CHƯƠNG 42: CÀN LONG “THẬP BẠI LÃO NHÂN” QUANG TRUNG TRẢI CHIẾU CHO GIẶC VỀ NƯỚC

Vua Quang Trung gọi quân sư Ngô Thì Nhậm vào điện Kính Thiên. Ngài nói với Nhậm:

– Trận đại bại này khiến Càn Long cay cú lắm. Là một nước to mạnh như thế, trận thua ngay trước lễ bát tuần đại khánh làm hắn bẽ mặt với chư hầu. Ta sợ rằng Càn Long có thể cho quân sang báo thù.

Ngô Thì Nhậm thưa:

– Bẩm hoàng thượng. Thần cũng đã nghĩ đến điều đó. Theo thần trong lúc mọi chuyện còn có thể, ta nên vỗ về lòng tự ái của Càn Long.

– Quân sư có kế sách gì không. Hết sức tránh để đất nước lại lâm vào cảnh loạn lạc. Dân tình phải đổ thêm máu.

– Các triều đại trước, cha ông ta sau khi thắng giặc phương bắc đều lấy sự nhún nhường giữ lễ mà đất nước được yên hàn. Dân tình tránh được nạn binh đao. Thắng giặc là công lớn nhưng giữ được nước, đem lại thanh bình cho muôn dân mới là võ công muôn đời ạ.

– Vậy việc cần làm bây giờ là gì?

– Bẩm hoàng thượng, nhân lúc Càn Long đang phân vân ta cấp lương thực, quần áo cho mấy vạn tên lính bị bắt. Viết thư nói về việc không hay vừa qua và đưa chúng lên biên giới trao trả cho nhà Thanh.

– Đúng rồi. Việc này cần làm gấp. Ngoài quân sư ra không ai khéo hơn. Khanh thảo cho trẫm thư gửi Càn Long, chuyển cho Phúc Khang An.

– Bệ hạ anh minh. Xin bệ hạ cho ý chỉ nên viết thế nào.

Vua Quang Trung ngẫm ngợi rồi bảo:

– Tuy mình là người thắng trận, nhưng đừng tỏ ra vui mừng. Theo ta, khanh viết ý như thế… như thế…

Ngô Thì Nhậm lĩnh mệnh, thảo một bức thư lấy danh nghĩa vua Quang Trung nước Tây Sơn gửi Càn Long hoàng đế Mãn Thanh:“…Nhà Tây Sơn chúng tôi từ trước tới nay không có ý cướp đất, cướp dân của nhà Lê. Nhưng vận số nhà Lê đã đến hồi lụn bại. Nội bộ tranh đoạt chém giết nhau, Tây Sơn chúng tôi mấy lần đem quân ra dẹp loạn dựng lại cái nước ấy. Trả lại ngôi cho, mà vua Lê cũng không giữ được. Thể theo lòng trời mách bảo và ý nguyện của muôn dân, Nguyễn Huệ tôi bố cáo trời đất lên ngôi vua lấy hiệu Quang Trung. Cũng đã muốn dâng biểu lên thiên triều kính báo và xin hoàng đế Đại Thanh phong vương. Nhưng đúng lúc Tôn Sĩ Nghị đem quân vào chiếm Đông Kinh. Dù xa xôi nhưng nhà Tây Sơn chúng tôi vẫn một lòng kính thuận thiên triều, lòng lúc nào cũng hướng về thiên quốc muốn được thánh thượng biết tới và che chở cho. Vừa rồi nước tôi gặp phải cơn loạn lạc. Tin tức đồn thổi vống lên về sức mạnh của Tây Sơn. Quân thiên triều nhất thời hoảng loạn tự bỏ chạy dẫm đạp lên nhau mà thiệt thân. Tôn Sĩ Nghị lại cho chặt cầu qua sông khiến mấy ngàn người ngã xuống nước, níu nhau mà chết. Nhà Tây Sơn chúng tôi ra đến nơi thì sự thể đã vậy. Hiện đã cho kiểm điểm còn tới hơn năm vạn tướng sĩ thiên triều mắc kẹt. Tôi chu cấp lương thực, quần áo, vật dụng đầy đủ. Tuyệt không dám ngược đãi gì. Nay chúng tôi muốn đưa số tướng, lính này cùng sổ bộ ghi rõ quê quán, số hiệu trong quân của họ lên biên giới trả lại cho quý quốc. Chúng tôi thực tâm mong thánh thượng thiên triều hiểu cho cái lòng nước nhỏ muốn thờ nước lớn, đâu dám tự mình gây cuộc binh đao. Nay trải chiếu hoa tiễn quân thiên triều về nước. Ngày đêm nóng lòng ngóng đợi sự ban phong của thánh thượng”.

