CHƯƠNG 40: LĨNH THIÊN MỆNH NGUYỄN HUỆ LÊN NGÔI

Hành tung của giặc Mãn Thanh ở Đông Kinh dồn dập cấp báo về Phú Xuân. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mừng vì Tôn Sĩ Nghị bước đúng vào nơi ông muốn hắn bước vào. Sự chậm trễ động binh của Nghị cũng giúp cho Nguyễn Huệ thêm thời gian chuẩn bị. Trước Tết Kỷ Dậu (1789), Bắc Bình vương quyết định khởi binh ra Đông Kinh. Nội thần Lê Phụng thưa:

– Bẩm chúa công, giặc phạm bờ cõi, đuổi chúng là việc nước lửa. Nhưng danh cần chính. Giặc Thanh lấy cớ phò Lê tràn vào, lòng người càng dễ ly tán. Bắc Bình Vương hãy vì nghĩa lớn, lên ngôi chí tôn, ban hiệu lệnh, ân xá thiên hạ rồi hãy cất quân.

Các tướng đều sụp xuống:

– Bẩm chúa công đó là ý nguyện lâu nay của chúng thần và người dân khắp miền.

Nguyễn Huệ suy nghĩ một lúc lâu rồi hỏi tả hữu:

– Như vậy có gấp gáp quá không?

– Bẩm chúa công, nước ta hiện nay không có vua. Thái Đức hoàng đế đã thoái vị. Ngoài Bắc hà, Lê Chiêu Thống hàng giặc. Lòng dân đang ngóng đợi minh chủ. Bắc Bình vương gánh lấy mệnh trời, thế thiên hành đạo là trên hợp lòng trời, dưới vỗ yên dân. Chúa công giương ngọn cờ đại nghĩa chống ngoại xâm. Muôn dân sẽ có đích để theo. Trong quân hiệu lệnh rõ ràng, uy nghiêm. Lúc ấy mọi việc đều thuận.

Bắc Bình vương nhìn mọi người đang quỳ mọp nói:

– Lời các ông lúc này không thể làm khác được, ta chuẩn tấu.

Tiếng hô của quần thần vang vọng:

– Hoàng thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế!

Không khí hừng hực. Quan Nội thần Lê Phụng giao mọi người ai lo việc nấy.

Ngày hai mươi hai tháng mười một năm Mậu Thân, tại núi Bân Sơn, thể theo nguyện vọng của quần thần, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lập đàn tế trời đất, thần sông, thần núi lên ngôi chí tôn. Lấy hiệu Quang Trung (ánh sáng trung tâm) năm thứ nhất, triều đại Tây Sơn Thái tổ. Vua Quang Trung tấn phong công chúa Ngọc Hân làm Bắc Cung hoàng hậu, coi sóc việc trong cung. Lập người con trai trưởng Nguyễn Quang Toản làm thái tử. Phong tước, định việc cho các quan lại. Bố cáo đại xá thiên hạ. Chiếu lên ngôi có đoạn: “…Nước Việt ta từ đời Đinh, Lê, Lý, Trần gây dựng ra nước cho đến ngày nay, thánh minh dấy lên không phải là một họ, nhưng thịnh suy, dài ngắn, vận mệnh do trời, không phải sức người tạo ra được. Trước đây nhà Hậu Lê mất chính quyền, họ Trịnh và cựu Nguyễn chia bờ cõi. Hơn hai trăm năm nay, kỷ cương rối loạn, vua Lê chỉ là hư vị, cường thần tự ý vun trồng, giềng mối của trời đất một phen rơi xuống không nâng lên được, chưa có lúc nào hư hỏng quá như lúc này vậy. Vả lại mấy năm gần đây, nam – bắc gây việc binh đao, nhân dân rơi vào chốn bùn than. Trẫm hai lần gây dựng họ Lê, thế mà tự quân họ Lê không biết giữ xã tắc, bỏ nước đi bôn vong, sĩ dân Bắc hà không hướng về họ Lê, chỉ trông mong vào trẫm, về phần đại huynh ta có ý mỏi mệt, tình nguyện giữ một phủ Quy Nhơn, tự nhún xưng là Tây Sơn Vương, mấy nghìn dặm đất về phương nam thuộc hết về trẫm. Trẫm tự nghĩ tài đức không bằng người xưa, mà đất đai thì rộng, nhân dân thì nhiều, ngẫm nghĩ cách thống trị, lo ngay ngáy như dây cương mục điều khiển sáu ngựa.

