báng súng xuống bàn, quát – Đồng chí đã thấy chưa? Hữu khuynh đến thế này thì mất chính quyền, mất nước! Hiểu chưa?

    Pao cắn môi, khó chịu. Người cách mạng xử sự thế này ư? Vừa lúc, Lử buột hai tay chắp ở sau lưng. Và Pao thật không ngờ, anh quyền trưởng ban sao lại có thể là con người nhát gan đến thế. Phát hiện ra hai tay Lử không bị trói, anh vừa giật lùi vừa chĩa ngọn súng vào hắn, miệng kêu khào khào:

    – Trói nó lại! Ơ kìa, tại sao lại không trói nó lại! Đồng chí Pao, trói ngay nó lại cho tôi!

    Pao đưa mắt. A Sinh từ phía sau, theo hiệu mắt của Pao cầm sợi thừng tiến lên. Hình như là Sinh ngần ngừ, Sinh nhìn Pao nuốt nước bọt ngập ngừng. Và Pao hiểu. Chính Pao cũng thấy khó xử. Tội Lử rõ ràng là nặng lắm. Nhưng, từ đêm qua, nhiều người họ Giàng đã khuyên Pao: Đừng trói nó. Giờ cũng thế. Kìa, lại bà cô Doa đang rẽ lối vào. Bà cô dòng họ, người đứng vị trí thứ hai sau hố pẩu trong dòng họ, nhẹ nhàng bước tới, vỗ vai A Sinh, nhỏ nhẻ:

    – Cháu à, cháu còn ít năm ít tháng, chưa hiểu. Cái lý người Hmông ta là: Cái dây không được chạm vào người. Có dây buộc vào người, không còn là người, không thành người Hmông nữa đâu…

    Anh quyền trưởng ban từ nãy đã giật lui ra sau cái bàn, giờ đây bỗng đập tay xuống bàn, mặt tái mét, nhìn Pao quát thật to:

    – Không lôi thôi gì cả! Trói nó vào! Đồng chí Pao, thi hành mệnh lệnh của tôi ngay!

    Pao nhăn trán. Nhưng chỉ vài giây thôi, Pao bước lên, nắm hai tay Lử, xoay lưng hắn lại rồi vỗ nhẹ vào hai bả vai hắn, giọng như đọc thần chú:

    – Bây giờ mày không còn là người Hmông nữa nhé!

    Rồi Pao nhấc sợi dây trong tay A Sinh quấn thít vào hai cổ tay Lử.

    Căn nhà im phăng phắc. Anh quyền trưởng ban thở phào, tra súng vào bao.

    Trong cái dáng cúi khom khom, hai tay bị trói quặt về phía sau, Lử bị đẩy ra cửa. Nhưng, bước tới ngưỡng cửa, hắn bỗng ngoặt đầu lại, liếc anh quyền trưởng ban và Pao, nhổ toẹt một bãi nước bọt, gằn:

    – Tao nhớ mặt chúng mày rồi! Chờ đấy!

    Anh quyền trưởng ban vỗ đánh bộp vào bao súng, cười ha ha:

    – Mày dọa tao đấy, hả, thằng giặc. Này, tráng sĩ không có kẻ thù sao gọi là tráng sĩ, mày có biết câu ấy không?