Nghệ thuật trong lao động

Cô bắt đầu làm quản trò để cùng chơi với tụi nó, cô cầm một tờ giấy trắng rồi gọi đứa nhỏ tuổi nhất lên nói với nó “ Con nhìn tờ giấy này nhé, con viết cho cô những con số 2-3-4-5-6 lên đó bất kỳ đâu không cần thứ tự hay thành hình gì cụ thể, nhưng cô có điều kiện là con cố gắng đừng để mấy con số quá gần hay quá xa nhau, còn xa gần tùy con quyết định, không nhất thiết khoảng cách bằng nhau hay trên một đường nào cả “. Thằng bé nghe lời cô nó viết số lên đó, gương mặt vừa lo không biết mình làm sai hay đúng, vừa háo hức được làm điều ngộ ngộ, con nít thường hay thích được người lớn nhờ vả và đặt câu hỏi cho chúng hơn là ra lệnh. Hồi nhỏ mẹ hay hỏi tôi “ Con làm vậy người khác sẽ cảm thấy thế nào “ , “ Con nghĩ đi vô khu vực đó thì có thể gặp phải chuyện gì “ , “ Con sẽ ra sao nếu người khác làm điều tương tự với mình “

Cô gái Hà Nội cảm ơn đứa nhỏ rồi tiếp tục trò chơi của mình, Cô cho mấy đứa nhỏ còn lại bốc thăm để nhận về con số cho mình. Tụi nhỏ mở tờ giấy của mình ra rồi xì xà xì xào với nhau, đứa thì không thích số mình nhận, đứa lại mừng rỡ, đứa suy tư dự đoán xem tiếp theo là gì, đứa nhỏ nhất thì la làng đòi được bốc số dù chưa biết để làm gì. Nhốn nháo một hồi cô nói với tụi nhỏ “ Bây giờ tụi con sẽ có cơ hội đổi số bằng cách thuyết phục người cầm số mình thích, cố lấy con số may mắn của mình nhé “. Lại thêm một đợt sóng nhốn nháo, chẳng biết cái chợ này bao giờ mới tan ca. Rốt cuộc đứa số 6 đổi lấy 3, 2 đổi 5, đứa số 4 bực dọc vì nó nói mấy đứa kia chơi kỳ không chịu đổi cho nó. Lúc sau cái chợ cũng tạm lắng, cô bắt đầu hỏi tụi nhỏ “ Bây giờ theo thứ tự tụi con nói cô biết, khi nhắc đến con số trên tay tụi con nghĩ tới điều gì. 

– “ Nhà con có hai con chó “ – Đứa số 2 giơ tay nhanh đáp, cô gái ghi lại vào giấy

– “ Xe ô tô cô, có 4 bánh “ – Đứa số 4 chen vào trước bị tụi kia chửi vì chưa tới lượt, nhưng rồi cũng thôi, cô ghi lại.

– “ Dạ các loại đậu, con thích ngũ cốc “ – Một đứa mũm mĩm nói cả đám cười ầm lên rồi kêu nó mập toàn nghĩ đồ ăn.

– “ Năm nay em lớp 6 “ – Đứa lớn nhất nói nhỏ nhẹ.

– “ Ba con là thương bình nên đi nạng, con nghĩ tới 3 chân “ – Cô mỉm cười xoa đầu thằng bé.

– “ Rồi bây giờ mấy đứa liên kết xem thứ mấy đứa vừa nói làm mấy đứa nghĩ tới loài cây dây leo nào, phải là dây leo nha, không được cây khác, tụi con ở đây chắc rành cây hơn cô mà nhỉ” – Tụi nhỏ lẩm bẩm sau lời cô, tụi nhỏ suy nghĩ hồi lâu trả lời.

– “ Tụi chó nhà con nó hay nghich hoa Mướp rơi xuống từ giàn che nắng trước nhà “ – Đứa số 2 chỉ tay lên trời như đang chỉ cái giàn Mướp.

– “ Dạ Đậu Rồng, con thích bánh tráng thịt luộc mắm nêm cuốn nó ngon “ – Thằng nhóc mập bẽn lẽn trả lời, bọn kia cười to hơn lấy tay chọt chọt cái bụng nó.