Nay xem khí thần rất hệ trọng, ngôi trời thật khó khăn, trẫm chỉ lo không kham nổi. Nhưng ức triệu người trong bốn bể đều xúm quanh cả vào thân trẫm, đó là ý trời đã định, không phải do người làm ra. Trẫm nay ứng mệnh trời, thuận lòng người không thể khăng khăng cố giữ sự khiêm nhường. Trẫm chọn ngày 22 tháng 11 năm Mậu Thân lên ngôi thiên tử, đặt niên hiệu là Quang Trung năm đầu, truyền bảo cho trăm họ muôn dân phải tuân theo giáo lệnh của nhà vua. Nhân nghĩa, trung chính là đạo lớn của người, trẫm nay vâng theo mưu mô sáng suốt của vua thánh đời trước, lấy giáo hóa trị thiên hạ…”.

 Đêm đầu tiên sau lễ đăng quang, vua Quang Trung Nguyễn Huệ cùng Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân có giây phút bên nhau trên lầu ngắm dòng Hương Giang. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ rất ít thời gian bên người vợ yêu. Lên ngôi thiên tử ông càng ít có những khoảnh khắc riêng tư bên nàng. Nguyễn Huệ ôm Ngọc Hân trong lòng. Từ giây phút này, số phận, trách nhiệm của ông với dân với nước đã khác. Nặng nề vô cùng. Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân giờ cũng không còn là cô công chúa vô tư như ngày nào. Nàng phải ghé vai gánh sứ mệnh chẳng khác bậc đế vương. Nhìn dòng sông loáng bạc êm đềm ngoài xa kia, Nguyễn Huệ nhớ lại kỷ niệm ngày Ngọc Hân đến với ông. Người con gái Bắc hà phủ lên cuộc sống của ông một cảm giác tươi tắn, trong vắt hồn hậu của đồng quê. Ai cũng có trong mình cảm giác trong trẻo nguyên sơ của tuổi ấu thơ. Vậy mà từ lúc còn rất trẻ, Nguyễn Huệ phải dằn lại, giấu nó đi để lao vào các cuộc chinh chiến. Máu và nước mắt. Âm mưu và giả trá. Cả sự thù hận nhẫn tâm… tưởng như đã giết chết những kỷ niệm ấy trong ông. Vậy mà từ khi gặp Lê Ngọc Hân, nàng đã như trả lại cho ông cảm giác thơ thới, rất con người đó. Mỗi khi ôm nàng trong tay, sóng gió cuộc đời dịu hẳn. Nguyễn Huệ gạt được mọi toan tính triền miên lúc nào cũng bám trong đầu. Và hình như mỗi khi Nguyễn Huệ đứng trước những thử thách lớn. Phải quyết định những việc trọng đại, tâm sự với Ngọc Hân trong ông bình tâm, nhẹ lòng hơn nhiều. Huệ thầm thì :

– Ngọc Hân ơi. Ta sắp phải xa nàng. Việc quân ta đã thuộc. Nhưng triều đình vừa dựng, việc triều chính chưa có thời gian làm quen, sắp đặt. Nàng hiểu rõ những khó khăn, phức tạp ở nơi hậu cung hơn ta. Ta phải cậy nàng mọi việc nặng nề đó.

