Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị nhận được biểu của Lê Chiêu Thống gửi hoàng đế Càn Long. Bọn Trần Danh Án trình sơ đồ bố phòng của quân Tây Sơn. Tôn Sĩ Nghị lập tức làm tấu trình gửi về Yên Kinh. Nghị không giấu giếm tham vọng: “Hạ thần qua tin tức biết rằng triều đình nhà Lê ở An Nam nay bạc nhược lắm. Họ không còn giữ được nước nữa. Lòng trời đã bỏ nhà Lê. Bọn giặc cỏ Tây Sơn chỉ dấy quân có một trận mà không có tướng nào dám chống lại. Lê Chiêu Thống nay long đong ẩn náu khắp nơi, chả còn ra thể thống gì một vị vua đương triều. Tự tôn nhà Lê dâng biểu cầu xin hoàng thượng rủ lòng thương đem quân thiên triều sang gây lại rường mối. Liệu giúp xong hắn có tự giữ được cái ngai vàng đã mục ruỗng ấy không? Vì thế hạ thần cúi xin bệ hạ cho phép hạ thần dùng quân bản bộ hai tỉnh Lưỡng, Quảng sang An Nam hỏi tội Nguyễn Huệ. Nhưng hạ thần lại nghĩ An Nam vốn là đất cũ của bản triều ta. Nhân dịp này không gì bằng lấy lại. Chúng thần sẽ làm sáng thêm thánh đế uy dũng của bệ hạ. Hạ thần cúi đầu chờ lệnh”.
Phó tổng đốc Quảng Tây Tôn Vĩnh Thanh biết ý Tôn Sĩ Nghị muốn nhân dịp này cướp lấy An Nam. Vĩnh Thanh cho thế là không khôn ngoan. Thanh nói với Nghị lần nữa, nhưng Tôn Sĩ Nghị quyết giữ ý mình. Tôn Vĩnh Thanh liền làm một bản tấu khác dâng lên vua Càn Long. Tấu rằng:“Trong nước An Nam hiện nay đang loạn. Họ Nguyễn nổi lên cướp lấy nước của họ Lê. Xét về lý, nhà Lê từ khi Lê Hiển Tông mất, kẻ nối ngôi là Hoàng tự tôn Lê Duy Kỳ, tuy là dòng đích nhưng từ đó Kỳ vẫn chưa có bản tấu xin thiên triều phong vương. Lê Duy Kỳ cũng để lạc mất ấn quốc. Việc này theo lệ phải bẩm báo rõ, thánh thượng xuống chiếu cho đúc lại ấn mới đích danh. Nay Lê Chiêu Thống bỏ kinh thành sống chui nhủi khắp nơi, cầu viện Đại Thanh ta. Việc cứu giúp phiên thuộc hạ thần nghĩ nên làm. Tuy nhiên cần tính toán thật cẩn thận. Đại nhân Thượng Hiến muốn nhân dịp này cất quân sang hỏi tội chúa Tây Sơn Nguyễn Huệ, rồi chiếm luôn đất ấy, mở rộng bờ cõi Đại Thanh. Hạ thần là mệnh quan cả đời trấn giữ ở phía nam nên hiểu rõ. Nếu đánh nhanh giúp Lê Chiêu Thống dựng lại rường mối rồi rút quân về nước thì cuộc ra quân là đại thống. Còn đóng quân lại Đông Kinh, chiếm nước người ta thì hóa ra khởi đầu bằng nghĩa, kết thúc bằng lợi thật không chính đáng. Vả nữa tuy Tây Sơn ngược ngạo vô đạo, nhưng đây là cuộc tranh giành quyền bính của người trong cùng một nước họ. Ta đóng quân lại, người An Nam sẽ nổi lên chống lại, nước ta lại lâm vào một cuộc chiến tranh mới. Hạ thần năm nay đã sắp bảy mươi tuổi, liều tấm thân già cởi hết nỗi lòng kính dâng lên thánh thượng, mong lượng trời soi xét”.
