CHƯƠNG 4: THẢM ÁN CUNG THƯỢNG DƯƠNG

Vua Lý Thánh Tông (húy Nhật Tôn) con trưởng Lý Thái Tông, cháu đích tôn của Thái tổ Lý Công Uẩn. Lý Nhật Tôn sinh ngày 25 tháng 2 năm Quý Hợi (1023). Kế ngôi lúc 31 tuổi (1054) là một Hoàng thái tử chững chạc, uy dũng. Lý Thánh Tông là gạch nối giữa triều đại Thái Tông và Nhân Tông, tạo nên giai đoạn thịnh trị kéo dài trăm năm.

 Vua Lý Thánh Tông muộn sinh con trai. Ngài nạp vào cung nhiều hoàng hậu, phi, tần. Nhưng sử sách chỉ nhắc tới người vợ tên Thượng Dương (8). Bốn mươi tuổi vua chưa sinh được hoàng nam kế ngôi. Mùa xuân năm Quý Mão (1063), Lý Thánh Tông hạ chỉ mở hội để vua du xuân, cầu tự. Ở hội này Lý Thánh Tông kén được người con gái nghèo mồ côi cha ở hương Thổ Lỗi, tục danh Lê Thị Yến. 

Huyền sử kể lại, khi vua đến hội, nam thanh nữ tú đổ xô chạy theo để được nhìn thấy mặt rồng. Duy có một người con gái nghèo quần manh áo vá lánh hội đi hái dâu. Nàng không có xiêm y, lại đang phải chăm sóc người mẹ kế ốm đau. Tủi thân, thôn nữ tựa gốc lan hát oán thán phận mình. Tiếng hát như trách như than ấy lọt đến tai vua. Lý Thánh Tông cho gọi tới. Vừa trông thấy Thị Yến, lòng vua xốn xang. Hỏi đôi điều thấy là người hiểu biết, nói năng thưa gửi nết na, vua đem lòng mến đưa nàng về cung. Lúc vua cho gọi, Lê Thị Yến đứng tựa gốc lan mà hát, vua liền đặt tên cho là Ỷ Lan (9).

Từ khi Ỷ Lan vào cung, hàng năm vua Lý Thánh Tông đều sai người sắm lễ đến các chùa lớn có tiếng linh thiêng quanh Thăng Long cầu tự. Vua xin trời, Phật độ trì cho nàng sinh được hoàng nam.

Không biết do vua Lý thực tâm cầu cúng hay hợp duyên, năm năm nhập cung, Ỷ Lan sinh cho Lý Thánh Tông hai người con trai. Ngày 25 tháng Giêng, giờ Hợi năm Bính Ngọ (1066), Hoàng tử Càn Đức ra đời. Lý Thánh Tông mừng quá đỗi. Vua đổi niên hiệu, đại xá thiên hạ, phong Ỷ Lan chức Thần phi. Hai năm sau, bà sinh tiếp hoàng tử Minh Nhân Vương. Lý Càn Đức được một ngày tuổi, vua xuống chiếu phong làm Hoàng thái tử. Cũng vì việc này mà hoàng hậu Thượng Dương vô cùng đau khổ. Bà ghen tức ra mặt với Ỷ Lan. Mâu thuẫn giữa hai người đàn bà quyền lực nhất hậu cung nhà Lý càng lớn thêm khi vua Lý Thánh Tông cầm quân đi chinh phạt Chiêm Thành.

… Kỷ Dậu (1069) vua Tống là Thần Tông vừa kế ngôi Tống Anh Tông đã ôm mộng mở rộng bờ cõi, chèn ép các nước chư hầu. Đại Việt là nước mà triều đại phương bắc nào cũng muốn cướp lấy. Tống Thần Tông ngầm sai vua Chiêm Thành đem quân quấy rối mấy châu phủ phía nam Đại Việt. Lý Thánh Tông cùng Thái úy Lý Thường Kiệt cất binh đi hỏi tội Chế Củ. Năm ấy Hoàng thái tử Lý Càn Đức mới lên ba. Nhận thấy tài năng hơn người của Ỷ Lan, vua Lý Thánh Tông trao cho bà quyền nhiếp chính. Vua vắng triều, nhiếp chính là vua. Ỷ Lan ngồi ngai vàng thay vua trị nước khi mới 25 tuổi.

