Dòng sông trở lại

Hoa mướp không còn thì ong bầu cũng đi mất, lúa đã thôi ngậm sữa làm ngọn lửa lòng cũng tắt dần, thay vào đó là bãi cát trắng trơ trọi đầy cây mắt mèo và cỏ lau mọc dại. Đó cũng không phải là một khung cảnh quá tệ cho một nhóm bạn trẻ về đây cắm trại ven bờ sông một ngày hè oi ả, nhưng trong cái nóng ấy là sự nguội lạnh đi sự sống của đời sống ven sông, chỉ còn đây đó những rác thải nhựa bỏ lại sau những đợt vui đùa thoáng chốc. Tôi nép mình vào gốc cây ngay ngã ba sông, nghiêng người tựa vào thân, nhìn về phía mớ rác thải trước mặt, tự dưng miệng tôi lại nói: “ Ông ngoại sẽ buồn lắm !“ rồi rơi nước mắt khi chưa kịp nhận ra lý do vì sao. Tôi ngã lưng ra bãi cỏ để nước mắt đi xuống đất, xem nó có đi được vào con sông bên cạnh, có cùng nhau chia sẻ đôi điều gì tâm tình, như một tâm tình vô tự với những người xưa đã vắng. Tôi nhận ra mình đến đây không phải để phiền muộn, mà để tìm lại cái mát lành năm xưa, tìm lại những con người và câu chuyện cũ, tìm lại những gắn kết như kẻ sinh ra ở hạ nguồn tìm về mạch nước mẹ.

Những ngày hè nóng bức, tôi thường có những ký ức năm xưa khi về quê ngoại hóng gió cùng gia đình, chơi cùng đám nhỏ lục lăng củ trối ven sông là những năm tháng thật mát lành. Đó cũng không hẳn là một con sông mà chỉ là một đoạn nhỏ rẽ nhánh của Rạch Tây Ninh, có cái ngã ba sông Ông Nội, bạn sẽ không tìm ra nó ở trên bất kỳ tấm bản đồ nào đâu, chỉ là con cháu trong nhà kháo nhau như thế. Mẹ tôi là con gái duy nhất trong nhà với chín anh chị em, cả một khu vực rộng lớn nghe mẹ và mấy cậu kể là một tay ông ngoại khai hoang, sau này khi lớn hơn một chút thì con cái mới phụ làm ruộng trồng hoa màu. Mọi thứ bây giờ khác so với hình dung của tôi khi còn nhỏ quá.

Những năm hồi đó, trước khi bước xuống ngồi chơi ở ngã ba sông, tôi sẽ đi trên bờ ruộng với hai bên là cánh đồng hoa màu và ruộng lúa, còn có cả một ao cá nhỏ xíu đủ nuôi một đàn cá chim trắng cho gia đình người cậu dùng những ngày thiếu thốn, họ còn chừa ra một bãi đất trống cho tụi nhỏ đá banh thả diều. “ Ê đi đâu vậy mạy “ , “ Dạ đi hóng gió “ chắc đó là hai câu hỏi đáp ngắn gọn không quên được khi còn nhỏ, chẳng có mấy lời thừa thãi mà làm một đứa trẻ cảm thấy nhẹ lòng đến tận 30 năm sau khi nghĩ về, kể cũng lạ. Nhưng bây giờ thằng nhỏ ấy vẫn còn đó bên trong sau 30 năm, nhưng nặng lòng đi nhiều khi nhìn những cảnh vật trước mắt.

Nhìn quanh quất tôi tìm được một con người, một con người bình thường chỉ cách tầm mắt 30 mét, khi mới vào do thấy ông đang cặm cụi khai mương nước cho đám dưa leo ít ỏi còn sót lại nên không muốn làm phiền. Đó là cậu Chín, người còn giữ lại một ít đất ven sông trồng tỉa, tóc ông bạc đi nhiều nhưng nụ cười thì vẫn còn rộng mở như lòng sông ông hằng ngày bên cạnh. Một bình nước đá và cây cuốc trên vai, bấy nhiêu thôi là đủ cho những cuộc chuyện trò giữa họ và đất trời sông nước bắt đầu, sinh mệnh cũng không cần hô hào gì nhiều vẫn trỗi dậy thông qua nhiệt thành lao động hằng ngày. 

