Ngôi nhà chỉ còn lại hai ông cháu, Người con đi lên thị trấn chưa về, nên họ chỉ ăn nhẹ bánh ngọt Cô gái mang đến cùng một ít đường tán ở nhà. Thằng nhỏ xin ông cho nó đọc lá thư thứ nhất khi lần đầu Bà lão gửi, ông đồng ý rồi hai người ra ngoài gốc Thị bên bờ ao. Thằng nhỏ vừa mở thư ra thì một cơn gió ùa tới làm rơi lá thư, nó bay lượn lờ vòng quanh đám Cỏ Lau rồi suýt rơi xuống nước, Thằng nhỏ bắt kịp mà rơi luôn đôi giày xuống mép nước. Cơn gió thình lình đến rồi lại bất chợt rời đi như sinh mệnh của vạn vật trên thế gian này, như niềm suy tư của Bà lão trong thư vậy.
…
Lời thằng nhỏ vừa dứt thì nó cũng nằm dài ra đất kê đầu lên đùi ông nó, Ông già thì nhìn về phía lý tưởng đang trôi nổi cùng mấy con Vịt xổng chuồng bay sang từ bên kia sông, mới sáng này nó “cạp cạp cạp “ đến tận bây giờ, phá tan mọi lý tưởng ở dưới ao ngay trước mặt. “ Lý tưởng rốt cuộc cũng không bằng một con Vịt đồng lạc bầy “ ông vừa nói vừa vuốt tóc cho cháu mình.
– “ Hồi bằng tuổi cháu ta là một đứa nhỏ huyên náo, ta ỏ đâu thì ở đó ồn ào và vui nhộn hẳn “
– “ Vậy ba giống ông, cháu thì lại không phải người bày trò lắm “
– “ Đúng vậy, ba con là đứa trẻ lanh lợi, nhưng một kiểu khác. Nó vững chãi và mạnh mẽ hơn ông, ông lại là đứa mau nước mắt. Thấy ai bị thua cuộc ta buồn cả ngày, coi một bộ phim buồn ta khóc mà mẹ ta bối rối, cứ mỗi sáng thức dậy bị hối thúc đi học ta lại khóc. Những lần như vậy ta chỉ muốn được ôm thật chặt. Ta hiểu hết lý lẽ của mẹ của cha, nhưng một đứa trẻ thì cần gì những thứ ấy kia chứ. Khi đã già ta mới thấy một cái ôm quan trọng ra sao, nó có thể giải tan mọi khổ đau nhanh hơn bất kỳ bài kinh nào, nó dập tắt cơn giông giận dữ đang chiếm lấy thân tâm kẻ mê, nó bằng tất cả đạo lý trên đời này, một cái ôm mà thôi.”
– “ Ông kể con nghe vì chuyện gì mà bà lại nói những điều đó trong lá thư này đi ông “ – Thằng nhỏ lấy hai bàn tay ôm đầu gối của ông nó.
– “ Chẳng có lý do gì cụ thể cả con, không ai có quyền quyết định mình sinh ra ở đâu và thế nào. Sống trong một gia đình mà sự dành giật là lẽ sống của mọi người thì một đứa trẻ như ta bị cười và coi là mít ướt. Ta đã tự vệ bằng cách biến mình thành kẻ khác để thích nghi, nhưng chẳng ai khác đi cả, nụ cười trên môi đôi khi màu tối ở nơi sâu thẳm đang gào thét để được giải thoát. Dần ta quên mất mình là ai, điều gì là quan trọng, ta trở nên lý trí và là một đứa khôn lỏi dùng mọi cách để có được thứ mình muốn. Ta học giỏi để được có một chiếc xe máy, ta tưởng ta sẽ tự do hơn, nhưng những ngày lượn lờ vòng quanh phố xá ấy đã làm ta trở nên còn lắm chiêu trò hơn nữa, lúc đó ta chỉ mới cuối cấp 3. Ta học và chơi đều giỏi, nhưng chỉ để phục vụ bản thân mình không còn nhìn thấy gì ngoài những thứ xã hội muốn ta thấy “ – Ông vuốt mài tóc thằng nhỏ rồi chỉnh lại mấy cọng tóc đưa ra.
– “ Chắc phải có sự kiện gì khiến ông thay đổi, vì theo lời người phụ nữ ở Hà Nội trong thư nói thì lúc trẻ ông nói về cái đẹp thuần khiết nhất.”
– “ Ừ, con người chỉ thay đổi khi trời giáng trận lôi đình. Ta có cô bạn chơi chung từ hồi cấp 2, hai người chúng ta như hai phiên bản trái ngược nhau vậy. Gia đình cô rất nề nếp gia giáo nhưng đến mức cực đoan, cô ấy kể rất sợ khi lên ăn cơm mà có cha mình, cái bầu không khí ngột ngạt không thể nuốt trôi, có lúc chỉ vì người mẹ quên cho Tiêu vào canh mà ông hất văng tô canh nóng vào mặt cô làm bỏng nhẹ để lại một vết sẹo mờ. Cháu thấy đó, cô sống trong một gia đình được xây dựng dựa trên một thứ tình cảm gượng ép làm bóp nghẹt con người, còn ta thì lại sống trong sự thờ ơ lãnh đạm chỉ biết đến làm việc theo cái lý lẽ của xã hội. Người cần được một cái ôm, kẻ cần được tung cảnh, nhưng cả hai đều bị nhốt lại trong cái lồng của những người được gọi là gia đình. Một hôm cô gọi điện cho ta khóc sướt mướt bảo cha cô đốt mấy cái váy cô yêu thích vì bảo rằng con gái lăng loàn ăn bận như dân làng chơi. Vậy mà lúc đó ta lại bảo “ chỉ là cái váy thôi mà mua cái khác “, có lẽ dù con là ai thì nếu sống quá lâu nơi bầy hầy nhơ nhuốc không cách gì con cũng sẽ học theo như một cách phản xạ để an toàn trong đám đông. Ngày hôm đó cô tự sát bằng thuốc trừ sâu, may sao được cứu sống nhưng suy sụp và rơi vào u uất suốt những năm sau đó, kể cả sau khi lấy chồng cũng hiếm khi thấy cô cười. “
– “ Còn ông thì sao, con nghĩ chắc ông cũng sẽ bấn loạn lắm, kiểu một sự kiện như vậy rất nặng nề với tuổi của con, như giờ nếu con rơi vào hoàn cảnh đó con chẳng biết sẽ thế nào. “ – Nó ngồi dậy quay qua ngồi đối diện với ông nó.
