Chương 9: Hợp tác với những điều bất khả kháng.
Khi còn là một cậu bé, tôi từng cùng mấy người bạn chơi đùa trên tầng gác mái của một căn nhà gỗ cũ kĩ, bị bỏ hoang ở phía tây bắc Missouri. Khi trèo xuống khỏi tầng gác mái, tôi để chân lên bậu cửa sổ rồi mới nhảy xuống. Trên ngón tay trỏ ở bàn tay trái của tôi có một chiếc nhẫn, và khi tôi nhảy xuống, chiếc nhẫn vướng vào đầu một chiếc đinh, thế là ngón tay của tôi bị đứt lìa.
Tôi hét lên. Tôi cực kì kinh hãi. Tôi chắc mẩm rằng mình chết đến nơi rồi. Nhưng sau khi vết thương liền lại, tôi không bao giờ mảy may lo lắng về nó nữa. Lo lắng thì được ích lợi gì? Tôi đã chấp nhận điều bất khả kháng ấy. Bây giờ, thậm chí có khi cả tháng trời, tôi cũng chẳng nghĩ đến việc bàn tay trái của tôi chỉ còn bốn ngón.
Mấy năm trước, tôi từng gặp một người đàn ông vận hành thang máy chở hàng hóa ở một trong những tòa nhà văn phòng tại trung tâm New York. Tôi nhận thấy ông ấy bị cụt cả bàn tay trái. Khi nghe tôi hỏi ông có thấy buồn vì mất một bên tay hay không, ông ấy đáp: Ồ không, tôi gần như không bao giờ nghĩ đến chuyện đó. Tôi không lấy vợ, và lúc duy nhất mà tôi nghĩ đến chuyện đó là khi tôi cố gắng xâu kim.
Thật đáng kinh ngạc khi chúng ta có thể nhanh chóng chấp nhận gần như bất cứ tình thế nào, nếu như chúng ta buộc phải như vậy, và điều chỉnh bản thân để thích nghi với tình thế đó cũng như quên hẳn nó luôn. Tôi thường nghĩ đến một dòng chữ được khắc trên tàn tích của một nhà thờ thế kỉ XV tại Amsterdam, (Hà Lan). Dòng chữ ấy được viết theo tiếng Flemish (chú thích 1), có nghĩa là: Là thế đấy. Không thể khác được.
chú thích 1: Flemish Là tiếng Hà Lan được nói ở Vlaanderen, miền bắc nước Bỉ. Tiếng Flemish và tiếng Hà Lan được nói ở Hà Lan chủ yếu khác nhau ở cách phát âm, nhưng cũng có một số biến thể từ vựng và tiếng Flemish vay mượn nhiều từ trong tiếng Pháp và tiếng Anh hơn tiếng Hà Lan được nói ở Hà Lan.
Theo năm tháng dần trôi, cả bạn và tôi đều gặp rất nhiều tình huống khó chịu, mà chúng là thế đấy, không thể khác được. Chúng ta có lựa chọn của mình. Chúng ta có thể chấp nhận chúng như những điều bất khả kháng và điều chỉnh bản thân để thích nghi với chúng, hoặc chúng ta có thể hủy hoại đời ta bằng cách chống lại và biết đâu lại kết thúc với tình trạng suy nhược thần kinh.
Đây là một phần trong lời khuyên thông thái của một trong những triết gia mà tôi yêu thích, William James: Hãy sẵn sàng đón nhận điều đó. Chấp nhận việc đã xảy ra là bước đầu tiên để vượt qua những hậu quả của bất cứ tai ương nào. Cô Elizabeth Connley ở 2840 NE đường số 49, thành phố Portland, tiểu bang Oregon đã chật vật mãi, mới lĩnh hội được bài học ấy. Trong bức thư mới gửi cho tôi, cô ấy viết: Đúng vào ngày nước Mỹ ăn mừng chiến thắng của quân đội nước ta ở Bắc Phi, tôi nhận được điện tín từ Cục Chiến tranh: Cháu tôi, đứa cháu mà tôi thương yêu nhất, đã mất tích trong lúc làm nhiệm vụ. Ngay sau đó, một bức điện tín nữa được gửi tới, báo tin nó đã qua đời.
