Sau khi cùng ăn chén cháo trứng với Chàng trai hàng xóm, ông đi tắm rồi ngủ một giấc tới chiều, dù dẻo dai đến đâu ông vẫn đã già, lẽ ra những chuyện như vậy không nên xảy ra với những người già chăng? Những người già xung quanh đây chẳng còn mấy ai lao động, họ bán đất, lấy lãi ngân hàng rồi họ gọi là an hưởng tuổi già. Thế nhưng theo lời bọn thạo tin Thằn Lằn thì người già bây giờ kích động hơn xưa. Mạng xã hội khiến họ nằm một chỗ mà ngỡ mình hồi xuân. Những con mắt già neo nheo lại trước màn hình điện thoại, nào là giọng nói chát chúa bán hàng online, nào là người ta chửi nhau qua mạng, xã hội bây giờ văn mình đến mức không còn ai bị đấm qua mạng. Tôi cũng không rõ già với loài người là như thế nào, tôi chưa thấy một con Rùa nào nghỉ hưu hay vui thú điền viên, chúng tôi chỉ cứ thế sống cho đến hơi thở cuối cùng.
Hai ngày sau đó Ông già vẫn vào rừng, vẫn làm việc với những thứ xưa cũ, và vẫn gọi cho ai đó để thông báo tình hình Cô bé. Chàng trai hàng xóm mỗi chiều lại ghé qua, anh mua cho ông ít đồ ăn, phụ những việc nhà mà ông đã lơ đãng hay cố tình gác qua bên, ông cũng nắm tình hình Cô bé qua anh. Lão hàng xóm thì dẫn công an xã xuống làm việc, họ thông báo đã bắt và phạt cảnh cáo bốn người hôm ấy, còn ba Cô bé cũng đã tự nguyện đi cai rượu sau khi được thả ra. Nghe nói gã chưa dám quay về nhà vì sợ lại quay về với rượu, không dám nhìn mặt con gái nên đi lên bệnh viện quân y đến khi nào ổn định hơn sẽ quay về. Xã cũng đồng ý cho Cô bé quyết định có ở lại nhà gỗ hay không dù đáng ra cô phải có sự chấp thuận của gia đình, và tất nhiên nếu Ông già đồng ý. Tôi thật sự không hiểu chuyện một con người ở đâu làm gì mà cũng cần phải có ai đó chấp thuận xác nhận thì kì lạ quá thể, sao xã lại có thể quyết định điều đó, mà xã là ai kia chứ. Thế giới loài người thật khó hiểu một cách khô khan.
Rồi vài ngày sau Cô bé xuất viện, Chàng trai hàng xóm đi cùng cô trên chiếc taxi về nhà gỗ, cũng đã lâu rồi chẳng thấy cái hộp di động ấy ở trong sân. Anh xách hộ cô cái túi có một ít quần áo, vài quyển sách và dụng cụ vẽ của cô. Có lẽ trong thời gian tới tôi đã có bạn để chơi cùng, dù cho tôi chẳng hiểu mấy về tranh nhưng chắc tôi sẽ được ăn nhiều hơn. Trong gian bếp, Ông già đang lọ mọ làm Nấm Rơm um Tiêu cùng vài cái trứng luộc. Sau khi cất đồ đạc cho cô xong, Chàng trai hàng xóm đi bộ về nhà vì bảo rằng thư viện mới nhập sách nên về thu xếp và khinh thùng.
– “ Con cảm thấy trong người thế nào “ – Ông già đem đĩa trứng luộc đã lột vỏ và một ít muối Tiêu lên đặt chỗ bàn tam giác, nơi cô đang nhìn ra khoảng trống vắng lặng ngoài sân.
– “ Sao trước giờ ông bà không kể con nghe về mẹ” – Cô bé nói với giọng bình tĩnh
– “ Vì con chưa bao giờ hỏi “- Ông già đốt điếu thuốc rồi ra đứng ngoài gian trước.
– “Hồi cấp một con bắt đầu thắc mắc thì chỉ toàn nhận lại toàn lời chửi rủa trong hơi rượu, có lẽ dần con quên mất mình cũng có một người mẹ”
– “ Con không quên, chỉ là đến lúc sẽ nhớ ra. Cây không bao giờ quên gốc của nó, chỉ đến lúc nó hiểu rõ hơn khi cảm thấy thiếu sót “
– “Nhưng thật sự con muốn được ông kể trong một hoàn cảnh khác ngày hôm bữa”
– “ Ta xin lỗi vì mọi sự như vậy, nhưng đến lúc con phải tự tìm hiểu toàn bộ câu chuyện. Nhưng hãy đợi thêm, con sẽ hiểu ra khi nó đến, giờ thì con nên nghỉ ngơi”
– “Con đang học một chị trên thị trấn, chỉ làm kiến trúc trên Sài Gòn, nhưng tạm nghĩ việc về đây tìm ai đó nên mở lớp dạy. Con nhờ ổng chiều làm ở thư viện về chở con đi học, con ở đây sẽ phụ ông dọn dẹp coi như trả tiền thuê nhà” – Cô bé không nhắc đến mẹ mình nữa, có lẽ cô chấp nhận lời ông nói, cũng có thể vì quá mệt sau chuyện hôm đó.