– “ Chiều tối ba hay hát Giàn Thiên Lý nên con chọn nó “ – Tụi Kia kêu nhóc nhỏ số 3 hát thử nhưng nó ngại nên lắc đầu lia lịa.

– “ Xe ô tô nhà tao đậu dưới giàn Chanh Dây nhà trồng nha tụi bây “ – Tụi kia la lên “ kệ mày chứ “ 

– “ Em ghét màu tím bà cô chủ nhiệm hay mặc áo dài đi dạy, em chọn Đậu Biếc “ 

– “ Cảm ơn tụi em đã chơi và chia sẻ cùng chị, thực ra trò này không phải chơi để thắng thua, giờ chị nhờ mấy đứa làm dùm chị một việc cuối rồi chị em mình đi uống nước Mía nha. Tụi em tùy vào số mấy em cầm trên tay, vẽ ra một hình có số cạnh tương ứng, không cần đều hay vuông vức gì cứ đúng số cạnh là được. Bạn cầm số 2 vẽ dùm chị 1 đường thẳng nghiêng so với mép giấy là được, lần nữa cảm ơn mấy đứa. “

Tụi nhỏ loay hoay một hội cũng xong rồi đưa lại cho cô, “ Mấy đứa lên quán tạp hóa bà 5 ăn uống gì gọi đi đợi chị chào ông đã rồi lên nhá, đừng lo chị trả tiền ” cô nói như vậy rồi chào mấy đứa, nhưng tụi nó chưa chịu về nên xin phép ở lại chơi một xíu, bình thường sau khi bà mất tụi nó sợ ông không dám lại nên giờ chắc như được dịp thì ở lại làm phiền con Rùa già này luôn. Lúc ấy trời cũng đã dần về chiều, trời dịu mát dần, Cô gái Hà Nội quyết định ở lại thêm làm cho xong thứ ý tưởng mà cô cùng tụi nhỏ vừa hoàn thành cùng nhau. 

Đầu tiên cô và anh xác định vị trí mà đứa nhỏ tuổi nhất đã chấm ra trên tờ giấy trắng lúc nãy. Xong cô nhờ anh dựng mấy cây trụ Tre theo một tỷ lệ nhất định tại những điểm này dựa trên những con số và hình vẽ đa giác mà tụi nhỏ đã vẽ, ví dụ tại điểm được xác định là số 4, thì sẽ cắm 4 cọc Tre dựa vào hình vẽ tứ giác của thằng nhóc nghĩ về xe ô tô và Chanh Dây ở trên. Mọi thứ được đo đạc điều chỉnh theo tỷ lệ kỹ lưỡng, hồi đầu cô bảo làm cho tụi nhỏ chơi nên thôi tương đối là ổn rồi, nhưng xong cô nghe anh bảo “ Ông nói với tôi, một lần làm chỉ ở mức ổn thì lần hai lần 3 cũng chỉ ổn, không khá lên được”. Nghe xong cô đứng im một lúc, rồi như được tiếp thêm năng lượng, cô lấy điện thoại ra dùng nó để tính toán đo đạc đàng hoàng xong chấm vị trí và nhờ anh dựng dùm. Không hiểu sao tôi lại nhớ ông bà khi còn trẻ, nhưng vai trò và giới tính được hoán đổi đan xen nhau, tinh thần làm cùng nhau thì y như vậy. Trời mát mẻ nên hai người dựng cũng nhanh, trên cánh đồng cỏ bên dưới là mấy tảng đá quái dị bên cạnh những cây Lồng Mức già lại mọc lên nhưng cây Tầm Vông kỳ lạ. Sau khi kiểm tra độ vững chãi thăng bằng của những cây trụ, cô và anh cùng quây lưới xung quanh chúng nhưng chừa lại một cạnh của đa giác ngoài đường thẳng tại vị trí số 2, tức là hễ tam giác thì quay lưới hai cạnh, ngũ giác thì quay lưới 4 cạnh. Họ dùng kẽm để buộc chặt lưới vào 5-6 chỗ trên trụ để giữ lưới không bị phồng ra vì gió to. Khi xong thì tụi nhỏ chui tọt vào giữa mấy hệ trụ và lưới đó cười đùa cá hát rồi chơi cả đuổi bắt.