Một cô thôn nữ vừa chân ướt chân ráo vào cung đình đã phải gánh trọng trách quá ư nặng nề trên đôi vai còn rất trẻ là thử thách và hiểm nguy quá lớn. Nhưng Ỷ Lan đã thể hiện mình có tài năng thiên bẩm và thông minh tuyệt đỉnh. Đúng thời gian vua Lý đem quân ra trận, trong nước xảy ra hạn hán. Nhiều phủ, lộ mùa màng thất bát nặng nề. Có nơi dân phải giết trâu, bò ăn qua cơn đói. Lại có nơi chức dịch bẩm báo nạn trộm cướp hoành hành. Thần phi nhiếp chính sai khẩn cấp tra xét. Bản thân bà vi hành thăm hỏi dân tình. Ra lệnh lập tức mở kho chẩn phát cứu đói cho dân. Nơi nào quan lại để dân đói ăn phải giết trâu, bò thì chịu tội nặng. Tài nội trị của Thần phi Ỷ Lan truyền lan tới thôn cùng, ngõ vắng. Dân tình tôn vinh bà là đức Quan Âm cứu giúp dân lành.

Cuộc chiến chống Chiêm Thành kéo dài cả năm trời. Vua Lý bắt được Chế Củ. Để đổi mạng, vua Chiêm xin trả lại các vùng đất đã chiếm, hàng năm cống nạp và thần phục Đại Việt. Sau chiến thắng, vua Lý Thánh Tông xét ban thưởng công lao tướng sĩ. Vua hết lời khen ngợi Thần phi Ỷ Lan trong vai trò thay vua trị nước. Hoàng hậu Thượng Dương càng hận tức. Máu ghen tuông bốc lên. Dương cung và Lan cung như mặt trăng mặt trời.

 Ngày Canh Dần, tháng Giêng Nhâm Tý (1072), vua Lý Thánh Tông đột ngột trở bệnh nặng, băng ở điện Hội Tiên. Ngài thọ 50 tuổi. Ở ngôi 18 năm. Hoàng thái tử Lý Càn Đức 6 tuổi kế ngôi báu bên linh cữu cha. Lấy hiệu Nhân Tông. Vua dâng tiên đế tôn hiệu:“Ứng thiên sùng nhân chí đạo uy khánh long trường minh văn duệ võ hiếu đức thánh thần hoàng đế”, miếu hiệu Thánh Tông.

Vua Lý Thánh Tông mất mà không kịp truyền cố mệnh. Càn Đức Lý Nhân Tông tuổi đời còn trứng nước. Cung đình nhà Lý hụt hẫng âu lo. Thái úy Lý Thường Kiệt, Thái sư Lý Đạo Thành, Hoàng hậu Thượng Dương và Hoàng Thái phi Ỷ Lan đứng trước những thách thức lớn và cả những âm mưu toan tính khó lường. Hai vị Quốc lão Lý Thường Kiệt và Lý Đạo Thành ra tay chèo chống giữ yên nội trị và quốc phòng. Nhưng chuyện ganh ghét giữa Hoàng hậu Thượng Dương và Hoàng Thái phi Ỷ Lan lại có cơ bùng phát. Hai bà đều muốn giành cái ghế nhiếp chính. Dương cung và Lan cung chia bè kết phái. Đám hoạn quan, cung nữ ai thờ chúa nấy, tung tin thất thiệt. Sàm tấu sai lạc, thật giả khó phân …khiến nội triều rối ren.

 Thái sư Lý Đạo Thành, bộ óc thông tuệ nhất hai triều đại Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông về văn học. Không chỉ thông kinh bác sử, ông còn là nhà cai trị hàng đầu. Dù cầm chức lớn, chỉ sau vua, Lý Đạo Thành luôn tôn thờ chữ lễ. Giữ lòng thanh liêm, chính trực. Trọn đời đặt mình vào vị trí công bộc nhà Lý. Trung với vua, phụng sự xã tắc, là nguyên tắc sống không bao giờ thay đổi của ông. Lý Đạo Thành không thiên vị bất cứ ai. Tiết tháo và nghiêm cẩn đến nỗi nhiều khi xử việc cứng nhắc.