Đau thương khiến tôi kiệt quệ. Trước đó, tôi từng cảm thấy cuộc sống của tôi rất tuyệt vời!. Tôi làm công việc mà tôi yêu thích!. Tôi góp sức nuôi nấng đứa cháu này. Đối với tôi, nó là đại diện cho tất cả những thứ tuyệt diệu và tử tế ở một chàng trai trẻ. Tôi từng nghĩ rằng công sức mà mình bỏ ra đã được đền đáp xứng đáng! Rồi bức điện tín ấy đến. Toàn bộ thế giới của tôi sụp đổ. Tôi cảm thấy cuộc sống chẳng còn mục tiêu nào nữa. Tôi xao lãng công việc, bỏ bê bạn bè. Tôi mặc kệ mọi thứ. Tôi cay đắng và u uất. Tại sao đứa cháu yêu quý của tôi, lại bị cướp đi cơ chứ? Tại sao, một cậu bé ngoan như vậy, với cuộc đời còn đang rộng mở trước mắt nó, lại bị người ta giết chết? Tôi không thể chấp nhận được chuyện đó. Nỗi đau của tôi lớn đến mức tôi quyết định sẽ bỏ việc, ra đi và chôn vùi bản thân trong nước mắt và đau đớn.
Tôi đang dọn dẹp bàn làm việc và sẵn sàng để ra đi thì thấy một bức thư mà tôi đã quên mất, bức thư do đứa cháu đã tạ thế viết cho tôi khi mẹ tôi qua đời vào mấy năm trước: Đương nhiên là chúng ta sẽ rất nhớ bà, nhất là cô. Nhưng cháu biết là cô sẽ gượng đứng dậy được. Triết lí của riêng cô, sẽ giúp cô làm được điều đó. Cháu sẽ không bao giờ quên được những chân lí tuyệt vời ,mà cô đã dạy cháu. Dù cháu có ở đâu, hay chúng ta có cách xa nhau đến thế nào chăng nữa, cháu vẫn sẽ luôn nhớ rằng cô đã dạy cháu phải mỉm cười và đón nhận bất cứ chuyện gì xảy đến, như một người đàn ông.
Tôi đọc đi đọc lại bức thư đó. Giống như thể nó đang đứng bên cạnh tôi, nói cho tôi nghe vậy. Dường như nó đang nói với tôi rằng: Vì sao cô không làm theo những gì mà cô đã dạy cháu? Tiếp tục đi cô, dù cho bất cứ chuyện gì xảy ra. Cô hãy mỉm cười để che giấu những nỗi buồn riêng và tiếp tục sống nhé!
Thế là tôi quay trở lại với công việc. Tôi không đau khổ và chống trả nữa. Tôi nhắc đi nhắc lại với bản thân rằng: Đấy là chuyện đã rồi. Mình đâu thể thay đổi được gì. Nhưng mình có thể và sẽ tiếp tục sống như nó vẫn hằng ao ước. Tôi dồn hết sức lực và tâm trí cho công việc. Tôi viết thư cho các binh sĩ, con của những người khác. Tôi tham gia một lớp học buổi tối, dành cho người trưởng thành để tìm kiếm niềm vui và có thêm những người bạn mới. Tôi gần như không thể tin được là mình đã thay đổi. Tôi đã không còn buồn đau về quá khứ đã trôi đi mãi mãi nữa. Giờ đây, mỗi ngày tôi đều sống với niềm hân hoan, vì cháu tôi cũng muốn tôi sống như thế. Tôi sống trong thanh thản. Tôi chấp nhận số phận của mình. Lúc này, tôi đang sống một cuộc đời trọn vẹn và đầy đủ hơn tôi từng biết.
Cô Elizabeth Connley ở Portland, Oregon đã ngộ ra điều mà tất cả chúng ta sớm muộn gì cũng phải ngộ ra được: Chúng ta phải chấp nhận và hợp tác với những điều bất khả kháng. Là thế đấy. Không thể khác được. Đó không phải là một bài học dễ lĩnh hội. Ngay cả các đấng cầm quyền cũng phải nhắc đi nhắc lại với bản thân về bài học ấy. Hoàng đế George V (chú thích 1) quá cố đã đóng khung những lời này và treo lên bức tường trong thư viện của người ở cung điện Buckingham: Hãy dạy tôi rằng đừng đòi bằng được mặt trăng, hay khóc than vì sữa đã đổ.
Schopenhauer (chú thích 1) đã phát biểu một quan niệm tương tự trong câu này: Sự nhẫn nhịn, chính là thứ quan trọng nhất cần cung ứng cho chuyến hành trình của đời người.
chú thích 1: Hoàng đế George V (3/6/1865 – 20/1/1936): Là Quốc vương Vương quốc Anh và các quốc gia tự trị của Anh, và Hoàng đế Ấn Độ từ ngày 6/5/1910 cho đến khi tạ thế.
Hiển nhiên là một mình hoàn cảnh không khiến chúng ta hạnh phúc hay đau khổ. Chính cách chúng ta phản ứng với hoàn cảnh, mới quyết định cảm xúc của chúng ta. Chúa Jesus nói rằng thiên đường hiện hữu ngay trong con người bạn. Và địa ngục cũng ở đó.