“ Cậu Chín làm gì đó “ – Tôi vang giọng gọi ông từ xa.

“ À mày đó hả, hổm rày đi đâu không thấy vô nhậu, nay làm gì rồi “ – Ông đi lên cùng tôi ngồi xuống dưới rừng tràm ven sông.

“ Ở nhà trồng cây, chăm chó rồi viết lách chơi thôi cậu “. 

“ Mày viết gì, viết sách hả, mà về gì ?“ – Ông có phần ngạc nhiên.

“ Viết về cuộc đời của con, ngoài đời mình ra thì còn gì đâu mà viết cậu “.

“ Mày nói cũng phải, có gì ngoài mấy câu chuyện đời người đâu “ – Ông nhìn về phía con sông.

“ À mà sao nay miếng đất này lắp hết rồi, hồi xưa con nhớ có cái ao nhỏ nuôi chim trắng, với nhà cậu Tư trồng hoa màu chỗ kia mà “ – Tôi chỉ tay về phía mảnh đất. 

“ Bán hết đất cho người ta, rồi hôm trước bên nào lại nạo hút lòng sông nên người chủ mới thuê họ cho lắp phẳng hết đó con”.

Hai cậu cháu tôi bỗng im lặng mà lòng trĩu nặng như đống cát ấy đổ đè lên người mình vậy, mọi thứ sinh mệnh được gầy dựng bao nhiêu năm bỗng chỉ còn là những hoài niệm, chỉ còn lại hai cặp mắt nhìn xa xăm mà canh cánh những gì xảy ra trước mặt. Chúng tôi chỉ ngồi như vậy, mặc cho cái nóng mùa hè mà chẳng biết nói thêm lời nào, chìm vào trong những miền ký ức đan xen vào nhau không dứt ra được. Nhưng rồi mấy chú ve cũng đánh thức hai cậu cháu tỉnh dậy sau những miên man, “ Hè tới rồi mày “, cậu tôi mở lời thì thầm, tôi chỉ “ Dạ “ rồi đứng dậy xin phép đi vào khu đất của bà mẹ tôi gần đó. Tiếng ve cũng mang ông trở về không chỉ với hàng dưa cọng lúa, mà còn duy trì dòng chảy của một thời xa vắng.

Đường vào nằm bên trái con sông, chân bước tới đâu là cào cào nhảy tới đó, không biết bọn nó bực mình hay đang chào đón tôi, hy vọng tối nay nó sẽ có một trận đánh ra trò với mấy anh dế. Trên cao là đàn chim én đang đi tìm nước, chúng lao vun vút xuống mặt sông để giải tỏa cơn khát, ước gì cơn khát nhân tính của loài người cũng lao đi một cách không do dự như vậy thì tốt biết bao nhiêu. Sự lãng đãng của tôi bị ngắt ngang bởi ông anh họ đang chèo ghe đi thăm đàn trâu bò bên kia sông , trên ghe chở một bao củ mì sắt lát chắc là để bọn nó ăn dặm thêm cho sự thiếu hụt cỏ mùa hè. “ Đi thăm đất hả em, lát anh về lên làm xị chơi mạy “, tôi cũng chỉ ậm ờ dạ chứ nãy giờ cũng hai xị hẹn hò rồi còn gì. 

Mảnh đất ba mẹ đang để cho một người cháu ở giữ đất, một anh bạn thích ở một mình giữa ruộng đồng hoang vu dù có công việc ổn định là thợ cơ khí. Hôm nay cậu ấy ở nhà, khi thấy tôi đi bộ vào thì ra ngoài góc ao chào, rồi ngồi nói chuyện trên mấy cái ụ rơm nhìn ra một cái ngã ba sông khác rộng hơn đôi chút, vẫn thuộc Rạch Tây Ninh. Sau một vài ba câu xã giao, tôi thăm hỏi chuyện sinh sống người nơi đây những năm qua một chút.

“ Mấy đứa nhỏ hồi xưa giờ hai mươi mấy sao không còn ai ở quanh đây hả em “ – Hai anh em tựa lưng vào ụ rơm nhìn ra bờ sông.

