Người anh hùng hết thời

“Đất lành chim đậu”, họ gọi Sài Gòn như vậy, nhưng có lẽ không ai kể về một con chim tàn tạ từ trong ra ngoài sau khi đậu ở đó nhiều năm, người giữ vườn là con chim ấy. Cột sống không còn ngay thẳng, tâm hồn cũng không, dạ dày mệt mỏi rã rời, tinh thần cũng như vậy, mọi thứ đếu bị mảnh đất lành ấy hút cạn, mọi năng lượng của những chú chim đều bị hút cạn để cung cấp cho những cây đèn và sự tỏa sáng giả dối. Hắn có lúc đứng dậy còn không nổi, bụng thì râm rang lình bình không sao ăn nổi, đầu óc thì hỗn loạn, đó là hành trang trên con đường bỏ cuộc và rời xa mảnh đất lành ấy. Hắn coi mình như một vị quan quèn cáo lão hồi hương, chẳng phải vì tuổi cao sức yếu, mà vì thân tâm đã kiệt quệ. “Không biết những người anh hùng hết thời có như vậy không?”, hắn tự hỏi với chính mình. 

Những ngày tháng mới về quê, điều người giữ vườn nghe nhiều nhất là những gợi ý sửa lại ngôi nhà đã cũ, sửa cái này thay cái kia thêm cái nọ. Hắn cũng đã thử vẽ vời thêm thắt một vài ý tưởng, lúc đó cũng còn đủ một ít tiền để hiện thực hóa, nhưng cuộc nói chuyện cùng mẹ đã thay đổi mọi thứ.

– “Mát quá phải không, hồi thời ông ngoại còn mát dữ nữa” – hôm đó trong khi người giữ vườn dọn dẹp những đồ bỏ đi và lau dọn gian nhà chính, mẹ hắn ngồi đó và kể về những ngày xưa, khi ngôi nhà vừa mới được xây. “Hồi đó chỗ này có cây bưởi”, “Đằng kia là cái giường tre”, “Bà ngoại con che thêm cái cháy làm bếp sau này”, mẹ hắn như một họa sĩ bằng lời nói, vẽ lên những khung cảnh của những ngày xưa êm đềm, chỉ còn là những hoài niệm vụn vỡ. 

– “Mẹ có nghĩ con cần sửa gì không?”

– “Có tiền thì con cứ sửa thôi, thiếu thì mẹ phụ, nhưng mà tính cho kỹ, nhà này nó cũ lắm rồi” – Mẹ người giữ vườn dùng từ “nó” để chỉ cái nhà, thật thú vị làm sao. Trong tiếng Anh “It” dùng chỉ những thứ vô tri, ngay cả trẻ sơ sinh cũng được chữ này đại diện, nhưng khi chuyển sang từ “nó” trong tiếng Việt thì mọi thứ như sống lại. Hắn hình dung ngôi nhà này như một ông già, trên người đầy vết hằn của những cuộc chiến. Có lẽ ông già chỉ cần mỗi ngày được tắm rửa sạch sẽ, bận những bộ đô cũ nhưng tươm tất, ăn những món ngon quen thuộc, nhìn đám nhỏ dạo chơi và về khoe những vết sẹo mới.

Cuộc trò chuyện ấy làm người giữ vườn nhớ lại chuyến đi Huế bằng xe máy cùng người bạn cũ. Hắn vẫn còn nhớ cảm giác bị hút hồn bởi sự hùng dũng của cổng chính thành nội, nét đẹp tao nhã của những cây Sứ trong khu đất khách du lịch ít ghé, và đặc biệt là cái rãnh nước bao quanh tường thành. Khi đứng trước cổng chính, hắn cảm giác như đang đứng trước một vị tướng già uy nghi mà kẻ hậu bối cũng phải một phần tiết chế sự ngông cuồng tuổi trẻ. Những vết đạn ở đó, những khoảng trống do những viên gạch cũ rơi ra để lại, nhiều thứ đã bị thời gian lấy đi, nhưng khí chất của lão tướng thì còn nguyên vẹn. Tiếc thay, trải nghiệm năm đó đâu chỉ có thế. Những hành lang bên trong được họ gọi là trùng tu bảo dưỡng thì thật sự như một vết lở loét đang dần lan ra khắp cơ thể. Những màu sắc sặc sỡ, mùi sơn mới nông nặc và những viên gạch mới, lúc đó hắn còn nhớ đã hình dung ra một bà lão. Bà đã già hình hài còm nhom, nhưng đám con cháu không để yên, bà bị ép mặc những bộ đồ tân thời lòe loẹt, để tụi nó quay quanh chụp ảnh đăng lên mạng và khoe về tình yêu thương gia đình nào đó. Có lẽ, Instagram là cái nơi chứa nhiều tình yêu thương nhân loại hơn cả chứ không phải con tim như những nhà thơ hay viết.