– Thần thiếp đội ơn bệ hạ đã hết lòng tin tưởng. Thiếp nghĩ triều đình tuy mới, nhưng cuộc sống thì cũng không khác trước là bao. Vì thế bệ hạ cứ yên lòng đánh giặc cứu lấy muôn dân.

Nguyễn Huệ chân thành:

– Nàng đã sống cả đời trong cung cấm, không xa lạ gì với những ganh ghét, tranh giành mưu mô xảo quyệt. Nhiều khi ta nghĩ đánh giặc có khi còn nhàn nhã hơn việc phải khu xử những mâu thuẫn trong nhà.

– Bệ hạ thật tinh tế và thương thiếp. Thần thiếp may mắn biết bao được nương bóng bậc quân vương như bệ hạ. Hạnh phúc biết bao khi có một người chồng như chàng.

– Ôi Ngọc Hân, nàng có biết không, lúc này đây ta đang nhớ lại những phút giây bên nàng ngày về thăm dinh Thiết Lâm. Lúc ấy chỉ có hai ta như hai đứa trẻ lạc trong nương dâu. Nàng chạy tung tăng với đôi chân trần. Vô tư lự, mặc sức hò hét, mơ mộng. Sao lúc này ta thèm được lặp lại giây phút ấy thế.

Ngọc Hân ôm ghì tấm thân to lớn, mạnh mẽ của chồng. Nàng không muốn giữ lễ nghi như với bậc quân vương. Nàng muốn được âu yếm gọi tên Huệ. Muốn xưng hô với chồng như một cặp phu thê dân dã:

– Bệ hạ, chàng ơi. Thiếp chỉ mong đêm nào cũng được nằm trong tay chàng như lúc này. Chàng có hiểu nỗi lòng của người vợ trẻ trước lúc người chồng yêu thương dấn thân vào nơi hòn tên, mũi giáo thế nào không. Mai đây khuê phòng hiu hắt, ôm con thơ, dõi theo bước chân chinh chiến. Ôi bệ hạ của thiếp. Chồng yêu của em. Chàng hãy mau mau về với mẹ con em.

Vậy là từ một chàng trai chân đất theo hai anh dựng nghiệp, mười chín năm sau, vào tuổi ba mươi sáu, Nguyễn Huệ đã lập nên một triều đại tuy ngắn ngủi nhưng sáng chói, gắn tên tuổi mình với những võ công rực rỡ, huy hoàng vào bậc nhất ngàn năm phong kiến Việt Nam.

Vua Quang Trung định ngày 25 tháng 11 Mậu Thân (1788) cất quân ra Bắc đuổi giặc Mãn Thanh. Ngồi lên ngai vàng mới được ba ngày, vua Quang Trung – Nguyễn Huệ đã lên bành voi chiến xung trận. Quang Trung vời các tướng đến bàn phương án hành quân, đuổi giặc. Giọng vua trầm ấm:

– Trẫm nhắc lại, lần này ta đồ rằng đánh giặc nhàn. Quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở đã dẫn Tôn Sĩ Nghị bước đúng vào lốt chân Thoát Hoan năm trăm năm trước. Dù không để lòng kiêu mạn dẫn lối, ta vẫn nói với các khanh rằng quân ta ra lần này, chỉ cần đánh một trận là xong. Nhàn là ở chỗ đó. Nhưng muốn đánh giặc nhàn thì phải lo mọi việc chuẩn bị rất vất vả. Vất vả gấp nhiều lần xuất quân trước đây. Tất cả chỉ gói gọn trong một lời này: Nhanh và bất ngờ! Các ngươi có hiểu ý trẫm?

Tả hữu đồng loạt đáp lời:

– Tâu hoàng thượng, chúng thần đã hiểu và đang nóng lòng lĩnh chỉ.

