Hậu phong tục ấy năm điều,
224. Rằng trong thói tục nên theo hậu hiền.
Hễ cùng nhà nước chẳng hèn,
Thói thuần, tục tốt, hình bèn đặt không.
Bác binh cũng xếp chẳng dùng,
228. Chưng trong bốn biển ngợi không thái bình,
Người nguyền ai nấy làm lành,
Coi nhau bắt chước đều thành đạo khôn.
Có ân ý đãi bà con,
232. Có tín thuận, đãi xã thôn thuận cùng.
Hòa trên dưới, lấy khiêm cung,
Giàu không lấn khó, mạnh không lấn hèn,
Cùng nhau thường giữ thương liền,
236. Gặp khi có việc, chớ quên giúp phò.
Chớ cưu thù giận gianh đua,
Chớ ham kiện cáo, bỏ lo việc vàng.
Giữ trông cùng dẹp trộm gian
Giấu gì trốn lính, khỏi can tội chuyền.
240. Có lòng liêm thẹn ngay tin,
Không làm những thói dối xiên hiểm nhèo.
Học trò học ắt biết nhiều,
244. Ở lòng thuần hậu, gìn điều lặn (lặng) an.
Cày thì chớ vượt lấn ngang,
Chớ ngăn nước ruộng mà toan hại người.
Thợ cùng buôn chớ tham lời,
248. Gianh nhau với rẻ tốt tươi đắc (đắt) hàng.
Thư rằng: “Những chúng dân thường,
Không làm bầy vạy, không nương loài tà”.
Ý này ai nấy nghiệm qua,
252. Thảy chừa thói bạc, đổi ra tục lành.
Rước hoài chưng phúc hòa bình,
Đến điều cả thuận, thảy tình gắng thay.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương . Mời bạn nghe cùng Búc cát:
Chú thích 317: Năm điều: Điều thứ năm.
Chú thích 318: Thói tục: Dịch chữ phong tục.
Chú thích 319: Hậu hiền: Dày dặn, tốt lành.
Chú thích 320: Thói thuần, tục tốt, hình bèn đặt không: Dịch câu phong thuần tục mỹ, tắc hình tán, nghĩa là thói lành, tục tốt thì sẽ không phải trừng phạt ai nữa.
Chú thích 321: Bác binh cũng xếp chẳng dùng: Dịch chữ binh tẩm, thôi việc binh.
Chú thích 322: Chưng trong bốn biển ngợi không thái bình: Dịch câu tứ hải chi nội, hữu thái bình âm, nghĩa là ở trong bốn biển, có tiếng nhạc thái bình. Ngợi không: Ca tụng, khen.
Chú thích 323: Người: Vua Minh Mệnh, nguyên bản ghi Trẫm.
Chú thích 324: Coi nhau bắt chước đều thành đạo khôn: Dịch câu tương quan vi thiện giai chi đại đạo, cùng nhìn nhau làm lành, đều gọi là đạo lớn.
Chú thích 325: Có ân ý đãi bà con: Dịch câu hữu ân ý dĩ hậu thân tộc, có ơn huệ, có tình ý để làm cho tình họ hàng được dày dặn.
Chú thích 326: Có tín thuận, đãi xã thôn thuận cùng: Dịch câu hữu tín thuận dĩ mục hương đảng, có lòng tin, có lòng nghe theo nhau để cho làng xóm được hòa hợp.
Chú thích 327: Hòa trên dưới, lấy khiêm cung: Dịch câu hữu lễ nhượng dĩ hòa thượng hạ, có giữ tôn ti trật tự, có nhường nhịn để trên dưới được ăn ý với nhau, không có mâu thuẫn xung đột.
Chú thích 328: Giàu không lấn khó, mạnh không lấn hèn: Dịch câu vô dĩ phú xâm bần, vô dĩ cường lăng nhược, không lấy tiền của ức hiếp người nghèo, không lấy sức mạnh lấn át kẻ yếu kém.