Dựng xong thì trời cũng đã tắt nắng, cô chào tụi nhỏ rồi nói “ Mai mấy đứa tìm giúp cô mấy loại cây mà mấy đứa đã chọn hồi nãy trồng bên dưới cái trụ Tầm Vông ở vị trí số mấy đứa nhận được ấy nhá, cây hoặc hạt giống đều được, cô sẽ tự chăm cho chúng nó bò lên chơi “. Tụi nhỏ chào cô ra về, hai người họ ngồi nghỉ dưới bãi cỏ, anh tò mò hỏi cô.

– “ Trò này cũng vui ghê, cô cho tôi biết có dụng ý hay nghĩa gì đằng sau không “

– “ Tôi thật sự muốn xem quá trình tương tác cùng nhau để tạo ra một tác phẩm hoàn chỉnh, thật sự làm tôi vui lắm. Ngoài ra tôi có trò chuyện với ông, tôi thấy con người không có quyền lựa chọn chính xác số mệnh của mình, nhưng trong bản thân số mệnh ấy nếu chúng ta cùng nhau nương theo mà lao động một cách chân tình thì thành quả không còn quan trọng nữa, hay đúng ra thì giá trị của việc làm nằm trên chinh quá trình mà tâm trí rộng mở đã khai phá”

– “ Như tôi nói, tôi không hiểu hết đâu, nhưng mấy thứ này vậy là xong rồi hả, còn công đoạn nào khác không :”- Anh chỉ tay một vòng về phía mấy cái trụ. 

– “ Như sự sống vậy, nó không có kết thúc “ – Cô đứng lên phủi bụi cát rồi đi vào nhà gỗ, 

Ông già đang đọc sách trên bàn tam giác, cô xin ngụm nước trà, ông cười hỏi “ Cháu làm xong rồi chưa, tụi nhỏ có vẻ vui, bác nhìn từ xa thấy mấy đứa nhộn nhịp ghê, cũng lâu rồi chỗ này vắng bóng tiếng cười trẻ con, những âm thanh kì diệu nhất”. Ông gập cuốn sách lại vì thấy cô có điều cần nói.

– “ Lúc nãy chơi chung tụi nhỏ cháu nghĩ tới chuyện làm việc nhóm ở công ty cháu. Mọi người luôn hô hào về nó, nhưng rốt cuộc họ đều tự bảo vệ mình hoặc tôn mình lên vị trí quan trọng, những kẻ nói về bình đẳng trong nhóm rồi khuyến khích người khác phát biểu lại là những kẻ lắng nghe kém nhất, thậm chí họ cực đoan giả tạo mà còn chụp mũ ai đó có ý kiến hơi khác một chút, tệ hơn là họ liên minh sau lưng để đạt mục đích. Cháu tự hỏi làm sao để có được bầu không khí làm việc nhóm thật sự “