Chúng ta đều có khả năng chịu được tai họa và bi kịch cũng như có thể chiến thắng chúng, nếu chúng ta buộc phải làm thế. Có thể chúng ta không nghĩ là mình có thể làm được, nhưng những nguồn nội lực mạnh mẽ đáng kinh ngạc trong mỗi chúng ta sẽ hỗ trợ chúng ta trong những thời khắc khó khăn, nếu chúng ta biết sử dụng chúng. Chúng ta mạnh mẽ hơn những gì chúng ta vẫn nghĩ.
Lúc còn tại thế, ngài Booth Tarkington (chú thích 2) luôn luôn nói rằng:
Tôi có thể đón nhận tất cả mọi thứ mà cuộc đời có thể đẩy đến cho tôi, ngoại trừ cảnh mù lòa. Tôi không bao giờ chịu được điều đó!.
chú thích 1: Schopenhauer (22/2/1788 – 21/9/1860): Tên đầy đủ là Arthur Schopenhauer, một nhà triết học duy tâm người Đức. Quan điểm triết học của Schopenhauer gặp gỡ nhiều tư tưởng của triết học Ấn Độ, chẳng hạn như sự khổ tu, sự chối bỏ bản thân và ý niệm cho rằng thế giới là sự phô chiếu ảo ảnh. Một số học giả coi các công trình triết học của Schopenhauer là ví dụ điển hình của chủ nghĩa bi quan triết học.
chú thích 2:Booth Tarkington (29/7/1869 – 19/5/1946): Tên đầy đủ là Newton Booth Tarkington, tiểu thuyết gia và nhà viết kịch người Mỹ. Ông nổi tiếng với các tiểu thuyết The Magnificent Ambersons (1918) và Alice Adams (1921). Ông là một trong bốn tiểu thuyết gia hiếm hoi hơn một lần giành được giải thưởng Pulitzer cho tiểu thuyết (ba người còn lại là William Faulkner, John Updike và Colson Whitehead).
Thế rồi một ngày nọ, khi Tarkington đang ở độ tuổi 60, ông nhìn xuống tấm thảm trên sàn. Màu sắc cứ nhòe đi. Ông không thể nhìn rõ hoa văn trên tấm thảm. Ông tới gặp chuyên gia và biết được một sự thật đau lòng: ông đang dần mất đi thị giác. Một bên mắt của ông đã gần như mù hẳn, bên còn lại cũng sẽ như thế. Điều mà ông lo sợ nhất đã tới. Và Tarkington đã phản ứng như thế nào với tai họa tồi tệ nhất trong tất cả các tai họa này? Phải chăng ông ấy đã cảm thấy là: Chính là nó. Đây chính là kết cục của cuộc đời mình!? Không, chính ông ấy cũng ngạc nhiên khi thấy mình khá hoan hỷ. Ông ấy thậm chí còn nói về nó một cách hài hước. Những đốm nhỏ di động, làm ông ấy khó chịu, chúng cứ dịch chuyển trong mắt ông và làm ông không thấy gì. Nhưng khi cái đốm lớn nhất trong số những đốm nhỏ ấy lướt qua, ông liền bảo: Xin chào! Ông nội lại tới rồi! Sáng nay đẹp trời, ông đi đâu thế ạ?!
Làm sao số phận có thể đánh bại một tinh thần như thế? Câu trả lời là không thể. Khi đã mù hẳn, Tarkington nói rằng: Tôi nhận thấy mình có thể đón nhận việc mất đi thị giác như một người đàn ông có thể đón nhận bất cứ chuyện gì xảy ra. Nếu tôi mất cả năm giác quan, tôi biết là tôi vẫn có thể sống trong tinh thần của mình. Vì chúng ta nhìn bằng tinh thần và sống bằng tinh thần, dù chúng ta có nhận thức được điều đó hay không.
Với hi vọng phục hồi được thị lực của mình, Tarkington phải trải qua hơn mười hai cuộc phẫu thuật chỉ trong một năm. Bằng phương pháp gây tê cục bộ. Ông ấy có than thở về điều này không? Ông biết đấy là việc phải làm. Ông biết mình không thể tránh khỏi điều đó, nên cách duy nhất để giảm bớt đau đớn chính là đón nhận nó một cách bình thản. Ông ấy không chịu nằm ở phòng riêng trong bệnh viện mà đến gian buồng chung, để có thể ở cùng những bệnh nhân khác. Ông cố gắng động viên họ. Và khi ông chuẩn bị phải phẫu thuật một lần nữa, mặc dù hoàn toàn ý thức được những gì sắp sửa diễn ra trên mắt mình, nhưng ông vẫn cố gắng nhớ rằng, mình may mắn đến mức nào. Thật tuyệt vời!, ông nói, Thật là tuyệt vời khi khoa học bây giờ có thể phẫu thuật được cả những thứ vi tế như là mắt người!.