Tôn Vĩnh Thanh cho người đi gấp về Yên Kinh. Vua Càn Long gần như cùng lúc nhận được ý kiến trái nhau của Nghị và Thanh. Hoàng đế Đại Thanh thấy vấn đề hệ trọng liền xuống chiếu cử Phúc Khang An tiếp nhận chức tổng đốc Lưỡng Quảng và triệu gấp Tôn Sĩ Nghị về triều. Đại thần nội vụ Phúc Khang An người gốc Mãn Châu, rất được Càn Long sủng ái, tin tưởng. Phúc Khang An thay Tôn Sĩ Nghị làm Tổng đốc Lưỡng Quảng là vị trí rất lớn và rất quan trọng trong ý đồ của Càn Long.
Tôn Sĩ Nghị người tỉnh Chiết Giang. Kém Càn Long hoàng đế Mãn Thanh chín tuổi. Bình sinh Nghị có nhiều tên gọi: Trí Giã, Bồ Sơn. Nghị học hành giỏi giang, nhưng con đường khoa cử của Nghị khá lật đật. Hai mươi năm liền đi thi, Tôn Sĩ Nghị mới vượt qua kỳ thi hương. Năm 41 tuổi đỗ tiến sĩ. Nhâm Ngọ 1762, Càn Long tuần du phương nam. Vua cho mở khoa thi chọn nhân tài. Tôn Sĩ Nghị dự thi và đỗ đầu được bổ về kinh. Mười chín năm làm quan tại Yên Kinh, Tôn Sĩ Nghị loanh quanh với mấy chức: Thị độc, Biên tu, Nội các Trung thư… Vậy mà vào tuổi 62, Tôn Sĩ Nghị bỗng thăng tiến chóng mặt. Nguyên nhân quãng đời này của Tôn Sĩ Nghị gắn chặt với một nhân vật lừng danh trong các triều đại phong kiến Trung Hoa. Đó là Hòa Thân, đại Tổng quản triều đình Mãn Thanh thời Càn Long.
Hòa Thân, người gốc Mãn Châu, sinh năm Bính Dần (1746), xuất thân từ một thị vệ khiêng kiệu. Cuộc đời Hòa Thân hội đủ các yếu tố may mắn. Cùng là người Mãn Châu với vua Càn Long. Sự thăng tiến của Hòa Thân bắt nguồn từ một một câu chuyện mang tính cơ duyên tiền kiếp giữa vua Càn Long với một cung phi tên là Năm Hương Phi. Viên đại tổng quản này rất có tài năng quản lý ngân khố. Nhưng có lẽ điều khiến vua Càn Long đặc biệt quý Hòa Thân là hắn rất biết nịnh. Hòa Thân chỉ nói những điều mà Càn Long thích nghe. Cung cúc hầu hạ bất cứ điều gì Càn Long muốn. Kể cả đưa Càn Long trốn khỏi cung tới lầu xanh chơi gái. Là vị hoàng đế bị cả ngàn con mắt nhìn vào, Càn Long ngồi cao chót vót chẳng ai dám làm bạn. Tâm hồn nhạy cảm của một người làm thơ không khỏi khiến Càn Long cô đơn. Chỉ Hòa Thân giúp Càn Long có được những vui thú trần tục dân dã ấy. Chỉ có Hòa Thân biết nói những lời thuận tai. Hòa Thân cũng lợi dụng sự sủng ái ấy để vơ vét của cải, hà lạm công quỹ. Nhiều đại thần dâng biểu xin Càn Long trị tội Hòa Thân. Vua đều gạt đi. Càn Long cũng biết Hòa Thân đục khoét công quỹ triều đình, nhưng hình như số kiếp Càn Long không thể rời Hòa Thân. Một lần Càn Long hỏi Hòa Thân:
– Khanh là trung thần hay gian thần?
Hòa Thân thật thà thưa:
– Bẩm hoàng thượng, thần không phải trung thần, cũng không phải gian thần. Thần là nịnh thần.
Càn Long hỏi:
– Tại sao?
– Bẩm hoàng thượng trung thần dễ chết. Gian thần càng dễ chết. Chỉ có nịnh thần sống lâu nhất.
