Chương 18: Quên hết sầu não trong 14 ngày.
Khi bắt đầu viết cuốn sách này, tôi đã đề ra một giải thưởng 200 đô la cho câu chuyện thực tế hữu ích nhất và có khả năng truyền cảm hứng nhất về chủ đề ,Tôi đã đánh bại lo âu như thế nào.
Ba giám khảo của cuộc thi này là Eddie Rickenbacker, Chủ tịch hãng Hàng không Eastern, Bác sĩ Stewart W McClelland, Hiệu trưởng trường Đại học Lincoln Memorial và H V Kaltenborn ,Biên tập viên Thời sự trên đài phát thanh. Tuy nhiên, chúng tôi đã nhận được hai câu chuyện tuyệt vời đến mức, các vị giám khảo không thể chọn được câu chuyện nào nổi trội hơn. Thế nên, chúng tôi đã cưa đôi giải thưởng. Đây là một trong hai câu chuyện đồng giải Nhất, câu chuyện của C R Burton, (hiện làm việc tại Whizzer Motor Sales of Missouri), sống ở số 1067, đường Commercial, thành phố Springfield, tiểu bang Missouri:
Tôi mất mẹ khi mới 9 tuổi rồi mồ côi cha năm 12 tuổi, Burton viết trong thư, Cha tôi bị sát hại, nhưng mẹ tôi đơn giản là ra khỏi nhà vào một ngày của mười chín năm về trước và kể từ đó, tôi không bao giờ gặp lại mẹ nữa. Tôi cũng không còn trông thấy hai cô em gái mà mẹ tôi đã dắt đi cùng. Mẹ thậm chí còn chưa bao giờ viết cho tôi một lá thư nào cho đến khi mẹ qua đời vào bảy năm trước. Cha tôi chết trong một tai nạn sau khi mẹ tôi bỏ đi được ba năm. Cha tôi và một cộng sự mua lại một quán cà phê ở một thị trấn nhỏ thuộc Missouri, nhưng trong lúc cha tôi đi làm ăn xa, người cộng sự đó đã chuyển nhượng lại quán cà phê và ôm tiền bỏ trốn. Một người bạn báo với cha tôi là hãy về nhà ngay, và trong lúc vội vã, cha tôi đã thiệt mạng trong một tai nạn xe hơi ở Salinas, Kansas. Hai người chị gái của cha tôi đều đã lớn tuổi, ốm yếu và nghèo túng, hai bác chỉ đưa ba đứa trẻ về nhà họ, mà không bác nào muốn nhận nuôi tôi và em trai tôi. Hai anh em tôi bị bỏ lại, sống nhờ vào lòng tốt của mọi người trong thị trấn. Chúng tôi sợ bị gọi là trẻ mồ côi và bị đối xử như những đứa trẻ mồ côi. Chúng tôi bị ám ảnh bởi điều đó. Nhưng nỗi sợ của chúng tôi nhanh chóng trở thành sự thực. Tôi sống trong một gia đình nghèo ở thị trấn được một thời gian ngắn. Nhưng trong thời buổi khó khăn, người trụ cột gia đình lại bị mất việc làm, thế nên họ không thể nuôi tôi thêm được nữa. Thế rồi, ông bà Loftin đưa tôi về sống với họ trong một nông trại cách thị trấn mười một dặm. Ông Loftin đã 70 tuổi và hay ốm đau nên phải nằm trên giường bệnh. Ông ấy bảo tôi rằng tôi có thể ở lại đấy, miễn sao cháu không dối trá, không ăn cắp và bảo gì làm nấy. Ba mệnh mệnh đó trở thành Kinh Thánh của tôi. Tôi tuân thủ chúng một cách nghiêm cẩn. Tôi bắt đầu đi học, nhưng ngay tuần đầu tiên, tôi đã khóc ầm ĩ như một đứa trẻ khi trở về nhà. Những đứa trẻ khác quấy nhiễu tôi, trêu đùa về cái mũi lớn của tôi, nói tôi là đồ ngốc và gọi tôi là thằng cù bất cù bơ. Tôi bị tổn thương đến mức muốn đánh lại chúng, nhưng ông Loftin, người nông dân đã nhận nuôi tôi, bảo tôi rằng: Cháu hãy luôn nhớ rằng một chàng trai biết thoát khỏi một cuộc ẩu đả thì vĩ đại hơn là ở lại và tham chiến. Tôi không hề đánh nhau cho đến một ngày, một thằng nhóc nhặt phân gà ở sân trường rồi ném vào mặt tôi. Tôi tẩn cho nó một trận nhừ tử rồi kết bạn với nó. Người khác thì bảo nó bị thế là xứng đáng.
Tôi rất hãnh diện về chiếc mũ mới mà bà Loftin đã mua cho tôi. Một hôm, có một bạn nữ cao lớn giật nó ra khỏi đầu tôi rồi đổ đầy nước vào đó làm nó bị hỏng mất. Bạn ấy nói rằng bạn ấy đổ nước vào để nước thấm vào cái đầu u tối của tôi và giữ cho bộ não toàn bỏng ngô của tôi không bị nổ.
Tôi không bao giờ khóc nhè ở trường, nhưng tôi thường khóc lóc om sòm ở nhà. Rồi một ngày nọ, bà Loftin cho tôi một lời khuyên để giải quyết mọi rắc rối, âu lo và biến các kẻ thù của tôi thành bè bạn. Bà nói: Ralph này, họ sẽ không trêu chọc và gọi cháu là thằng cù bất cù bơ nữa ,nếu cháu để ý đến họ và xem xem mình có thể làm gì cho họ không. Tôi nghe theo lời khuyên của bà. Tôi học hành chăm chỉ và nhanh chóng dẫn đầu lớp, nhưng tôi không bao giờ bị ganh ghét vì tôi đã cố gắng hết sức để giúp đỡ các bạn.