Lời lẽ trong thư cực kỳ mềm mỏng. Ý tứ hết sức nhu thuận. Nhưng đọc kỹ thấy sự cứng cỏi, cương cường. Thái độ chủ động của người thắng trận “trải chiếu hoa” cho lính bại trận về nước. Trong thư Ngô Thì Nhậm còn ngầm yêu cầu không khoan nhượng là hoàng đế Đại Thanh phải thừa nhận quyền tự chủ và độc lập của Đại Việt. Điều đó thể hiện trong việc xin phong vương cho hoàng đế Quang Trung. Đó là đòi hỏi xưa nay chưa từng có trong bang giao với một kẻ to lớn, tham lam và hiểm ác như triều đình Mãn Thanh. Nhất là lúc chúng vừa bại trận. Lòng thù hận và nỗi tự ái xấu hổ đang còn ngùn ngụt. Hoàng đế Quang Trung đọc thư Ngô Thì Nhậm viết, tỏ ra rất hài lòng. Ngài nói:

– Đòn này còn đau hơn trận đại bại vừa rồi. Nó là miếng “gân gà” mà Càn Long sẽ phải ngậm đấy. Tuy nhiên chỉ gửi thư thì Phúc Khang An cũng chưa dễ bị thuyết phục. Có lẽ khanh phải trực tiếp sang Quảng Tây một chuyến giúp trẫm.

– Bẩm hoàng thượng, ta cứ cho người cầm thư sang cho Phúc Khang An trước xem ý hắn thế nào. Nếu Phúc Khang An viết trả lời thì việc coi như xong. Lúc ấy thần sẽ lập một đoàn phái bộ sang thương thảo với chúng.

Quang Trung chuẩn tấu. Ngô Thì Nhậm cho người đem thư sang Quảng Tây. Không lâu sau, Nhậm nhận được thư phúc đáp của tổng đốc Lưỡng Quảng Phúc Khang An. Trong thư, ý tứ của Phúc Khang An có vẻ thuận. Vua Quang Trung nói với Ngô Thì Nhậm:

– Đọc thư của An, ta đoán Càn Long cũng sẽ bỏ nhà Lê thôi. Việc báo thù chắc khó xảy ra nữa, nhưng bọn chúng sẽ bầy ra nhiều trò thâm hiểm. Ta không thạo việc này. Khanh và các văn thần hãy hết sức đề phòng.

– Tâu bệ hạ, như hôm trước thần đã bẩm báo, Phúc Khang An cùng với Hòa Thân là hai đại thần gốc Mãn Châu với Càn Long. Tiếng nói của họ tác động rất lớn tới các quyết định của hoàng đế Đại Thanh. Phúc Khang An mách ta nên cho người đem vàng bạc, vật phẩm quý sang Yên Kinh đút lót cho Hòa Thân. Cả Phúc Khang An và Hòa Thân nói thì Càn Long sẽ nghe theo.

– Việc đó theo ta không khó gì. Khanh cho người sang nhờ Hòa Thân. Cả Phúc Khang An nữa. Mục đích là ngăn Càn Long xuất binh báo thù. Còn chuyện phong vương, trước sau hoàng đế nhà Thanh cũng phải thuận.