– “ Không phải trước giờ con vẫn phụ ông sao “ – Ông nói xong thì đứng dậy vác cây rựa rồi vào rừng để chặt một ít cây về đóng tạm cái giường Tràm, mùa mưa ngủ dưới sàn dễ cảm lạnh.
– “ Ý con là con không ăn bám ai”
Cô cũng đứng dậy bưng tôi đi quanh ao cá rồi ngồi xuống nói chuyện với tôi, đúng hơn là nói chuyện một mình: “ Dạo này khỏe không Rùa, cho vuốt đầu cái nha … Rùa biết không, hồi bà còn sống tui ít nói chuyện cùng ông, hay nói đúng ra là có chút sợ. Cũng có thể do sự nhiệt thành của bà phần nào làm lu mờ những thứ xung quanh. Chắc đó là lỗi của tui, chắc do cũng là drama queen nên bị bà thu hút. Ê Ê mà tui không có ý khen chê nha, chỉ nói vậy thôi. Ở ông có một vẻ đẹp gì đó đậm lắm, mà người ta phải lặn sâu xuống thì mới tìm được San Hô đẹp nhất, người như tui chưa lặn được vậy, mà có thể không bao giờ, chỉ cảm thấy thôi á. Nếu so sánh hai người, thì bà như một vở kịch nói, còn ông là bộ phim câm của Chaplin. Gần bà nghe toàn những thứ dễ hiểu gần gũi, nhưng có hiểu hết không thì chưa chắc. Còn nghe ông nói, người ta phải vận dụng hết công lực, trí tưởng tượng thậm chí phải là người thể nghiệm chuyện tương tự mới lờ mờ nhận ra cái hay. Giờ coi phim câm người ta dễ chán lắm, thằng nào mà tỏ tình tui cho coi phim câm chung một hôm là chạy làng hết há há. Nên thôi tui tin ông, tui sẽ chờ đến khi khỏe và có cơ duyên sẽ đi tìm mẹ sau, tự nhiên nói làm nhớ An trong Đất Phương Nam ghê, lát vô mở audio book nghe lại. Mà trong đó không biết có con Rùa mập nào không nữa hé hé”. Không hiểu sao tưởng chừng như cô đang nói cái gì đó sâu sắc lắm, xong vẫn chốt lại để trêu cái sự mập của tôi. Ôi loài người ! Dù gì cô cũng chỉ là một cô gái còn rất trẻ.
– “ Đang làm gì vậy ?“ – Chàng trai hàng xóm từ sau lưng ngồi xuống bên cạnh hỏi.
– “Không thấy sao hỏi? Ngắm cảnh với Rùa “ – Vừa nói cô vừa vỗ mai tôi.
– “ Rùa biết ăn là giỏi chứ ngắm gì. Mà thôi tặng em đôi ủng cao su “ – Anh đứng dậy lấy đôi ủng treo trên chiếc xe đạp gác chống cạnh cây Mít.
– “ Gì vậy trời ? Sao tặng em cái này ?“
– “ Mưa tới rồi, ở đây không giống ngoài kia, không có này là căng đó không đùa”
– “ Sao nay lo dữ dạ, định cua em hay gì ?” – Cô gãi gãi cằm rồi nhìn anh như nhìn mục lục của một quyển sách.
– “ Trời trời đâu ra, xin lỗi vụ bữa em đạp anh lọt xe. Ủa ủa em đạp mà sao anh phải xin lỗi, nói điên rồi “
– “ Nói chứ, cảm ơn anh “ – Cô bé cúi mặt nhìn đôi ủng cao su trên tay anh.
– “ Hả hả cái gì, là sao “ – Anh ngạc nhiên vì trước giờ chưa nghe cô nhẹ giọng với anh bao giờ.
– “ Không phải vì đôi ủng không, mà vì những ngày qua ở bệnh viện “
– “ Hả, hả nói lại nghe chơi “
– “Cảm ơn” – Cô nhận ra anh đang trêu cô, nên cô hét to ba lần.
– “ Trời sập trời sập bà con ơi, con nhỏ cảm ơn tui”
Hai người vừa chạy đuổi nhau trong đôi chân trần trên bờ ao cỏ xanh mướt vẫn còn chút hơi ẩm của trận mưa phùn sáng nay, có đàn Bướm cũng hùa theo bay xung quanh bọn họ, rồi họ cũng đùa với chúng. Nhìn khung cảnh giống như trong những bộ phim mối tình thôn quê, cũng chẳng rõ tình cảm của họ là gì, mà tình cảm con người có bao giờ là rõ kia chứ. Đặc biệt với những con người xung quanh nhà gỗ này, những con người còn những mãnh hiện tại chưa biết ghép vào đâu. Nhìn cảnh đó từ trong nhà, Ông già lại viết ra đôi dòng.