Một người bình thường chắc hẳn sẽ bị suy nhược thần kinh, nếu phải trải qua hơn mười hai cuộc phẫu thuật và bị mù. Nhưng Tarkington nói: Tôi sẽ không đánh đổi trải nghiệm này cho một trải nghiệm khác hạnh phúc hơn. Trải nghiệm đó dạy ông cách chấp nhận. Nó dạy ông rằng cuộc đời không mang đến cho ông điều gì ngoài sức mạnh để chịu đựng. Nó dạy ông rằng, như John Milton (chú thích 1) đã phát hiện ra: Mù không phải là khốn khổ, người ta chỉ khốn khổ khi không chịu được việc bị mù.
Margaret Fuller (chú thích 2) , nhà hoạt động nữ quyền nổi tiếng ở New England, từng đề ra cương lĩnh: Tôi chấp nhận mọi thứ! Khi nghe thấy câu đó, ông cụ hay càu nhàu Thomas Carlyle ở nước Anh đã khịt khịt mũi và bảo: Trời đất ơi! Tốt hơn hết là nên như thế!. Đúng vậy, trời đất ơi, tốt hơn hết là cả bạn và tôi cũng chấp nhận những điều bất khả kháng đi!
chú thích 1: John Milton (9/12/1608 – 8/11/1674): Là nhà thơ, soạn giả, nhà bình luận văn học người Anh. Ông được xem là cây đại thụ của văn học Anh và thế giới với những kiệt tác như Paradise Lost, Paradise Regained, Areopagitica… Bên cạnh đó, J. Milton còn là tác giả của nhiều tác phẩm về chính trị, triết học, giáo dục và tôn giáo như Of Reformation in England, The Reason of Church Government, Of Prelatical Episcopacy, Tractate of Education…
chú thích 2: Margaret Fuller (23/5/1810 – 19/7/1850): Tên đầy đủ là Sarah Margaret Fuller, đôi khi được gọi là Margaret Fuller Ossoli. Bà là một, nhà báo, biên tập viên, nhà phê bình, dịch giả người Mỹ và nhà đấu tranh cho quyền phụ nữ gắn liền với phong trào chủ nghĩa siêu việt của Mỹ.
Nếu chúng ta cứ cáu kỉnh chống lại chúng và ngày càng đau khổ hơn, thì chúng ta sẽ chẳng thể thay đổi được những chuyện bất khả kháng, mà sẽ thay đổi chính bản thân mình. Tôi biết rất rõ, vì tôi đã từng thử rồi.
Tôi đã từng không chịu chấp nhận một tình thế bất khả kháng, mà tôi phải đối diện. Tôi hành xử như một thằng ngốc, cằn nhằn về chuyện đó và chống đối. Tôi khiến mỗi đêm đều như địa ngục ,vì không sao ngủ được. Tôi mang đến cho mình tất cả những thứ mà tôi không hề mong muốn. Cuối cùng, sau một năm tự đày đọa bản thân, tôi phải chấp nhận thứ mà ngay từ ban đầu, tôi đã biết là mình không thể thay đổi được gì.
Hồi trước, đáng lẽ ra tôi phải reo lên với ông già Walt Whitman (chú thích 1) rằng:
Ồ, để đối mặt với đêm tối, bão giông, đói khát,
Hãy cười đùa, bình thản và bỏ qua như cỏ cây, muông thú.
Tôi từng chăn nuôi gia súc trong mười hai năm trời, nhưng chưa bao giờ thấy một cô bò Jersey nào tức giận vì đồng cỏ khô héo do ít mưa, vì mưa tuyết và giá lạnh hay vì bạn trai của nó để ý đến một con bò cái khác. Muông thú đối diện với đêm tối, bão giông và đói khát một cách bình thản. Vì vậy, chúng chẳng bao giờ bị suy nhược thần kinh hay viêm loét dạ dày cũng như chẳng bao giờ phát điên cả.
Phải chăng tôi đang chủ trương rằng, chúng ta chỉ cần cúi đầu trước mọi tai ương xảy đến trên con đường của chúng ta? Hoàn toàn không. Đó là thuyết định mệnh. Chừng nào vẫn còn một cơ hội để chúng ta có thể cứu vãn tình thế thì hãy chiến đấu. Nhưng nếu nhận thức thông thường mách bảo với chúng ta rằng chúng ta đang đối mặt với những việc đã rồi và không thể nào khác được thì phải tỉnh táo, đừng nhìn trước, ngó sau và mòn mỏi mong chờ những điều không có thực.
chú thích 1: Walt Whitman (31/5/1819 – 26/3/1892): Tên thật là Walter Whitman, nhà thơ, nhà báo, nhà nhân văn, nhà cải cách thơ Mĩ. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Leaves of Grass [Lá cỏ] – tập thơ mà ngay từ lúc ra đời đã được nhà thơ nổi tiếng Ralph Waldo Emerson đánh giá cao. Không chỉ được xem là tác phẩm thơ duy nhất thể hiện vẻ muôn mặt của đời sống nước Mỹ và đề cao tư tưởng dân chủ, Leaves of Grass của Walt Whitman còn được coi như sự châm ngòi cho một cuộc cách mạng trong thi ca với sự ra đời của một thể thơ mới – thơ tự do.