– “Mẹ làm con nhớ đợt con ra Huế, trong thành nội họ sơn sửa đủ thứ, nhìn nó cứ kỳ kỳ” – Cuộc trò chuyện hôm đó tiếp tục sau những hồi ức của người giữ vườn.

– “Mẹ cũng muốn một lần ra Huế, à mà ba bạn con khỏe chưa, đợt đó nghe nói ổng mổ gì mà”

Câu hỏi của người mẹ làm người giữ vườn nhớ về cuộc trò chuyện với ba của bạn mình ở Huế, một con người đã từng thú vị thật sự. Ông đã từng là thầy giáo, giảng dạy bên cạnh những con người kiệt xuất, gặp bao sóng gió thời cuộc để rồi giờ đây như cây đèn dầu cũ le lói, chỉ khi cúp điện kẻ khác mới nhớ tới ông. “Có điều gì đó tiếc nuối trong mắt của con người này”, người giữ vườn nghĩ như thế lúc nói chuyện với ông ấy. Có lẽ ngày nào đó, ánh mắt của hắn cũng thành ra như thế, nhưng chưa phải bây giờ.

– “Bác có nghĩ khi chết con người còn tồn tại ở một hình thái nào đó không?” – Năm đó hắn nhìn lên bức ảnh Chúa Jesus rồi quay ra hỏi ba của bạn mình.

– “Chết là xong rồi còn gì nữa mà tồn với tại mạy, về với đất thôi” – Lúc đó người giữ vườn sửng sốt vài giây, có điều gì đó thật nghịch lý, một ông giáo dạy Triết mà theo đạo Thiên Chúa nhưng quan niệm cái chết lại như nhà Phật. Lúc ấy hắn chưa đủ khả năng tiêu hóa chuyện đó, hắn là chiếc xe đạp không chở nổi quả ngư lôi tinh thần ấy.

– “Con thì nghĩ những suy tư, lời nói, xúc cảm của mình nó sẽ tồn tại sau khi chết, nó như những dao động sóng vật chất. tạo ra những rung động, và nếu nó đủ mạnh nó sẽ được truyền lại về sau ở cấp độ thấp nhất của vật chất”

– “Vào lại Sài Gòn tìm đọc sách về vật lý phân tử nha con, tau nghĩ mày sẽ có thêm hứng thú” – Vẫn là kiểu trả lời ngắn và tránh phải tranh luận thêm, nhưng giọng nói và ánh mắt đã khác đi, có lẽ câu hỏi của gã trai trẻ đã làm lay động các tế bào não của một triết gia già, làm ùa về những suy tưởng của con người năm xưa hay còn xa hơn như thế nữa.

Những ngày còn lại ở Huế năm đó, người giữ vườn chỉ quan sát và lắng nghe người bác ấy, không có cuộc trò chuyện nào thêm. Hắn nhận ra rằng, ông luôn tọc mạch và chọc ghẹo người đến thăm bằng trí tuệ và tri thức cũ của mình, như một con chim bị nhốt trong lồng, mỗi khi có người đi qua nó lại hót lại những giai điệu xưa cũ, để được khen, được chú ý và được thấy mình còn tồn tại. Xen lẫn những lần líu lo ấy, là ánh mắt muộn phiền bất mãn của ông. Đến giờ đây người giữ vườn mới nhận ra, con ông không ai có tầm như ông, cũng không ai tâm địa như ông khi trẻ, ông có lẽ cảm thấy lẻ loi trong chính ngôi nhà của mình lắm. Nếu giờ đây tình cờ gặp ông, người giữ vườn chỉ muốn cho ông thấy chính năng lực quá lớn lao của ông tạo nên một gánh nặng cho con cái, khiến nó trở thành một rào cản, khiến người trẻ không dám đi hướng khác vì mặt trời đã quá rực rỡ. Họ cố gắng đi theo, về phía mặt trời và dần bị nó thiêu rụi trong vô vọng. Hắn mong ông nhẹ bớt cởi bỏ muộn phiền, muốn ông nhận ra chính ông đã tạo ra những thứ khiến ông bất mãn, ông dần trở thành sự bất mãn ấy.

– “Dạ bác khỏe mẹ, bữa con mới thấy thằng bạn đăng hình ổng lên Facebook” – Hắn trả lời cho câu thăm hỏi của mẹ mình.

Ngày hôm đó kết thúc bằng quyết định giữ nguyên trạng ngôi nhà, chỉ vệ sinh sạch sẽ, vứt bỏ những thứ không dùng và sửa chữa công năng một số bộ phận của ngôi nhà. Người giữ vườn ngồi giữa nhà và nghĩ về ông ngoại mình, một con người hiền lành, hắn muốn ở cùng một người già từ tốn và sạch sẽ, ông ngoại hắn cứ như thể là linh hồn của ngôi nhà này vậy. Ông canh giữ, xòa dịu và rung lắc mỗi khi hắn sắp bỏ dở chuyện gì đó. Một linh hồn già hữu dụng.