Cánh bướm tuổi trẻ bay trong gió
Cơn gió chiều chẳng nhớ ngày xưa
Mặt trời khuất cơn mưa dần tắt
Bóng em về màu đất nở hoa
Những ngày sau đó Cô bé ở cùng Ông già, mỗi sáng ông dậy sớm để nấu ăn cho cả hai người vì cô còn chưa thật sự khỏe, rồi ông lại đi vào trong rừng như thường lệ. Khi cô thức dậy thì đã có sẵn đồ ăn còn tôi cũng đã ở đó tắm nắng và nhai một ít hoa Sao Nhái điểm tâm. Ăn xong thì cô dọn dẹp quanh nhà, tranh thủ khi trời còn mát cô giặt giũ và chăm vườn rau. Ông bà sống vừa đủ từ trẻ nên về già cũng không thật sự nhiều việc nhà để làm, phù hợp sức khỏe cô hiện tại. Trong nhà có bóng dáng đàn bà con gái thật có chút gì đó khác biệt, ông cũng là người gọn gàng nhưng do sơ giản thành ra khi ở một mình bầu không khí có chút trầm mặc, u ám. Đàn ông giống như thân cây xù xì, đàn bà là hoa lá tô điểm cùng tạo nên một cái cây vừa sinh động vừa vững chãi. Một người đàn ông đơn côi thì như thân cây khô trơ trọi giữa đồng, còn đàn bà lẻ bóng rồi cũng dần mơ màng không sao tỉnh giấc. Trời sinh hai tính đực cái để bổ khuyết cho nhau, để đàn ông nhận ra đàn bà tính ở trong mình, còn đàn bà thấy được tính đàn ông của chính họ. Thông qua đó họ có cơ hội để tìm kiếm sự bổ khuyết ở người khác hoặc sâu bên trong chính họ. Đó là điều tôi học được từ Mẹ Tre.
Sau khi làm xong việc nhà thì cô vào chuẩn bị cơm trưa rồi ngồi đọc sách đợi Ông già và đôi khi là Chàng trai thanh niên ghé ăn cùng. Những ngày gần đây công việc đã vào guồng nên mỗi khi ghé ăn trưa anh lại rôm rả kể chuyện thư viện. Có lẽ mọi thứ đã dần thăng bằng trong họ, dù có thể chỉ là thoáng chốc. Buổi xế chiều khi trời hơi tắt nắng Cô bé lại đi loanh quanh để vẽ, vì có hôm cô đi khi trời còn nắng nên đã bị ngất, may Ông già vào kịp nên cõng cô vào nhà. Mỗi tối Chàng trai hàng xóm đều đi xe đạp qua chở cô lên thị trấn học vẽ, rồi anh ghé thư viện học bài đợi cô học xong thì đưa về. Khi hai người về nhà thì đã thấy Ông già ngồi lên bàn làm việc. “ Nhìn ông làm việc khuya tụi con không dám bỏ học vì sợ bị quê, dù ông chẳng khuyên răng gì nhưng chẳng đứa nào dám lười “. Ngày trước tôi cũng lười lắm, nhưng đúng là chẳng cần đạo lý gì, mẹ tôi chỉ chăm chỉ lặn lội hiểm nguy dưới lòng sông, nhìn vào đó tôi không còn dám nghĩ về sự lười nữa, giáo dục của loài người không biết có nên bắt chước chuyện này không, người lớn chỉ cần làm gương là đủ.
Những ngày yên ả này trôi qua mà chẳng thấy sự xuất hiện Lão hàng xóm, cũng đã hơn một tuần rồi không thấy lão ghé chơi. Ông già gọi điện cho lão để nhờ gửi thư cho quản lý thư viện, ông không muốn làm phiền Chàng trai hàng xóm vì thấy anh đang chăm chỉ ôn thi nên không muốn anh bận tâm vì ông biết kiểu gì anh cũng mở ra đọc. Cho đến hôm nọ, Chàng trai hàng xóm chạy hớt hải từ xa vào nhà rồi thông báo là thấy vài công an xã kéo rào chắn trước nhà Lão hàng xóm. Anh nghe được tin là bị trộm nhưng chẳng ai biết lão đang ở đâu. Chiều hôm đó Ông già gọi điện cho người công an xã hay đi với lão xuống đây để hỏi tình hình thì họ bảo vẫn chưa tìm thấy lão và nói ngày mai sẽ mang cái gì đó của lão xuống cho ông. “ Không lẽ là di chúc ?” tôi trộm nghĩ như vậy.