– “ Ta đã gần như phát điên nhưng không phải kiểu la hét, mà giống một con thuyền đang đậu tránh tạm cơn bão thì trụ neo bung lên làm cơn thuyền rung lắc dữ dội. Ông kể cho người nhà nghe thì nhận được đủ loại phân tích, tưởng chừng họ là bác sĩ tâm lý vậy, nhưng chẳng một lời hỏi thăm hay thương cảm nào. “ Mấy nhỏ nhà giàu hay hở chút tự sát “, “ Tụi nhỏ bây giờ tinh thần yếu bóng vìa “ “ Có phải lỗi mày đâu, nó tỉnh rồi còn gì, kệ đi “, chỉ mình mẹ ông là hỏi “ con ổn chứ “ rồi bà lại nhanh chóng đưa ánh nhìn của mình vào sự nhộn nhịp ngoài kia.”
– “ Thời gian trước con cũng trốn vào trong điện thoại máy tính để game sách và hack, nhưng có một thứ xảy ra trong con giống cục nam châm vậy, một mặt muốn ba mẹ con hỏi thăm con, mặt khác lại thấy phiền phức khi họ quan tâm thái quá. Giờ ngồi nghe ông nói con nhận ra cái chính là mọi người đều chui vào thế giới không có thật của mình vì nó dễ chịu đi theo quy luật mà mình biết, còn ngoài ra đều sai bét cả. Con còn thấy ghét khi nhớ lại mình cách đây vài tháng. Mà ông nè, hồi nhỏ mỗi khi khó khăn ông đi hỏi ai, hay trò chuyện cùng ai, có một ai mà ông được sống thật với mình ấy.” – Nó cung tay đấm đấm nhẹ vào đất.
– “ Có con, sau sự vụ ấy ta tìm đến những người bạn chưa bao giờ gặp gỡ là sách. Ta nhận ra còn rất nhiều người đang bằng tất cả sinh mệnh của mình giữ lại ngọn lửa nhân tính của con người, đời nào thế hệ nào dù lụn bại ra sao, dù họ có hiện thực hóa được những gì họ viết hay không chẳng hề quan trọng. Những con người ấy giữ lại hy vọng căn bản nhất cho sự tồn tại của chúng ta, nhưng đôi khi ngọn lửa ấy cháy quá lớn và người nhận lấy không những không tự cứu lấy mình được mà con đi đốt luôn kẻ khác bởi ngọn lửa ẩn chứa mây mù ấy. Nói cho dễ trong tình huống của ta là nó làm ta mừng rỡ hân hoan và nghĩ rằng ở đâu đó còn có những con người thật thú vị. Nhưng chìm quá sâu trong đó ta quên mất những gì đang thật sự xảy ra xung quanh. Từ cái lồng đồng hóa ta chuyển về sống trong cái lồng tự mãn cái lồng trịch thượng coi mình là kẻ thượng đẳng vượt trội hơn người khác “
– “ Thôi ông buồn ngủ rồi vào nhà thôi con “ – Im lặng một hồi lâu, Ông giá đứng lên xoa đầu Thằng nhỏ rồi ưỡn ngực vặn mình vài lần.
– “ Tối nay mình ra ngoài chỗ Mận Xanh đọc lá thư tiếp theo đi ông, đốt đống lửa lên cho ấm, để bà nghe ông kể chuyện thời trẻ luôn, nha ông “
– “ Cũng được, con tự chuẩn bị được không, có nhớ chỗ cất cũi khô trong rừng Tre không, trời mưa này lụm củi không cháy đâu, làm bùi nhùi mà đốt cho dễ, lót thêm miếng thiếc bên dưới vì mưa mới tạnh đất còn hơi ẩm “
– “ Dạ dạ con làm được ông đừng lo “
Thằng nhỏ chạy đi đâu đó một hồi thì quay lại với mớ lon sữa bột loại người già và trẻ nhỏ khá giả khu này hay uống và một bó nến màu trắng loại khổ to trong nhà hay đốt khi cúp điện. Xong nó chạy ra vườn Tre ôm vào một bó loại đã được chẻ đôi cắt ngắn khoảng một mét rồi lấy cuộn kẽm nhỏ còn trong nhà ra cùng con dao chặt Dừa ra trước sân làm cái gì đó. Đầu tiên nó rọc mấy cái lỗ hình thù bất kỳ lên thành mấy cái lon sữa, một nửa số lon được bóp đầu hơi nhỏ lại so với một nửa còn lại, rồi nó ụp đầu nhỏ này vào mấy cái lon không bị bóp nhỏ để tạo thành chiếc lồng kín có mấy cái lỗ xung quanh. Tiếp đến nó cắt những thanh gỗ nhỏ khoảng hơn 30cm rồi đóng định vào mấy thanh Tre dài thành hình chữ L, gõ đuôi đinh dẹp xuống nép vào thanh Tre cho không gây nguy hiểm khi thao tác. Cuối cùng nó dùng kẽm tạo ra cái quai để treo mấy chiếc lồng từ hộp sữa lên, xong nó chỉnh sửa mấy chỗ cho đinh kẽm hay Tre nhô ra dễ bị xước vào da cho cẩn thận rồi mang ra bày biện ngoài chỗ cây Mận Xanh. Nó cắm mấy cái đèn treo có cái cao có cái thấp lè tè sát mặt đất, xếp chùng thành hình như một nửa quả Trám. Nó cũng chuẩn bị luôn một đống củi nhỏ vừa đủ để đốt đống lửa sưởi ấm rồi kéo cái bàn có băng ghế dài gần đó lại gần hướng về dãy lồng đèn đang treo.