Vua Lý Thánh Tông mất, Lý Đạo Thành gánh sứ mệnh trông coi công việc nội trị. Theo điển lệ, Hoàng hậu Thượng Dương dù không phải người sinh ra Lý Nhân Tông, song được coi là đích mẫu, kéo rèm nhiếp chính. Lý Đạo Thành đã làm đúng như thế. Ông ủng hộ Hoàng hậu Thượng Dương. Vì chuyện này mà Hoàng Thái Ỷ Lan vô cùng bất bình. Là người sinh ra vua đương triều mà quyền nhiếp chính lại rơi vào tay tình địch thì chịu sao nổi. Có khi còn nguy đến tính mệnh. Mối quan hệ giữa Thượng Dương và Ỷ Lan từ nhiều năm nay đã căng thẳng, nay càng quyết liệt. Ỷ Lan biết Lý Đạo Thành xử việc chỉ vì xã tắc, muôn dân, nhưng trong chuyện này thì quá cứng nhắc. Nhiều đêm Ỷ Lan nghĩ tình cảnh mẹ con bà lúc này không khác gì thời cuối nhà Đinh (10). Đàn bà góa, con trứng nước, số phận thật mong manh.

Nhiều tháng sau khi chồng chết, công việc triều chính hàng ngày đều do Hoàng hậu Thượng Dương và Thái sư Lý Đạo Thành định đoạt. Hoàng Thái phi Ỷ Lan tự giam mình trong Lan cung. Đau đớn bởi chồng mất sớm. Từ ngày nhập cung, hương nồng mới được mấy xuân. Nay trước cảnh người đàn bà kình địch cầm quyền. mà cung cấm thì như ma trận. Rừng gươm biển giáo lúc nào cũng chĩa vào mạng sống của ba mẹ con. Ỷ Lan nhắc mình phải hết sức đề phòng. Nhiều đêm bà lặng lẽ chuyển chỗ ngủ. Có đêm chuyển vài lần. Đồ ăn thức uống chỉ tin vào một đứa a tì cật ruột. Niềm an ủi duy nhất là vài ngày Lý Càn Đức lại vào Lan cung vấn an mẹ.

Là người nghị lực và cứng cỏi đã từng thay chồng cầm quyền trị nước, Ỷ Lan hiểu mềm yếu lúc này là chết. Là tan nát. Nhà Lý có thể bị đứt gẫy. Nhưng làm cách nào? Hành động vội vàng và vụng hở cũng dẫn đến cái chết như bỡn. Sau nhiều đêm suy nghĩ, Ỷ Lan thấy chỉ còn một cách là dựa vào Thái úy Lý Thường Kiệt. Quốc lão Thái úy chỉ huy quân đội, lại là em tiên đế Lý Thái Tông, được mang quốc tính. Song Thái úy Lý Thường Kiệt là người không màng danh vọng. Ông ít khi có mặt ở triều. Lý Thường Kiệt thường xuyên đi thị sát, kiểm tra việc phòng bị khắp nước. Hoàng Thái phi Ỷ Lan nung nấu một kế hoạch. Chỉ dựa vào uy thế của Lý Thường Kiệt mẹ con bà mới được an toàn.

Đúng là trời giúp bà. Lý Càn Đức vào vấn an mẹ, Hoàng Thái phi Ỷ Lan nhìn thấy trong đội lính cấm quân hộ giá một người quen. Quen từ thời bà chưa vào cung. Anh lính ấy cùng quê Thổ Lỗi. Tên Thuần Hiên. Ngày ấy, cô thôn nữ Lê Thị Yến cùng các bạn đồng trang lứa từng rong ruổi các lễ hội trong vùng. Bà gặp Thuần Hiên vài lần. Sự nhậy cảm của con tim thiếu nữ mách Lê Thị Yến rằng hình như chàng trai Thuần Hiên để ý đến mình. Linh cảm của cô thôn nữ không sai. Thuần Hiên không chỉ để ý mà từ lâu trong lòng đắm đuối Lê Thị Yến. Do hoàn cảnh mà chưa dám ngỏ lời.