Sáng hôm sau Ông già ở nhà đợi người công an xuống, anh ta đi cùng Chàng trai hàng xóm trên chiếc xe bán tải nhỏ của ai đó trên xã. Họ chở những cây Bon Sai to nhỏ nằm lăn lóc ngổn ngang trên xe, có cây bầu đất còn một nửa lòi rễ, có cây cành nhánh gãy xước, cùng có cây hình như chẳng xây xác gì. Ông già bước ra chào hỏi họ rồi hỏi chuyện, Cô bé thì đang ôm tôi đứng trong nhà nhìn ra.
– “ Chuyện gì đây anh? “ – Ông già mở lời sau cái gật đầu chào và nhìn sang Chàng trai hàng xóm đang phụ khinh cây xuống.
– “Bọn cháu thấy nhà lão ai vào đập vỡ chậu cây hết cả, trong nhà loạn cả lên, xã và huyện đang phát tin tìm. Đang điều tra xem chuyện gì, nhưng mấy cái cây này sợ nó chết nên đưa về hai người con nhưng họ lại không nhận. Họ bảo đưa cho ông giữ vì ông rành cây rồi sau đó tính.”
– “ Là vẫn chưa tìm thấy lão ta? Điều tra ban dầu là chuyện gì “
– “Ông cũng biết bọn cháu không tiết lộ được mà, nhưng nói thiệt là không có dấu cạy cửa nên lạ lắm, phải đợi tìm được lão ta đã. Ông giữ dùm, hễ lâu quá thì làm gì tùy ông..”
– “ Thôi các anh cứ để ngay chỗ cây Thị rồi mai tôi tính, có khi ổng về liền giờ đó”
Sau khi người của xã ra về, 3 người trong nhà gỗ ra đứng nhìn đống Bonsai ngổn ngang, Ông già đứng nhìn chăm chú trong khi hút một điếu thuốc, còn hai người trẻ thì đang trò chuyện về Bonsai
– “ Nhìn anh không hiểu gì luôn, sao người ta mê, tiền triệu chứ ít à” – Chàng trai hàng xóm ngồi chồm hổm quay ngước nhìn Cô bé ở sau lưng.
– “Nó không dành cho mấy người thô lỗ đâu. À mà em cũng không hiểu mấy. Cây ngoài tự nhiên nhìn nó khỏe mạnh hơn “ – Cô bé vừa nói vừa vỗ vỗ lên một cái cây nằm dưới gốc Thị.
– “Ê Ê nay anh làm ở thư viện đi ôn thi đại học nha, mà sao em ác mồm anh chị vậy. Cây ngoài tự nhiên ý em là sao “
– “Là nó tự mọc đó trời, vậy mà đòi ôn thi đại học gì”
– “ Cây ông bà trồng ở đây không tự nhiên hả “
– “Hỏi hay đó, vậy tự nhiên là cho nó tự sống “ – Cô bé ỡm ờ .
– “Hồi nhỏ ông cũng dẫn nước tưới, cũng cắt tỉa nhánh khi nó um tùm quá mà. Biết thì hẳn nói nha, con nít mà học đòi giảng đạo hả “
– “ Vậy chứ anh nói coi, làm như hay lắm”
– “ Sao em tách em ra khỏi tự nhiên được, em có coi phim Discovery không, mấy con voi cũng làm gãy cây lấy đồ ăn đó, như mình chặt cây thôi “
– “ Nhưng mà nó đói mới làm vậy, còn mình không đói cũng đi làm. Vậy chắc tự nhiên là làm vừa đủ ăn hả ta “ – Cô bé gãi cằm rồi nhìn về phía ao cá xa xa.
– “ Chắc mình còn đói nhiều thứ khác, đói danh dự, đói quan trọng, đói tri thức “ – Anh im lặng một lúc rồi trả lời.
– “ Anh nghĩ mình đang đói gì “
– “ Đói bụng, sáng giờ khinh cây chưa ăn gì luôn “ – Anh cười ha hả rồi chạy vào nhà tìm đồ ăn. Cô bé cũng chạy theo bỏ tôi ở lại bên dưới gốc Thị già cùng ông.
– “Đói nhân tính “ – Ông già ngồi xuống xếp bằng hai chân rồi vuốt mai tôi nhìn về phía đống cây Bonsai trước mặt như nhìn những người bạn xưa đã bị uốn éo trong sương gió.