Có lẽ vì thế mà chỉ hai mươi bốn năm làm quan dưới thời Càn Long, Hòa Thân được phong chức tới 47 lần, giữ 6 chức vụ trọng yếu trong triều đình. Năm 1776, mới 30 tuổi, Hòa Thân đã leo chức Hộ bộ Thị lang, đại thần tổng quản Nội vụ phủ, hàm nhất phẩm, được cưỡi ngựa vào Tử Cấm thành. Vua Càn Long còn gả con gái thứ mười là công chúa Hòa Hiếu cho con trai Hòa Thân. Cung Vương phủ của Hòa Thân rộng tới 60 nghìn mét vuông. Bên trong đắp hai ngọn giả sơn rất lớn. Trong lòng mỗi ngọn giả sơn, Hòa Thân đặt một vật trấn trạch. Đó là con tỳ hưu rất to tạc bằng ngọc phỉ thúy xanh vô cùng quý hiếm. To hơn cả con tì hưu bằng bạch ngọc của vua Càn Long. Một hành động đại phạm thượng. Vật trấn trạch thứ hai là chữ “Phúc” do chính vua Càn Long viết tặng bà nội mình nhân dịp thượng thọ. Không biết vì sao lại lọt vào tay Hòa Thân. Chữ Phúc ấy, Hòa Thân cho tạc vào một khối đá quý và sau này không vua nào dám phá bỏ. Sự gặp gỡ giữa Tôn Sĩ Nghị và đại tổng quản Hòa Thân là câu chuyện khá hi hữu.
Lần ấy Tôn Sĩ Nghị vào cung gặp vua Càn Long. Nghị muốn dâng lên vua Đại Thanh một chiếc hộp bằng đá quý. Bất ngờ Tôn Sĩ Nghị gặp Hòa Thân ở sân rồng. Tuy kém Tôn Sĩ Nghị tới hai mươi sáu tuổi, Hòa Thân vẫn hếch hàm xếch xược hỏi:
– Ê, cái gì trong tay nhà ngươi thế?
Nghị bảo:
– Chẳng có gì cả. Chỉ là cái hộp đựng thuốc hít thôi.
– Đưa ta xem.
Vừa nói vừa giằng lấy chiếc hộp, Hòa Thân ngắm nghía một lúc rồi bảo:
– Đúng là vật đẹp. Vật báu. Ngươi cho ta đi.
Tôn Sĩ Nghị hốt hoảng:
– Không được đâu. Đây là kỷ vật dâng lên Thánh thượng. Tôi đã hứa với Thánh thượng rồi.
Hòa Thân trả lại chiếc hôp, nhếch mép nói:
– Ta đùa ngươi thôi. Rồi ta cũng sẽ có nó.
Tôn Sĩ Nghị dâng hộp đựng thuốc biếu Càn Long. Câu chuyện về chiếc hộp hôm nói với Hòa Thân, Nghị đã quên. Chợt ít ngày sau nhân một buổi chầu, Hòa Thân vẫy Tôn Sĩ Nghị lại gần rút trong tay áo ra chiếc hộp bảo:
– Ta cũng có báu vật giống của Hoàng Thượng. Ngươi xem đây.
Tôn Sĩ Nghị cầm cái hộp lật đi lật lại nhận ra đúng là vật mình đã dâng vua. Mặt Nghị tái dại. Dường như muốn làm cho Tôn Sĩ Nghị sợ hơn, Hòa Thân nhướng mắt, trề môi:
– Hoàng thượng tặng ta đó. Ngươi nên nhớ Hoàng thượng có gì, Hòa Thân có cái đó. Hoàng thượng không có cái gì thì Hòa Thân ta vẫn có cái đó.
Câu nói xấc xược, láo lếu ấy sau này trở thành lời chứng cho mức độ hà lạm, tham nhũng của Hòa Thân. Tôn Sĩ Nghị mồ hôi toát ra như tắm, run lẩy bẩy. Từ đó Tôn Sĩ Nghị tìm mọi cách lấy lòng Hòa Thân. Và được Hòa Thân nâng đỡ. Con đường công danh của Nghị như diều gặp gió.
Năm 1782, Tôn Sĩ Nghị được bổ làm Bố chính tỉnh Sơn Đông. Chưa đầy một năm thăng lên Tuần phủ Quảng Tây. Tiếp năm sau làm Tuần phủ Quảng Đông, một vùng đất hết sức mầu mỡ. Tiếp đến năm 1786, Nghị đã leo lên Tổng đốc Lưỡng Quảng (Quảng Đông và Quảng Tây), tước Nhất đẳng mưu dũng công.