Tối hôm ấy, ba người ba thế hệ gia đình Ông già cùng một con Rùa sống lâu năm ở đó cùng nhau nhóm một đống lửa và ăn một rổ bắp rang Người con mang về từ trên thị trấn. Trông khung cảnh như một buổi chiếu phim vậy, một bộ phim cũ về thời trẻ của Ông già. Những vệt sáng nến từ cây đèn cầy tỏa ra in lên mặt đất tối đằng xa, người ta nhìn từ trên trời có thể ngỡ rằng ai đó đã vương vãi những thỏi vàng khắp nơi trên nền đất, và Thằng nhỏ bắt đầu đọc lá thư thứ hai của Bà lão gửi cho người phụ nữ Hà Nội.
Bờ ao mặt nước lặng trôi một ngày đầu tháng 5
Thật vui khi nhận được thư đáp lời từ bà, thật sự tôi như gặp lại người bạn cũ lâu ngày không gặp, những người bạn có cùng sự yêu quý một người. Đọc thư bà làm tôi hình dung ra Hà Nội ẩn hiện trước mặt, tôi đã đòi anh kể cho tôi nghe về Hà Nội lúc xưa anh đến, anh miêu tả hàng cây mặt hồ rõ mồn một như chưa từng rời đi, nó làm tôi một chút thích thú nhưng lại một chút hờn ghen, cái hờn ghen nhẹ nhàng của một bà lão. Trong lời anh kể, tôi biết anh tránh nhắc đến bà, nhưng kể đến con phố nào đó, quán xá nọ kia, anh như bị khựng lại, tạm dừng chân giây lát trong miền ký ức chưa một lần nhạt phai. Hà Nội đã vào những ngày đầu mưa chưa, những áng mây đen dày đặc đang dần kéo đến cánh đồng miền Nam xa xôi, vậy sao tôi lại thấy lòng nhẹ đến lạ, như lòng vừa tan mây.
Cảm ơn bà về những lời kể trong thư trước, điều đó giúp tôi hình dung ra những tâm tư của anh mà tôi chưa một lần được biết khi còn trẻ. Điều bà kể làm tôi thấy mình là người may mắn vô cùng, như kẻ đi ngang rồi quả chín rơi tọt vào lòng, may mắn đến nỗi đôi lúc mình cũng quên dần đi sự trân quý đặc ân mà mình nhận được.
Tôi gặp anh khi lúc ấy anh đã tự hoàn thiện chính mình, vừa đủ tỉnh táo lý trí mà lại giữ cho mình cái đời sống tình cảm dạt dào. Lý và Tình, những người trẻ nào chắc cũng nghĩ mình phải chọn một trong hai, nhưng anh đã không chấp nhận, không coi đó là điều hiển nhiên như bao người mà tiếp tục đi để hoàn thiện bản thân, kết quả là những điều tốt đẹp mang lại cho những người xung quanh, còn anh lại mang trên mình những vết sẹo mãi không lành. Có lẽ ai đó phải nhảy vào biển lửa để cứu lấy nhân tính của mọi người, nhưng họ chỉ thấy kết quả mà không thể nhìn thấy toàn bộ chặng đường nhọc nhằn ấy của anh, như những đứa con tôi vậy.
Giờ đây ngồi trên bờ ao vắng, gió thổi làm mùi hương của mặt đất sau mưa làm tôi nhớ về chúng. Thật lòng thì tôi không lo lắng về cuộc sống vật chất của chúng, cả hai đứa đều thừa hưởng những điều tốt đẹp của cha nó, chỉ là như anh lúc trẻ, chúng phải trải qua những bước thăng trầm, những gục ngã, những suy tư trì nặng phàm tục hằn lên đôi vai phàm trần, để sau cùng mới đứng vững trên mảnh đất tổ tiên đã dày công vun xới. Có lẽ chúng ta đều đi qua cùng một con đường nhưng lại nhìn nó khác nhau, làm mọi thứ đều vụn vỡ và phân ly, nhưng tôi luôn tin phía cuối con đường là miền miên viễn, nếu không tin vào điều đó thì mình còn sống để làm gì kia chứ ? Thứ tôi lo lắng là khi chúng đã hoàn thiện mình, thì ngoảnh đầu lại là một khung cảnh điêu tàn không một bóng người thân, tất cả chỉ còn lại những bóng mờ, và tôi biết anh đã khó khăn như thế nào khi sống cùng chúng suốt thời gian qua.
Những giây phút cuối đời mà có nơi để luyên thuyên thật tốt, nếu tôi có nhiều chữ xin bà bỏ qua. Ngồi đây tôi lại nhớ tiếng cười của bọn trẻ, nhớ những ngày tất bật lao động cùng nhau, nhớ khói bếp buổi sáng đã mất đi sau khi tôi mang bệnh về hô hấp, nhớ những ngôi chùa mà chúng tôi đã cùng đi qua thăm viếng lễ, nhớ luôn cả những người bạn chưa bao giờ gặp gỡ. Ký ức của tôi rất kỳ lạ, nó như bị đổ sập cái lâu đài tuổi thơ vậy, mọi thứ trong tâm trí một bà lão giờ đây như bắt đầu từ khi gặp anh, còn lại trước đó chỉ toàn những tiếng khóc than đứt gãy, cái nghèo hèn vụn vỡ. Cái lâu đài ấy như tôi từ chối nó, không còn muốn nhìn thấy nó, vậy mà sao giờ đây nó lại làm mình một chút chạnh lòng. Nếu ngày đó mình vững vàng như bây giờ, lâu đài ấy có tràn ngập tiếng cười, có đầy ắp sản vật thơm lừng, có tưng bừng lễ hội. Nhưng nếu vậy, ta có gặp nhau, tôi có gặp được anh, tôi có ngồi đây viết thư luyên thuyên với người xa lạ khi phía trước là những hơi thở cuối cùng.