– Giặc Mãn Thanh hiện ở trong, ngoài kinh thành Đông Kinh hơn mười vạn tên. Ba vạn tên khác trấn giữ đồn Ngọc Hồi. Lính nhà Lê năm, sáu vạn tên rải rác khắp nơi. Nhưng với ta đám quân nhà Lê không đáng bận tâm. Quân ta không nhiều. Từ Phú Xuân chỉ năm vạn. Trên đường đi lấy thêm quân các địa phương khoảng năm vạn nữa. Các ngươi có cao kiến gì không?

– Hoàng thượng tính toán như thế là chu toàn. Nhưng điều một đội quân chục vạn người trên chặng đường hơn hai trăm dặm chúng thần chưa biết giữ bí mật cách nào, đi nhanh bằng cách nào? Mong bệ hạ chỉ bảo.

– Đường bắc – nam từ trước tới nay chỉ dựa vào tuyến Lai Kinh. Tuy rộng rãi nhưng phải qua nhiều cầu cống, sông suối cách trở. Tôn Sĩ Nghị và quân triều đình nhà Lê đã lập ba tuyến phòng thủ từ sông Thanh Quyết. Tuyến tiếp theo là lũy Duy Tiên, trấn Sơn Nam. Hai tuyến này quân triều đình nhà Lê coi giữ. Phòng tuyến quan trọng, kiên cố nhất là đồn Ngọc Hồi cách Đông Kinh năm dặm. Từ đó vào còn vài lớp đồn lũy do lính Mãn Thanh trấn giữ. Vì thế ta quyết định chọn tuyến Thượng Đạo là hướng chính. Đi theo Thượng Đạo, tuy có xa hơn, nhiều đèo dốc nhưng rừng che mắt giặc. Đại quân có thể bí mật hành binh cả đêm lẫn ngày.

 Các đô đốc, tướng súy tụ lại quanh tấm họa đồ. Ngọn roi trên tay Quang Trung vạch một đường qua vùng rừng rậm tây Thuận Hóa:

– Đô đốc Nguyễn Văn Long dẫn đội kỵ binh đi tiên phong. Trẫm và Đô đốc Bùi Thị Xuân cầm ba trăm tượng binh tiếp theo sau. Các Đô đốc Trần Quang Diệu, Huy, Ngận… thống lĩnh bộ binh đi sau cùng. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết dẫn năm trăm quân kỵ binh đi trước thăm dò đường, liên tục báo tin về cho ta.

– Bẩm hoàng thượng, tuyến Lai Kinh thì sao ạ?

– Đô đốc Lưu Văn dẫn một vạn quân tiến theo đường này. Việc chính là thăm dò bố phòng của địch. Cố gắng không giao chiến, làm cho chúng tin đó là đại binh của ta.

– Tâu bệ hạ quân đi theo tuyến Thượng Đạo bí mật, nhưng nhiều đèo dốc, lại xa tiếp ứng lương thực sẽ khó khăn.

– Quả thật đó là vấn đề lớn. Ta đã sai phó Đô đốc Võ Văn Đai chỉ huy một trăm thuyền lớn chở quân lương đi trước theo đường biển. Lương thực sẽ tiếp ứng ở các chặng. Điểm cuối cùng là Sơn Nam. Các đạo quân đi đường bộ phải tính toán đem theo đủ lương thực cho khoảng mười ngày.

Vua Quang Trung trả lời các tướng rõ rành mọi việc như sắp xếp ngăn nắp trong đầu từ lâu. Mọi người nhìn vị chủ soái của mình đầy ngưỡng mộ. Họ như được truyền sức mạnh, tự tin lên rất nhiều. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết thưa:

– Hoàng thượng đã có tính toán và chỉ dụ rõ ràng. Chúng thần không còn gì để tham gia. Nhưng quân các hướng sẽ hiệp nhau ở đâu ạ?