– “ Bác muốn nói với cháu về gốc rễ của một nhóm là gì, vì như cây cối nếu rễ chắc bám sâu thì mới mong đi qua được giông bão. Nhóm mà hoạt động dựa trên mục đích quá cụ thể sẽ không thể bền vững được, đơn giản vì chỉ có một phần thưởng thì ai cũng dành lấy nó cho riêng mình, nó tạo ra cái mâu thuẫn căn nguyên sâu nhất. Thứ quan trọng đầu tiên để có một nhóm thật sự đó là mức độ nhận thức phải dao động quanh nhau, cái này không liên quan gì đến tri thức hay thông minh đơn thuần mà là quá trình chìm sâu để nhìn thấy cách sự sống vận hành, dễ hiểu hơn là cách họ nhìn đời, nhân sinh quan của họ về những mục đích cao cả, sự khao khát đi về phía anh sáng sự thật, và phải tất bật phụng sự lẽ phải. Ở đây bác không đi sâu thêm vào lẽ phải là gì, bác nghĩ cháu lờ mờ nhận ra điều đó nên dẫn đến những suy tư như hiện tại. Chỉ khi có cùng mức độ nhìn nhận về đời sống, người ta mới phản biện và đóng góp ý kiến mà không lợn cợn cái chủ kiến đi ra từ tham lam, từ cái tôi tồi tệ của họ, của bất kỳ ai. Khi cả nhóm đã có cái trạng thái thấu hiểu này rồi thì sẽ dẫn đến được điều quan trọng thứ hai, chính vì có sự quyết liệt cùng nhau mà họ sẽ tự nâng cao năng lực của mình để thứ được tạo ra tốt hơn, nò như sự tự thúc đẩy lẫn nhau mà không có tranh giành quyền lợi. Ngoài ra chính vì không dính gì đến phần thưởng hay sự phân chia cụ thể mà mọi người sẽ không bị lệ thuộc vào nó, ý kiến sẽ sạch sẽ và có sức nặng cũng như kiến giải sâu sắc hơn về những gì họ làm. Bác xin phép loại bỏ những kẻ cho rằng thời đại này làm sao một nhóm như vậy tồn tại, vì khi họ dùng cụm từ “ thời đại này “ thật ra họ đang nói về chính họ, chính họ không có niềm tin vào nhóm , tệ hơn là mất niềm tin vào cái đẹp đẽ của cuộc đời.”

– “ Điều bác nói nó xảy ra mọi ngóc ngách hiện giờ ở mọi mức độ và tầng lớp, người giàu họ tinh vi hơn trong việc che đậy vì họ có nguồn lực để tạo ra nhiều mặt nạ, vỏ bọc để lẩn trốn chính họ. Sếp cũ cháu luôn là người biết lắng nghe trong mắt nhân viên, vậy mà đùng một cái đứa con gái tự sát vì áp lực do ổng tạo ra, chuyện xảy ra rồi thì khóc thương cũng chỉ là lần nữa che đậy cho bản thân mà thôi. Vậy làm sao để mình làm cùng nhau được bác.”

– “ Hãy tìm những người bạn, những người bạn mà cháu thấy vui khi bên cạnh, những người mà cháu chẳng thấy phòng vệ khi nghĩ về họ, dù cho khi làm cùng kết quả ra sao, sự gắn kết sơ khai này sẽ chữa lành mọi thứ, kể cả khi mình nhìn nhầm về họ thì mình vẫn còn lại nhân tính không bị sứt mẻ. Khi nhân tính còn, thì không sợ mất gì cả. Tất cả những thứ bác nói ở trên về nhóm chỉ là thực trạng, là the fact chứ không phải sự thật, the truth. Sự thật là khi chúng ta sống với sự gắn kết tình cảm thân thiết sâu lắng, chuyện gì mình cũng làm được mà còn làm tốt”

– “ Sự gắn kết này tại sao hiện giờ lại lỏng lẽo hơn xưa vậy bác, ngày trước tình huynh đệ keo sơn, nghĩa vợ chồng trăm năm bền chặt, ngay cả sự trung thành chủ tớ xưa kia cũng là cái gì đó đẹp một cách rực rỡ, người ta chê cổ lỗ sĩ vậy mà thời đại này anh em giết nhau trong oán hận, vợ chồng nguyền rủa nhau trong uất hận còn nhân viên thì cay nghiến nói xấu sếp mình sau lưng “