Không, tôi vừa nhớ ra mình nấu chè đậu đỏ rất ngon, những đứa con vẫn còn đang nỗ lực, nghiên mực của anh vẫn còn vơi đi, nên cuộc chia ly chẳng có gì đáng sợ. Không, tôi không hề hối tiếc hay thất vọng gì cả, những lo lắng này tôi nhận ra là thường tình của một người mẹ, người vợ sắp rời đi, chúng ta hãy sống những ngày cuối cùng lộng lẫy như trẩy lúa ngoài đồng, hoa hồng cài lên ngực và ra đi thật rực rỡ. Tôi sẽ tự vẽ cho mình một cái giàn hỏa thiêu thật đẹp, để anh và mọi người tiễn tôi đoạn cuối của cuộc hành trình. Còn bà thì sao, hãy kể tôi nghe khi còn có thể, gì cũng được.
Lần nữa cảm ơn bà, người thân chưa một lần gặp mặt, cuối đời mà có thêm một người bạn thì còn gì đáng mừng hơn kia chứ. Hà Nội mùa này ra sao, ngày trẻ bà thế nào, mong thư hồi đáp của bà.
Lời Thằng nhỏ vừa kết thì tôi nhìn quanh mới thấy bọn côn trùng đến đây đông nghẹt từ lúc nào không hay, chúng bị thu hút mới đốm lửa hay còn điều gì khác, chúng im lặng một hồi rồi mới cất tiếng thì thầm to nhỏ, bọn Dế cũng bắt đầu cất gáy. Ba người bọn họ ngồi lặng lẽ không một lời, chỉ nghe tiếng nhai bắp rang của thằng nhỏ, nó quay qua quay lại nhìn ông và ba nó rồi kéo vai áo ông nó nói.
– “ Ông kể tiếp đoạn lúc trưa đi ông, con thuật lại cho cha con nghe đoạn trước đó rồi “
– “ Trưa ông kể đoạn giai đoạn bắt đầu đọc sách phải không ?”
– “ Dạ đúng, chỗ ông kể về ngọn lửa nhân tính “ – Nó nằm dài lên mặt bằng nghiêng qua một bên nhìn ông nó.
– “ Ta bắt đầu thật sự đọc sách hồi cấp 3, ta đã rất muốn thi vào ngành Triết học nhưng đành sang học về Toán, lý do đơn giản là quá dốt Văn. Nói đúng ra là ta chẳng hiểu tại sao người khác lại phân tích tác phẩm văn chương, chuyện đó là không thể, họ chỉ nên cho chia sẻ những tri nhận của người đọc, mà nếu đã vậy làm sao mà chấm điểm. Như con nói cuộc đời ta chẳng gì rõ ràng, muốn học Triết lại dở quá nên sang học Toán. Tuy nhiên, tuổi trẻ có cái sự hỗn loạn đáng trân quý đó là lao vào không nao núng, bạn bè cùng quê nào còn giữ liên lạc ta liền liên hệ để vào học chui vì muốn mở rộng và phóng tầm nhìn mình ra xa, một lần như vậy ta đã gặp một cô gái Hà Nội, mẹ của người hồi sáng đến đây, trong trường Kinh Tế. Có lần giảng viên hỏi cả lớp về việc tối ưu hóa logistic gì đó ta không còn nhớ, mọi người nghĩ và đưa ra phương án cho tình huống đó rồi viết vào giấy. Thầy dạy hôm đó gọi ta cùng cô ấy lên và nói rằng “ Hai người thật sự nghĩ ra cách quá tà đạo, hợp nhau đấy “. Từ đó chúng ta nói chuyện với nhau về nhiều thứ, hồi đầu cũng ngại ngùng nhưng do cùng là người ham học hỏi nên dễ gần nhau hơn. Vào thời gian ấy ta chìm sâu vào cõi Triết học, ta đọc nhiều về Hy Lạp, Đức và Trung Quốc, những cuốn kinh điển nhất. Ta lao đi tranh luận, thảo bàn về mọi chủ đề , tận dụng mọi cơ hội để phản biện hay đúng hơn là chọc ngoáy mọi luận điểm. Thường thì ta thắng vì cái lý lẽ từ Toán học mà ta góp nhặt được của kẻ khác. Sau này ta nhận ra mình đã kích động dùng lý lẽ để giải thích thế giới tinh thần muôn màu của con người, như cầm cọ mà tạc tượng từ cục đá vậy. Khi đào càng sâu rộng trên miền đất Triết lý nhân sinh, ta thấu chúng có chung một điểm đến, cái mà ta đặt tên là “ cái đẹp tuyệt đối duy nhất “, thật kệch cỡm khi nói về cái đẹp mà còn chẳng để ý người đối diện là cô gái xinh đẹp. Khi ta đi và nói về thứ đó, họ coi ta là gã gàn rỡ mơ mộng, vì hầu hết con người đều chấp nhận lẻ tương đối như hơi thở của họ vậy, dần người ta thở ra mà chẳng còn biết nó là cái gì ngoài chấp nhận. Đó là lí do cô gái ta gặp ở trường kinh tế lại coi ta là kẻ mơ mộng.”