– Chặng đầu đại quân nghỉ tại Nghệ An. Các mũi cứ lựa sức tiếp tục đi. Nhưng điểm cuối hội quân ở Tam Điệp. Quân sư Ngô Thì Nhậm và các tướng Lân, Sở chờ ta ở đó. Từ Tam Điệp ra Đông Kinh khoảng hai mươi dặm. Nơi ấy giữ được bí mật. Quân ta ào ra Đông Kinh chỉ mất hai ngày. Các tướng súy hãy nghiêm lệnh. Đặc biệt lưu tâm không để tin tức lọt ra Đông Kinh. Sáng sớm ngày ba mươi tháng Chạp, sẽ khao quân, ăn tết trước ở Tam Điệp.

Tả hữu sụp lạy. Miệng tung hô vang vọng:

– Hoàng thượng vạn tuế, vạn tuế vạn vạn tuế.

Vua Quang Trung – Nguyễn Huệ mặc áo bào đỏ oai phong bước lên lưng voi chiến. Vua phất ngọn cờ ra lệnh tiến ra Đông Kinh. Bắc Cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân thân dẫn các quan cùng tôn thất tiễn xa giá. Nước mắt lưng tròng, nàng nhìn hút theo bóng cờ đào.

Cuộc hành binh của vua Quang Trung ra Thăng Long năm 1789 trở thành một kỳ tích có một không hai trong kỳ tích chiến trận thời phong kiến Việt Nam. Sử sách không ghi lại cụ thể. Nhưng dân gian truyền rằng vua Quang Trung đã lệnh cứ ba lính làm một cái cáng bằng tre, nứa. Tre đực già làm đòn. Nứa lọc lấy cật đan tấm vừa đủ một người nằm và đồ lề của ba lính. Hai người khiêng một người cứ thế thay nhau mà nghỉ. Khoảng nửa khắc lại đổi. Cách hành quân ấy không chỉ giúp cho quân chia nhau giữ được sức, đi được dài. Cái mệt san ra. Nó khiến quân sĩ còn thấy ngồ ngộ, vui vui. Lúc qua sông, suối chỉ cần thêm hai đoạn thân gỗ hay cây chuối rừng, đặt cáng lên là thành cái mảng. Mấy vạn người lặng lẽ tiến dưới bóng rừng, men theo chân dãy Thượng Sơn hẻo lánh mà địch quân hoàn toàn mù tịt. Lính bổ sung trên đường xung vào đội vận chuyển, phục vụ, được huấn luyện ngay trên đường hành quân. Cách hành binh độc đáo ấy đã giúp quân Tây Sơn đi được hơn mười dặm mỗi ngày.

Ngày 29 tháng 11 năm Mậu Thân, đại quân của hoàng đế Quang Trung tới Nghệ An, vua lệnh dừng chân tại đó mười hôm. Quang Trung triệu quan sở tại tới. Viên trấn thủ bẩm báo tình hình giặc Mãn Thanh. Vua lệnh các tướng tuyển thêm lính. Tất cả nam giới từ 12, 13 đến 60 tuổi đều phải đăng ký vào sổ đinh. Nam từ 15 tuổi trở lên, sức khỏe tốt đều có thể sung quân. Cứ ba suất đinh thì chọn lấy một người. Số còn lại tham gia sửa cầu, đường. Sau thời gian nghỉ, quân Tây Sơn đã lên đến gần mười vạn. Tổ chức thành năm đạo: tiền, hậu, tả, hữu và trung quân. Vua Quang Trung cho mời La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp tới hỏi ý kiến.

– Nay Lê Chiêu Thống sang nhà Thanh cầu lụy, vua Càn Long cử Tôn Sĩ Nghị đem ba mươi vạn binh mã sang xâm chiếm nước ta, trẫm cất quân ra chống cự, mưu mẹo đánh, giữ đã có cả rồi. Nhưng còn số thắng thua thế nào xin Phu tử tiên sinh gieo cho một quẻ?

La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp cung kính thưa:

– Cuộc tao loạn tranh giành giữa vua Lê, chúa Trịnh mấy năm qua khiến cái nước thành ra trống không. Lòng người ly tán. Thần nghĩ giặc Mãn Thanh ở xa tới chưa biết nội tình Tây Sơn mạnh yếu ra sao. Đã vậy không mất một giọt mồ hôi mà chiếm được kinh đô. Tôn Sĩ Nghị và tướng soái đang huênh hoang tự đắc. Đó là chỗ chết mười mươi của chúng.