Tôi giúp nhiều cậu bạn viết các bài tập làm văn cũng như bài luận. Một số bạn còn được tôi viết giúp cả bài cho nữ. Một bạn rất xấu hổ nếu để mọi người biết là tôi đang giúp đỡ bạn ấy, nên bạn ấy nói với mẹ là sẽ đi săn thú. Sau đó, bạn ấy đến nông trại của ông Loftin rồi buộc chó vào chuồng ngựa trong lúc tôi dạy bạn ấy làm bài tập. Tôi viết bài đọc sách cho một bạn và phụ đạo môn Toán cho một bạn nữ vào buổi tối.
Rồi tang tóc phủ khắp vùng tôi sống. Hai người nông dân già cả qua đời, còn một người đàn bà bị chồng bỏ rơi. Tôi là người đàn ông duy nhất trong cả bốn gia đình. Tôi giúp các góa phụ đó trong hai năm. Trên đường đến trường và khi từ trường về nhà, tôi dừng lại ở các nông trại của họ, giúp họ chẻ củi, vắt sữa bò, cho vật nuôi ăn uống. Giờ đây, tôi được mọi người chúc phúc, thay vì nguyền rủa. Tôi được đón nhận như một người bạn. Họ thể hiện những cảm xúc chân thực khi tôi trở về nhà sau thời gian tham gia Hải quân. Hơn hai trăm người nông dân đã tới để gặp tôi vào ngày đầu tiên tôi trở về. Một số người trong số đó đã vượt qua tám mươi dặm đường để tới gặp tôi và sự quan tâm mà họ dành cho tôi thực sự rất chân thành. Vì tôi bận rộn và hạnh phúc khi cố gắng giúp đỡ những người khác, nên tôi chẳng mấy khi lo âu và mười ba năm nay, tôi đã không còn bị gọi là thằng cù bất cù bơ nữa.
Hoan hô C. R. Burton! Cậu ấy thật biết cách đắc nhân tâm! Và cậu ấy cũng biết cách đánh bại lo âu và tận hưởng cuộc sống.
Sinh thời, bác sĩ Frank Loope ở Seattle (Washington) cũng biết điều đó. Ông ấy chịu cảnh tật nguyền suốt hai mươi ba năm trời. Ông ấy bị viêm khớp. Nhưng trong bức thư gửi cho tôi, Stuart Whitehouse, một cây bút của Seattle Star, Ngôi sao trên bầu trời Seattle] viết rằng: Tôi đã phỏng vấn bác sĩ Loope rất nhiều lần và tôi chưa bao giờ thấy người nào vị tha hơn thế hoặc người nào biết hưởng thụ cuộc sống đến thế.
Làm thế nào mà người đàn ông tật nguyền phải nằm liệt giường, lại có thể tận hưởng cuộc sống đến thế? Tôi sẽ đưa ra hai phỏng đoán. Có phải ông ấy tận hưởng cuộc sống theo kiểu phàn nàn và chỉ trích không? Không phải… Có phải ông ấy đắm chìm trong việc than thân trách phận và đòi hỏi rằng mình phải ở trung tâm của sự chú ý và mọi người đều phải đặc biệt quan tâm ông không? Không. Vẫn sai. Ông ấy tận hưởng cuộc sống bằng cách vận dụng châm ngôn của Thân vương xứ Wales: Ich dien Tôi phụng sự như phương châm sống của mình. Ông thu thập danh tính và địa chỉ của những người khuyết tật khác và khích lệ họ cũng như chính bản thân ông qua những bức thư động viên vui vẻ. Trên thực tế, ông đã thành lập một câu lạc bộ viết thư cho người khuyết tật và bảo họ viết thư cho nhau. Cuối cùng, ông thành lập một tổ chức có quy mô cả nước mang tên The Shut in Society [Hội những người phải sống trong nhà].
Nằm trên giường, ông viết trung bình 1400 lá thư trên năm và mang đến niềm vui cho hàng nghìn người khuyết tật nhờ hoạt động quyên góp radio và sách cho những người phải sống trong nhà. Khác biệt chủ yếu giữa bác sĩ Loope và rất nhiều người khác là gì? Đó chính là bác sĩ Loope có sự nhiệt thành thực sự của một người đàn ông sống có mục đích, có lí tưởng. Ông cảm thấy sung sướng khi biết mình đang phụng sự cho một lí tưởng cao quý và quan trọng hơn bản thân mình, thay vì sống theo kiểu, như cách diễn đạt của Shaw: Lấy bản thân làm trung tâm, như một kẻ chỉ biết sầu não và ủ ê than vãn, rằng thế gian chẳng gắng làm ta hạnh phúc.
Dưới đây là một nhận định đáng kinh ngạc nhất, mà tôi từng đọc từ ngòi bút của một nhà tâm lí học vĩ đại. Đó là nhận định của Alfred Adler. Ông thường nói với những bệnh nhân sầu muộn của mình rằng: Bạn có thể khỏi bệnh, chỉ sau mười bốn ngày nếu tuân thủ theo chỉ định này: Mỗi ngày, hãy cố gắng nghĩ xem mình có thể làm gì để đem lại niềm vui cho người khác.
Nhận định này kì lạ đến mức, tôi cảm thấy mình nên cố gắng diễn giải nó bằng cách trích dẫn hai trang viết trong công trình tuyệt vời của bác sĩ Adler, What Life Should Mean to You, [Với bạn, cuộc đời nên có ý nghĩa như thế nào], do Allen & Unwin xuất bản ,(Nhân tiện, đây là cuốn sách các bạn nên đọc).
U sầu, Adler viết trong What Life Should Mean to You, giống như một cơn giận dữ và chỉ trích người khác kéo dài, mặc dù hướng đến việc được quan tâm, đồng cảm và hỗ trợ, nhưng người bệnh dường như chỉ bị chán nản về tội lỗi của chính mình. Kí ức đầu tiên của người mắc chứng u sầu thường như thế này: Tôi nhớ là mình muốn nằm lên đi văng, nhưng anh tôi lại đang nằm ở đó. Tôi khóc nhiều đến mức anh ấy phải rời đi.