– “ Cha nói rõ hơn về mối quan hệ của hai người đi, con muốn biết thêm hồi xưa cha như thế nào “ – Người con đứng dậy rồi bước ra khỏi ghế lại gần đống lửa châm một mồi thuốc và đứng đó hút để tránh ảnh hưởng con mình.
– “ Cha cũng là người thường, như con và bao người khác, khi nhìn thấy điều gì đó sâu xa và nói quá nhiều về nó ta ngỡ rằng ta đã nắm được nó, ai ngờ nó điều khiển ta. Mối quan hệ của bọn ta lơ lửng suốt hai năm đầu đại học, đôi khi con người tình cảm thuở sơ khai thơ trẻ của ta ngồi bật dậy, mọi thứ trở nên lãng mạn và thăng hoa, nhưng rồi khi mở miệng ra trò chuyện thì dần biến thành tranh luận, cục đất sét mềm mại bị ngọn lửa lý lẽ đốt thành ra khô cứng. Ta không nói sản phẩm tạo ra là xấu hay tệ, mà là bản thân ta chưa hề nhận ra cái đẹp thật sự của điều đó, mà chỉ bằng lời nói xảo biện của một kẻ hay chữ lắm lời. Ta nhận ra dần những người bạn ngán nói chuyện với ta, phần vì có nói cũng không lại, hầu như lúc nào ta cũng làm trung tâm, họ gọi là sức hút gì đó, còn ta lại thấy nó là lực đẩy làm ta xa rời thứ ta muốn hướng đến. Một sự mâu thuẫn kỳ lạ, ta dùng Triết học để mô tả cái mong mỏi trở nên nhân tính nhưng rốt cục mất dần nhân tính ấy, đẩy lùi ra xa những người thân và kéo gần sự trống vắng, nhưng đó là miền đất trắng ai cũng phải đi qua một lần, không chần chừ hồi hận, không bận lòng khi quay đầu, không bi sầu khi quạnh quẽ, rồi lại lặng lẽ mà bước đi. “
– “ Trong thư người phụ nữ ấy nói sau này cha nhắc đến cụm từ cái Lý tuyệt đối, vậy đã có chuyện gì trong khoảng thời gian này mà mọi thứ dịch chuyển trong cha “ – Anh quay đầu lại nhìn cha mình rồi nheo mắt hỏi ông.
– “ Đó là thời kỳ sau khi ra trường, ta vào làm cho một công ty vận tải đường bộ, dù gì ta cũng không muốn chìa tay xin tiền mãi được, sự cao ngạo của một thằng đàn ông không cho phép, sĩ diện đã chiến thắng khát khao tìm đến sự thật. Đó là nơi con sẽ thấy được sự điên rồ bóc lột, có người tự bốc lột chính thân xác, có người bóc lột kẻ khác, có người bốc lột cả phần người của mình. Tài xế tự bóc lột mình bằng những loại thuốc gây nghiện thời đó còn ít nhưng vẫn có, lòng tham của chủ truyền xuống tài xế, rồi những người này tự bốc lột thân mình và chiếc xe, rốt cuộc xe hư người cũng hỏng theo. Họ vịn vào cái cớ lo cho gia đình nhưng rồi gia đình họ tan nát vì họ không có ở nhà, còn khi về nhà thì trong cơn nghiện ngập, cơ thể bị tàn phá, tâm trí bị cày xới mòn mỏi không một lối thoát dù trong Ca-bin luôn có cái cửa. Chỉ cần mở rồi rời đi là xong, nhưng họ bị kéo lại với ma quỷ vô hình bóp méo bản chất thật của đời sống. Mấy người quản lý thì dùng trí khôn và vị thế của mình để vét từng đồng của dân bốc vác, rồi chính bản thân bốc vác cũng chia bè kết phái để bóc lột nhau, mọi thứ nhơ nhuốc tràn lan khắp nơi với muôn vàn lý lẽ cạn cợt và họ lại tiếp tục hại nhau trong niềm hy vọng ích kỷ đã cắm rễ từ lâu. “
– “ Lúc đó ông làm việc gì trong công ty, rồi chuyện gì xảy ra tiếp “ – Thằng nhỏ thụt ra một tí rồi ngồi dạng chân ra hai bên trên băng ghế dài quay về phía ông.
– “ Ta xây dựng hệ thống vận hành, ta đưa ra nhiều đề xuất thông qua toán học để giảm bớt gánh nặng cho người lao động và tối ưu hóa mọi thứ. Nhưng khi một hệ thống tối ưu thật sự, sẽ chẳng còn đồng nào được rò rỉ ra để chảy vào túi cá nhân cả. Ta dùng sự giãi bày về con người, kể ra thực trạng sai lầm và thối rữa của cái cũ, rồi dùng cả tri thức Toán để giải thích về giá trị thật sự được mang lại, nhưng lúc đó ta nhận ra, những kẻ leo lên càng cao họ đã phải bán đi một phần sự sáng suốt và cả thiện lành của mình, nói cho dễ hiểu thì họ vừa ngu còn vừa ác. Trước khi đi trên con đường tà gian ấy họ không như thế, ta bức xúc đến mức phải tìm hiểu về gia phả lẫn quá trình học hành làm việc, họ toàn những kẻ có trí, có thực lực và nền tảng tự tung hô là một thứ bề trên nào đó, nhưng họ dùng tất cả đặc ân ấy để phục vụ cho chính mình. Đó là lúc ta gặp lại cô gái Hà Nội ấy, cô vừa tan vỡ với mối tình cùng một gã trai làm cho một công ty xuất nhập khẩu giàu có, cô đến với hắn cũng vì những lý lẽ lạnh lẽo mà cô luôn tin nó sẽ mang lại một đời sống tốt hơn. Cũng như ta, cô nhận ra những hiện thực điên rồ tồi tệ, may sao cô đã không chấp nhận nó, rồi cô nhớ đến ta và vẻ đẹp trong sáng mà ta nhắc đến khi trẻ. Nhưng khi gặp lại ta đã rất khác. Lúc đó ta muốn tìm ra phương pháp cụ thể để giải quyết những bất cập về con người, một cách vận hành nào đó để họ không lún sâu vào khổ nhọc, còn cô thì chỉ cần một chút lãng mạn thơ ngây của thời xuân trẻ, thứ lúc đó ta đã quên mất là mình có. Ta vẫn quan tâm cô nhưng bằng những việc làm cụ thể, ta tránh né những sự lãng mạn không cần thiết vì ta coi đó là dục vọng chỉ cần dấy lên một hồi sẽ âm vang mãi không dứt trong lòng, ta không chấp nhận để con tim mình yếu đi vì cái ta hướng đến lớn hơn chính bản thân mình. Nói cho dễ hiểu thì lúc trước ta dùng lý lẽ để hướng tới nó, còn lúc này ta chỉ đưa ra việc làm cụ thể giải quyết vấn đề mà không quan tâm những thứ khác. Giờ nhìn lại, đó toàn là quá trình nhận thức sau khi bị tổn thương vì đối diện với thực tại mục rỗng của con người.”