Ngày Lê Thị Yến được vua Lý Thánh Tông nạp cung, Thuần Hiên đã vô cùng đau khổ. Chàng vật vã trách mình kém duyên. Trách mình sao không tỏ tình với Lê Thị Yến trước cái ngày định mệnh ấy. Vậy là chỉ một khoảnh khắc, số phận hai người đã một trời một vực. Thuần Hiên nghĩ mình không bao giờ còn được nhìn thấy Lê Thị Yến nữa. Song hình bóng cô gái nghèo đẹp người đẹp nết ấy cứ bám chặt trong tình cảm của chàng trai si tình hương Thổ Lỗi. Nó khắc khoải cháy. Âm ỉ buồn. Nỗi buồn đau bùng lên thành khao khát. Nỗi khát khao kỳ lạ.

Thuần Hiên tự thề với lòng, cuộc đời này sẽ không gá nghĩa cùng ai nữa. Thuần Hiên tìm mọi cách sung lính. Phải xin bằng được vào đội cấm quân triều đình. Chỉ để thỏa ao ước, được gần nơi Ỷ Lan sống. Được nghe tin về nàng. Và biết đâu có lúc được nhìn thấy người mà mình thầm yêu trộm nhớ. Và rồi Thuần Hiên đã làm được. Chàng trở thành lính trong đội tùy long bảo vệ vua Lý Nhân Tông. Mơ ước của chàng trai quá đỗi si tình được đền đáp. Nhiều lần chàng nhìn thấy Ỷ Lan. Dẫu chỉ nhìn thấy từ xa, song mỗi lần như thế con tim Thuần Hiên như nhảy khỏi lồng ngực. Giờ đây cô thôn nữ Lê Thị Yến ngày nào đã trở thành một bà hoàng quá đỗi cao sang, uy quyền. Chàng không dám khinh xuất. Nhưng trong con tim Thuần Hiên, Ỷ Lan vẫn là cô thôn nữ mà chàng đem lòng yêu thương ngày nào.

Hoàng Thái phi Ỷ Lan không biết nỗi lòng ấy của Thuần Hiên. Nhưng bà rất mừng vì tìm thấy người có thể giúp mình. Ỷ Lan viết một lá thư ngắn. Lý Càn Đức vào Lan cung, bà khéo léo nhờ Thuần Hiên bí mật chuyển thư tới Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt. Thuần Hiên vô cùng bất ngờ sung sướng. Chàng không nghĩ mình lại có dịp được ở gần Ỷ Lan đến thế. Thuần Hiên run rẩy đỡ lá thư từ tay Ỷ Lan. Người nhờ và người giúp hiểu sự run rảy ấy theo hai cách khác nhau.

Thư tới tay Thái úy Lý Thường Kiệt. Trong thư Hoàng thái phi Ỷ Lan bộc bạch nỗi sợ hãi của mình. Tâm trạng lo lắng về sự mất còn của nhà Lý. Bà cầu xin Quốc lão Thái úy vì tình nghĩa đệ với đức tiên đế mà ra tay giữ lấy vương triều. Nhận thư, Thái úy Lý Thường Kiệt liền vào Lan cung vấn an Hoàng Thái phi. Ỷ Lan khóc lóc kể tình cảnh mình. Lo cho cái ngai vàng chông chênh mà Lý Càn Đức đang ngồi. Bà mong nghĩa đệ của đức tiên quân hãy làm tấm khiên che đỡ giữ cho nhà Lý khỏi đứt mạch.

Hoàng Thái phi Ỷ Lan đã khoáy đúng vào tình cảm và suy nghĩ của Thái úy Lý Thường Kiệt. Một người hủy hoại cả bản thân mình để phụng sự nhà Lý lẽ nào để cho nhà Lý rối ren. Lý Thường Kiệt nhận lời ủy thác của Hoàng Thái phi Ỷ Lan.

… Lần sau Lý Càn Đức vào vấn an, Ỷ Lan đuổi tất cả mọi người ra ngoài. Hai mẹ con ngồi riêng với nhau. Hoàng Thái phi nói rõ lời cầu xin của mình và sự đồng tình của Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt. Lý Càn Đức còn nhỏ tuổi chỉ muốn chiều lòng mẹ. Buổi triều kiến sau vua Lý Nhân Tông xuống chiếu truất ngôi nhiếp chính của mẹ già Thượng Dương, đưa mẹ đẻ Hoàng Thái phi Ỷ Lan lên thay. Chỉ dụ bất ngờ của vua Lý Nhân Tông làm quần thần sửng sốt, phân tâm. Thái sư Lý Đạo Thành viện dẫn điển lệ, can gián vua không nên làm thế. Nhưng Thái úy Lý Thường Kiệt đứng ra ủng hộ ý chỉ của Lý Nhân Tông. Lập tức Hoàng hậu Thượng Dương bị giam trong Dương cung. Thái sư Lý Đạo Thành vì phản ứng vua bị biếm xuống làm Tả gián nghị đại phu, sai vào coi sóc châu Hoan. Thái úy Lý Thường Kiệt cầm cả hai chức chỉ huy quân đội và coi sóc nội trị.

