CHƯƠNG 26: ANH EM NHẠC – HUỆ TƯƠNG TÀN

Năm 1787, nội bộ nhà Tây Sơn xảy ra mâu thuẫn lớn. Nguyễn Huệ và vua Thái Đức Nguyễn Nhạc điều quân đánh nhau. Lịch sử không ghi đầy đủ, rõ ràng về sự kiện này. Nhưng miệng thế gian thì chẳng giấu được. Lý do dẫn tới đối địch được giải thích bằng nhiều nguyên nhân. Sau khi ra Đông Kinh áp chế Nguyễn Huệ về Nam, vua Thái Đức đòi Nguyễn Huệ phải dâng hết vàng bạc lấy được từ phủ chúa Trịnh cho triều đình. Nguyễn Huệ chỉ nộp số như đã trình vua Thái Đức. Thấy mình lập nhiều công lớn mà chỉ được cai quản đất Phú Xuân, Huệ làm bản tấu đòi vua anh cho mình cai quản thêm vùng đất Quảng Nam, Quảng Ngãi mà Huệ đánh chiếm được từ quân Lê – Trịnh. Vua Thái Đức không cho. Mâu thuẫn giữa hai anh em Nhạc, Huệ từ đó ngày càng tăng. Không sử sách nào ghi lại cụ thể sự kiện này. Tất cả hầu như chỉ là lời đồn đại: “Nguyễn Huệ mang sáu vạn quân vây thành Quy Nhơn. Để có đủ sáu vạn quân, Nguyễn Huệ bắt thêm rất nhiều đàn ông ở Thuận – Quảng làm lính, khiến nhiều vùng không còn đàn ông nữa. Nguyễn Huệ nã pháo tới tấp vào thành. Nguyễn Nhạc bị vây bức quá phải lên thành khóc xin em đừng đánh nữa”. Lại có chuyện: “Anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ tuy có mâu thuẫn nhưng chưa diễn ra giao tranh. Nguyễn Huệ đem quân vào vây Quy Nhơn ép Nguyễn Nhạc giao thêm đất. Vua Thái Đức gọi tổng trấn Gia Định là Đặng Văn Trấn, mang quân ra giải vây. Trấn vừa ra đến Phú Yên thì bị Nguyễn Huệ bắt sống. Đông Định vương Nguyễn Lữ lúc ấy đang dưỡng bệnh ở thành Quy Nhơn xin Thái Đức cho gặp Nguyễn Huệ. Lữ đã đem tình anh em cốt nhục ra phân tích và hai bên đồng ý giảng hòa…”.

Các câu chuyện trên đều không thuyết phục. Nó không có căn cứ nào xác đáng. Trong dân chúng lại truyền nhau câu chuyện khác cảm động về vai trò của công chúa Lê Ngọc Hân trong vụ xung khắc này: “Từ ngày theo chồng vào Phú Xuân, công chúa Ngọc Hân rất được Bắc Bình vương Nguyễn Huệ yêu quý. Nàng sinh cho Nguyễn Huệ một người con trai. Huệ đặt tên con là Nguyễn Quang Đức. Cuộc đối đầu Nhạc, Huệ vào hồi căng thẳng, Ngọc Hân tâm sự với chồng:

– Thiếp không dám lạm bàn về sự nghiệp của tướng công. Nhưng có cách nào để vua anh và tướng công êm hòa trở lại?

– Ta đâu muốn tranh đoạt gì với Thái Đức. Nhưng tình thế đất nước hiện thời phải có bàn tay cứng rắn, quyết đoán nắm lấy mệnh trời, thu giang san về một mối. Vua Thái Đức cũng không hơn gì Hoàng tự tôn Lê Duy Kỳ. Chí kém, bạc nhược chỉ muốn làm anh hùng nhất khoảnh. Co vào hưởng lạc.

Ngọc Hân quỳ sụp xuống. Nguyễn Huệ vội đỡ nàng lên hỏi:

– Có việc gì nàng cứ nói, không phải câu nệ nghi lễ. Ta biết nàng là người thông tuệ, tâm sáng đã giúp ta nhiều việc từ trong nhà ra ngoài triều chính.

Ngọc Hân trìu mến nhìn sâu vào mắt chồng:

– Xin tướng công bỏ vây thành Quy Nhơn. Cho phép thiếp vào thưa bẩm điều phải trái với vua anh. Thiếp tin vua Thái Đức sẽ nghe ra.