Những người mắc chứng u sầu thường có khuynh hướng báo thù bằng cách tự tử. Và trước hết, bác sĩ không nên cho họ lí do để tự tử. Bản thân tôi thường cố gắng xoa dịu tình trạng căng thẳng bằng cách bảo với họ rằng, đây là nguyên tắc đầu tiên trong quá trình điều trị: Đừng bao giờ làm bất cứ điều gì mà bạn không thích. Câu này nghe có vẻ quá đơn giản, nhưng tôi tin là nó đi thẳng vào cội rễ của toàn bộ rắc rối. Nếu người mắc chứng u sầu có thể làm tất cả mọi thứ mà người đó muốn, thì người đó có thể trách cứ được ai cơ chứ? Người đó phải báo thù vì cái gì nữa? Tôi bảo họ rằng: Nếu bạn muốn đi xem kịch hoặc đi nghỉ dưỡng thì cứ làm thôi. Nếu đang đi mà bạn cảm thấy mình không muốn đi nữa thì dừng lại. Đó là hoàn cảnh tuyệt vời nhất với bất cứ ai. Nó khiến người đó thỏa mãn sau khi đấu tranh để có được thế thượng phong. Người đó giống như Thượng đế và có thể làm tất cả những gì mình muốn. Mặt khác, không dễ để nó trở thành một phần trong lối sống của người đó. Anh ta muốn thống trị và kết tội người khác và nếu như họ đồng ý với anh ta thì đó chẳng phải là thống trị nữa rồi. Nguyên tắc này rất hữu ích trong việc xoa dịu căng thẳng và chưa có bệnh nhân nào của tôi tự tử cả.
Thông thường, các bệnh nhân đều đáp rằng: Nhưng tôi chẳng thích làm gì cả. Tôi đã có sẵn câu trả lời, vì tôi thường xuyên nghe thấy những lời như thế. Tôi bảo: Thế thì đừng làm những việc mà bạn không thích. Tuy nhiên, đôi khi, người bệnh sẽ nói: Tôi chỉ thích nằm lì trên giường cả ngày. Tôi biết là nếu tôi cho phép, thì anh ta sẽ không còn muốn làm việc đó nữa. Tôi biết là nếu tôi ngăn cản thì anh ta sẽ gây chuyện. Vậy nên, tôi luôn luôn đồng ý.
Đây là một nguyên tắc. Một nguyên tắc khác tấn công trực diện hơn, vào lối sống của họ. Tôi bảo họ: Bạn có thể khỏi bệnh chỉ sau mười bốn ngày nếu tuân thủ theo chỉ định này: Mỗi ngày, hãy cố gắng nghĩ xem mình có thể làm gì để đem lại niềm vui cho người khác. Nhìn xem câu nói đó có ý nghĩa như thế nào với họ. Họ suốt ngày nghĩ đến việc: Làm thế nào để khiến người khác lo lắng nhỉ. Câu trả lời của họ rất thú vị. Vài người bảo: Chuyện này quá dễ với tôi. Tôi đã làm thế cả đời rồi. Nhưng kì thực, những người đó chưa bao giờ làm thế. Tôi yêu cầu họ ngẫm nghĩ chuyện đó thật kĩ. Họ chẳng buồn nghĩ. Tôi bảo họ: Bạn có thể tận dụng tất cả những lúc bạn không ngủ được, để nghĩ về việc bạn có thể làm gì để mang lại niềm vui cho ai đó và sức khỏe của bạn sẽ có một bước tiến lớn đấy. Ngày hôm sau, khi tôi gặp họ, tôi hỏi họ: Bạn đã nghĩ về đề nghị của tôi chưa?. Họ đáp: Tối qua, vừa lên giường là tôi ngủ luôn rồi. Đương nhiên, đó là tất cả những gì cần làm, theo một cách đơn giản và thân thiện mà không ra vẻ bề trên một chút nào.
Những người khác sẽ đáp là: Tôi không làm được. Tôi lo nghĩ nhiều quá. Tôi bảo họ rằng: Cứ lo nghĩ đi, nhưng từ bây giờ trở đi, bạn hãy lo nghĩ cho người khác nhé. Tôi muốn hướng các mối quan tâm của họ tới bạn bè của họ. Nhiều người nói: Sao tôi phải làm cho người khác vui vẻ cơ chứ? Những người khác còn chẳng buồn cố gắng để làm tôi vui cơ mà. Tôi đáp: Bạn phải nghĩ đến sức khỏe của bạn. Những người khác rồi cũng sẽ làm như bạn thôi. Hiếm có bệnh nhân nào của tôi bảo rằng: Tôi đã nghĩ kĩ về lời đề nghị của ông. Mọi nỗ lực của tôi đếu dành cho việc giúp bệnh nhân quan tâm nhiều hơn đến xã hội. Tôi biết nguyên nhân đích thực của căn bệnh này là vì người bệnh không có tinh thần hợp tác và tôi muốn bệnh nhân cũng nhận ra điều đó. Ngay khi người bệnh có thể kết nối và hợp tác với những người xung quanh, người đó sẽ khỏi bệnh…
Nhiệm vụ quan trọng nhất mà tôn giáo ấn định luôn luôn là Hãy yêu những người xung quanh mình… Chính người không quan tâm đến những người xung quanh mới là người gặp những khó khăn lớn nhất trong cuộc sống và khiến người khác bị tổn thương nhiều nhất. Chính vì có những cá nhân như vậy, nên loài người mới nảy sinh nhiều vấn đề không hay… Tất cả những gì mà chúng ta đòi hỏi ở một cá nhân và lời khen ngợi tuyệt vời nhất mà chúng ta có thể dành cho người đó, chính là hãy là một chiến hữu tử tế, một người bạn của tất cả mọi người, một đối tác thực sự trong tình yêu cũng như trong hôn nhân.