Cung đình nhà Lý sau chỉ dụ của Lý Nhân Tông trở nên bất ổn. Trong hậu cung những lời bỉ thử, tiếng thị phi truyền nhau nhức nhối. Đám quan hoạn, nữ tỳ Dương cung và Lan cung ra mặt nói xấu nhau. Không khí vô cùng căng thẳng. Tin tức, lời đồn thật giả không biết đâu mà lần. Lý Càn Đức còn quá nhỏ, tất cả đều trông vào ý chỉ của mẹ. Hoàng Thái phi nhiếp chính cho gọi viên Điện tiền chỉ huy sứ vào nhận lệnh:

– Ngươi lập tức tra xét thực hư những tin đồn thổi trong hậu cung. Tìm kẻ nào phao ra chuyện đó.

– Tâu Hoàng Thái phi nhiếp chính, hạ thần cũng nghe nhiều. Nhưng chỉ là những kẻ hầu hạ hai cung nói xấu nhau thôi.

– Thì ta bảo phải tìm ra kẻ nào phao lên tin đó. Cung nữ và thái giám chỉ là khúc giữa. Ngồi lê đôi mách lấy câu chuyện làm quà.

– Hạ thần tuân chỉ.

Hoàng thái phi Ỷ Lan dặn thêm:

 – Việc này phải làm gấp. Ngươi hãy lặng lẽ truy tìm. Bắt đầu từ Dương cung. Ai là người bất bình về chuyện Thượng Dương và Lý Đạo Thành.

Giữa lúc mọi việc đang rối tung, thì viên Chi hậu phụng ngự Lưu Chủng chạy vào Lan cung bẩm tấu:

– Kính bẩm Hoàng Thái phi nhiếp chính, Nô tài nghe được tin Dương hoàng hậu ủ mưu làm phản.

Ỷ Lan hỏi lại:

– Làm phản như thế nào? Ngươi nói rõ ta nghe.

– Kính bẩm hoàng thái phi nhiếp chính, đứa nô tỳ trong Dương cung mật báo nô tài biết Hoàng hậu muốn sai tay chân hại chết Hoàng Thái phi ạ.

Ỷ Lan kinh hoàng. Cho dù trong lòng còn rất phân vân, Hoàng Thái phi bình tĩnh hỏi:

 – Đứa nô tỳ ấy có chứng cớ gì không hay chỉ nói hớt vào tai ngươi như vậy.

– Kính bẩm… cũng chưa có chứng cớ gì nhưng nghe thấy thế tiểu nhân sợ quá vội chạy đến bẩm báo. Tiểu nhân sẽ bắt nó trình bẩm chứng cứ ạ.

Ỷ Lan không lạ gì những lời bẩm báo kiểu này. Bà bảo:

– Mối quan hệ Dương Hoàng hậu với ta đã không mấy tốt đẹp từ lâu. Sau chuyện mất quyền nhiếp chính càng có vẻ ghen tức hơn. Nhưng ta không nghĩ Hoàng hậu lại dám làm điều ác thế. Khá khen cho ngươi nhanh nhẩu, nhưng hãy kín đáo hỏi con nữ tỳ kia chứng cứ nào mà nói Hoàng hậu muốn giết ta? Giết bằng cách nào? Ta ngờ những tin đồn kiểu này chỉ làm triều chính rối loạn thêm.

– Nô tài tuân chỉ.

