Chúa Trịnh Sâm truất Trịnh Khải xuống làm con út, bị canh giữ rất nghiêm ngặt trong ngục. Tay chân, đồ đảng ủng hộ Trịnh Khải lẩn khuất bên ngoài còn đông. Để trừ hậu họa, Đặng Thị Huệ ủ mưu giết Khải. May số Khải chưa tận. Một viên quan thị tên là Tạ Danh Thùy, thường gọi Thùy Trung hầu, người trước đây hầu hạ cả Trịnh Khải và Trịnh Cán biết âm mưu của Đặng Thị Huệ đã can ngăn. Tạ Danh Thùy người huyện Yên Mô, Ninh Bình từng giữ chức trấn thủ Thanh Hoa. Do kiến thức uyên bác, thanh liêm nên chúa Trịnh Sâm gọi về kinh để dạy dỗ thế tử. Huệ rất kính trọng vị quan A Bảo này. Thùy Trung hầu nói:
– Điện Đô vương đã lên ngôi chúa. Dẫu có người nói ra nói vào nhưng mọi việc đã an bài. Việc củng cố quyền lực lúc này là trọng. Chúa còn bé, ngôi còn lung lay. Thánh mẫu nên tranh thủ lôi kéo những người đang chần chừ về phía mình. Tính làm chuyện ác, quá trớn không khéo lại đổ thêm dầu vào đống lửa giận dữ trong lòng đám thủ hạ của Khải.
– Nhưng Trịnh Khải còn đó thì âm mưu phản nghịch vẫn còn.
– Mọi việc đều phải chờ thời gian. Quần thần đang nhìn vào cách xử sự của thánh mẫu và Huy Quận công.
– Ta lo lắm. Ông là bậc trọng thần, tiếng nói được nhiều người vì nể, hãy giúp chúa. Công lớn này xã tắc mãi khắc ghi.
– Thần vẫn ngày đêm làm việc đó. Thánh mẫu khuyên Huy Quận công cũng bớt giết chóc, áp chế dân lành đi. Tích thù hận lúc chúa còn đang non nớt thế này là tự gieo mầm họa cho mình đấy.
– Vậy còn Trịnh Khải?
– Thì Khải còn làm gì được lúc này. Tuy ốm, nhưng cựu chúa còn như bức tường thành, ai dám động vào. Gì thì Trịnh Khải cũng là con trai đầu của cựu chúa. Thánh mẫu nên lấy lòng những đại thần trong phủ. Tỏ ra nhân hậu với Trịnh Khải. Ngôi chúa vững rồi thì Khải có muốn làm gì cũng khó.
Đặng Thị Huệ thấy Thùy Trung hầu răn đe cứng cỏi thế cũng chùn tay. Tuy nhiên Huệ lệnh tăng cường thêm lính ngày đêm canh giữ Trịnh Khải thật ngặt. Cấm người nhà, họ hàng và gia nhân Trịnh Khải đến thăm nom, tiếp tế. Trong lòng Huệ vẫn ngấm ngầm cảm thấy có điều gì đó làm thị lo sợ.
Dương Thị Ngọc Hoan không lạ gì sự tranh đoạt quyền bính gắn liền với âm mưu kết liễu đối thủ. Sớm muộn Đặng Thị Huệ sẽ giết Khải. Ngọc Hoan nhờ chị gái là Quận phu nhân của chúa Trịnh Doanh trước đây tìm gặp Hoàng Đình Bảo. Quận phu nhân quỳ xin Bảo hãy giữ lại tính mạng cho Khải. Huy Quận công vốn được Trịnh Doanh yêu mến gây dựng cho nên vẫn mang ơn. Hoàng Đình Bảo nói:
– Trình bẩm Quận phu nhân, việc tạm giam vương tử là lệnh của cựu chúa. Nhưng Quận phu nhân an lòng. Ở trong đó cũng thoải mái, an toàn, không ai dám động đến vương tử đâu.