Bác sĩ Adler yêu cầu chúng ta ngày nào cũng phải làm việc tốt. Vậy thế nào là việc tốt? Việc tốt, nói như giáo chủ Mohammed, là hành động mang đến nụ cười hạnh phúc trên gương mặt của người khác.
Tại sao làm việc tốt mỗi ngày lại khiến người thực hiện có những nỗ lực đáng kinh ngạc? Bởi vì việc cố gắng mang lại niềm vui cho người khác, sẽ khiến chúng ta thôi nghĩ về bản thân mình, căn nguyên của những lo âu, sợ hãi và sầu muộn.
Bà William T. Moon, người điều hành trường Moon Secretarial ở số 521 đường số 5, thành phố New York, còn không mất đến hai tuần, để nghĩ xem bà có thể làm gì để khiến người khác vui vẻ và trừ bỏ nỗi ưu phiền trong lòng mình. Bà đã vượt kế hoạch mà Alfred Adler đề xuất một tuần. À không, bà đã vượt hẳn mười ba ngày. Bà đã thoát khỏi u sầu, không phải trong mười bốn ngày, mà chỉ trong đúng một ngày, nhờ dành thời gian suy ngẫm về việc làm thế nào để đem lại niềm vui cho hai em bé mồ côi.
Chuyện là thế này: Năm năm trước, vào tháng Mười hai, bà Moon kể, tôi chìm đắm trong u sầu và oán thán. Vợ chồng tôi đã ở bên nhau một thời gian dài và rất hạnh phúc. Thế rồi chồng tôi qua đời. Nỗi buồn của tôi càng sâu sắc hơn, khi kì nghỉ Giáng sinh đến gần. Cả đời tôi, chưa bao giờ tôi phải trải qua kì nghỉ Giáng sinh nào mà chỉ có một mình. Thế nên, tôi cảm thấy sợ hãi khi thấy Giáng sinh đang sắp sửa đến. Bạn bè rủ tôi tới đón Giáng sinh cùng họ. Nhưng tôi chẳng có hứng thú với bất cứ cuộc vui nào. Tôi biết mình sẽ thành một cái bánh đa nhúng nước trong bữa tiệc. Vì vậy, tôi đã từ chối những lời mời hào hiệp của họ. Khi Giáng sinh đã tới thật gần, tôi càng oán thán hơn nữa. Đúng, đáng lẽ ra tôi phải cảm thấy biết ơn vì nhiều thứ, vì tất cả chúng ta đều có rất nhiều thứ để biết ơn. Trước Giáng sinh một ngày, tôi rời văn phòng lúc 3 giờ chiều và bắt đầu lang thang vô định ở đường số năm, hi vọng rằng mình có thể trừ bỏ được nỗi oán thán và sầu đau trong lòng mình. Đường phố chật ních người, ai cũng vui tươi, hớn hở. Cảnh tượng ấy khiến tôi nhớ đến những năm tháng hạnh phúc đã một đi không trở lại. Tôi không thể chịu đựng được suy nghĩ sẽ trở về căn nhà trống trải và cô đơn. Tôi thấy hoang mang, không biết phải làm gì nữa. Tôi không ngăn được những giọt nước mắt. Sau khi lang thang vô định khoảng một tiếng đồng hồ, tôi thấy mình đứng trước một trạm xe buýt. Tôi nhớ ngày trước, vợ chồng tôi thường bắt một tuyến xe bất kì để phiêu lưu, khám phá, nên tôi đã lên chiếc xe buýt đầu tiên mà tôi thấy ở trạm xe. Sau khi qua sông Hudson và đi được một lúc, tôi nghe bác tài xe bảo: Đến điểm dừng cuối cùng rồi, thưa cô. Tôi xuống xe. Tôi còn không biết đây là thị trấn nào. Nơi đó rất tĩnh mịch và yên bình. Trong lúc chờ chuyến xe tiếp theo để trở về nhà, tôi đi dạo loanh quanh trong khu dân cư. Khi đi ngang qua nhà thờ, tôi nghe thấy giai điệu tuyệt vời của khúc nhạc Silent Night ,[Đêm tĩnh lặng]. Tôi bước vào đó. Nhà thờ không có ai ngoài người đánh đàn piano. Tôi ngồi lơ đễnh xuống một hàng ghế. Ánh sáng phát ra từ cây thông Noel được trang trí vui mắt khiến những vật trang trí nhìn giống như vô số vì sao đang nhảy nhót dưới ánh trăng. Nhịp điệu chậm rãi của bài hát và việc chưa có gì trong bụng suốt từ sáng đến giờ khiến tôi uể oải. Tôi cảm thấy kiệt sức, người nặng nề, thế là tôi thiếp đi.