Nói cứng với Lưu Chủng như vậy nhưng Ỷ Lan cũng rất phải để tâm. Không kể đám hoạn quan, nô tỳ đông nhung nhúc luôn ngứa miệng, trong hàng ngũ quan lại cũng chia làm hai phe. Mấy tháng đầu Ỷ Lan thay quyền nhiếp chính, cung đình vẫn hết sức rối ren. Viên Điện tiền chỉ huy sứ chưa tìm ra kẻ phao tin thị phi thì Lưu Chủng lại cấp báo Hoàng hậu Thượng Dương cho người vào châu Hoan bắt liên lạc với Lý Đạo Thành. Con nô tỳ trong Dương cung tâu rằng nghe thấy Hoàng hậu sai kẻ thân tín ngày đêm theo dõi hành tung của Hoàng Thái phi. Đáng lo ngại hơn là nhiều vị đại thần ra vào Dương cung.

Ỷ Lan vô cùng mỏi mệt. Dù không có chứng cớ Thượng Dương sai người ám hại mình, nhưng nếu đúng Thượng Dương cho người liên lạc với Lý Đạo Thành và bàn kín với các đại quan phe chống đối thì là chuyện nguy hiểm khó lường. Không thể để kéo dài cảnh chia rẽ này. Ỷ Lan tin rằng mọi rối ren, dẫu thật giả, nặng nhẹ đến đâu thì cũng đều từ Dương cung mà ra.

Một đêm mưa gió, mấy trăm lính cấm quân lẳng lặng bao vây cung Thượng Dương. Hoàng hậu Thượng Dương và bảy mươi sáu cung nữ bị bắt lùa đi. Ngày hôm sau triều đình mới biết họ bị đưa về Cổ Pháp chôn sống theo vua Lý Thánh Tông.

Chuyện xảy ra vào lúc Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt vắng mặt ở Thăng Long. Thái úy lập tức trở lại triều thì đã muộn rồi. Vụ chôn sống 77 người ở Dương cung khiến cả triều đình bất ngờ, vô cùng kinh sợ. Ai cũng câm bặt. Không còn dám tụ bạ, hé răng chuyện trò nữa. Lý Thường Kiệt mời một số vị đại quan đến dinh của ông. Nhưng họ nghĩ Quốc lão ủng hộ Hoàng Thái phi nên chỉ cho rằng nguyên nhân do ghen tuông, tranh giành ngôi nhiếp chính giữa hai người đàn bà. Quốc lão Thái úy biết các quan đồng triều né tránh ông.

Chả thể ép họ nói thực lòng. Cũng không có cách gì bịt được miệng lưỡi thế gian. Nhưng chuyện này không làm sáng tỏ thì ông cũng mang tiếng ác suốt đời. Lý Thường Kiệt cho gọi viên tùy tướng thân tín đến ra lệnh truy xét nguyên nhân dẫn đến vụ thảm án kinh hoàng kia. Hóa ra tất cả đều là âm mưu của viên quan hoạn Lưu Chủng.

… Trước khi Ỷ Lan sinh Lý Càn Đức, viên quan hoạn Lưu Chủng đang hầu hạ hoàng hậu Thượng Dương ở Dương cung. Lý Càn Đức được phong Hoàng thái tử kế vị, vua Lý Thánh Tông cho gọi viên thái giám này sang Đông cung hầu đức vua tương lai. Là kẻ tham lam và rất gian manh, Lưu Chủng đã nhiều lần ăn cắp đồ quý trong Dương cung tuồn ra ngoài cho người nhà bán kiếm lời. Hành động của Lưu Chủng bị Hoàng hậu Thượng Dương phạt nặng. Cắt bớt nhiều bổng lộc. Bà cũng tỏ ra không tin Lưu Chủng nữa. Mọi hành vi của Lưu Chủng đều có người giám sát. May thay đức vua sai Lưu Chủng sang Đông cung hầu hạ Hoàng thái tử Càn Đức.

Lưu Chủng rời Dương cung đem theo mối căm hận hoàng hậu Thượng Dương. Hắn tìm mọi cách trả thù. Biết mối quan hệ không tốt đẹp gì giữa Thượng Dương và Ỷ Lan, Lưu Chủng ra sức lấy lòng Lý Càn Đức và Hoàng Thái phi. Hắn sai đám thái giám, cung nữ thân cận phao tin thất thiệt khiến hậu cung náo loạn. Biến Thượng Dương thành mối lo sợ của Hoàng Thái phi Ỷ Lan. Dù cố gắng nhắc mình bình tĩnh, gạt bỏ nhiều lời bẩm tấu của Lưu Chủng. Nhưng rồi vào lúc rối trí nhất, cái tin Thượng Dương kết bè nhiều đại thần bắt mối với Lý Đạo Thành nhằm lật đổ Lý Nhân Tông khiến Ỷ lan không thể chần chừ.