– Lời này của Phu tử thật hợp ý trẫm. Ta cởi bỏ được nỗi lo rồi. Vậy còn điều gì Phu tử tiên sinh cần dặn thêm.

– Quân của bệ hạ chưa đủ để chống lại lực lượng giặc vừa đông vừa giỏi trận mạc. Bệ hạ hãy tuyển lấy ngay vài vạn lính ở Thanh, Nghệ này. Vì nơi đây là đất thượng võ xưa nay, anh hùng nhiều, mà hào kiệt cũng nhiều. Lính các ấp, các trại đều đã thạo cung kiếm không cần huấn luyện thêm.

– Điều Phu tử bảo, ta đang cho làm. Nhưng quả nhân rất muốn được Phu tử bầy cho phương lược đánh quân Mãn Thanh như thế nào?

– Xưa nay bệ hạ vào nam ra bắc hành tung như bão đổ. Nhân lúc Tôn Sĩ Nghị lơi lỏng đề phòng phải đánh ngay. Giữ được kín đáo, đánh bất ngờ thì bất quá lão phu này đồ chừng chỉ mười ngày giặc sẽ tan.

– Còn nếu chậm trễ hơn?

– Trì hoãn sẽ khó thắng. Chậm nữa thì cầm chắc cái thua.

– Đa tạ những cao kiến của Phu tử. Ta cũng đã nghĩ như thế. Thêm lời này của Phu tử khiến ta tin vào thắng lợi trận này. Ít ngày nữa trên đường khải hoàn, mong lại được đàm đạo với Phu tử.

– Kính chúc hoàng thượng lập công, đuổi giặc nước và vỗ yên xã tắc. Từ nơi lều cỏ tôi cũng vui lây.

La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp vái vua Quang Trung, trở lại núi Hồng.

Mười ngày trước tết Kỷ Dậu, quân Tây Sơn ra tới Tam Điệp. Hai cánh quân đi theo đường Lại Kinh và Thượng Đạo đều đã về tới nơi. Đội chiến thuyền chở lương thực của Võ Văn Đai theo đường Thủy cũng cập bến Biện Sơn. Hơn mười vạn binh Tây Sơn có mặt ở Tam Điệp, kín như bưng. Quân đồn trú nhà Lê và các đội tiền quân của Tôn Sĩ Nghị ngoài Sơn Nam vẫn án binh bất động. Vua Quang Trung càng thêm tin tưởng trận đánh đuổi giặc Thanh sẽ bất ngờ và thắng lợi nhanh chóng. Vua ra lệnh cho lính ăn tết sớm.

Trong buổi triều kiến đầu tiên, Ngô Thì Nhậm cùng các tướng Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở dẫn các tùy tướng trấn giữ Bắc hà quỳ lạy chúc mừng vua Quang Trụng – Nguyễn Huệ lên ngôi báu. Vua nhận lễ, bảo các tướng đứng lên. Đại tư mã Ngô Văn Sở và Nội hầu Phan Văn Lân vẫn quỳ mọp. Hẳn chuyện bỏ kinh thành cho giặc còn khiến hai tướng vô cùng lo sợ. Vua Quang Trung muốn trêu hai tướng tâm phúc. Ngài sầm mặt, nghiêm giọng chỉ tay vào Lân, Sở:

– Các ngươi theo ta đã sắp hai chục năm. Xông pha hàng trăm trận. Thân được phong đại tướng, ta giao cai quản cả mười một trấn Bắc hà, được tự quyết. Vậy mà giặc đến, mới nghe tên chúng đã mất vía bỏ chạy như vịt. Làm mất thanh danh, nhụt chí khí quân ta. Tội trạng ấy đáng chết cả ngàn lần. Binh pháp nói “quân thua chém tướng”. Để nghiêm lệnh phải lấy đầu hai ngươi tế cờ. Bay đâu?