– Bệ hạ cho phép thế, hạ thần xin hết sức hết lòng cùng các danh thần võ tướng thực hiện ý chỉ của bệ hạ.

Tin Tôn Sĩ Nghị bại trận truyền về Yên Kinh làm kinh thành nháo nhác. Đại tổng quản Hòa Thân, kẻ nâng đỡ Tôn Sĩ Nghị toát mồ hôi nghĩ cách giảm nhẹ tội cho Nghị. Vua Càn Long giận tím mặt. Hai vỉa má nghiến trèo trẹo. Hòa Thân là người kề cận bên Càn Long mấy chục năm chưa thấy nhà vua uất ức thế bao giờ. Hòa Thân cũng không dám nhâng nháo như mọi ngày. Là người bảo trợ cho Tôn Sĩ Nghị, hắn cũng lo cho chính bản thân mình. Buổi triều kiến, các đại quan quỳ mọp dưới bệ rồng. Mặt ai cũng tái xanh tái xám. Hoàng đế Càn Long đứng quay lưng lại phía quần thần. Tay cầm chiếc quạt hoàng long hết tở ra lại cụp vào. Phải lâu lắm mới thấy hình như bên trong làn áo hoàng bào làn hơi chuyển động từ trên vai xuống. Tiếng thở rất nhẹ của Càn Long như cất khỏi lồng ngực mấy chục đại thần nỗi nghẹn thở. Là một kẻ quyền biến và nham hiểm bậc thầy, Càn Long làm như không có chuyện gì xảy ra:

– Các khanh bình thân.

Cũng như mọi lần dự lễ triều kiến, Hòa Thân phủi tay áo, quỳ tâu:

– Tuân lệnh hoàng thượng, Nội các đại thần Phúc Khang An, Tổng đốc Lưỡng Quảng đi thị sát tình hình An Nam đã có thư về triều. Kính bẩm tấu lên thánh thượng.

Phúc Khang An là người gốc Mãn Châu. Cha của An lập nhiều công với triều đình nhà Thanh từ thời Khang Hy, được phong chức lớn. Nhờ bóng cha, Phúc Khang An rất được Càn Long tin dùng. Tôn Sĩ Nghị cầm ba chục vạn binh trong lần xuất quân lớn thứ mười của Càn Long bị đại bại. Danh tiếng nhà Đại Thanh bị bôi nhọ. Ước mơ “Thập toàn võ công” của Càn Long bị phá hỏng. Hoàng đế Đại Thanh cay đắng. Trong lòng Càn Long nung nấu ý định bắt Nguyễn Huệ phải trả giá. Nhưng muốn đem quân đánh báo thù Đại Việt, phải biết rõ thực hư sức mạnh nhà Tây Sơn và nguyên nhân thất bại vừa rồi của Tôn Sĩ Nghị. Càn Long cử Phúc Khang An thị sát việc thua trận bẩm báo trung thực mọi việc. Trong lần xuất quân này, Phúc Khang An được giao việc coi sóc cung ứng hậu cần, quân bị. An đã làm tốt việc đó. Các bộ tướng dưới quyền Phúc Khang An đã tiếp ứng cho đại quân của Tôn Sĩ Nghị mọi thứ. Ngay sau khi Tôn Sĩ Nghị chiếm được Đông Kinh, vua Càn Long đã có lời khen và ghi công.