– “ Đúng là tiến thoái lưỡng nan, cha thật sự đã vất vả nhiều rồi “ – Người con vứt điếu thuốc sắp tàn, đi lại đứng tựa vào cái bàn, đứng vắt chéo chân nhìn đống lửa và dãy đèn.
– “ Có ai giúp ông thoát ra khỏi đó để như bây giờ không ông, hay chuyện gì tiếp theo “ – Thằng nhỏ quay mắt chiều ngược lại rồi tựa lưng vào vai Ông già.
– “ Ta gần như phát điên bỏ lại tất cả rồi lang thang khắp nơi, gặp gỡ những nhà sư, khoa học rồi tiểu thuyết gia, ta gặp kẻ ăn xin rồi những cô gái bán hoa, nông dân rồi tiểu thương ngoài chợ, có lúc ta còn hỏi chuyện lũ chó hoang và những bông hoa dại ven đường. Ta thật sự quẫn trí với mớ thông tin hỗn loạn ập vào quá đột ngột không sao thở nổi, có lẽ ai đó đưa ta vào nhà thương điên thì chẳng còn cơ hội để trở ra. Chính cô gái Hà Nội đã giúp ta mỗi khi túng tiền, không bao giờ nghĩ đến chuyện về nhà xin xỏ nài nỉ ai. Đó là giai đoạn rồ dại kì vĩ nhất cuộc đời ta, không gì có thể quý giá bằng, như kẻ đứng trên một cái vực sâu mà bên dưới nghe kể rằng có kho báu nhưng đứng trên này chẳng tài nào thấy. Tâm trí ta đã bị đẩy đến chỗ như vậy.”
Vừa nói tới đây thì do trời lạnh sau mưa phùn lúc sáng mà Thằng nhỏ đang cầm mấy là thư trong tay hắc xì hơi liên tục mấy cái, nó tuột tay làm rơi mấy lá thư. Gió thoảng qua làm mấy là thư lướt nhè nhẹ đi, một bức rơi vào tay Ông già, hóa ra đó là bức thứ hai mà người phụ nữ Hà Nội đã gửi cho Bà lão để hồi đáp. Dù giờ đây đã biết là do cô con gái viết, nhưng nó cũng xuất phát từ những dòng nhật ký của bà nên cũng làm lòng ông lưỡng lự đôi phần. “ Thôi chắc là bã cũng muốn ta đọc cho nghe, vậy để ta đọc rồi kể chuyện sau “ Ông nói vậy rồi cầm thư lên đọc, mắt ông vẫn còn sáng tỏ, chỉ cần ghé lại đốm lửa đang sưởi ấm cũng đủ để ông thấy những mảnh ký ức đang bập bùng trong hỏa ảnh.
Những ngày đỏng đảnh của trời Hà Nội tháng 5
Tôi đã rơi nước mắt khi đọc thư của bà, không phải thương xót cho căn bệnh mà bà đang mang trên người, mà vì những lời chân thành. Chẳng hiểu sao mấy người tuổi của mình họ năng nổ đến lạ kỳ, lẽ ra tuổi già nên đi kèm những trầm mặc, điềm đạm để thấu đạt cõi đời, thứ mà vì tuổi trẻ hối hả mà ta lạc mất, thứ mà có thể đưa đường cho thế hệ sau nhẹ lòng hơn. Những người cũng độ tuổi mà tôi gọi là bạn cũng đã 60-70 tuổi, những đứa con gái đỏng đảnh trong họ dường như không muốn rời đi. Họ vẫn hơn thua nhau từng cúc áo mái đầu, họ khoe khoang về sự thành đạt của con cái mà quên mất sự lạc lõng bơ vơ của bọn trẻ, họ kể về những gì đã tận hưởng trong những chuyến du lịch trong khi họ chẳng biết gì về mình. Nếu được ở gần ngày nào cũng trò chuyện cùng bà chắc sẽ thoải mái lắm, anh thật may mắn, nghĩ lại tôi lại thấy vui lây cho hai người.
Trời Hà Nội mùa này thất thường lắm, bất chợt như đàn bà chúng mình vậy, trong cái bất chợt ấy Bằng Lăng và Hoa Phượng đang nở rộ. Dù đã sắp sang hè nhưng đôi lúc lại có những ngày lạnh, lắm khi lại có những cơn mưa nhỏ dễ chịu. Làm tôi nhớ khi còn là con gái, chiều chiều tôi lại tranh với chị em trong nhà đi mua hàng tạp hóa cho mẹ, chẳng phải ngoan ngoãn gì mà để được dạo một vòng phố xá. Ngày nào đó có khi bà ra chơi, hai bà già mình sẽ mặc áo dài rồi đèo nhau trên xe Cub của tôi dạo phố, mấy anh thanh niên Hà Thành khéo nhìn chẳng rõ lại đỗ không chừng.