Ba ngày trôi qua mà không thấy Lão hàng xóm về, mấy cây Bon Sai đã có dấu hiệu héo lá vì lúc đó là một quãng nghỉ sau những cơn mưa đầu mùa, trời đã trở lại nắng nóng. Trưa hôm ấy Cô bé về thăm nhà mình và cũng để lấy một ít đồ dùng cá nhân, Chàng trai hàng xóm sau khi chở cô về thì ghé mua hai ly nước mía cùng uống với ông. Anh đi quanh nhà không thấy ông đâu, nhìn ra xa về phía đất trống phía Tây căn nhà thì thấy ông đang ngồi bệt dưới đất cạnh gốc Chồi Mồi nhìn chăm chú vào khu đất. Chỗ đó ngày trước ông bà định để sau này con cái mà có về ở cùng sẽ cắt đất cho họ xây nhà ở đó, đến giờ thì nó vẫn còn trống trãi lắm. “ Ngày xưa tôi trôi sông lạc chợ bỏ bê mẹ cha, coi như giờ tôi nhận lấy trái trời ban xuống, chấp nhận chứ không dám trách một lời “ ông nói vậy với bà vào một đêm mưa khi hai người nói về gia đình mình.
– “Ông làm gì vậy ông “ – Anh cầm hai ly nước mía vừa chạy vừa hỏi to vang vọng làm bọn chim trong đám Tràm giật mình lột xột trên cành lá.
– “ Trả lại sự sống cho Bon Sai” – ông vừa cầm sổ A5 và cây bút chì vẽ vẽ gì đó.
– “Ông thấy mấy cây Bon Sai đó đẹp không ông, sao nó mắc dữ vậy. Mà một mình ông sáng giờ khinh đống đó ra đây hả “
– “ Vấn đề không phải đẹp xấu, người chơi Bon Sai hay làm nghệ thuật là để giải bày những dịch chuyển bên trong thế giới tinh thần của họ. Nhớ một người anh em thì họ làm ra Thế Huynh Đệ, muốn kể cuộc đời gian khó thì Dáng Huyền, chung quy cũng chỉ là tên gọi. Khi con nghĩ về người anh em của mình con có muốn bán họ không, hay con muốn bán đi quá khứ nhọc nhằn của mình? Tất cả đều không được. “
– “ Vậy vấn đề là tiền và bán buôn hả ông? “
– “ Vấn đề không phải là tiền hay có bán không, con có thấy người ta dùng từ “sáng” trong “sáng tác” “sáng tạo” không “
– “ Tức bên trong mình không bị vấy bẩn khi làm “
– “ Cũng chưa hẳn như vậy, sáng ở đây là sự nhận thức rõ trạng thái của mình rồi thổi nó ra truyền vào thế giới vật chất”
– “Vậy kỹ năng thì sao ông, một người thấy rõ rồi mà không có kỹ năng để làm “
– “ Thì học, một lần không được thì trăm lần. Kể cả có thất bại cả đời thì vẫn còn lại trong con một câu chuyện thú vị để kể. Như Sasaki Kojiro vậy, kẻ thất bại vĩ đại. Khi con nhận ra vẻ đẹp thuần khiết của nội tại, thời gian và nhọc nhằn không còn ý nghĩa nữa”
– “Làm sao để thấy được nó “
– “Không thể, trước tiên hãy nhận ra những áng khói bụi che phủ. Giờ con nhìn vô hai cây này đi, còn thấy nó giống thứ gì?”- Ông chỉ tay về phía hai gốc Bonsai bên trái của anh
– “Có vẻ như dòng thác”
– “ Con thấy đó, họ chỉ bắt chước nhau rồi gò ép cây theo khuôn mẫu, như một người cha mẹ muốn con mình giỏi như con hàng xóm vậy”
– “Nhưng nếu mình chọn một gốc cây có khuynh hướng sẽ đi theo một thế nào đó thì sao ông ? À thôi con hiểu rồi, ngay cả quá trình chọn gốc cây này cũng là quá trình tự gò ép uốn cong nhận thức và ánh nhìn.”
– “Cẩn thận, thấy và thật sự thấy là khác nhau. Như người bệnh chỉ thấy triệu chứng rồi đi trị chứ không nhận ra căn nguyên để có thể trị dứt gốc.”
– “Con sẽ để ý thêm. Còn đống cây này giờ sao ông, hôm nay thư viện đóng cửa, con ở nhà nên có phụ gì con làm luôn.”
– “ Vậy con đào mấy lỗ trồng cây theo bản vẽ này, ông đã đánh số và treo thẻ cho cây rồi, con đào lỗ bán kính gấp rưỡi so với độ rộng xòe ra của rễ. Giờ ông đi vào nhà dọn dẹp rồi lát con vào ăn với ông, nay con bé chắc sẽ ngủ lại nhà nó” – Ông già đã chuẩn bị kỹ lưỡng, miêu tả và hướng dẫn chi tiết chỉ trong hai mặt của tờ giấy A5.