Tôn Sĩ Nghị ôm đầu máu chạy về Quảng Tây, Phúc Khang An đang đón tết Kỷ Dậu ở Quảng Đông. Nhận chiếu chỉ vua Càn Long, An vội vã tới Quảng Tây. Trong lệnh Phúc Khang An phải điều tra rõ vì sao dẫn đến thất bại vừa rồi. Càn Long muốn Phúc Khang An bẩm báo đúng những gì đã xảy ra. Càn Long không tin lời Tôn Sĩ Nghị và cả Hòa Thân trong việc này. Phúc Khang An đến Quảng Tây gặp Tôn Sĩ Nghị. Không cần hỏi cũng biết sự suy sụp, xấu hổ và hoảng loạn của Nghị. Nghe các tướng bại trận kể lại, Phúc Khang An cũng kinh sợ trước tài năng quân sự của Quang Trụng – Nguyễn Huệ. Trong bụng Phúc Khang An không khỏi lo lắng. Với khí thế lúc này của nhà Tây Sơn, nếu hoàng đế Càn Long lại xuất quân sang báo thù không khéo còn thua đau hơn. Có khi chính Phúc Khang An phải cầm quân sang Đại Việt thì tai họa lớn cho hắn. Bài học ba lần quân Nguyên Mông đại bại bởi cái nước Đại Việt nhỏ bé mà cứng đầu này vẫn được nhắc tới trong các triều đại Trung Hoa. Làm thế nào để hai nước được hòa hiếu trở lại là mong muốn của Phúc Khang An. May quá mấy hôm sau, Tổng đốc Phúc Khang An nhận được thư của Nguyễn Huệ. Viên trưởng Mạc phủ Quảng Tây Du Hân nói với Phúc Khang An:

– Lời lẽ thư này hẳn là do viên văn thần hàng đầu đắt Bắc hà Ngô Thì Nhậm chắp bút.

Phúc Khang An bảo;

– Ta đọc cũng thấy hắn viết khéo lắm. Ít lời mà sáng rõ. Tuy nhún nhường tỏ vẻ sợ sệt, cung kính thiên triều nhưng rất cương cường, ẩn ý.

Du Hân thưa:

– Theo ngu ý tại hạ, quan lớn nên có thư trả lời ngay cho Nguyễn Huệ để nhanh chóng đón mấy vạn quân ta về. Việc trình bẩm lên thánh thượng còn phải mất tuần mất tháng. Nguyễn Huệ đã tỏ ra biết tội thì quan lớn cũng xin thánh thượng phong vương cho hắn. Hai nước xóa bỏ hận thù.

– Vậy còn vua quan nhà Lê. Lê Chiêu Thống vẫn đang ở Nam Ninh chờ quân ta sang giúp hắn phục quốc?

– Cái triều đình hèn đớn ấy bây giờ khác chi thứ xác sống. Theo tại hạ nhà Đại Thanh ta không nên giúp đỡ, bú mớm gì cho nó nữa.

Phúc Khang An trầm tư rồi nói với Du Hân:

– Hoàng thượng chắc rất nóng lòng chờ ta bẩm báo về. Vua đang phân vân lắm. Ta sẽ mau chóng gửi lời tâu bẩm lên thánh thượng. Ta cũng sẽ ngay bây giờ viết thư cho Nguyễn Huệ bảo hắn lo chu đáo cho quân sĩ ta về nước. Ngươi thu xếp việc đón họ.

– Tại hạ xin vâng mệnh.

– À mà ta thấy Tôn Thượng Hiến đang suy sụp lắm. Có hỏi ông ta bây giờ thì tâm trạng ấy cũng khó mà nói cho công tâm được.

– Vâng. Nguyên nhân dẫn đến bại trận thì đã rõ. Cái tội lớn nhất là coi thường quân địch. Chậm trễ trong hành binh. Thượng Hiến không tuân theo chỉ dụ của thánh thượng. Hoàng đế lệnh phải nghe xem lòng người Đại Việt có còn theo nhà Lê nữa không thì hãy đem quân sang giúp. Bây giờ đặt cả thánh thượng và triều đình vào cái thế khó xử.

Phúc Khang An là kẻ nhát gan. Trong lòng chỉ muốn hòa hiếu với Đại Việt cho yên chuyện. Trong lòng cũng thương Tôn Sĩ Nghị, An bảo Du Hân:

– Thôi Thượng Hiến cũng cao tuổi quá rồi. Sau trận này khó mà gượng dậy được. Cứ để ông ta nghỉ ngơi, chờ thánh thượng có chỉ dụ thế nào. Ngoài ngươi ra ở Lưỡng Quảng có viên văn thần nào hay chữ gọi hắn về đây ta cần.