– “ Bác nghĩ thời nào cũng có ghen tuông, có hờn ghen và ganh tị, nhưng đúng là hiện giờ tất cả nặng nề đến lạ thường. Hiện tại bác có 3 nghi vấn, chỉ là nỗi suy tư của lão nông già cần được kiểm chứng mong cháu đừng coi đó là lời khuyên. Đầu tiên thời đại mình dữ liệu tràn lan và dễ tiếp cận, dường như sự tràn lan này là vô giới hạn, nhưng năng lực lưu giữ và xử lý con người là hạn chế dù cho đó là thiên tài. Điều này dẫn đến con người có quá nhiều luồng tư tưởng luôn đối chọi nhau liên tục trong đầu, làm họ trở nên rất bất thưởng, họ không còn biết đâu là suy nghĩ căn bản mà họ hướng tới, hầu hết đều chỉ nói qua loa mà chưa tri nhận trực quan nhất. Sự bất thường này càng hỗn loạn trong quá trình tương tác với nhau nên dễ sinh ra mâu thuẫn. Điều thứ hai là liên lạc cũng như vận tải phát triển, con người nói chuyện qua di động nhiều đến mức mà khao khát được bên cạnh nhau cũng suy giảm đáng kể, như ngày xưa họ viết thư tay cho nhau nên trông ngóng chờ đợi, vô hình nó tạo nên liên kết bền vững hơn. Tương tự với sự di chuyển, đi và đến quá dễ làm con người không còn băn khoăn về việc đi đến đâu đó cùng ai đó hay không, ngày trước sự do dự khiến người ta tiêu hóa rất vững chắc mối quan hệ với nhau. Cuối cùng bác nghĩ thực tế nhất là hóa chất, thật sự đây là vấn nạn mà người ta chỉ nghĩ nó ảnh hưởng tới thể chất, nhưng thật sự những biến đổi tinh thần là thấy rõ, như cháu ăn một trái cây lành mạnh cháu có thể vui cả ngày, và khi vui con người sẽ hiền và sáng suốt hơn. Nói hóa chất không chỉ là ma túy hay thực phẩm, mà còn nhiều thứ khác, như mỹ phẩm, sóng điện từ, và cả sự ồn ào của động cơ. Bác không muốn chê trách mọi người, bác lại còn thật sự thương cảm cho người bị những thứ này bủa vây, như sự chồng chất không thể tháo gỡ nếu người đó không đủ quyết tâm và ý chí mong muốn được tốt hơn, tâm thân lành lặn.”

– “ Bác biết không, nếu nhắm mắt nghe bác nói, đôi khi họ nghĩ bác là nhà khoa học, có lúc như nhà sư, thoáng chốc lại ra triết gia “

– “ Bác thật sự là một ông nông dân, kể lại chuyện mắt thấy tai nghe mà thôi “

– “ Cháu hiểu, cũng đã tối cháu xin phép về, hôm khác cháu ghé trồng mấy cái cây dây leo cho nó leo trên mấy trụ lưới đằng kia, bác cho phép cháu đôi khi ghé qua chăm sóc bọn chúng “

Cô đứng dậy chào ông, ngồi xuống rờ đâu tôi và nói “ Chào mày tao về nhá, chắc sắp tới mày sẽ thấy cái mặt mốc này thường xuyên đấy “. Cô lên xe rồi ra về, chạy đến chỗ mấy cái trụ giàn dây leo cô dừng xe, đi vào bước qua bước lại, chui tọt vào khoảng trống giữa các đa giác rồi cô đốt một cây nhang hay cô gọi là nén hương cho ông Phật Di Lặc ở giữa khu đất. Xá lạy xong quay lên xe, cô ngoái nhìn rồi vẫy tay chào ông già lần nữa mới ra về, màn đêm lại buông nơi cánh rừng có căn nhà gỗ.

Sau khi Cô gái Hà Nội về, Ông già và tôi ra ngoài cây Thị cùng ăn Khoai Lang trắng luộc Lão hàng xóm gửi cho còn sót lại, mấy ngày ở một mình sau khi bà mất ông chỉ ăn qua loa như vậy, có khi còn quên bỏ bữa khi nhớ ra thì tay chân run lên hết cả. Bóng tối bao trùm toàn bộ khu đất, cũng đã vài tuần rồi căn nhà gỗ không có một phút nào tĩnh mịt như hôm nay, Ông già chỉ chừa lại 1 bóng đèn bàn nhỏ trong nhà và bóng đèn vàng ở giữa con đường đi vào, trời hôm ấy sao giăng kín lối, những con người đã xa trên đó như nhìn xuống nguyện cầu cho những kẻ bên dưới, dù muốn dù không họ vẫn sống tiếp vì sống là sứ mệnh duy nhất chân thật của con người, tự thân sự sống không cần mang bất kỳ mục đích hay giá trị nào cả. 