“ Học nghề, đi làm xí nghiệp hết rồi anh, còn toàn mấy anh trên bốn mươi trụ lại thôi “.

“ Em có biết lý do không “.

“ Cực quá nó chịu không nổi anh, với nó muốn kiếm tiền nhanh, tụi nó cũng mê náo nhiệt, tối ở đây chỉ có nhậu thôi anh “ – Nó ngã lưng ra nhìn lên bọn chim én, không biết có muốn bay lượn và lao vun vút giải cơn khát tình người hay không nữa.

“ Sao mày còn ở lại đây “ – Tôi quay qua nhìn xuống mặt nó.

“ Đất ba mẹ anh cảnh đẹp, với ông nội em, là ngoại anh nói sống gần sông nước cây cối làm mình hiền ra, em muốn hiền như ông nội ”.

“ Nhìn ổng như Bụt “ – Hai anh em đồng thanh rồi cười vang trời, làm con trâu bên kia sông giật mình quay đầu nhìn qua chăm chú xem hai gã này cười nhạo mình điều gì.

Phải rồi, ở gần sông gần cây sẽ hiền lành, đạo lý đơn giản như vậy mà không bao nhiều người nhận ra, trong khi họ tốn tiền cho mấy trò dị hợm để được an nhiên. Con người chặn đi thượng nguồn, cản đi dòng nước mẹ như chúng ta ngó lơ những giá trị xưa cũ bất diệt ngàn đời mà chính con sông lưu giữ. Chúng ta như những kẻ hạ lưu không còn thiết đi tìm nguồn cội, luôn vơ vét phù sa sản vật mà quên mất nó từ đâu đến, ai đã gây dựng nên, vơ vét đến trơ trẽn mù mờ. Khi nghe chữ “ Hạ Nguồn ” tôi nghĩ đến một nơi chất chứa mọi thứ, từ cặn bã đến phù sa, từ rác thải thượng nguồn đến sản vật trên dòng chảy. Con người đang xa rời tri thức cổ, xa rời gốc gác của mình. Thế nhưng, hạ nguồn cũng là nơi gần biển cả rộng lớn, trong phúc ẩn họa, trong họa chứa phúc là vậy. Con cháu chúng ta vẫn còn đó những hy vọng ban sơ cha ông để lại nơi con sông trong lành.

Hôm ấy trước khi tôi ra về, tôi đã thiếp đi trên cỏ và có một giấc mơ khi trời chật dật chiều. Trong mơ, ông ngoại dẫn tôi lẽo đẽo theo sau, ông cầm một cái ống trúc và một túi hạt đậu đủ loại cùng một bịch tro bếp. Ngoại dùng ống trúc soi ba cái lỗ trên đất, bỏ ba hạt đậu và một nhúm tro bếp vào mỗi lỗ xong thì lấp đất lại mà không tưới nước. Lúc đó tôi mới nhìn ra các hạt đậu này có hình các chữ cái tiếng Việt trông thật ngộ nghĩnh. Sau khi lấp đất, ngoại leo lên ghe rồi chèo đi trên sông, bỏ tôi lại trên bờ, tôi khóc la gào thét trong phẫn uất: “ Ngoại, ngoại sao bỏ con một mình “. Ông ngoại quay đầu lại nhìn tôi cười, nụ cười hiền lành như Bụt quen thuộc, ông hô lớn vang rền cả khúc sông: ” Phần còn lại đến lượt con đó “.

Sau giấc mơ đó, tôi bật dậy nước mắt lăn dài mà lạ là chẳng thấy một chút phiền muộn nào, ngược lại cảm giác như được con sông và ngoại mình gạn sạch đi bụi bẩn. Trên đường đi ra xe về nhà, tôi cười với con sông, chào hỏi hàng tre ít ỏi còn sót lại, hét to hù bọn cò bên kia đám tràm đang về ngủ, như một đứa trẻ vừa nhận được món quà thiêng liêng. Trước khi rồ ga xe, tôi nhìn thẳng về con sông, lòng thầm nói với vạn vật nơi đây rằng: ” Chào mày, dòng sông, tao sẽ còn trở lại “.