– Ta hiểu tấm lòng nàng, nhưng ta cũng biết tính khí của Thái Đức huynh. Việc quân ta không muốn nàng phải khó nhọc. Duy có điều mong nàng hiểu cho ta. Vây Quy Nhơn cũng là việc cực chẳng đã. Ta đâu muốn nồi da nấu thịt.

– Thiếp biết nỗi lòng tướng công. Thiếp cũng hiểu suy nghĩ của vua anh. Thiếp xin vào đó không phải với sứ mệnh quân cơ mà với tình thân trong gia đình. Tha thiết mong tướng công cho thiếp đi một chuyến xem sao.

Nguyễn Huệ trầm ngâm không nói gì. Việc vây hãm thành Quy Nhơn o ép Nguyễn Nhạc cũng chẳng hay ho gì. Lợi dụng mâu thuẫn trong nội bộ Tây Sơn, lực lượng Nguyễn Ánh lại mạnh lên. Ánh đang ủ mưu chiếm lại thành Gia Định. Lời của Lê Ngọc Hân khiến đêm ấy Nguyễn Huệ thao thức. Nếu ý trời trao cho ông sứ mệnh nhất thống giang sơn thì một người vợ như Ngọc Hân không chỉ là người nâng khăn sửa túi chốn phòng the. Trong hậu cung Tây Sơn không ai mẫn tiệp và hiểu biết được như nàng. Ngọc Hân sẽ là trợ thủ giúp ông thành đại nghiệp. Chuyến đi này của nàng rất có thể mở ra sự hòa hoãn để ông tập trung trí lực cho việc lớn trong tương lai. Nguyễn Huệ thuận tình cho Ngọc Hân vào Quy Nhơn thăm vua anh…”.

Dân gian vốn yêu quý sự nhân ái, chín bỏ làm mười. Dù không có chứng cứ, nhưng như bao nhiêu câu chuyện mang ước vọng tốt đẹp. Người dân thành Phú Xuân tin rằng anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ từ bỏ đối đầu là do bàn tay dàn xếp của công chúa Lê Ngọc Hân. Họ bảo rằng công chúa Ngọc Hân đã khéo léo tác động đến tình cốt nhục với vua Thái Đức. Nhắc đến vận nước và thiên mệnh đặt lên vai anh em Tây Sơn. Nàng nhắc đến tình cảnh Bắc hà thì rối ren. Vua mới bất tài. Các sứ quân tranh giành hỗn loạn. Tình trạng cát cứ nổi lên khắp nơi. Lợi dụng sự bất hòa của anh em Tây Sơn, Nguyễn Ánh sẽ trỗi dậy. Đối với nhà Lê cũng không thể không đề phòng… Có lẽ vì sinh ra trong chốn cung đình, công chúa Lê Ngọc Hân hiểu những uẩn khúc, những âm mưu và tham vọng của những người như Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ. Hiểu rõ những mâu thuẫn dục vọng luôn tiềm ẩn trong cung cấm. Lời của người em dâu xứ Bắc khiến vua anh Nguyễn Nhạc phải lưu tâm. Đó là lời bàn chí nghĩa, hợp cảnh chứ không giống nước mắt của các nữ nhi thường tình. Năm ấy, tuổi Nguyễn Nhạc đã cao, nhiều bệnh tật. Thực tế sức Nguyễn Nhạc cũng không thể đối đầu với Nguyễn Huệ. Vì thế gì hay hơn là anh em giảng hòa với nhau.

Nếu đúng như vậy, chuyến “đi sứ” ấy của công chúa Ngọc Hân là một chiến công rất lớn mà không một sử sách nào ghi lại. Nó tác động quyết định tới trách nhiệm của anh em Nhạc, Huệ đối với vận mệnh đất nước và muôn dân. Mâu thẫn giữa anh em Tây Sơn để lại hậu quả nghiêm trọng trong liên minh Nhạc, Huệ. Nó chỉ diễn ra vài tháng và mãi mãi trở thành nghi án lịch sử. Nhưng nguyên nhân có vẻ hợp lý, thuyết phục hơn là xuất phát từ sự khác nhau trong tầm nhìn. Khác trong tham vọng và cả thiên mệnh thay trời hành đạo giữa hai anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ. Bắc Bình vương là người có cao vọng lớn. Có tài năng thiên bẩm về quân sự. Nguyễn Nhạc sợ thế lực của Nguyễn Huệ lớn mạnh sẽ lấn át mình nên tìm cách áp chế. Giọt nước làm tràn li là khi Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc Hà diệt Trịnh, phò Lê mà không được phép của vua Thái Đức. Tuy bên ngoài vua Thái Đức nói vậy, nhưng sự lớn mạnh và tài năng của Nguyễn Huệ là nguyên nhân chính nảy ra mâu thuẫn.