Các tướng Tây Sơn từ Phú Xuân theo vua ra ngơ ngác. Hôm trước vua hết lời khen kế sách bỏ thành Đông Kinh của hai tướng Lân, Sở. Nay lại hô chém nên chẳng hiểu thế nào. Lân, Sở run cầm cập. Đầu đập tưởng toét đất:

– Kính bẩm hoàng thượng. Lũ tiểu tướng chúng thần đáng tội chết, đáng muôn lần tội chết.

Ngô Thì Nhậm thấy vua Quang Trung mặt mũi đằng đằng sát khí không biết thực hư ra sao. Hai tướng Lân, Sở bỏ Đông Kinh là do nghe theo Nhậm. Ông đã đem tính mạng cả ba họ ra thuyết phục hai tướng lui binh. Tội trạng này chính ông cũng phải chịu. Ngô Thì Nhậm vội quỳ mọp xuống tâu:

– Bẩm hoàng thượng, việc không đánh trận nào, bỏ kinh thành cho giặc ngủ trọ là mưu kế của hạ thần. Thần đã đem tính mạng ba họ ra để can ngăn và xin hai tướng nghe theo mình. Nay bệ hạ trách tội, thần xin được cùng chết với hai tướng.

Vua Quang Trung cả cười. Tiếng cười rất vang. Ba quân thở phào nhẹ nhõm. Vua bảo cả ba đứng dậy. Ngài bước xuống bành voi chiến. Quang Trung đến trước mặt Ngô Thì Nhậm, ân cần cầm tay ông dắt tới trước mặt hai tướng Lân, Sở. Giọng trầm ấm, chân thành: 

Mấy tháng trước ta trở về nam muốn đem theo ông Nhậm. Nhưng triều đình Lê Chiêu Thống hèn đớn, ta đã trông thấy trước cái hoạ binh đao. Các ngươi đều là những chiến tướng thân cận của ta. Sống chết cùng nhau bao trận. Lúc xông pha vào tên đạn lòng không chút nao núng, đắn đo. Nhưng khi cần đến mẹo lược, ứng biến thì lại vụng, hở. Dễ nôn nóng sai lầm. Ta để ông Nhậm lại làm quân sư chính là cần lúc hữu sự vậy. Đông Kinh bốn bề trống trải. Giặc Thanh trong ruột muốn cướp nước ta, ngoài mặt giương cờ phò Lê. Sức lúc mới sang như sóng thần, như đá lăn, núi lở. Các khanh đã biết nuốt cái nhục nhất thời của người làm tướng để khích cho chúng kiêu mạn. Tránh chỗ mạnh của giặc, bảo toàn sức ta đó là cách dùng binh đã trưởng thành lắm. Ta đùa hai tướng thôi. Các khanh đã biết nghe theo mưu sâu chước hiểm của ông Nhậm. Khi nghe tin ta đã đoán mưu này của quân sư. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết về bẩm báo rõ ta mừng lắm.

Nhậm dập đầu lạy tạ. Lân, Sở nghe vua nói vậy cùng quỳ xuống tạ lỗi với Ngô Thì Nhậm:

– Bọn võ thần chúng tôi ngu dại, nhiều phen vô lễ, phạm tới quân sư, nay lấy làm thẹn lắm. Xin ngài đại xá cho.