Bữa ăn của Ông già không còn vợ và con Rùa già mồ côi kết thúc chóng vánh như sinh vật trong sự vô chừng của bao la, Ông già ngồi vào bàn làm việc, hôm nay ông nhờ tôi ở lại làm khán giả cho những dòng tạc chữ của mình. Ông đặt tôi lên bàn quay về phía cuốn sổ tay có ghi con số 68 được vẽ tay ở ngoài bìa không rõ ý nghĩa gì. “ Khi nào muốn về suối thì cứ đi, còn không ở chơi với tao hôm nay”, ông nhìn tôi rồi cất bút viết. 

Sống vì những người ở lại và cũng sống vì những người ra đi, thân phận con người thật éo le kẹp giữa sự vô định của sống và chết, ta có đang nhớ về ngày chết đi và dần quên bầu trời ngày ta đến. Mọi thứ như đan xen vào nhau một cách mềm mại, dữ dội mà đằm thắm làm sao, già khi còn trẻ rồi lại hồi xuân khi nắng đã tắt trên đỉnh núi tuyết, tất cả đều thông qua cái chết và sự mất mát. Khoảng trống ở khắp mọi ngóc ngách, mọi cấp độ của sự hiện tồn nơi chính ta, lãng du bất định. Ta nhận thức rõ sự thủng lỗ chỗ bên trong tâm hồn mình, kẻ khác cố lấp đầy khi trên người hắn còn loang lỗ, dòng máu chảy tràn ra trên còn đường về lại cõi hồn. Đêm tối không biết nói dối, lòng ta cũng không vì nó chứa đầy bóng đêm, một nghiên mực Thạch Sanh chảy tràn vào trong cõi hồn. Chảy vào rồi chảy ra, không còn là mực, không còn là máu, là vô hình không một ý nghĩa.

Lũ ác quỷ thần thông xảo nguyệt tôn thờ thần ánh sáng, không phải vì chúng muốn quay đầu, chúng mua chuộc những vị thần để dễ bề hành sự. Hỡi thần ánh sáng ngươi thật đáng thương mà cũng tội nghiệp vô cùng, bị gọi tên cả ngày bởi bầy quỷ dữ, sự chịu đựng ấy ta không dám nghĩ đến. Hay phong thánh cho chúng, phong thần cho chúng, phong làm người tốt để chúng im lặng, cho thế gian được tựa lưng thở phào nhẹ nhõm dù chỉ một chốc lát. Cứ để chúng bay lượn trên trời cao, được tung hô, được ngắm nhìn trong cái bỉ môi của ta, một con người đơn vị. Chúng cố tìm đến ta để trả nợ, nợ của cái bĩ môi, nhưng làm sao chúng tìm ra được khi ta đang cưỡi trên lưng chúng, đi vòng quanh nhân gian để tìm những vị thần về hưu, những ánh sáng tạm gói cất chờ ngày bừng lên và không bao giờ tắt nữa. 

Ta không tìm thấy vị thần nào nữa cả, kia là làng quê ta, mái nhà mẹ ta đang lâm bồn, cái đầu đỏ hỏn dần trườn ra ngoài, đó là ta, sao ta lại khóc, thì ra ta đã thấy ta quay về tàn tạ, nên khóc thương cho chính mình. Kìa, cái ôm đã mất, cái hôn đã mất, cái bầu không khí tan đi vào sự phẫn nộ, bủa lấy ta khi thơ, khi trẻ rồi cả khi bạc đầu. Dù sao ta đã về nhà.

Khoảng trống

Trên đỉnh núi cao tuyết vắng lặng

Dấu chân người văng vẳng bên tai

Theo tiếng hát bồng lai tiên cảnh

Mà giờ mình một mảnh bơ vơ

Máu nhuộm đỏ hồn thơ cõi mộng

Ngước lên nhìn thòng lọng treo cao

Nghiên mực trống làm sao đầy lại

Cưỡi quỷ tìm một mái nhà xưa

Quê ta đó còn chưa tắt nắng

Người chưa sầu đen trắng thị phi

Hồn thi sĩ mấy khi ngon giấc

Vạn nỗi niềm xin cất vào đêm