Lúc tỉnh dậy, tôi không biết mình đang ở đâu. Tôi rất sợ hãi. Tôi thấy hai đứa bé đang đứng trước mặt tôi. Hiển nhiên là chúng đến đây để ngắm cây thông Noel. Bé gái, một trong hai đứa trẻ, chăm chú nhìn tôi và bảo: Không biết có phải ông già Noel đã mang cô ấy đến không nhỉ?. Cả hai đứa trẻ cũng hoảng hốt khi tôi tỉnh dậy. Tôi bảo chúng rằng tôi sẽ không làm hại chúng đâu. Chúng ăn mặc rách rưới. Tôi hỏi bố mẹ hai đứa đâu. Chúng bảo: Bọn cháu không còn cả cha lẫn mẹ ạ. Hai đứa bé mồ côi này còn khốn khổ hơn tôi. Chúng khiến tôi cảm thấy xấu hổ vì cứ mãi buồn bã và oán thán. Tôi chỉ cho hai đứa cây thông Noel, sau đó dẫn chúng đến cửa hàng và chúng tôi mua được một ít đồ ăn thức uống. Tôi mua thêm kẹo và vài món quà cho hai đứa nhỏ. Nỗi cô đơn của tôi tan biến như thể có một phép màu đã xảy ra. Hai em bé mồ côi đã đem đến cho tôi niềm hạnh phúc đích thực và tinh thần quên mình vì người khác ,mà tôi từng có trước kia. Khi nói chuyện với chúng, tôi nhận ra mình may mắn biết bao. Tôi biết ơn Chúa vì khi tôi còn nhỏ, mọi lễ Giáng sinh đều thật hạnh phúc khi có tình yêu thương và sự quan tâm của cha mẹ. Những việc mà hai em bé mồ côi này làm cho tôi còn nhiều hơn những gì mà tôi đã làm cho chúng. Trải nghiệm đó một lần nữa cho tôi thấy sự cần thiết của việc mang lại hạnh phúc cho người khác, để hạnh phúc cũng đến với chính chúng ta. Tôi nhận ra hạnh phúc có tính lây lan. Khi chúng ta cho đi cũng là lúc chúng ta nhận lại. Khi giúp đỡ người khác và trao đi yêu thương, tôi đã đánh bại được lo âu, phiền muộn cũng như oán thán và cảm thấy mình như biến thành một con người hoàn toàn mới. Và tôi thực sự là một con người hoàn toàn mới, không chỉ ở thời điểm ấy, mà kể từ thời điểm ấy cho đến tận bây giờ.
Tôi có thể liệt kê rất nhiều câu chuyện về những người đã quên đi bản thân và trở nên khỏe mạnh, hạnh phúc hơn. Chẳng hạn, hãy xem xét trường hợp của Margaret Tayler Yates, một trong những người phụ nữ nổi tiếng nhất của lực lượng Hải quân Mỹ.
Bà Yates là tác giả của một số tiểu thuyết, nhưng không có câu chuyện nào trong số những tác phẩm kì bí của bà thú vị bằng một nửa câu chuyện thực tế đã xảy ra với bà. Vào buổi sáng định mệnh ấy, khi quân Nhật tấn công các tàu chiến của Mỹ ở Trân Châu Cảng. Trước đó, bà Yates vốn phải chịu cảnh tật nguyền hơn một năm trời: trái tim của bà bị trục trặc. Hành trình dài nhất mà bà có thể thực hiện được, chính là ra vườn để tắm nắng. Thậm chí khi ấy, bà còn phải vịn vào tay người giúp việc để đi được. Chính bà đã nói với tôi rằng ở thời điểm đó, bà còn nghĩ rằng bà sẽ chịu cảnh tàn tật này cho đến cuối đời. Bà bảo: Tôi sẽ không bao giờ thực sự hồi sinh được, nếu quân Nhật không tấn công Trân Châu Cảng và tác động mạnh mẽ đến tôi, khiến tôi không còn cam chịu số phận nữa.
Khi chuyện đó xảy ra, bà Yates kể lại câu chuyện đời mình, mọi thứ đều hỗn loạn. Một quả bom rơi xuống gần nhà tôi, chấn động khiến tôi bị bắn ra khỏi giường. Xe của quân đội lao đến căn cứ Hickam, trại Scofield và sân bay Kaneohe Bay để đưa vợ con của các binh lính tới các trường học. Hội Chữ thập đỏ gọi điện cho các gia đình còn phòng dư để cho những người đó ở nhờ. Nhân viên của Hội Chữ thập đỏ biết tôi có một chiếc điện thoại ở ngay cạnh giường, nên họ nhờ tôi làm đầu mối liên lạc. Vì vậy, tôi nắm rõ vợ con của binh lính đang ở nhà nào và các binh lính đều được Hội Chữ thập đỏ hướng dẫn gọi điện cho tôi để biết gia đình họ đang ở đâu.
Tôi nhanh chóng biết được chồng tôi, Trung tá Robert Raleigh Yates, vẫn an toàn. Tôi cố gắng động viên những người vợ không rõ chồng họ còn sống hay đã chết cũng như cố gắng an ủi những góa phụ có chồng thiệt mạng. Rất nhiều người như thế. 2117 sĩ quan và binh sĩ của lực lượng Hải quân và Thủy quân lục chiến thiệt mạng và 960 người được báo cáo là mất tích.
Ban đầu, tôi nằm trên giường để trả lời các cuộc gọi đến. Sau đó, tôi ngồi dậy để trả lời họ. Cuối cùng, tôi bận bịu và phấn chấn đến mức quên hết mọi mệt mỏi và ra khỏi giường, ngồi bên bàn. Khi giúp đỡ những người còn ở trong tình trạng tồi tệ hơn mình, tôi đã quên đi chính bản thân tôi và không hề quay lại giường một lần nào nữa, trừ tám tiếng ngủ hàng đêm theo thường lệ. Giờ đây, tôi nhận ra rằng nếu quân Nhật không tấn công Trân Châu Cảng. Có lẽ tôi vẫn ở trong tình trạng gần như tàn tật suốt cả cuộc đời. Tôi thấy thoải mái khi nằm trên giường. Lúc nào tôi cũng có kẻ hầu người hạ và bây giờ, tôi mới nhận ra là tôi đã vô thức đánh mất tinh thần rèn luyện bản thân.
Trận đột kích ở Trân Châu Cảng là một trong những bi kịch khủng khiếp nhất trong lịch sử nước Mỹ, nhưng đối với tôi, đó là lại một trong những điều tuyệt vời nhất từng xảy đến với mình. Cuộc khủng hoảng khủng khiếp đó đã cho tôi sức mạnh mà tôi còn chưa bao giờ mơ tưởng mình sẽ có được. Nó khiến tôi không còn chú ý đến bản thân nữa mà tập trung vào người khác. Nó cho tôi một mục đích sống lớn lao, thiết yếu và quan trọng hơn. Tôi không còn thời gian để nghĩ về bản thân hay quan tâm tới bản thân nữa.