Sinh thời, Trưởng khoa Hawkes của Đại học Columbia từng kể với tôi rằng, ông lấy một bài đồng dao của Ngỗng Mẹ (chú thích 1) để làm phương châm sống của mình:
Với mỗi nỗi đau dưới ánh mặt trời.
Sẽ có hoặc không có phương thuốc cho nó. Nếu có, hãy cố gắng tìm kiếm.
Nếu không, đừng bao giờ bận tâm.
chú thích 1: Ngỗng Mẹ (Mother Goose): Là tác giả tưởng tượng của một bộ sưu tập truyện cổ tích bằng tiếng Pháp và sau đó là các bài đồng dao dành cho lứa tuổi mẫu giáo bằng tiếng Anh.
Trong quá trình thực hiện cuốn sách này, tôi đã phỏng vấn một số doanh nhân hàng đầu của Mỹ, và tôi rất ấn tượng về việc họ hợp tác với những điều khả kháng và khiến cuộc sống của họ thoát khỏi lo âu một cách phi thường. Nếu không làm thế, chắc họ đã bị suy nhược vì căng thẳng rồi. Sau đây là một số ví dụ cho điều mà tôi muốn nói:
J. C. Penney, người sáng lập chuỗi cửa hàng Penney trên khắp cả nước, nói với tôi rằng: Tôi không lo lắng nếu mất sạch sành sanh tất cả những gì tôi có, vì tôi nhận thấy lo lắng không đem lại điều gì cho mình cả. Tôi sẽ làm việc tốt nhất có thể, còn kết quả ra sao, tôi sẽ để cho thánh thần định đoạt.
Những gì Henry Ford nói với tôi cũng tương tự như thế: Khi tôi không thể xử lí được các vấn đề, tôi sẽ để chúng tự mình xử lí.
Khi tôi hỏi K. T. Keller, chủ tịch tập đoàn Chrysler, về cách ông ấy tránh khỏi lo âu, ông đáp: Khi tôi đối mặt với một tình thế khó khăn, nếu có thể làm gì đó để giải quyết tình thế ấy thì tôi sẽ làm. Còn nếu tôi không thể làm gì cả thì tôi sẽ quên nó đi. Tôi không bao giờ lo nghĩ về tương lai, vì tôi biết rằng, không ai có thể hình dung được chuyện gì sẽ xảy đến trong tương lai cả. Tương lai ấy sẽ bị rất nhiều lực tác động. Không ai có thể nói được cái gì thúc đẩy những lực ấy hay hiểu rõ về chúng. Thế thì vì sao ta phải lo lắng cơ chứ?. K. T. Keller hẳn sẽ ngại ngùng nếu bạn bảo ông ấy rằng ông là một nhà hiền triết. Ông ấy chỉ là một doanh nhân giỏi, nhưng ông ấy đã tình cờ đưa ra một triết lí tương tự như những gì Epictetus (chú thích 1) đã dạy ở Rome 1.900 năm trước đây: Chỉ có một cách duy nhất để hạnh phúc và đó chính là chấm dứt lo lắng về những thứ nằm ngoài sức mạnh ý chí của chúng ta.
Sarah Bernhardt (chú thích 2), nữ thần Sarah, là ví dụ điển hình về một người phụ nữ biết cách hợp tác với những điều bất khả kháng. Trong suốt nửa thế kỷ, bà là nữ vương cai trị sân khấu kịch ở bốn lục địa và là nữ diễn viên được yêu thích nhất thế giới. Thế rồi lúc bà 71 tuổi, bà bị phá sản, mất hết tiền của, bác sĩ của bà là Giáo sư Pozzi ở Paris nói rằng, ông ấy sẽ phải cắt một bên chân của bà. Trong lúc vượt biển Atlantic và gặp phải cơn bão, bà đã bị ngã trên boong tàu và bị thương nghiêm trọng ở chân. Tĩnh mạch ngày càng viêm nặng hơn. Chân bà tóp lại. Bà đau đớn dữ dội đến mức, bác sĩ nhận thấy cần phải cắt bỏ bên chân đó đi. Ông có chút e dè khi phải nói cho người phụ nữ mạnh mẽ và bạo liệt được mệnh danh là nữ thần Sarah về việc phải làm. Ông đã đoán trước rằng tin tức khủng khiếp này sẽ khiến bà bị kích động. Nhưng ông đã lầm. Sarah nhìn ông một lúc rồi bình tĩnh nói: Nếu đó là việc phải làm thì cứ làm thôi. Số phận đã định như thế!