Chú thích 329: Cùng nhau thường giữ thương liền: Dịch câu cư bình tắc tương bảo ái, ở bình thường thì cùng nhau yêu mến nhau. Chữ thương ở đây dùng theo nghĩa miền Trung, nghĩa là yêu dấu, quý mến, để ý động từ thương của người Huế có tính cách vương vấn, kéo dài, không như chữ yêu có vẻ cộc lốc. Thương nghiêng về tình cảm, yêu nghiêng về lý trí.
Chú thích 330: Gặp khi có việc, chớ quên giúp phò: Dịch câu hữu sự tắt chu tuất, khi có việc thì cứu giúp người hoạn nạn.
Chú thích 331: Chớ ham kiện cáo, bỏ lo việc vàng: Dịch câu vật hiếu kiện tụng dĩ phương sinh lý, chớ háo kiện tụng mà làm hại đến lẽ sống. Việc vàng dịch chữ sinh lý, tuy hay, nhưng hơi xa nghĩa gốc.
Chú thích 332: Giữ trông cùng dẹp trộm gian: Liên thủ vọng dĩ nhị đạo tặc, cùng nhau giữ gìn trông coi để dẹp trộm cướp.
Chú thích 333: Giấu gì trốn lính, khỏi can tội chuyền: Răn đừng cho đậy cho người trốn lính để tránh khỏi vạ lây, dịch câu giới nạc đào dĩ miễn châu liên. Châu liên là tội chuyền, tội vạ. Chữ giấu, bản Nôm viết sai là dấu.
Chú thích 334: Có lòng liêm, thẹn, ngay, tin: Dịch câu hữu liêm, sỉ, trung, tín chi tập, có thói quen biết liêm sỉ, trung tín.
Chú thích 335: Không làm những thói dối xiên hiểm nhèo: Vô phù ngụy hiểm trá chi phong, không có thói dối trá, xiên xẹo, hiểm trá.
Chú thích 336: Gìn điều lặng an: Do chữ lập tháo điềm tĩnh, giữ yên lặng bình thản. Chữ lặng, bản Nôm viết sai là lặn.
Chú thích 337: Cày: Người cày, nhà nông.
Chú thích 338: Gianh nhau với rẻ tốt tươi đắt hàng: Dịch câu: Vật huyễn hóa nhi cầu thụ, đừng khoe khoang quảng cáo cho hàng của mình mà mong bán chạy. Đắc hàng: Hiểu là đắt hàng, người miền Trung, nhất là người Huế, thường đọc âm t cuối ra cuối.
Chú thích 339: Những chúng dân thường: Dịch câu phàm quốc thứ dân; không làm bầy vạy, dịch câu vô hữu dâm bằng; không nương loài tà, dịch câu vô hữu tỵ đức, trong Kinh thư, quyển Chu thư, thiên Hồng phạm, 6, 10. Dịch dâm bằng là bầy vạy rất đúng vì dâm là quá đáng, xấu xa; bằng là bạn bè, đảng phái theo nghĩa xấu của danh từ này, vì vậy, dịch là bầy rất sát nghĩa, bầy chỉ về số đông loài vật hơn là chỉ về người, Thẩm Quỳnh dịch vô hữu dâm bằng là không ai có bè đảng, như vậy là dịch thiếu chữ dâm; Nhượng Tống khá hơn, dịch là không ai có bè đảng gian tà, đúng nhưng dài dòng; Tự Đức dịch là bầy vạy, đúng từng chữ, và quá hay. Câu không nương loài tà dịch câu nhân vô hữu tỵ đức cũng có giá trị súc tích như thế.
Chú thích 340: Rước hoài: Dịch chữ vĩnh nhạ, vĩnh là lâu dài, mãi mãi, tiếng miền Nam gọi là hoài; nhạ là đón, gặp, đi mời, lo liệu, được miền Nam gọi tắt là rước, có ý nghĩa cung kính.