Một phần ba số người phải lao đến gặp bác sĩ tâm lí để nhờ giúp đỡ đều có thể tự điều trị cho mình, chỉ cần họ làm theo Margaret Yates: chú ý giúp đỡ những người khác? Đây có phải là điều tôi tự nghĩ ra không? Không, nó na ná những gì Carl Jung(chú thích 1) đã phát biểu. Và ông ấy chắc hẳn biết rõ hơn bất cứ ai. Ông ấy nói: Khoảng một phần ba bệnh nhân của tôi không mắc các chứng rối loạn thần kinh như y học đã xác định, mà vì cuộc đời họ vô nghĩa và trống rỗng. Nói cách khác, họ đã cố đi nhờ một đoạn trên đường đời, nhưng người đời lại lướt qua họ. Thế nên, họ mang cuộc đời tầm thường, vô nghĩa, vô dụng đến gặp bác sĩ tâm lí. Bị lỡ chuyến tàu, họ đứng trên bến cảng, chỉ trích tất cả mọi người nhưng ngoại trừ chính mình và đòi hỏi thế giới phải đáp ứng những mong muốn ích kỉ của họ.
chú thích 1: Carl Jung (26/7/1875 – 6/6/1961): Tên đầy đủ là Carl Gustav Jung, bác sĩ tâm thần học, nhà tâm lí học Thụy Sĩ. Ông đã đặt nền móng cho một trường phái tâm lí học mới có tên là tâm lí học phân tích, khác biệt với trường phái phân tâm học của Sigmund Freud. Hiện nay, vẫn có rất nhiều bác sĩ tâm lí chữa trị bệnh nhân theo phương pháp của ông.
Có lẽ bây giờ, bạn đang tự nhủ rằng: Hừm, những câu chuyện này chẳng để lại ấn tượng nào trong tôi cả. Chính tôi cũng có thể quan tâm đến hai đứa bé mồ côi mà tôi gặp trong đêm Giáng sinh và nếu tôi ở Trân Châu Cảng, tôi cũng sẽ hân hoan thực hiện những việc mà Margaret Tayler Yates đã làm. Nhưng hoàn cảnh của tôi hoàn toàn khác: Cuộc sống của tôi rất bình thường và tẻ nhạt. Tôi làm một công việc chán ngắt tám tiếng mỗi ngày. Chưa có chuyện nào li kì xảy đến với tôi. Thế thì làm thế nào mà tôi có thể để ý giúp đỡ người khác được chứ? Mà tại sao tôi nên làm như thế? Tôi được ích lợi gì nào?
Một câu hỏi thú vị. Tôi sẽ cố gắng giải đáp câu hỏi này. Mặc dù có thể cuộc sống của bạn tẻ nhạt thật, nhưng chắc chắn mỗi ngày trong cuộc đời mình, bạn đều gặp một vài người nào đó. Bạn đối xử như thế nào với họ? Bạn chỉ nhìn chằm chằm vào họ, hay cố gắng tìm hiểu tại sao họ lại hành xử như thế? Chẳng hạn, với bác bưu tá, bác ấy đã đi hàng trăm dặm mỗi năm, mang thư tới tận cửa cho bạn, nhưng bạn đã bao giờ không quản ngại khó khăn, để tìm hiểu xem bác ấy sống ở đâu hay đòi xem ảnh chụp của vợ con bác ấy không? Bạn đã bao giờ hỏi bác ấy có mỏi chân không, hay liệu bác ấy có bao giờ thấy chán công việc này không?
Và cả cậu bé bán hàng tạp hóa, người bán báo hay người đàn ông ngồi ở góc phố, mà bạn thường tới để đánh giày? Họ đều là con người với rất nhiều rắc rối, mộng mơ và những mong ước cá nhân. Họ cũng mong có cơ hội để chia sẻ chúng với một người nào đó. Nhưng đã bao giờ bạn cho họ một cơ hội? Bạn đã bao giờ thể hiện rằng mình thực sự rất chú ý đến họ hay cuộc sống của họ? Đó chính là điều mà tôi muốn nói. Bạn không nhất thiết phải trở thành Florence Nightingale (chú thích 1) hay một nhà cải cách xã hội để giúp cải thiện thế giới, thế giới của riêng bạn, mà bạn có thể bắt đầu với những người bạn gặp ngay vào sáng ngày mai.
chú thích 1: Florence Nightingale (12/5/1820 – 13/8/1910): Là một nhà cải cách xã hội, nhà thống kê học người Anh và là người sáng lập ngành điều dưỡng hiện đại. Bà đã góp phần mang đến sự ủng hộ và công nhận cho công việc điều dưỡng và trở thành một biểu tượng quan trọng của thời kì Victoria, đặc biệt là với hình ảnh nổi tiếng Người phụ nữ với cây đèn đến chăm sóc những người lính bị thương vào ban đêm.
Bạn được ích lợi gì ư? Bạn sẽ hạnh phúc hơn rất nhiều. Bạn sẽ thấy thỏa mãn hơn và kiêu hãnh hơn! Aristotle gọi kiểu thái độ này là sự ích kỉ sáng suốt. Zoroaster thì nhận định: Cư xử tử tế với người khác không phải là một nhiệm vụ. Đó là niềm vui, vì nó khiến bạn khỏe mạnh và hạnh phúc hơn. Còn Benjamin Franklin thì tổng kết rất đơn giản rằng: Khi bạn đối xử tốt với mọi người, đó là lúc bạn đối xử tốt nhất với chính mình.
chú thích 1: Zoroaster (628 Trước Công Nguyên – 511 Trước Công Nguyên): Tức Zarathustra, một nhà tiên tri và triết gia Ba Tư cổ đại (miền bắc Iraq ngày nay). Ông là người sáng lập Hỏa giáo (tức đạo Zoroastrianism) – một tôn giáo cổ của Ba Tư.