Quận phu nhân khóc:
– Đặng Tuyên phi cho quân canh giữ ngặt nghèo lắm. Người thân thích và gia nhân đều không được tới gần.
– Hạ quan sẽ xem xét ngay. Trong lúc cựu chúa còn đang giận dữ, cứ để vương tử tạm trong đó. Hạ quan sẽ lựa lời thưa với cựu chúa.
Hoàng Đình Bảo thấy việc giam cầm Khải chặt chẽ quá thật. Bảo lệnh nới bớt lính canh, cho người nhà Trịnh Khải vào thăm. Lợi dụng việc đó, Gia Thự, Vĩnh Vũ cải dạng thành gia nhân nhiều lần đem tiền bạc vào cho Khải. Thầy trò mật bàn:
– Việc chúa thượng phế con trưởng lập con thứ làm mất lòng quần thần và dân chúng lắm. Binh lính cũng tỏ ý phản đối.
Trịnh Khải bảo:
– Phải hết sức chú ý, đừng để lọt tin tức như lần trước. Hai ngươi có cao kiến gì không?
– Lũ chúng tôi đã gom góp được kha khá tiền bạc. Sẽ đút lót cho lính canh để họ bảo vệ thế tử. Hiện giờ Trịnh Cán ốm lắm. Cựu chúa cũng ngày càng yếu, mệt. Tôi đồ thời gian của cựu chúa cũng không còn dài.
– Hôm trước ta ngủ mơ thấy nhà có đại tang. Vậy là trời vẫn có ý ủng hộ ta.
Các ngươi phải thật khẩn trương. Ở đây ta cũng để ý, lúc nào tiện sẽ thu phục bọn coi tù.
– Thế tử phải hết sức đề phòng. Tôi nghe nói Đặng Thị Huệ muốn sai người hại ngài.
– Có việc ấy à?
– Tên gia nhân bên nhà Thùy Trung hầu lộ ra.
– Tạ Danh Thùy cũng theo con mụ đó ư?
– Không. Thùy Trung hầu thuyết phục bà ta bỏ ý định ấy. Nhưng lòng dạ đàn bà khó đoán. Ngài chớ khinh xuất.
– Được. Món nợ máu với con mụ ấy cứ tạm để đó. Việc canh giữ ta gần đây cũng nới lỏng các ngươi mới được vào thăm.
– Đấy là do thánh mẫu và Quận phu nhân kêu xin với Quận Huy. Hoàng Đình Bảo nể tình tiên vương mà dễ dãi cho hơn.
Trịnh Khải trầm ngâm rồi dặn lại hai tay chân thân tín:
– Việc chuẩn bị, các ngươi phải hết sức kín miệng, chỉ bàn với ai thật sự tin cẩn thôi.
– Thế tử an tâm. Đã có bài học xương máu lần trước. Quyết không để lặp lại.
Trịnh Khải nằm trong trại giam nhưng vẫn bàn bạc chỉ huy được đám tả hữu thân tín bên ngoài. Gia Thự và Vĩnh Vũ nhận mật thư lập ra nhóm điều hành. Hương Châm cầm đầu quân cấm vệ được mời tham gia. Vĩnh Vũ cho người lên Sơn Tây, sang Kinh Bắc gặp những người có lòng phò trợ Khải. Trong kinh thành ai muốn tôn lập Trịnh Khải lên ngôi chúa cũng được kín đáo cho xem mật thư. Lính canh tù do nhận nhiều tiền bạc của Trịnh Khải nên làm ngơ mọi chuyện. Đặng Thị Huệ vẫn ủ mưu giết Trịnh Khải nhưng bệnh tình của Trịnh Sâm ngày càng nặng. Trịnh Cán cũng ốm lên ốm xuống. Đặng Thị Huệ kéo rèm nhiếp chính, nhiều khi thấy nhược nhã.