– “ Trời ông chi tiết quá, từ nay tới mai con xong nha, chiều mai con mới đi làm, hôm nay cho con ngủ lại một đêm”
– “Trước khi con thả cây xuống đất, con chạy đi mua ít bạt nhựa loại người ta che cỏ khi trồng hoa màu. Con tạo một vòng tròn nhô lên khỏi đất 0.3m giống như đang bỏ nó vô chậu”
– “Để làm gì ông ?“
– “Nó quen ở trong lồng trong chậu rồi, giờ thả ra ngay thì như con người ra nước ngoài sống sẽ bị bối rối tội nghiệp lắm. Làm vậy để nó quen dần bộ rễ và ra chồi sẽ bỏ bạt đi “
– “Chắc phải canh thời gian chứ bảo bọc quá lâu có khi không hay “
Ông già không nói gì thêm mà đi vào nhà gỗ, sau cuộc trò chuyện ấy ông quyết định viết bổ sung là thư gửi thư viện. Con Thằn Lằn đã đọc và kể lại chi tiết cho tôi như thế này.
“ Chào cô quản thư, tôi là một người đọc sách ở gần đây, tôi là bạn của anh bạn vừa mới vào làm ở thư viện được vài tuần. Tôi định giấu đi thân phận của mình liên quan gì đến thư viện, nhưng thiết nghĩ cái xã này nhỏ lắm, mọi người hầu như đều quen mặt nhau, rồi ai đó cũng sẽ nói ra sự thật. Tôi và cha của anh bạn ấy là người thật sự đã khởi tạo ra thư viện, nhưng vì những sự không may mà chúng tôi đã bỏ lỡ và phần nào lãng quên phận sự của mình. Cũng nhờ những người ở thế hệ sau như cô mà dòng chảy tri thức vẫn còn âm ỉ trong lòng xã hội, thành thật cảm ơn cô.
Mọi thứ vẫn luôn chuyển động và chuyển động như một con sông không bao giờ lưu luyến quá khứ, nhưng có lẽ tôi thì có. Khi nghe anh bạn ấy kể về những gì đang diễn ra ở thư viện, ở tình trạng sách và người đọc sách quanh đây, con sông trong tôi có lẽ đã chảy ngược dòng, những mong muốn năm nào như thức giấc sau một cơn ngủ dài. Tôi gửi cho cô bên dưới 6 đề xuất tham khảo để nếu có cơ duyên tôi được mở lòng với đứa con tinh thần đã lâu ngày không gặp. Đây không phải là hướng dẫn hay kiến nghị, cũng không phải lời nói mây gió, nói rồi xong thì thôi. Nó là những trải lòng của tôi khi ở tuổi già, như lời thủ thỉ trong đêm của một người già với một người trẻ, cùng nhau tìm kiếm sự thật. Sáu đề xuất của tôi như sau:
– Mạng lưới những người đọc sách có năng lực xung quanh, chúng ta không đi tìm những người ở trời Âu hay những kẻ đã có danh phận, xung quanh chúng ta có rất nhiều người đọc sách chỉ vì họ có mong cầu sự học. Những con người luôn giữ cho mình ngọn lửa soi rọi sự thật và có cõi lòng rộng mở. Những con người thiện lành sẽ đọc những quyển sách lành lặn, và ngược lại sự lành mạnh này từ những quyển sách lành lặn sẽ đi vào trong và khơi gợi sự thiện lành trong những con người đang lầm lỡ. Không ai nên bị bỏ rơi, không ai nên độc đoán, và không ai cô lập mình trong vùng đất của tri thức. Bên dưới tôi có đính kèm thông tin liên lạc của 13 người có vị trí địa lý sinh sống gần quanh đây và bản thân tôi nghĩ họ sẵn sàng dự phần vào đó.
– Từ mạng lưới trên, hãy lập một hồ sơ dữ liệu về người đọc sách, của cả người mượn lẫn những ai trong mạng lưới. Mục đích là khi ai đó đọc một quyển sách mà còn băn khoăn, do dự hay đơn giản là cần người bầu bạn và trò chuyện về nó, hãy kết nối họ lại. Thư viện sẽ là cây cầu, một con đò và một bàn tay dẫn kẻ thiện lương đi qua sông. Cơ sở dữ liệu này còn dễ dàng giúp thư viện tổ chức các sự kiện, buổi thảo luận hay ra mắt sách và nhiều thứ khác trong tương lai.
– Dẫu cho là con dao hai lưỡi, nhưng kiểm duyệt là cần thiết để đưa sách vào đại chúng. Không thể để những khái niệm như tự do, đa dạng, và “mỗi người một sở thích “ đầu độc chất lượng tinh thần thật sự của sách. Tuy nhiên nếu để một hội đồng nào đó quyết định kiểm duyệt, có thể giai đoạn sơ khai nó sẽ trong sạch, nhưng dần về sau chắc chắn hội đồng này sẽ trở nên độc đoán. Phải giữ được trạng thái lưỡng cực giữa hội đồng và thực tại. Ngoài ra người quản lý là cô phải tự nâng cao bản thân để có đủ dũng cảm, tri thức và độ thọ cảm để đưa ra quyết định, ba yếu tố trên thật ra xét kỹ thì cũng chỉ một.