Henry C. Link, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tâm lí học đã viết: Theo tôi, không có phát kiến nào trong tâm lí học hiện đại quan trọng bằng bằng chứng khoa học về sự cần thiết của hi sinh và kỉ luật đối với sự thấu tỏ bản thân và hạnh phúc. Nghĩ cho người khác không chỉ giúp bạn tránh khỏi những ưu tư về chính mình mà còn giúp bạn kết giao với nhiều bạn bè và có thêm nhiều niềm vui. Bằng cách nào ư? Tôi từng hỏi Giáo sư William Lyon Phelps của Đại học Yale về điều đó, và đây là câu trả lời của ông ấy:
Tôi không bao giờ vào khách sạn, hiệu cắt tóc hay cửa hàng mà quên nói điều gì đó vui vẻ với bất cứ người nào tôi gặp. Tôi cố gắng nói điều gì đó khiến họ được đối xử như một cá nhân cụ thể chứ không chỉ là một mắt xích trong một cỗ máy. Có lúc, tôi khen nữ nhân viên phục vụ trong cửa hàng rằng cô ấy có đôi mắt hoặc mái tóc rất đẹp. Tôi sẽ hỏi người thợ cắt tóc rằng anh có thấy mệt khi phải đứng suốt cả ngày không. Tôi sẽ hỏi về quá trình hành nghề cắt tóc của anh ấy: anh đã làm nghề này được bao lâu rồi, đã cắt tóc cho bao nhiêu người rồi. Tôi sẽ giúp anh ấy tính ra được. Tôi nhận thấy rằng mọi người đều hân hoan khi được người khác chú ý đến. Tôi thường bắt tay nhân viên khuân vác hành lí cho tôi. Cử chỉ đó, khiến anh ấy vui vẻ và thoải mái suốt cả ngày.
Có một ngày mùa hè mà trời rất nóng, tôi đến khoang ăn trên tàu hỏa New Haven để dùng bữa. Khoang ăn khi đó đã chật ních người, không khí nóng như trong lò sưởi mà tốc độ phục vụ thì rất lề mề. Khi nhân viên phục vụ rốt cuộc cũng đến để đưa thực đơn cho tôi, tôi bảo: Chắc hẳn hôm nay, những người đứng nấu nướng trong gian bếp nóng chảy mỡ rất vất vả rồi. Anh nhân viên phục vụ bắt đầu chửi thề. Giọng anh ấy nghe thật chua chát. Ban đầu, tôi còn tưởng là anh ấy đang bực dọc. Trời đất ơi, anh ấy thốt lên, mọi người đến đây và than phiền về đồ ăn. Người ta cằn nhằn rằng chúng tôi phục vụ chậm rồi cáu kỉnh vì trời nóng và giá cả. Tôi đã nghe những lời chê trách như thế mười chín năm trời và ông là người đầu tiên, cũng là người duy nhất tỏ ý thông cảm với những người đang nấu nướng trong gian bếp nóng như thiêu như đốt kia. Giá mà ông Trời cho chúng tôi nhiều hành khách như ông. Anh nhân viên phục vụ đó rất sửng sốt vì tôi đã nghĩ đến những đầu bếp da màu với tư cách những con người, chứ không phải những mắt xích trong hệ thống của một hãng tàu hỏa lớn. Mọi người chỉ muốn được chú ý đến một chút với tư cách con người. Khi tôi gặp ai đó dắt một chú chó xinh xắn trên phố, tôi luôn luôn khen chú chó đẹp. Khi đã bước qua và ngoái đầu nhìn lại, tôi thường thấy người đó vuốt ve và ngắm nghía chú chó. Lời khen ngợi của tôi đã khiến anh ấy trân trọng con vật hơn.
Hồi ở Anh, có lần, tôi gặp một người chăn cừu và chân thành khen ngợi chú chó chăn cừu cao lớn và thông minh của anh ấy. Tôi hỏi anh ấy rằng anh đã huấn luyện chú chó này như thế nào. Khi đã bước qua và ngoái nhìn lại, tôi thấy chú chó gác chân lên vai người chăn cừu còn người chăn cừu thì đang âu yếm vuốt ve nó. Chỉ nhờ một chút chú ý dành cho người chăn cừu và chú chó, tôi đã mang lại hạnh phúc cho người chăn cừu. Tôi khiến chú chó vui sướng và cũng khiến bản thân tôi hạnh phúc.
Bạn có thể tưởng tượng được rằng một người luôn bắt tay những nhân viên khuân vác hành lí, thông cảm cho những người nấu nướng trong gian bếp nóng nực và nói với người khác rằng mình thích chú chó của người đó như thế nào lại có thể cáu kỉnh, ưu tư và cần được bác sĩ tâm lí điều trị không? Bạn không thể tưởng tượng được phải không? Không thể, đương nhiên là thế rồi. Như cách lí giải của một câu tục ngữ Trung Quốc: Hương thơm luôn thoang thoảng trên bàn tay đã tặng bạn đóa hồng.
Bạn không cần phải nói câu tục ngữ ấy cho Billy Phelps của Đại học Yale đâu. Ông ấy biết điều đó và sống đúng như thế!