Ngô Thì Nhậm đỡ hai tướng lên. Quang Trung cả cười. Vua lại nắm tay Ngô Thì Nhậm dắt tới trước ba quân. Nguyễn Huệ mở lòng:

– Cũng như các đô đốc, tướng súy đây. Ta xuất thân trên lưng ngựa, tính nết thô thiển, trí lực nông cạn, có lòng có sức mà mưu chước chẳng được cao thâm. Khi nghe đô đốc Tuyết kể lại chuyện của hai tướng Lân, Sở giễu ông Nhậm ta lấy làm thẹn cho các ông ấy và cho cả ta nữa. Lần trước ra Đông Kinh phò Lê, sĩ phu Bắc hà ngoài mặt thì sợ ta, nhưng trong ruột thì chê ta võ biền. Ta biết chứ. Đến khi được ông Nhậm, ta mừng như có người rửa mặt cho vậy. Người Bắc Hà bảo: “Tài ông Nhậm rỏ qua ngọn bút sánh với trăm vạn quân là thế”. Lần này nhờ mưu kế của quân sư, ba chục vạn quân địch ta chỉ quét một trận là xong. Còn trong cung ta lại có hoàng hậu, công chúa Ngọc Hân như hương thơm, như nước sạch. Nàng giúp ta nhìn thấu được trước sau từ trong nhà, trong triều ra thiên hạ. Kỳ này ra quân, trong thì có hoàng hậu gánh lấy cái lo trong nhà. Ngoài thì được các tướng, súy hết lòng phò tá, chỉ mươi ngày giặc Mãn Thanh sẽ phải ôm đầu máu tháo chạy.

Tướng sĩ cùng chĩa gươm giáo lên. Tiếng hô truyền ngân theo vách núi:

– Quyết giết giặc Thanh. Hoàng thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế.

Hoàng đế Quang Trung xuống chiếu: “Đô đốc Lộc đem một cơ đội vòng qua Kinh Bắc đi gấp lên Bắc Giang, Lạng Sơn tìm địa thế hiểm bố trí đón lõng chặn đường tháo chạy của giặc Mãn Thanh. Đô đôc Tuyết làm Tả quân, vòng sang Hải Dương phối hợp với viên phó trấn thủ là người của Tây Sơn làm lực lượng tiếp ứng hướng đông. Đô đốc Long cầm một đội tượng binh và kị binh làm hữu quân xuyên qua Chương Đức về chiếm lấy đồn Nhân Mục. Tạ Hám hầu, đốc suất hậu quân. Hai đại tướng Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở làm tiên phong. Ta cùng Đô đốc Bùi Thị Xuân, quân sư Ngô Thì Nhậm cầm đạo tượng binh đi trung quân…”.

Vua Quang Trung ra lệnh duyệt binh để tăng sĩ khí, khích lệ tướng sĩ. Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ khoác bào đỏ bên ngoài giáp. Mũ trụ oai nghiêm, đứng trên bành voi chiến. Tay giơ cao thần kiếm, giọng sang sảng như từ trên thinh không vọng xuống:

– Hỡi các tướng sĩ. Hỡi thần dân Đại Việt. Giặc Mãn Thanh không học được những bài học cũ từ cha ông nó, xằng xược vào cướp nước ta. Chúng núp dưới chiêu bài phò giúp nhà Lê, thực ra là để biến nước ta thành thuộc trấn của chúng. Trận này ta đích thân cầm quân đuổi giặc. Binh lược ra sao đã có trù tính cả. Trước khí thế quân ta. Nắm nội tình quân giặc, ta hứa với ba quân tướng sĩ, không quá mười ngày giặc Thanh sẽ đại bại. Ngày mùng bảy tết này, ta sẽ khao mừng chiến thắng tại thành Đông Kinh. Các ngươi cứ nhớ lời ta. Nay ta xuống chiếu ra lệnh cho toàn quân hãy tỏ rõ sức mạnh, chí khí Đại Việt để giặc Mãn Thanh biết rằng nước Nam ta có chủ. Dân Đại Việt muôn người như một:

Đánh cho để dài tóc,
Đánh cho để đen răng.
Đánh cho nó chích luân bất phản,
Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn.
Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng tri hữu chủ.

Tiếng quân hô vọng tới trời xanh: “Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn.
Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng tri hữu chủ”.

Hoàng đế vạn tuế, vạn tuế vạn vạn tuế!”.