– Những người đọc sách thật chất thường rất cô độc dễ dẫn đến cô lập, hãy tạo ra một không gian đọc trái với toàn bộ hầu hết các thư viện khác. Không gian đọc sách chung hay để mọi người tự do gặp gỡ và thảo luận. Những ai cần sự yên tĩnh thì cho họ một căn phòng nhỏ hoặc một góc sân vườn mát mẻ xinh đẹp. Sự dịch chuyển giữa tĩnh lặng và thâm nhập chung phải tồn tại đồng thời trong một không gian của thư viện. Thư viện không phải một cái Chợ, cũng không phải một cái Chùa, Thư viện là cái Chợ của nhà Sư và cái Chùa của mợ bán Cá
– Con người tìm đến sách không chỉ tò mò, nếu chỉ vì tò mò họ chỉ cần đi vào rừng là đủ. Sâu bên trong họ lờ mờ nhận ra sự thiếu sót, những khoảng trống, những mảnh linh hồn cần được hồi phục, họ đến với sách như chỗ nương tựa, như dịch trạm với lữ khách bôn ba. Họ tìm đến sách để đánh thức nhân tính đã ngủ yên qua bao thế hệ của cha ông. Đó cũng là thứ thật sự nghệ thuật cũng hướng đến. Hãy để thư viện có một góc nhỏ cho nghệ thuật, đừng nhiều quá sẽ trở thành bảo tàng, một thôi cũng được. Tôi gợi ý hãy hợp tác với bảo tàng, nghệ sĩ nhiều lĩnh vực, và cả những nhà phát minh, dành một không gian nhỏ trong khuôn viên thư viện, hàng tuần hoặc tháng trưng bày một loạt hạn chế tác phẩm của họ. Điều này không gây loãng cho người xem tình cờ ghé qua tìm sách, cũng đủ để họ lắng lại một chốc để thấy còn có những thứ khác có thể biểu đạt thứ sâu xa bên trong họ.
– Vấn đề cuối cùng là thứ mà những kẻ sĩ đọc sách hay tránh né hoặc coi nhẹ, đó là tiền. Họ tránh né đơn giản là do họ không đủ năng lực và phóng khoáng để nhìn nhận nó. Hãy nhớ thư viên phục vụ lợi ích cộng đồng nên chuyện duy trì từ nguồn lực cộng đồng là đúng đắn. Đừng ngồi một chỗ và nghĩ rằng mình đang làm việc tốt người khác phải tự đến cúng dường, hãy thâm nhập và tiếp cận những nguồn lực dù cho có bị gọi là “ đi xin “. Nếu có 100 lần đi xin thất bại thì cô cũng sẽ có được thêm thông tin, tầm nhìn và lắng nghe hiện trạng thật chất của con người trong xã hội, đó chẳng phải là điều người đọc sách mong mỏi sao? Hãy đi xin, chẳng mất gì cả.
Trên đây là những gợi ý, cô đọc qua rồi một ngày gần đây, khi cơ duyên đến, tôi sẽ gặp cô để trò chuyện và biết đâu đó chúng ta sẽ cùng thực hiện điều gì đó cùng những người xung quanh, những người mà tôi luôn thật sự coi họ tài giỏi hơn mình. “
Viết xong lá thư, Ông già quét dọn tủ sách, “Những người bạn kiên nhẫn của nhân loại” ông gọi sách như thế. Chàng trai hàng xóm mới vừa đi vào sau khi rửa ráy tay chân chỗ cái lu có bụi Xuyến Chi. Anh dụi dụi ba quả Táo rừng anh hái gần chỗ đất vừa đào lỗ cho mấy cây Bon Sai, anh đưa ông một quả, tôi một quả.
– “Cũng một thời gian rồi con không thấy ông đọc sách” – Anh cắn một miếng Táo cầm một quyển sách hỏi Ông già.
– “ Khi ông viết sách ông không đọc sách “ – Vừa nói ông vừa giật cuốn sách trên tay anh.
– “ Ủa sao vậy ông “
– “ Sách là người bạn, không thể kể về họ cho người khác nghe được, mình chỉ kể về mình “
– “ Ý ông là mình sẽ bị ảnh hưởng “
– “Bạn bè chơi cùng thì tương tác qua lại là bình thường, không thể nói nỗi buồn là của riêng ai được, chẳng ai đánh bản quyền buồn vui cả “
– “Con nghĩ đọc để làm nguyên liệu cho viết cũng tốt mà “
– “ Khi muốn viết về điều gì đó, con phải thật sự hiểu từng chân tơ kẽ tóc của vấn đề, như nhìn một khối đa diện n mặt có đánh số đa màu sắc. Nhắm mắt lại ai đó nói số gì con nhớ ngay màu của mặt đó và vẽ lại được khối đa diện ở góc nhìn số đó.”