Ngày mười ba tháng chín năm Nhâm Dần (1782), Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm qua đời. Hưởng dương bốn mươi tư tuổi. Ngôi chúa truyền cho Trịnh Cán vừa mới tròn tháng. Đặng Thị Huệ triệu Hoàng Đình Bảo vào phủ. Hai người bàn với nhau việc canh phòng, lo tang lễ. Tin chúa Trịnh Sâm mất chưa được loang rộng. Nhưng chuyện lớn như thế không kín được lâu. Đám Gia Thự, Vĩnh Vũ, Hương Châm hẹn nhau họp gấp ở chùa Khán Sơn. Phân công mọi việc và hẹn giờ khởi sự. Số người ủng hộ Trịnh Khải tuy đông, song chỉ huy lại không thống nhất. Đám cấm quân Thanh, Nghệ phải nằm im từ lần thất bại trước hung hăng bảo cứ thế mà ào vào. Viên cựu thần Viên Ngoại lang Bật Trực thấy sự ô hợp, hung hăng của đám cấm quân chỉ biết dùng sức mạnh, sợ không phải là đối thủ của Huy Quận công, Bật Trực bảo:
– Tôi nghĩ nhà chúa tuy đang lúc tang gia bối rối, nhưng quân đội do Quận Huy nắm giữ lâu nay không coi thường được. Vì thế cần có một người đứng ra cầm cờ, thống nhất hiệu lệnh. Mạnh ai ấy làm dễ hỏng việc.
Hương Châm ngông ngược:
– Cái đám cỏ rác ấy đáng gì mà phải sợ thế.
Một người hỏi Bật Trực:
– Vậy ông có cao kiến gì chăng?
Bật Trực khi ấy đang là người trong cửa Quốc cữu Viêm Quận công Dương Khuông, em trai Dương Thị Ngọc Hoan. Ông ta muốn nhân dịp này lập công với Trịnh Khải. Bật Trực nói:
– Theo tôi, chúng ta cần phải xin mật chỉ của Dương thánh mẫu.
– Sao phải lôi thôi thế?
Bật Trực giải thích:
– Quận Huy dẫu sao vẫn đang là người thống lĩnh quân đội triều đình. Chúng ta xông vào phủ chúa trong lúc tang trở, quận Huy lấy cớ phao lên ta làm loạn phá tang lễ chúa mọi người sẽ căm ghét ta.
– Vậy có mật chỉ thánh mẫu thì không phải làm loạn à?
– Cũng là đề phòng Quận Huy thôi. Nếu chẳng may có việc gì sơ sảy thì chúng ta làm việc này là theo thánh chỉ chứ không phải tự tiện.
– Ông nói thế cũng phải, nhưng ai ở đây ai có thể vào Huỳnh cung mà xin mật chỉ?
Bật Trực nói ngay:
– Việc ấy để tôi lo. Nhờ Viêm Quận công nói với Dương thánh mẫu thì sẽ nhanh và kín đáo.
Hương Châm nóng ruột hỏi:
– Thế là nhất trí nhé. Còn người cầm chịch chỉ huy là ai?
Vĩnh Vũ tiến cử:
– Tôi thấy việc này chỉ huy là ngài Hương Châm. Phó chỉ huy là ngài Gia Thự. Mọi người thấy sao?
– Đồng ý. Ngay khi thánh mẫu có lệnh ta sẽ tiến hành.
Bật Trực về nói lại với Viêm Quận công và nhờ ngài bẩm lên thánh mẫu. Viêm quốc cữu cao tuổi rồi nghe thế tỏ ra băn khoăn:
– Các người bàn nhau làm chuyện động trời mà toàn một lũ võ biền hung hăng thế ta lấy làm lo lắm.
Bật Trực thưa:
– Họ định liệu từ lâu rồi. Giờ mọi chuyện đã đâu vào đấy. Ngăn lại không được nữa. Quốc cữu kín đáo giúp một tay, cũng là giúp chỉnh đốn lại ngôi chúa vững vàng.
– Ta xuất hiện ở Huỳnh cung lúc này khó lọt qua mắt Đặng Thị Huệ và Quận Huy. Vậy để ta gọi đứa cháu là Dương Kiếm đang trông coi việc ra vào vương phủ may ra mới thuận.