Trở lại mối quan hệ giữa Nguyễn Hữu Chỉnh với nhà Tây Sơn. Năm trước nhận chiếu cần vương ra Đông Kinh hộ giá, Nguyễn Hữu Chỉnh để đất Nghệ An lại cho cho viên tiểu tướng dưới quyền là Lưu Duệ. Duệ dưới trướng Tây Sơn, được Nguyễn Huệ giao làm phó cho Chỉnh. Lưu Duệ là kẻ tham lam. Thấy ai có lợi thì Duệ theo. Nắm được binh quyền nhà Lê, Nguyễn Hữu Chỉnh vẫn thường xuyên cho người biếu tặng Lưu Duệ vàng lụa rất hậu. Thân mình thì ở Tây Sơn nhưng lòng dạ Lưu Duệ thuộc về Nguyễn Hữu Chỉnh. Tả tướng quân Vũ Văn Nhậm lúc ấy đang cai quản cả đất Bố Chính và Nghệ An. Nhậm đặc biệt ghét Chỉnh từ khi ra Thăng Long lần trước nên vẫn cho người dò la Lưu Duệ. Vũ Văn Nhậm nhiều lần nhắc hai phó tướng Phan Văn Lân và Ngô Văn Sở phải rất đề phòng Lưu Duệ. Ít lâu sau, Vũ Văn Nhậm nhận được tin báo Nguyễn Hữu Chỉnh luyện tập quân sĩ, âm mưu đánh vào Nghệ An. Nhậm liền cấp báo với bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Vũ Văn Nhậm cho gọi Lưu Duệ từ Nghệ An vào Bố Chính để thử phản ứng của Duệ. Lưu Duệ nói thác: “Bắc Bình vương giao cho tôi giữ đất này. Tôi không thể bỏ đấy để về”. Vũ Văn Nhậm biết vậy là Lưu Duệ đã trở thành tay trong của Chỉnh. Nhậm viết thư cho Bắc Bình vương: “Ngày trước dùng Chỉnh là nhốt hổ gầm giường, ngày nay để Lưu Duệ là nuôi ong tay áo. Cần kíp đem quân ra Bắc hà, bắt Duệ, giết Chỉnh phòng hậu họa…” 

 Nhận thư của Vũ Văn Nhậm, Nguyễn Huệ biết Nguyễn Hữu Chỉnh đã làm phản. Bắc Bình vương muốn tự cầm quân ra Đông Kinh bắt Chỉnh, nhưng cuộc đối đầu với vua anh Nguyễn Nhạc đang lúc căng thẳng. Không thể rời Phú Xuân lúc này. Tin từ Bắc hà dồn dập truyền về rất trái ngược nhau. Nguyễn Huệ lưu tâm nhất là tin đồn cha con Nguyễn Nhạc – Vũ Văn Nhậm sẽ trong ngoài hợp sức bao vây Phú Xuân. Tin ấy rộ lên trong dân chúng. Mọi người hoang mang không biết thật giả ra sao. Nguyễn Hữu Chỉnh nống cao thanh thế phao lên rằng sắp cất đại binh triều đình vào bắt Vũ Văn Nhậm, giải vây cho Nguyễn Huệ. Bắc Bình vương thừa đoán ra cái trò dương đông kích tây của Chỉnh. Nhưng nếu Vũ Văn Nhậm có lòng làm phản thật thì sao? Dẫu gì Nhậm cũng là con rể vua Thái Đức. Nguyễn Huệ vẫn phải đề phòng. Biết Vũ Văn Nhậm rất thâm thù Nguyễn Hữu Chỉnh, tương kế tựu kế, Huệ sai Nhậm đem quân ra Đông Kinh hỏi tội Chỉnh. Vậy là một mũi tên trúng hai đích. Vừa điều được Nhậm đi xa thành Phú Xuân, tránh có thể liên kết với vua Thái Đức, vừa trị được cái mầm phản loạn Nguyễn Hữu Chỉnh.

Lâu nay trong suy nghĩ của Bắc Bình vương, cả Vũ Văn Nhậm và Nguyễn Hữu Chỉnh ông không hoàn toàn tin ai. Vũ Văn Nhậm cũng giống Chỉnh, luôn ủ chứa tham vọng rất lớn. Có dịp lòng tham ấy sẽ trỗi dậy.