– Có viên phán phủ tên Tô Vương đỗ tiến sĩ, kẻ hay chữ nhất Lưỡng Quảng này. Tại hạ sẽ cho gọi hắn đến ngay.

Tổng đốc Lưỡng Quảng Phúc Khang An nói ý mình với Tô Vương:

– Ta phục mệnh thánh thượng kinh lý phương Nam. Chiến trận đã qua rồi. Đó là cái phúc lớn cho người dân hai nước. Vùng đất Lưỡng Quảng nhờ đó cũng yên hàn. Nay chủ ý của ta muốn nói tốt về Nguyễn Huệ với thánh thượng. Xin vua chấp thuận để Huệ cai quản nước An Nam thay nhà Lê. Trong triều đình Tây Sơn, có viên văn thần rất tài năng là Ngô Thì Nhậm. Hắn chuyên lo về văn thư, chiếu biểu cho Nguyễn Huệ. Ngươi là danh sĩ ở đây hãy đem cái văn hay chữ tốt ra viết thư cho Nhậm bảo hắn hối thúc Nguyễn Huệ có biểu gấp việc xin phong vương. Ta ở đây làm tay trong tâu lên thánh thượng thuận cho hai nước giảng hòa, nối kết hữu hảo.

Biết rõ ý định của Phúc Khang An, vua Quang Trung thấy việc Bắc hà vậy là tạm ổn. Nhưng trong nam chưa làm vua yên lòng. Ngài triệu các văn thần, võ tướng căn dặn:

– Ta lên ngôi chí tôn chưa được ba ngày thì phải lên mình ngựa đuổi giặc Thanh. Công việc triều chính bộn bề dở dang còn đợi đấy. Trong Nam Nguyễn Phúc Ánh lợi dụng giặc Mãn Thanh sang, lại đem quân quấy phá. Vừa rồi Nguyễn Ánh còn cho chở mấy chục thuyền gạo ra giúp Tôn Sĩ Nghị. Ta căm giận lắm. Nguyễn Phúc Ánh cũng một giuộc với Lê Chiêu Thống. Nay ta phải vào Phú Xuân. Việc cai quản Bắc hà giao lại cho các khanh. Quân sự Phan Văn Lân và Ngô Văn Sở đảm nhiệm. Việc quan trọng nhất lúc này là bang giao với triều đình Mãn Thanh ta giao cho quân sư Ngô Thì Nhậm, tiến sĩ Phạn Huy Ích và tiến sĩ Vũ Huy Tấn. Vẫn như trước đây, các khanh được toàn quyền xử trí. Nên bàn bạc với nhau. Chỉ việc lớn can hệ đến an nguy xã tắc mới cần bẩm báo với ta.

Quần thần sụp lạy:

– Chúng thần xin hết lòng phụng mệnh.

Vâng mệnh vua Quang Trung, Ngô Thì Nhậm làm trưởng đoàn đàm phán. Nhậm cử tiến sĩ Vũ Huy Tấn làm phó đoàn. Đi cùng có Phan Huy Ích, Đoàn Nguyễn Tuấn, Ninh Tốn. Sứ bộ Tây Sơn mất một thời gian dài đấu trí căng thẳng với tổng đốc Lưỡng Quảng Phúc Khang An và viên chỉ huy quân đội, Thống lý biên vụ Quảng Tây Thang Hùng Nghiệp. Cuối cùng Ngô Thì Nhậm và sứ bộ đạt được sự chấp thuận của Phúc Khang An về việc chấm dứt chiến tranh. Nhà Tây Sơn thả tù binh và xin phong vương cho vua Quang Trung – Nguyễn Huệ. Nhưng sau chuyến đi của Ngô Thì Nhậm, đúng như vua Quang Trung dự đoán, Phúc Khang An và Thang Hùng Nghiệp còn giở không biết bao nhiêu trò thâm hiểm bắt vua Quang Trung phải thực hiện. Ngô Thì Nhậm thấy không cần bẩm báo lên Quang Trung. Nhậm cử tiến sĩ Vũ Huy Tấn làm chánh phái bộ tiếp tục các cuộc thảo luận với Phúc Khang An. Bẩy lần sang Quảng Tây kiên trì đấu lý và thuyết phục, sứ bộ Tây Sơn mới khiến Phúc Khang An và Thang Hùng Nghiệp chấp thuận hầu hết các yêu sách đã nêu ra.