Dương Kiếm còn nhát hơn Viêm Quận công. Mới nghe Hương Châm nói mặt hắn tái dại. Hương Châm nói dối Kiếm:
– Đó là ý chỉ của thánh mẫu. Giờ ông chỉ việc vào lấy đem ra cho chúng tôi thôi.
Nghe thế Dương Kiếm lập bập:
– Tôi có thể vào Huỳnh cung, nhưng thân phận tôi không được nói với thánh mẫu những chuyện như thế.
Bật Trực bảo:
– Được, ta sẽ đi cùng ngươi. Ta sẽ bẩm với thánh mẫu, ngươi không can hệ gì.
– Vậy thì được.
Hương Châm thấy Dương Kiếm tỏ ra quá nhát, sợ lộ chuyện, Châm kéo Kiếm ra một chỗ gằn giọng:
– Việc này thành thì ông góp công to. Nhưng nhớ dán kín miệng vào. Hở ra bất cứ với ai thì không phải chỉ mình ông bay đầu mà cả nhà ông cũng chết theo.
Dương Kiếm co rúm:
– Vâng, vâng. Tôi sẽ sống để dạ chết mang theo.
Đặng Thị Huệ, Hoàng Đình Bảo không biết gì động thái của phe Trịnh Khải. Cả vương phủ bận lo tang lễ Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm. Trịnh Cán ốm quá không đứng chủ tang được. Dương Thị Ngọc Hoan cho người đến nói với quận Huy:
– Tân chúa ốm quá, mọi việc trong nước bê trệ. Lòng người tỏ ra không yên. Xin tướng quân lấy xã tắc làm trọng, tạm đưa thế tử lên nhiếp chính, lo hậu sự cho tiên vương chu toàn. Khi nào tân chúa khỏe mạnh, lớn khôn thêm thì lại xin trả lại ngôi, quyết lui về làm đạo tôi chứ không cố vị.
Hoàng Đình Bảo nghe thế, biết cái thâm ý của Dương thái phi:
– Dương thánh mẫu cho ý chỉ thế khiến tôi khó nghĩ quá. Tôi hưởng ơn sâu nhà chúa lẽ nào không nghĩ đến an nguy xã tắc. Nhưng tôi đã nhận cố mệnh của tiên vương. Nay tử cung (6) còn đang nằm ở đây mà đã làm trái cố mệnh thì tôi không dám. Xin nhờ ngài bẩm lại với thánh mẫu như thế. Để công việc hậu sự cho tiên vương xong rồi liều liệu tính.
– Vậy thì ngài cũng nên lưu tâm ý thánh mẫu cho người yên lòng.
– Vâng. Tôi nghĩ tiên vương chỉ có hai con trai. Nếu tân vương do bệnh tình mà không đảm đương được thì ngôi trừ nhị (7) ấy của ai ngoài vương tử. Xã tắc lúc ấy là của vương tử. Mà việc kế nghiệp như thế là chính đáng, đường hoàng việc gì vội như cướp trong lúc tang gia bối rối này.
Người của Dương thái phi chưa chịu lui. Ông ta nói thêm:
– Hiện thế tử đang bị giam cầm trong ngục, cha chết cũng không biết tin. Thánh mẫu xin ngài cho thế tử vào phủ viếng cha cho tròn đạo hiếu làm con.
– Việc này để tôi bẩm trình lên chính cung. Sự việc vừa rồi đang còn gây hận tức cho quần thần. Phải rất cẩn thận kẻo náo loạn trong đại tang thì tội càng to. Sợ khó bảo toàn tính mạng cho vương tử.
Quận Huy Hoàng Đình Bảo nói lại việc đó với tuyên phi Đặng Thị Huệ. Huệ không chấp thuận cho Trịnh Khải được vào phủ viếng cha. Huệ gằn giọng:
– Bà ta muốn nhân đại tang cướp lại ngôi cho con đây mà. Ngài phải hết sức cẩn thận đề phòng đấy.
