197. Bốn điều Thượng tiết kiệm này,
Nghĩa rằng dùng của, chuộng hay sẻn chừng
Và sinh của vốn có ngần,
200. Sinh nhiều, ăn ít, làm nhanh, dùng từ,
Vậy thì của luống đủ thừa,
Thánh hiền luật ắt kiệm vừa trước minh
Thuở năm Minh Mệnh thừa bình,
204. Dân gian xa xỉ, tục tình chuộng theo.
Mặc dùng quá đỗi tốt nhiều
Khuyên mời qua lại thảy đều phí nhăn (nhăng)
Lại thêm cúng Phật thờ Thần,
208. Một đàn tiếu tế tính dần ngàn trăm.
Lắm thay đoàn dại tối tăm,
Mê man nha phiến, lung lăm rượu cờ.
Rồi đều nát của chẳng dư,
212. Làm hoang mắc tội, lòng thừa thương dân.
Chúng ngươi vâng dạy cho thuần,
Sửa mình, nhà, lấy kiệm cần làm khôn.
Mặc ăn chớ quá tốt ngon,
216. Ở, dùng bền thật, tế, chôn phải thường
Còn như đứa dại quân hoang,
Làm ăn nha phiến, rượu quàng đánh thua.
Đều mau quyết bỏ quyết xua,
220. Thư rằng: “Giữ kiện chỉn lo lâu dài”,
Chúng ngươi ở đặng như lời,
222. Hiệu giàu, thói kiệm, đều noi mỹ miều.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương . Mời bạn nghe cùng Búc cát:
Chú thích 288: Bốn điều: Điều thứ bốn.
Chú thích 289: Câu 198 cắt nghĩa thế nào là thượng tiết kiệm, đó là dùng của chuộng hay sẻn chừng.
Chú thích 290: Sinh nhiều: Sinh chi giả chúng (chúng là nhiều), hiểu là: Người sản xuất thì đông.
Chú thích 291: Ăn ít: Thực chi giả quả (quả là ít), hiểu là: Người tiêu thụ thì ít.
Chú thích 292: Làm nhanh: Vi chi giả tật (tật là nhanh chóng), hiểu là: Làm tích cực.
Chú thích 293: Dùng từ: Dụng chi giả thư (thư là từ từ, thong thả). Cả câu lấy chữ trong sách Đại học, 10, 19.
Chú thích 294: Đủ thừa: Dịch chữ túc, nghĩa là đầy đủ.
Chú thích 295: Kiệm vừa: Dịch chữ tiết kiệm, trên dịch là sẻn chừng (câu 198).
Chú thích 296: Trước minh: Dịch chữ vi tiên, lấy làm trước hết.
Chú thích 297: Thuở năm Minh Mệnh: Nguyên bản ghi là kim, nghĩa là nay ngày nay, thời Minh Mệnh tự nhận định về triều đại của mình.
Chú thích 298: Mặc dùng: Dịch chữ y phục, khí dụng (áo mặc, đồ dùng).
Chú thích 299: Khuyên mời qua lại: Thù tạc vãng lai, người mời đi, kẻ mời lại, trao đồi nhau luôn luôn nên trở thành tốn kém.
Chú thích 300: Thảy đều phí nhăn: Suất đa phù phí, thảy đều là tốn kém hão huyền quả. độ. Nhăng dịch chữ phù, nghĩa là nồi lềnh bềnh, không căn cứ vào đâu; bản Nôm viết sai là nhăn.
Chú thích 301: Tiếu tế: Lễ nghi cúng Thần Thánh; tiếu nghĩa đầu là uống rượu, sau chỉ lễ cưới và lễ đội mũ có uống rượu, sau cùng chỉ lễ cầu cúng của sư sãi hay đạo sĩ. Muốn tiếu tế, phải lập đàn, mua nhiều rượu, rất tốn kém (tính dần ngàn trăm).
Chú thích 302: Lắm thay: Nhiều thay, dịch chữ thậm giả.
Chú thích 303: Đoàn dại tối tăm: Dịch chữ minh ngoan chi đồ, loại hippies bây giờ.
Chú thích 304: Lung lăm: Hung dữ, ngang tàng, không giữ lễ phép, không kiêng sợ một ai.
Chú thích 305: Nát của: Phá sản khuynh ty (ty là tiền của).
Chú thích 306: Vâng dạy: Nghe lời giáo huấn, chỉ bảo, dịch chữ tuân trẫm huấn.
Chú thích 307: Sửa mình, nhà: Dịch chữ trì thân trị gia: Sửa mình, coi sóc việc nhà.
Chú thích 308: Mặc ăn chớ quá tốt ngon: Dịch câu y phục bất khả quá xa, ẩm thực bất khả vô tiết, quần áo không nên sang trọng quá, ăn uống không được thiếu chừng mực.
Chú thích 309: Ở, dùng bền, thật: Dịch câu phòng ốc, khí cụ, vụ thủ chất phác.
Chú thích 310: Tế, chôn phải thường: Dịch câu quan hôn tang tế đãn quy đắc nghi.
Chú thích 311: Đứa dại: Ngu nhân.
Chú thích 312: Con hoang: Đãng tử.
Chú thích 313: Quyết bỏ quyết xua: Hán văn: Tốc nghi tẩy trừ, nên mau mau rửa bỏ đi.
Chú thích 314: Giữ kiệm chỉn lo lâu dài: Dịch câu thận nãi kiệm đức, duy hoài vĩnh đồ; kỹ lưỡng về đức kiệm, chỉ có cách đó mới lo được những toan tính lâu dài. Bốn chữ duy hoài vĩnh đồ đã được dịch ra từng chữ: Chỉn lo lâu dài.
Chú thích 315: Hiệu giàu: Tóm tắt câu ân phú chi hiệu khả trí, cái kết quả về một đời giàu sang lớn lao có thể đến.
Chú thích 316: Thói kiệm: Dịch câu kiệm ước chi phong thành, cái thói kiệm ước đã thành.