– “ Nó như cục đất sét rồi mình nặn không ông “
– “Khác chứ, giờ khi ông kêu con nghĩ về niềm vui, cái gì hiện ra trong đầu ngay lúc này “
– “ Con thấy cảnh hồi nhỏ câu trúng con cá đầu tiên “ – Anh nhắm mắt lại như người lần mò tâm trí, nhớ xem anh đã có từng vui hay chưa.
– “ Nếu cần con cụ thể nói về nó, thì hình ảnh nào về việc câu cá đó làm con vui “
– “ Dạ đi khoe với bà con cá câu được “
– “ Khi đi khoe với bà sao con lại vui, chính xác thì đó là gì “
– “ Nụ cười của hàm răng hơi nhô ra và vành miệng rộng của bà thật sự làm con thấy sảng khoái theo. “ – Anh nhìn lên trần nhà, miệng anh như đang cười với bà năm đó.
– “ Vậy niềm vui với con bây giờ thật sự là gì “
– “ Nhưng khi con nghĩ về nụ cười của bà, một chút gì đó lợn cợn lại nổi lên, như nỗi buồn nhớ vậy, nhưng không bi thảm. Chắc niêm vui bây giờ là tất cả những hình ảnh ấy “
– “ Vậy giờ nếu hỏi nỗi buồn con nghĩ gì “
– “ Cũng tất cả những hình ảnh vừa rồi “ – Anh dừng lại một hồi lâu rồi quay qua nhìn ông chằm chằm, trong giọng anh có cái gì nó nghẹn lại một cách trầm mặc hơn là sầu chán.
– “ Đó là cục đất sét “
Ông già vừa nói xong, tụi Dơi từ ngoài vườn bay vào chạm trúng cái chuông gió, làm nó rung lên. Thứ gì đó khiến cho cả ba chúng tôi như mê hoặc, cả ba cùng đi ra gian nhà trước, đứng dưới chuông gió rồi ngẩng mặt nhìn một hồi lâu, trong ánh đèn vàng tỏa ra khắp gian phòng, Rồi đột nhiên có tiếng bước chân ở đằng xa từ trong bóng tối đi ra, là Lão hàng xóm đã quay về. Lão vẫn ăn bận chỉnh tề gọn gàng nhưng râu đã mọc kín cả cằm chỉ sau hơn một tuần không gặp. Chàng trai hàng xóm chạy vội ra chào rồi dẫn lão vào nhà vì nhìn có vẻ lão khá mệt mỏi và buồn rầu. Đêm hôm đó ba người bọn họ nói chuyện rồi uống rượu tới khuya, khi ấy tôi đã rất buồn ngủ nên không nghe rõ mà được bọn Thằn Lằn thuật lại. Đại loại lão ta bị một căn bệnh gì đó liên quan đến vòm họng, nghe nói là khá nặng. Nghe vậy thì hai người đàn bà và hai người con lại chẳng thèm quan tâm mà còn đòi lão viết lại di chúc chia tài sản nên lão nổi điên đập hết mọi thứ. Lão cảm thấy mình đã sống một cuộc đời hoang phí, chẳng còn biết đâu là thứ quan trọng, tự trách bản thân là ăn bậy nói bậy quá nên giờ quả báo. Ông già phơi bày sự thật cho lão ta thấy về chế độ ăn tạp nham của lão, một thời gian dài lão đã cơm hàng cháo chợ, hay ăn những thứ không lành mạnh. Ngoài ra Ông già còn nói, từ trước giờ ông đối đãi họ theo nghĩa trách nhiệm, không có cái tình thân, nên giờ họ đối đãi với lão như vậy dù là không phải, nhưng hoàn toàn có thể hiểu được một phần là do thứ gia đình hờ mà chính lão đã tạo dựng bao năm qua, không nên tức giận trách móc mà nên thay đổi. Chàng trai hàng xóm thì chửi hai người con lão là vô tâm, bảo tống cổ chúng đi rồi tự làm tự ăn tới chết thì cho tiền từ thiện là xong. Anh còn gợi ý lão gây quỹ cho thư viện để cải tạo và bổ sung đầu sách, trong cơn lè nhè say lão đã đồng ý hai tay hai chân chổng vó lên trời. Đêm hôm ấy ba người đàn ông, những kẻ không có không còn và có đàn bà cũng như không đã nói về đủ thứ chuyện khác nữa. Dù lờ mờ mơ ngủ, nhưng tôi nghe loáng thoáng ngoài sân, bọn Tinh Linh trong rừng đi ngang qua, và nói về đám cây Bon Sai của Lão hàng xóm vừa được Chàng trai hàng xóm trồng xuống đất. Mà không, Tinh Linh không nói bao giờ, chúng ngân nga hát những bài ngắn với giai điệu đưa mọi sinh vật có thể nghe thấy thoải mái và đi vào giấc ngủ