Hoàng Đình Bảo hứa:
– Chính cung cứ an lòng. Thuốc men cho chúa khỏe mạnh, lo tang lễ tiên vương chu đáo, thiên hạ nhìn vào cũng an tâm thấy là chúa biết việc dù còn nhỏ tuổi.
Sau tang lễ Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm ở phủ chúa, di hài đưa về Thanh Hoa an táng tại lăng Thịnh Phúc. Cúng bách nhật do Trịnh Cán thực hiện hàng ngày ở vương phủ. Hôm ấy, đang lễ cúng thì quân Trịnh Khải ầm ầm xông vào. Hoàng Đình Bảo choáng váng. Không ngờ chúng đông và hung tợn thế. Huy Quận công Hoàng Đình Bảo, Đặng Thị Huệ cùng tay chân thân tín bị bắt. Trịnh Cán bị giam lỏng trong Huỳnh cung. Đám quân Thanh, Nghệ lùng tìm Nguyễn Hữu Chỉnh. Hương Châm vẫn cho rằng Chỉnh là kẻ tố giác lần đảo chính trước.
Ngay hôm sau Trịnh Khải dâng tấu lên vua Lê Hiển Tông xin phong vương. Vua Lê Hiển Tông cứ theo tờ khải của phủ chúa mà làm theo. Khải cùng tả hữu vào cung Vạn Thọ lạy yết nhận phong. Trịnh Khải lên ngôi chúa, tước Đoan Nam vương Trịnh Tông.
…
Huy quận công Hoàng Đình Bảo, tuyên phi Đặng Thị Huệ cùng một số đại thần trong phủ chúa bị đem ra hạch tội. Hoàng Đình Bảo và người em trai bị chém đầu. Trịnh Cán ốm quá không phải ở tù. Trịnh Tông cử thái y chăm sóc thuốc men chu đáo. Tông sai viên tham tụng Phan Lê Phiên làm một tờ khải dâng vua Lê kể rõ mọi điều từ việc bỏ trưởng, lập thứ. Giết hại công thần. Trịnh Cán còn nhỏ lại ốm đau, bị Đặng Thị Huệ và Hoàng Đình bảo sai khiến. Tiên vương vì quá nghe lời Huệ, Bảo mà làm chuyện phế lập… Vì thế tha cho Trịnh Cán tội chết. Cán ký vào tờ xin từ bỏ tước vương, xuống một bậc là Cung Quốc công. Nhưng do bệnh tình, Trịnh Cán cũng chẳng sống được bao lâu. Tháng mười một năm đó Trịnh Cán chết. Những ai giúp Trịnh Tông đều được ban thưởng lớn. Đội cấm quân người Thanh, Nghệ do Hương Châm chỉ huy được chúa sủng ái. Chúng nắm quyền bảo vệ cả cung vua, phủ chúa.
Trịnh tông ra lệnh giam tuyên phi Đặng Thị Huệ vào ngục. Nhớ âm mưu định giết Khải của Huệ trước đây, vài ngày Dương thái phi lại cho gọi Huệ đến hành hạ đủ điều. Bà ta bắt Huệ phải quỳ lạy. Đặng Thị Huệ nhất định không quỳ. Mỗi lần như thế, bọn tay chân Dương thái phi đánh đập Huệ không nương tay. Đám thị nữ nắm tóc Huệ mà đập đầu xuống đất. Máu chảy tràn mặt. Hình như đòn thù này Đặng Thị Huệ phải trả không chỉ cho việc xúi bẩy Trịnh Sâm phế trưởng lập thứ. Thẳm sâu trong đó còn là đòn ghen của đàn bà với đàn bà. Dương thái phi quyết bắt Huệ phải nhận đủ. Mấy tháng trời Đặng Thị Huệ bị hành hạ. Thân thể tơi tả nhưng quyết không nói một lời. Không chịu lạy một lần. Mọi tội lỗi mà Dương thái phi gán cho, Huệ cũng không hé răng cãi một câu.