Tổng đốc Lưỡng Quảng Phúc Khang An bẩm báo rất có lợi cho Quang Trung lên Càn Long. Những gì Phúc Khang An tấu trình được đại Tổng quản Hòa Thân đế theo ủng hộ. Vua Đại Thanh không biết cả hai viên đại thần tâm phúc của ông đã nhận rất nhiều vàng bạc của nhà Tây Sơn. Hòa Thân, Phúc Khang An nói vống lên sức mạnh của quân đội Tây Sơn. Tài cầm quân bách chiến bách thắng của Quang Trung – Nguyễn Huệ. Họ khuyên Càn Long nên chấp thuận sống hòa bình với Đại Việt và phong vương cho Quang Trung thay thế nhà Lê trị vì An Nam. Càn Long chuẩn tấu.

Bản tấu của Phúc Khang An và Hòa Thân mở cho Càn Long một lối thoát. Thực lòng Càn Long vừa cay cú vừa lo sợ. Thanh thế của nhà Tây Sơn và thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ không phải chuyện đồn thổi. Nếu đem quân báo thù trong lúc tâm trạng tướng sĩ hoảng loạn thế này, có thể thua đau hơn. Vậy thì mặt mũi đâu nhìn các nước chư hầu? Vậy thì uy danh nhà Đại Thanh còn gì? Vua Càn Long nghe theo Phúc Khang An và Hòa Thân là khôn ngoan nhất. Chỉ có điều Càn Long không biết Hòa Thân đã vô cùng lo lắng vì đã nâng đỡ, nói tốt, tiến cử Tôn Sĩ Nghị. Nay Nghị mang tội lớn, nếu Càn Long xét tới thì không chỉ Tôn Sĩ Nghị bay đầu mà Hòa Thân cũng phải chịu trách nhiệm. Còn Phúc Khang An gỡ bỏ được nỗi lo. Nếu lại động binh rất có thể Phúc Khang An phải cầm quân sang đối đầu với nhà Tây Sơn. Chỉ mới nghĩ thế thôi mà Phúc Khang An đã toát mồ hôi hột.

Vậy là lần xuất quân duy nhất của triều đại Mãn Thanh xuân năm Kỷ Dậu, hòng khuất phục Đại Việt, trở thành trận đại bại nhanh nhất, thê thảm nhất, cay đắng nhất trong lịch sử chiến trận các triều đại phong kiến Trung Hoa. Nhưng nó rất nhanh chóng được triều đình Mãn Thanh tìm cách làm cho quên đi. Từ đó cho đến khi kết thúc chế độ phong kiến Trung Hoa, triều đình Mãn Thanh không bao giờ dám nhòm ngó tới mảnh đất Đại Việt nữa.

Đuổi xong giặc Thanh, Quang Trung – Nguyễn Huệ trở về Phú Xuân. Vua lệnh đẩy nhanh công việc xây dựng kinh đô mới ở phường Trường Yên, Nghệ An. Đặt tên là Phượng Hoàng Trung đô. Trong thời gian chờ đợi, thành Phú Xuân là nơi định đô của của triều đại Tây Sơn Thái tổ.

Thăng Long, Đông Kinh trở thành cố đô từ đấy!