Khi bà nằm trên xe đẩy để chuẩn bị vào phòng phẫu thuật, con trai bà đã bật khóc. Bà vui vẻ vẫy tay với con và tươi cười nói: Đừng đi đâu nhé! Mẹ sẽ quay lại thôi. Trên đường đến phòng phẫu thuật, bà còn kể lại một phân cảnh trong một vở diễn của bà. Khi được hỏi rằng có phải bà làm như thế, để tự khích lệ tinh thần của mình hay không, bà đã trả lời rằng: Không, tôi làm thế để khích lệ tinh thần của đội ngũ y bác sĩ. Họ mới là những người bị căng thẳng.
Sau khi hồi phục, Sarah Bernhardt tiếp tục lưu diễn khắp thế giới và khiến khán giả say mê thêm bảy năm nữa.
chú thích 1: Epictetus (khoảng 55-135): Là một triết gia theo chủ nghĩa khắc kỉ người Hy Lạp. Theo Epictetus, tất cả các sự kiện bên ngoài nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, chúng ta nên bình tĩnh chấp nhận bất cứ điều gì xảy ra. Mặc dù vậy, các cá nhân vẫn cần chịu trách nhiệm cho hành động của mình và có thể kiểm tra và kiểm soát hành động thông qua kỉ luật tự giác nghiêm ngặt.
chú thích 2: Sarah Bernhardt (khoảng 22 hoặc 23/10/1844 – 26/3/1923): Tên thật là Henriette Rosine Bernard, một nữ nghệ sĩ sân khấu người Pháp. Với giọng hát tuyệt vời hiếm thấy, bà được tôn vinh như một trong những nghệ sĩ lớn nhất ở thế kỉ XIX cũng như mọi thời đại.
Khi chúng ta thôi chiến đấu với những điều bất khả kháng, Elsie Mac Cormick viết trong một bài báo trên Reader’s Digest, (Tập san của độc giả), thì nguồn năng lượng mà chúng ta giải phóng ra có thể khiến chúng ta kiến tạo một đời sống phong phú hơn.
Không ai có đủ cảm xúc và sức lực để chiến đấu với những điều bất khả kháng, mà trong lúc ấy, vẫn có đủ cảm xúc và sức lực để kiến tạo một cuộc sống mới. Chọn cái này hoặc cái kia. Bạn chỉ có thể thích nghi với những cơn bão băng (chú thích 1) không thể tránh khỏi của cuộc đời, hoặc là chống lại chúng và vỡ nát!
chú thích 1: Bão băng (Sleet-storm): Là một hiện tượng tự nhiên xảy ra khi một luồng khí nóng bị kẹp giữa hai tầng không khí lạnh (một ở gần mặt đất, một ở trên cao). Hơi nước ở tầng trên cùng ngưng tụ thành tuyết và rơi xuống, nhưng khi gặp lớp khí nóng, tuyết lại tan thành những giọt mưa. Sau đó, khi tới tầng khí dưới cùng, vì đã trải qua quá trình siêu làm lạnh, các giọt nước có nhiệt độ âm nhưng vẫn tồn tại ở dạng lỏng. Khi những giọt nước lạnh bất thường này chạm đất, chúng tạo thành lớp băng trong suốt bao bọc vạn vật. Những trận bão băng nghiêm trọng có thể khiến dây điện bị đứt, gia súc chết cóng, chim chóc đang ngủ bị đông cứng và dính chặt vào cành cây, chân chó mèo bị hóa băng dính xuống mặt đường.
Tôi đã chứng kiến hiện tượng đó xảy ra ở nông trại của tôi, tại Missouri. Tôi trồng cây trong nông trại đó. Ban đầu, chúng phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Thế rồi bão băng ập đến, phủ lên từng cành nhánh một lớp băng dày. Thay vì từ từ uốn cong để chịu được tải trọng ấy, những cái cây đó đã kiêu hãnh chống lại rồi nứt gãy dưới đống băng và cuối cùng thì bị chặt bỏ. Chúng không lĩnh ngộ được minh triết của những cái cây ở phương bắc. Tôi đã đi hàng trăm dặm, xuyên qua những khu rừng xanh mướt ở Canada, nhưng tôi chưa từng nhìn thấy cây vân sam hay cây thông nào bị mưa đá hay băng tuyết đốn gãy.
Những khu rừng xanh mướt này, biết cách điều chỉnh, biết cách uốn cong cành nhánh, biết cách hợp tác với những điều bất khả kháng. Các võ sư nhu thuật (chú thích 1) dạy các môn đệ của mình rằng phải: Uốn cong như nhành liễu, đừng chống trả như cây sồi.