Thời gian ấy ở lăng chúa Trịnh Sâm trong Thanh Hoa liên tiếp xảy ra điềm gở. Bao nhiêu đồ thờ cúng bằng vàng, bạc, đồng hay gỗ tự nhiên đen xỉn lại hoặc mủn hết. Để nguyên thì còn hình hài. Nhưng động đến là nát vụn. Cứ vài hôm đám rắn rết ở đâu lại bò vào nằm vắt đống trên kệ thờ… Viên quản tế sợ quá dâng thư cấp báo lên phủ chúa. Dương thái phi cho gọi thầy cúng đến hỏi:
– Trong Thanh Hoa báo ra cái sự không hay nơi lăng tiên vương? Ta lo lắng quá, ngươi xem giúp ta nên làm thế nào?
Thầy cúng thưa:
– Thánh mẫu chuẩn bị lễ vật. Chúa thượng và thánh mẫu dọn mình sạch sẽ, đứng chủ lễ. Tôi sẽ khấn mời “tiên vương” về. Lúc ấy thánh mẫu bẩm ngài cho biết sao lại có những điềm không hay ấy.
Dương thái phi nghe theo. Bà nói với chúa Trịnh Tông ăn chay, dọn thân thể sạch sẽ. Ngày gọi hồn, tiên vương nhập vào thầy cúng phán: “Ta chết chưa đầy bách nhật mà mẹ con ngươi làm chuyện đảo điên, vô đạo”. Thái phi và Trịnh Tông tái mặt lạy như tế sao: “Bẩm chúa thượng. Xin chúa thượng cho con biết tội để con sửa”. Giọng tiên vương từ miệng thầy cúng phát ra nghe như giọng cựu chúa, làm mẹ con Trịnh Tông và những người dự lễ càng xanh xám mặt mày: “Cán yểu mệnh, ốm đau thì ngôi chúa là của ngươi sao mà phải làm chuyện vô đạo cướp lấy. Ái khanh Tuyên phi của ta ở ngôi chính cung, nay sao các ngươi là bề dưới mà dám hành hạ đủ điều như thế, khiến ta phải đau lòng…”. Dương thái phi và Đoan Nam vương Trịnh Tông khóc, lạy xin tha tội và hứa sẽ không ngược đãi Đặng Thị Huệ nữa.
Sau hôm gọi hồn ấy, Trịnh Tông phong Đặng Thị Huệ chức Thị nội cung tần. Bắt Huệ vào Thanh Hoa hương khói tiên vương. Đến ngày đoạn tang, Đặng Thị Huệ uống thuốc độc chết theo Trịnh Sâm. Mấy tháng trước lúc Trịnh Sâm sắp mất, Đặng Thị Huệ đã có lần khóc xin được chết theo chúa. Trịnh Sâm khuyên hãy sống vì con. Trịnh Cán còn bé quá. Nhưng ngài cũng dặn riêng Trịnh Kiều: “Nếu Tuyên phi vì quá thương nhớ ta mà quyên sinh theo thì cho táng nàng cạnh ta trong lăng Thịnh Phúc”. Nay Trịnh Tông không cho. Tông lệnh quan trấn thủ Thanh Hoa an táng Đặng Thị Huệ theo lễ cung nhân. Mộ Đặng Thị Huệ nằm lẻ loi, cô quạnh khá xa lăng chúa Trịnh Sâm. Vậy là cuộc đời của một hồng nhan kết thúc thật buồn. Năm ấy Đặng Thị Huệ mới ngoài hai mươi tuổi.
Củng cố xong binh quyền, Trịnh Tông ra mặt o ép vua Lê Hiển Tông còn hơn cả thời Trịnh Sâm. Các đại thần chia hai phe. Kẻ phò vua người theo chúa. Mâu thuẫn trong cung đình Lê – Trịnh ngày càng gay gắt.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 7. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
6- Tử cung: Thi hài vua, chúa vừa chết còn quàn đó chưa chôn.
7- Trừ nhị: ngôi thế tử, thái tử thứ hai được kế tiếp nối ngôi.