Cũng nhờ con Cub này mà tôi gặp chồng mình, đến giờ tôi cũng không chắc tôi cưới anh vì gì, nhưng giờ đây chuyện đó không còn quan trọng nữa. Ngày đó, sau khi trở về lại Hà Nội, tôi thất vọng và hụt hẫng lắm, cứ như vừa thấy ánh sáng rồi nó lại tắt ngay trước mặt vậy. Lúc chia tay người thân của chúng ta lần hai cũng là lần sau chót gặp nhau, tôi không nghĩ mình sẽ bận tâm trai gái lần nào nữa. Tôi đi làm ở một công ty thương mại lớn, thường hay đi dự những tiệc tùng sang trọng, nơi đó họ hay chơi Piano cho khách đến dự. Vài lần như thế làm tôi hoài niệm về sở thích thời sinh viên của mình, có lần khi biết tôi mong được học Piano, anh dẫn tôi đến một cửa hàng mà bạn anh là nhân viên bán hàng ở đó. Bạn anh đã chơi cho chúng tôi nghe một bản thật hay, anh khuyến khích tôi dành thời gian đi học, nhưng lúc đó tôi chỉ chăm chăm việc học nên thôi. Sau khi về Hà Nội làm việc tôi mới đi học, rồi tôi gặp người dạy piano sau này là chồng mình. Thú thật với bà, khi chồng tôi cầu hôn, giọng người thân của chúng ta như ở đâu ùa đến hỏi tôi “ Liệu đã gọi là yêu nhau không thể rời thì cần kết hôn làm gì “, ngay cả ngày cưới tôi cũng nghe thấy “ Sao không cứ sống rồi yêu nhau thôi “ trong đầu, như một sự ám ảnh vậy. Nhưng giờ nghĩ lại tôi lại thấy buồn cười chứ không có chút oán giận nào cả.
Tôi kể bà nghe về con gái mình, từ nhỏ cháu nó đã đặt những câu hỏi kỳ lạ, quan tâm những chủ đề quá tuổi, chẳng biết do những ám ảnh về anh hay hồi trẻ nghe và đọc nhiều lời anh nói, anh viết, nên con tôi nó cũng có sự suy tư nhiều như vậy. Người ta nói mình nghĩ hay quý mến ai đó quá thì sinh con ra đôi khi có phần giống họ, dù không phải ruột rà máu mủ, tôi thấy có thể tôi rơi vào trường hợp này. Nhưng do là con gái nên khó khăn hơn rất nhiều, chẳng hiểu sao đàn ông tò mò về những chủ đề này thì họ gọi là sâu sắc, còn đàn bà thì lại bị coi là rách việc nhàm chán. Chồng tôi chỉ là một người chơi đàn, không phải nghệ sĩ thật thụ, hay đơn giản là cuộc sống vật chất đã xói mòn đi tâm hồn người yêu nhạc, anh muốn uốn nắn con gái trở nên thành đạt chứ không nên nghĩ về những gì viễn vong không đâu. Đó chính là thứ dẫn đến mâu thuẫn giữa tôi và chồng minh. Dù thú thật tôi cũng là người thực dụng, nhưng không có nghĩa rằng điều đó nên là thứ duy nhất trên đời, ai cũng giống nhau thì chán quá. Người thân của chúng ta từng hỏi tôi “ Em thấy một cánh đồng toàn hoa Tulip và đồng hoa dại đủ loại ở miền quê tĩnh lặng cái nào có sức sống hơn ”, sự thật là càng về già tôi mới càng hiểu thêm về câu hỏi này.
Tôi vừa nhìn ra cửa sổ, một người lớn tuổi hơn tôi nhiều đang gánh hàng rong đi bán, bà mặc cái áo màu đỏ quần đen bóng cùng đôi dép lào đã cũ. Tôi nhớ đến mẹ mình ngày xưa, những nhọc nhằn bà mang trên vai, những tâm tư chưa bao giờ được nói ra hay thậm chí còn chẳng có thì giờ mà ngồi nghĩ. Những lo toan tranh đấu của mình mới nhỏ nhặt làm sao, mới hèn hạ làm sao, mới vô tích sự đến lạ kỳ. Những ngày còn trẻ người ta luôn tìm kiếm cho mình lối đi riêng, kẻ chọn con đường có sẵn, người lại chọn khai phá vùng đất mới, để về già chợt nhận ra mọi thứ đã ở ngay trước mặt, chẳng cần phải đi đâu.
Lời cuối tôi chúc bà bình an, khỏe mạnh vượt qua cơn bạo bệnh, tôi sẽ đi chùa để cầu nguyện cho bà mong một ngày không xa chúng ta được hội ngộ. Mong được ăn món chè của bà, mong được thấy cánh rừng mà hai người dày công bồi đắp, và nếu người xưa còn nhớ mà không hờn giận thì mong được hàn huyên một ngày đẹp trời. Tôi chẳng có tài lẻ gì đặc biệt, nhưng cũng biết chơi đàn chút ít, viết xong thư này tôi sẽ đánh một bản để những giai điệu du dương có thể đến miền Nam xa xôi, biết đâu lại chữa lành bệnh tật cho người bạn chưa bao giờ được gặp.