Rõ chuyện, Lý Thường Kiệt càng khinh ghét đám hoạn quan hèn hạ, tham lam. Chi hậu nội nhân Lưu Chủng và những tên cùng giuộc không khác gì lũ “Thập Thường thị” làm đảo điên triều đình nhà Hán mấy trăm năm trước. Dù cũng mang thân phận hoạn quan, nhưng Lý Thường Kiệt “tịnh thân” vì lý do khác. Ông phụng mệnh vua, để phục vụ nhà Lý. Ông coi khinh bạc, vàng tước vị. Vì thế ông rất ghét đám quan hoạn chuyên núp sau váy đàn bà.

Lưu Chủng mắc tội tày đình. Hắn cầm đầu đám thái giám lộng hành dựng chuyện, sàm tấu làm rối loạn triều đình. Cái chết của Hoàng Hậu Thượng Dương và 76 cung nữ bắt nguồn từ âm mưu của Lưu Chủng, đám hoạn quan và lũ cung nữ hư hỏng.

 Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt lập tức vào Lan cung. Hoàng Thái phi nhiếp chính Ỷ Lan nghe Lý Thường Kiệt tâu trình tỏ ra cay đắng qua đỗi. Lúc ấy tất cả đều mù mờ trong hỗn loạn. Người duy nhất bà tin tưởng là Thái úy Lý Thường Kiệt lại vắng triều. Tâm trạng hoảng sợ, bà đã phải quyết định thật nhanh. Lý Thường Kiệt thấy Ỷ Lan nhận ra lỗi lầm của mình, Quốc lão Thái úy không nói gì thêm.

Viên Chi hậu phụng ngự Lưu Chủng cùng gần chục thái giám, cung nữ reo rắc tin nhảm bị đem ra chém đầu làm gương. Cung đình nhà Lý ổn định trở lại. Song cái “Thảm án cung Thượng Dương” mãi mãi trở thành vết đen trong tên tuổi Ỷ Lan. Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt cũng không tránh khỏi lời dị nghị. Ông bị dằn vặt khá lâu. Đầu ông luẩn quẩn câu hỏi: “Tại sao một người được tiếng nhân ái, thông minh mà Ỷ Lan lại vội vàng xuống tay tàn độc đến thế. Ôi đàn bà, đàn bà”.

Lý Thường Kiệt bất giác đặt tay lên ngực trái. Một thói quen không biết tự bao giờ mỗi khi trong lòng trĩu nặng tâm tư. Buồn quá và cả khi vui quá. Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt lại đặt tay lên đó xoa xoa như vỗ về con tim mình tĩnh lại.

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 4. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
 

(8) Hoàng hậu Thượng Dương, vợ vua Lý Thánh Tông, không rõ năm sinh. Bà được phong hoàng hậu năm 1054. Theo ĐVSKTT, tr.246, bà bị chôn sống cùng 76 cung nữ tại lăng mộ vua Lý Thánh Tông vào năm 1073. Bà không có con.

(9). Hoàng Thái phi Ỷ Lan (1044 – 1117). Theo truyền thuyết dân gian trước khi vào cung, bà có nhiều tên gọi: Lê Thị Yến, Lê Thị Khiết, Lê Thị Yến Loan… Sau khi vào triều, bà gắn với các danh xưng:“Thần phi”, “Hoàng phi”;“Hoàng Thái phi”; “Linh nhân Hoàng Thái hậu.

(10) Theo sử sách năm 979. Đinh Tiên Hoàng đế cùng Hoàng thái tử Đinh Liễn bị viên quan hoạn Đỗ Thích giết chết hòng cướp ngôi. Đinh Toàn em Đinh Liễn lên kế ngôi. Hoàng hậu Dương Vân Nga kéo rèm nhiếp chính trong tình cảnh triều chính hết sức rối ren. Bà phải dựa vào Thập đạo tướng quân Lê Hoàn làm phụ chính. Sau đó bà lấy Lê Hoàn trao vương bào cho chồng. Nhà Đinh mất từ đây.