Ba điều giữ nghiệp cho chuyên,
Trời sinh dân thảy phó riêng nghiệp làm.
Người đều chọn nghiệp gì kham,
172. Dựng mình lấy đó chuyên ham vốn này.
Học trò, làm ruộng, thợ, thầy,
Bán buôn, vườn tược, lưới chài, chăn coi.
Dẫu mà lính tráng, đội cai,
176. Đều nhờ có nghiệp, để nuôi sống mình.
Siêng năng nghiệp ấy mới thành,
Bằng mà trễ nải, nghiệp đành bỏ đi.
Bằng chuyên gắng sức nghiệp chi,
180. Kế lần sau, cũng có khi đặng thành.
Học trò trau nết, sạch mình,
Học nhiều, nghe khắp, quyết giành đến nên.
Dẫu nhằm trước mắt lợi hèn,
184. Cũng đừng tham gấp mà quên chí chờ.
Ruộng thì sửa cái cày bừa,
Siêng công cấy gặt, quyết nhờ đủ no.
Dẫu khi đặng mất khác mùa,
188. Cũng đừng thấy vậy, thôi lo nghiệp thường.
Với như thợ sắm hóa hàng,
Bán buôn, của cải mọi đường nhiều thông.
Cùng quân nghề võ tập ròng
192. Những người có việc để dùng nuôi thân.
Tập an lại với làm cần,
Vụ chưng bản nghiệp, nghĩa phân rất hiền.
Thư rằng: “Nghiệp rộng tại siêng”,
196. Chúng ngươi phải gắng cho kền mới hay.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương . Mời bạn nghe cùng Búc cát:
Chú thích 268: Ba điều: Điều thứ ba.
Chú thích 269: Giữ nghiệp cho chuyên: Dịch chữ vụ bản nghiệp.
Chú thích 270: Gì kham: Có thể làm được, phù hợp với khả năng của mình.
Chú thích 271: Dựng mình lấy đó chuyên ham vốn này: Dĩ vi lập thân chi bản, lấy đó (nghiệp làm) làm gốc cho sự lập thân (dựng mình).
Chú thích 272: Bằng chuyên gắng sức nghiệp chi, kế lần sau, cũng có khi đặng thành: Dịch câu Đãn năng trị nghiệp tinh chuyên, bất giải dụng lực, tắc nhật kế bất túc, nguyệt kế tắc dư, chung tất kiến kỳ thành hiệu hĩ: Nếu có thể làm việc một cách chăm chú, siêng năng, không lười dùng sức, mưu tính một ngày không đủ, mưu tính một tháng chắc thừa, cuối cùng chắc chắn sẽ kết quả vậy. Gắng sức: Dịch chữ: bất giải dụng lực; Kế lần sau: Tính dần dần rồi cuối cùng; Đặng thành: Thành hiệu.
Chú thích 273: Chí chờ: Dịch chữ đồ, nghĩa là mưu toan về tương lai.
Chú thích 274: Đặng mất khác mùa: Mùa được mùa mất.
Chú thích 275: Thôi lo nghiệp thường: Dịch chữ xuyết nghiệp hay chuyết nghiệp, bỏ nghề nửa chừng.
Chú thích 276: Thợ: Người sống bằng nghề chân tay, dịch chữ bách công.
Chú thích 277: Sắm hóa hàng: Dịch chữ sức hóa nhập tài, nghĩa là làm cho đồ vật đã làm đẹp hơn và mua sắm vật liệu để làm đồ mới, ý nói người thợ chuyên cần làm việc luôn tay không nghỉ. Câu với như thợ sắm hóa hàng dịch không sát nguyên văn nên khó rõ nghĩa; phải đọc câu chữ Hán: dĩ chí bách công chi sức hóa nhập tài, và hiểu dĩ chí là cho đến (chứ không phải là với như), bách công: thợ thuyền, sức hóa nhập tài: sắm sửa vật liệu, và hiểu cả câu là: Đến như thợ thuyền thì phải sắm sửa vật liệu.
Chú thích 278: Bán buôn: Hiểu là người buôn bán, dịch chữ thương cổ. Thương là mang hàng đi bán, cổ là bán hàng tại nhà, vậy thương dịch là buôn, cổ là bán.
Chú thích 279: Của cải: Dịch chữ hóa hối, vàng ngọc gọi là hóa, vải lụa gọi là hối.
Chú thích 280: Mọi đường nhiều thông: Dịch Hán văn: phụ thông: phụ là nhiều, thông là truyền đạt đi từ chỗ này suốt qua chỗ khác. Đã làm nghề buôn bán, phải làm sao cho hàng hóa lưu thông dễ dàng, đó mới là một nhà thương mại lành nghề và cần mẫn.
Chú thích 281: Cùng quân nghề võ tập ròng: Dịch câu: Quân ngũ tắc giảng tập võ nghệ. Quân nghĩa là người ở trong đội ngũ có tổ chức chứ không phải là một loại tự có tính cách miệt thị. Tập ròng là giảng tập, tập đi tập lại.
Chú thích 282: Những người có việc để dùng nuôi thân: Dịch câu: Phim hữu thường chức dĩ trị sinh giả: Tất cả những người có công ăn việc làm để sinh sống. Những câu 189, 199, 191, 192 là chủ từ chung của động từ tập an, làm cần ở câu 193.
Chú thích 283: Tập an lại với làm cần: Dịch câu: Mạc bất tập nhi an yên, cần nhi hành yên, chẳng ai là không làm đi làm lại mà xong, chăm chỉ mà làm. Chữ lại với là chữ thêm ra cho đúng luật thơ, nhưng có tác dụng tai hại là làm cho câu thơ tối nghĩa. Chữ tập an và làm cần vì dịch không thống nhất nên cũng khó hiểu, đáng lẽ phải dịch tập an cần hành, hoặc an tập, hành cần (làm cần) có thể rõ nghĩa hơn.
Chú thích 284: Vụ chưng bản nghiệp, nghĩa phân rất hiền: Dịch câu: Thử vụ bản nghiệp chi nghĩa dã, đó là chỉ vụ cái nghĩa bản nghiệp vậy, cốt chú trọng vào cái nghĩa bản nghiệp, tức là nhắc lại đầu đề. Nghĩa phân rất hiền: Cái ý chỉ của chủ trương vụ bản nghiệp được cắt ra một cách rành mạch. Hiền nghĩa là tốt hơn, khôn ngoan, vượt hẳn lên.
Chú thích 285: Nghiệp rộng tại siêng: Nghiệp quảng duy cần, chỉ có chăm chỉ là làm cho nghề nghiệp phát triển.
Chú thích 286: Chúng ngươi phải gắng: Nhĩ đẳng kỳ miễn chi.
Chú thích 287: Cho kền mới hay: Cho bền vững, liên tục. Chữ kền thường được hiểu là do chữ nickel của Pháp, và mới thực dụng từ thời Pháp thuộc. Tự vựng Alexandre de Rhodes (1649) chưa có, Tự vựng Taberd, Phạm Đình Hổ, ngay cả Tự vựng Huỳnh Tịnh Của (1899) cũng không có. Âm kền cũng có thể đọc là kiền, chữ Hán nghĩa là vững bền, nhưng chữ kiền không có bộ tâm, ở đây chữ kiền có thêm bộ tâm, vì vậy được đọc là kền.