Nghe xong lá thư, ba người trở về vị trí như ban đầu, như chuẩn bị xem tập mới sau giờ giải lao vậy, từ xa tôi thấy bọn Tinh Linh đang tò mò quanh mấy cái lồng đèn bằng hộp sữa, đi qua đi lại nhìn nhìn ngó ngó. Gió thổi nhẹ rì rào trên ngọn cây Tràm già làm những chiếc lá khô bay đến rơi xuống đống lửa làm đôi lúc nó bùng cháy lên một nhịp, dưới đất vài con Dế đã ngủ mất, bọn vô duyên đi xem phim mà lại lăn ra ngủ giữa chừng, mai lại hỏi phim thế nào.
– “ Thế giới tinh thần của người xưa thật thăm thẳm như mặt hồ “
– “ Con thì chỉ thấy buồn sao những người quý mến nhau hay xa cách, còn đã không thương yêu nhau sao cứ tụ lại làm gì cho mệt. Mà thôi, chắc mốt con phải tự hiểu chứ giờ có nói con cũng chẳng biết đâu. Ông kể tiếp đi ông, đến chỗ những ngày ông đi lang thang “ – Thằng nhỏ chống tay lên cằm rồi hạ thấp thân người một xíu.
– “ Những ngày đó không có gì để kể ngoài những hiểm nguy, ngủ bờ ngủ bụi, đói rét, dẫu sao khi đi như vậy ta mới thấy nhân tính con người vẫn còn đó, mặc dù nó le lói như bóng đèn cũ chớp tắt trước cơn giông bão của thời đại. Ngày hôm đó ta đang ngồi trên một ghềnh đá nhô ra biển, sóng dạt dào nhè nhẹ, ta còn nhớ những đứa trẻ đang nô đùa trên tàu đánh cá của gia đình nó neo đậu gần đó. Em họ ta, người cùng dựng ngôi nhà gỗ này, nhắn tin rằng cha ta đã mất, lúc đó ta gần như trống rỗng không một gợn sóng trong lòng, không vui cũng chẳng buồn. Ta không rõ lúc đó có bị ảo giác không, nhưng dưới mặt biển gần đó, cái đầu một cô gái đội một cái nón Ốc Mượn Hồn thò lên rồi cười với ta nhỏ nhẹ nói, tay chỉ về hướng quê nhà “ Về đi, họ đang chờ, về nhà thôi, đủ rồi “. Ta giật mình tỉnh táo hơn chạy ngay ra đón xe về thằng nhà cha mẹ ta. Ta còn nhớ một chuyện xảy ra trên xe, đó là ta gặp một bà lão đội chiếc nón lá, người nhỏ nhắn cùng bộ Bà Ba tím có họa tiết hoa Mai sáng bóng. Bà già cầm cái giỏ xách nhỏ bên trong đủ thứ đồ, ta bắt chuyện rồi hỏi bà đi đâu, bã lấy ra một cái trống lắc rồi bảo là quà cho đứa cháu mới sanh. Xong bà nở nụ cười y hệt như của cô gái thò đầu lên dưới biển rồi hát theo nhịp trống lắc “Về nhà đi ; Chân đã mỏi ; Mẹ đang chờ ; Cha đã vắng “. Nghe có vẻ đáng sợ ma mị, nhưng nụ cười họ thật sự rất hiền không làm ta sợ một chút nào, ta cứ thế ngồi đó cho đến khi về tới nhà. Về quê một thời gian ta nhận ra mình đã bỏ sót quá nhiều thứ, quên mất mình đã từng như thế nào khi là một đứa trẻ. Ta hiểu được ra thay đổi và tha thứ cho chính mình quan trọng đến nhường nào, trước giờ ta chỉ thay đổi người khác, học cách tha thứ mọi người xung quanh mà quên mất mình. Nó giống như sự ích kỷ ở một tầm cao mới vậy, sự ích kỷ và tham lam nhưng hiền lành đi rất nhiều, trước giờ ta luôn cho rằng chúng nghịch lý và mâu thuẫn nhau. Rốt cuộc là do chính ta không đủ vững chãi và dao động trước thực trạng thay vì quay lại với căn bản của một con người, đó là thành thật trong đời sống. Nói nghe dễ nhưng đối diện với nó là cả một chặng đường dài gian khó nhưng đẹp đẽ. Ta nói chuyện với mẹ mình nhiều hơn, bà cũng kể chuyện xưa cho ta như giờ đây ta lai kể cho tụi con, vẫn còn kể tức rằng đã từng xa cách chia lìa nhau, còn kể là còn sư gắn kết. Bà kể cha ta không xem thường hay ghét bỏ gì ta, cha ta biết những gì ta hướng đến là đúng đắn, nhưng ông cũng biết đó là một con đường đọa đày ông đã không dám đi, và ngăn ta cũng chỉ là biểu hiện của nỗi sợ và cũng không muốn nhìn ta khổ sở. Ta thật sự không chấp nhận lý lẽ đó, như mẹ ta lúc đó muốn hàn gắn tất cả vậy”
– “ Cảm ơn cha đã kể câu chuyện đời mình, dù cho đó là những lát cắt không trọn vẹn. Mai con xin phép về lại Thành Phố một vài hôm để giải quyết những tàn dư của đời mình. Câu chuyện của cha vừa là hơi ấm, vừa là những gợi ý cho con. Con ở lại với ông nội, ba đi vài hôm rồi về “ – Người con vỗ lưng con trai mình.
– “ Con đi cùng lên lấy vài thứ để học bài luôn, tự dưng con muốn học hành nghiêm chỉnh quá, ý là trước giờ con thấy học hành chả có gì hay, rồi con nghe mấy người giàu nghỉ học này nọ, nhưng rõ ràng là do họ học chưa tới nơi tới chốn “ – Hai cha con nó đứng dậy ưỡn ngực vương vai rồi vặn mình cùng một nhịp.
– “ Tốt, học là tốt, đến trường lại càng tốt, hai đứa đừng lo, ta tự lo được ”