Bạn thử nghĩ xem vì sao, những chiếc lốp xe ô tô của bạn đứng vững trên đường và chịu được nhiều sức nặng đến thế? Ban đầu, chiếc lốp xe mà các nhà sản xuất cố gắng làm ra kháng cự lại các chấn động trên đường. Nó nhanh chóng bị cứa rách tả tơi. Sau đó, họ làm ra một chiếc lốp xe hấp thụ các chấn động trên đường. Chiếc lốp đó có thể chịu được. Bạn và tôi sẽ đi được xa hơn và tận hưởng một chuyến hành trình êm ái hơn, nếu chúng ta học được cách hấp thụ những chấn động và va chạm trên con đường đầy đá sỏi của cuộc đời.
Chuyện gì sẽ xảy ra với tôi và bạn nếu chúng ta chống lại những chấn động của cuộc đời, thay vì hấp thụ chúng? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu chúng ta không chịu uốn cong như nhành liễu mà cứ khăng khăng chống cự như cây sồi? Câu trả lời rất đơn giản. Chúng ta sẽ tạo ra một loạt mâu thuẫn nội tâm. Chúng ta sẽ lo lắng, bồn chồn, căng thẳng và rối loạn thần kinh.
Nếu chúng ta vẫn cứ bước tiếp và cự tuyệt thế giới thực tại khắc nghiệt hay thu mình vào một thế giới mộng mơ do chính chúng ta tạo ra, thì sau đó, chúng ta sẽ bị điên loạn mất.
chú thích 1: Nhu thuật (Jujitsu): Là danh từ chỉ nhiều môn phái võ thuật cổ truyền của Nhật Bản dùng tay không để tự vệ và chống lại đối thủ có võ trang hay không võ trang. Trong nhu thuật có nhiều phương pháp như cầm nã thủ, tấn công vào các khớp xương, điểm huyệt, quật ngã…, tất cả đều dựa trên lí thuyết dùng sức công của đối phương để kiềm chế chính họ, thay vì chống trả trực tiếp.
Ở thời chiến, hàng triệu binh sĩ khiếp nhược, đã chấp nhận những điều bất khả kháng hoặc gục ngã vì căng thẳng. Chẳng hạn, hãy xem xét trường hợp của William H. Casselius ở số 7126, đường số 76, khu Glendale, thành phố New York. Câu chuyện của anh ấy đã giành chiến thắng trong một lớp học dành cho người trưởng thành của tôi tại New York:
Ngay sau khi gia nhập lực lượng Cảnh sát biển, tôi được bổ nhiệm đến một trong những điểm nóng nhất ở phía bên này của Atlantic. Tôi được giao nhiệm vụ giám sát chất nổ. Tưởng tượng mà xem: Tôi, một gã bán bích quy trở thành giám sát chất nổ! Nguyên cái suy nghĩ mình đứng trên nóc hàng ngàn tấn TNT (chú thích 1), đã đủ để làm tê tái xương tủy của một gã bán bánh quy rồi. Tôi chỉ được hướng dẫn trong hai ngày và những gì mà tôi lĩnh hội được thậm chí còn khiến tôi khiếp đảm hơn. Tôi sẽ không bao giờ quên được lần bổ nhiệm đầu tiên của mình. Vào một ngày u ám, lạnh lẽo, đầy sương mù, tôi nhận lệnh ở một bến tàu không có mái che, tại mũi Caven, thành phố Bayonne, tiểu bang New Jersey.
Tôi được điều tới khoang số 5 trên tàu. Tôi phải làm việc cùng năm công nhân bốc vác ở khoang đó. Họ có những tấm lưng vạm vỡ, nhưng họ không biết bất cứ điều gì về chất nổ cả. Và họ đang vận chuyển hàng thùng thuốc nổ, mỗi thùng chứa một tấn TNT, đủ để thổi bay con tàu cũ kĩ ấy, sang thế giới bên kia. Những thùng thuốc nổ này được hạ xuống bằng hai sợi dây cáp. Tôi lẩm bẩm: Nếu một trong hai sợi dây, mà bị tuột hay bị đứt thì… Ôi trời ơi!. Sợ quá đi mất! Tôi run lẩy bẩy. Miệng tôi khô lại. Đầu gối tôi khụy xuống. Tim tôi đập thình thịch. Nhưng tôi không thể bỏ trốn được. Đấy là đào ngũ. Tôi sẽ nhục nhã, bố mẹ tôi cũng sẽ nhục nhã, và tôi có thể còn bị bắn vì tội đào ngũ nữa. Tôi không thể chạy trốn được. Tôi phải ở lại. Tôi chăm chú nhìn những công nhân bốc vác, đang khiêng các thùng thuốc nổ đó một cách vô tư lự. Con tàu có thể bị thổi bay bất cứ lúc nào!. Sau khoảng một giờ sợ hãi đến lạnh cả sống lưng ấy, tôi bắt đầu suy xét một chút theo nhận thức thông thường. Tôi tự động viên mình: Nhìn xem! Thế là mi sẽ bị bắn lên trời. Thế thì đã sao nào! Mi sẽ chẳng còn biết gì nữa! Đó là một cái chết dễ dàng. Còn hơn là chết vì ung thư. Đừng ngốc nghếch nữa! Mi đâu thể hi vọng mình sống mãi trên đời được! Mi phải làm công việc này, hoặc là bị bắn chết. Mi có thể thích công việc này mà.
Tôi cứ nói đi nói lại với bản thân như thế, hàng tiếng đồng hồ và tôi bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn. Cuối cùng, tôi đã vượt qua được những lo âu, sợ hãi bằng cách buộc mình phải chấp nhận một tình thế bất khả kháng. Tôi sẽ không bao giờ quên bài học ấy. Bây giờ, mỗi khi bị cuốn vào lo lắng về một việc gì đó mà tôi không thể thay đổi được, tôi lại nhún vai và nói: Quên nó đi. Tôi thấy điều đó hiệu quả, ngay cả với một gã bán bánh quy.
Nào, xin hãy dành cho người bán bánh quy của hãng Pinafore một tràng pháo tay giòn giã!
chú thích 1: TNT Tức trinitrotoluene, một hợp chất hóa học có công thức C6H7(ONO2)3. Đây là loại chất nổ nổi tiếng được dùng trong lĩnh vực quân sự. Sức công phá của TNT được xem là thước đo tiêu chuẩn để đánh giá sức công phá của các quả bom và của các loại thuốc nổ khác.
Ngoài cái chết trên cây thập giá của Chúa Jesus, cảnh chết chóc nổi tiếng nhất trong lịch sử chính là cái chết của Socrates (chú thích 1). Đến một triệu năm sau, người ta vẫn sẽ đọc và yêu thích mô tả bất hủ của Plato, về cái chết ấy và đó là một trong những trích đoạn xúc động và tuyệt vời nhất của mọi nền văn học. Một số kẻ ở Athens, vì ghen tị và đố kị với ông già chân trần Socrates, đã vu oan cho ông, đưa ông ra xét xử và kết án tử hình. Khi đưa chén thuốc độc cho Socrates, viên cai ngục thân thiện đã nói với ông rằng: Hãy cố chịu đựng việc cần chịu đựng một cách nhẹ nhàng. Socrates đã làm đúng như thế. Ông đã đối diện với cái chết một cách bình tĩnh và cam chịu mà chính thánh thần cũng phải cảm động.
Hãy cố chịu đựng việc cần chịu đựng một cách nhẹ nhàng. Những lời này được phát ngôn từ 399 năm trước Công nguyên, nhưng giờ đây, thế gian cũ kĩ và nhiều âu lo này vẫn cần đến chúng hơn bao giờ hết: Hãy cố chịu đựng việc cần chịu đựng một cách nhẹ nhàng.
chú thích 1: Socrates (khoảng 470-399 Trước Công Nguyên): Là một triết gia người Hy Lạp thời cổ đại. Ông được xem như một trong những người sáng tạo ra nền triết học phương Tây và có ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ đối với những triết gia sau thời kì cổ đại và đến tận thời hiện đại.
Trên thực tế, trong tám năm qua, tôi đã đọc mọi cuốn sách và những bài tạp chí mà tôi có thể tìm được, nhưng chúng đều đề cập đến việc loại bỏ lo lắng một cách rất mơ hồ… Bạn có muốn biết đâu là lời khuyên hữu ích nhất về lo lắng mà tôi đã phát hiện ra, trong tất cả những văn bản đó không? Vâng, chúng đây! Tất cả được gói gọn trong ba mươi chín chữ, ba mươi chín chữ mà cả tôi và bạn đều nên dán lên gương nhà tắm, để mỗi khi rửa mặt, chúng ta cũng có thể rửa trôi mọi lo âu trong tâm trí chúng ta. Lời cầu nguyện vô giá này được viết bởi bác sĩ Reinhold Niebuhr, Giáo sư về Cơ đốc giáo ứng dụng ở Union Theological Seminary, Broadway và đường số 120, New York:
Xin Chúa ban cho con sự trầm tĩnh.
Để chấp nhận những gì con không thể thay đổi được.
Sự can đảm để thay đổi những gì con có thể.Và cả sự khôn ngoan để biết phân biệt.
Để phá bỏ thói quen lo âu trước khi nó hủy hoại bạn, Quy tắc thứ tư chính là:
Hợp tác với những điều bất khả kháng.