Nếu bạn là đàn ông thì hãy bỏ qua đoạn này vì nó sẽ không hấp dẫn bạn cho lắm. Đoạn này nói về việc làm thế nào mà một cô gái hay lo âu và sầu não, lại được nhiều chàng trai cầu hôn. Cô gái đó giờ đã lên chức bà rồi. Mấy năm trước, tôi từng nghỉ lại ở nhà ông bà ấy. Tôi đi dạy ở thị trấn nơi bà ấy sống và sáng hôm sau, bà ấy lái xe khoảng năm mươi dặm đường để chở tôi đi bắt tàu hỏa trên trục đường chính dẫn tới trung tâm thành phố New York. Chúng tôi nói về việc đắc nhân tâm, và rồi bà ấy bảo: Ông Carnegie này, tôi sẽ kể cho ông nghe một chuyện mà tôi còn chưa bao giờ bộc bạch với bất cứ ai, kể cả chồng tôi, (Nhân tiện, chuyện này có thể chẳng quá hấp dẫn như bạn tưởng tượng đâu). Bà kể rằng bà lớn lên trong một gia đình danh giá ở Philadelphia. Bi kịch của tôi khi còn ở tuổi thanh thiếu niên chính là cái nghèo. Chúng tôi không bao giờ được đối đãi như những cô gái khác có cùng nền tảng xã hội. Quần áo của tôi không bao giờ là hàng cao cấp. Quần áo của tôi thường bị lỗi mốt và không vừa với người. Tôi ngại ngùng và xấu hổ đến mức tôi thường khóc trong lúc ngủ. Cuối cùng, trong lúc tuyệt vọng nhất, tôi nảy ra một ý tưởng, là khi tham gia các bữa tiệc, tôi sẽ liên tục đề nghị bạn nhảy kể cho tôi nghe về những việc anh ấy đã trải qua cũng như các ý tưởng và kế hoạch của anh ấy trong tương lai. Những câu hỏi ấy được đặt ra không phải là vì tôi đặc biệt quan tâm đến các câu trả lời. Tôi làm thế chỉ vì muốn bạn nhảy không còn chú ý đến những bộ cánh xoàng xĩnh của tôi mà thôi. Nhưng điều kì lạ là khi nghe những chàng trai trẻ đó nói chuyện và hiểu thêm về họ, tôi thực sự cảm thấy thích thú khi lắng nghe những gì họ nói. Tôi trở nên thích thú đến mức đôi khi, chính tôi cũng quên mất mình đang ăn vận ra sao. Tuy nhiên, điều đáng kinh ngạc nhất chính là khi tôi là một thính giả nhiệt thành và khuyến khích các chàng trai nói về con người họ, tôi đã mang lại niềm hạnh phúc cho họ và dần dà, tôi trở thành cô gái nổi tiếng nhất trong nhóm và có đến ba chàng trai cầu hôn tôi, (Thế đấy, các cô gái, đây là một cách khá hiệu quả).
Chắc hẳn một số người khi đọc đến chương này sẽ bảo rằng: Cuộc nói chuyện về việc để ý đến người khác này chỉ toàn là vớ vẩn! Đúng là giáo điều! Chẳng đem lại chút ích lợi nào cả! Mình cứ nhét tiền vào trong túi. Mình sẽ lấy tất cả những gì có thể lấy được và lấy ngay bây giờ. Những người khác thì mặc kệ họ chứ!
Vâng, nếu đó là quan điểm của bạn thì bạn có quyền giữ quan điểm đó. Tuy nhiên, nếu quan điểm của bạn đúng đắn, thì tất cả những triết gia và nhà giáo vĩ đại từ thuở xa xưa như Jesus, Khổng Tử, Đức Phật, Plato, Aristotle, Socrates, Thánh Francis đều sai cả. Có thể bạn coi nhẹ những lời dạy của của các lãnh tụ tôn giáo. Vì vậy, chúng ta sẽ chuyển sang các lời khuyên của hai nhà vô thần. Trước hết, hãy xem xét lời khuyên của ngài A.E. Housman quá cố, nguyên Giáo sư trường Đại học Cambridge và là một trong những học giả xuất sắc nhất ở thế hệ của ngài. Năm 1936, ngài có một bài thuyết trình về chủ đề Tên gọi và bản chất của thơ tại trường Đại học Cambridge. Trong buổi thuyết trình đó, ngài nhận định rằng: Chân lí vĩ đại nhất từng được phát biểu và phát hiện sâu sắc nhất về phương diện đạo đức của mọi thời đại, chính là những lời của Chúa Jesus: Ai muốn cứu sự sống của mình thì sẽ mất, còn ai vì cớ ta mà mất sự sống thì sẽ được lại.
Chúng ta đã nghe các nhà truyền giáo nói như thế suốt cả cuộc đời. Nhưng ngài Housman là một người theo chủ nghĩa vô thần, một kẻ bi quan, một người từng có ý định tự tử; mặc dù vậy, ông ấy vẫn cho rằng kẻ chỉ nghĩ đến bản thân mình thì sẽ không thể hạnh phúc được. Kẻ đó sẽ rất khốn khổ. Trong khi đó, người biết quên bản thân để vì người khác thì sẽ tìm thấy niềm vui sống.
Nếu bạn không thấy ấn tượng với nhận định của A. E. Housman, thì hãy chuyển sang lời khuyên của nhà vô thần xuất sắc nhất nước Mỹ ở thế kỉ 20: Theodore Dreiser. Dreiser chế giễu mọi tôn giáo như thể những câu chuyện cổ tích và xem cuộc đời như một câu chuyện do kẻ ngốc kể lại, đầy âm thanh và cuồng nộ mà chẳng có ý nghĩa gì cả. Nhưng Dreiser lại tán thành một nguyên lí cao cả, mà Chúa Jesus đã dạy: phụng sự người khác. Nếu muốn có chút vui vẻ nào đó trong cuộc đời, Dreiser nói, ta phải suy nghĩ và dự liệu để khiến mọi thứ tốt đẹp hơn, không chỉ vì bản thân mà còn vì người khác nữa, bởi niềm vui của chúng ta phụ thuộc vào niềm vui mà ta đã trao cho người khác và niềm vui mà người khác trao cho ta.
Nếu chúng ta muốn khiến mọi thứ tốt đẹp hơn vì người khác như Dreiser chủ trương thì hãy nhanh chóng tiến hành đi nào. Đừng lãng phí thời gian nữa. Ta sẽ chỉ đi qua con đường này đúng một lần thôi. Vì vậy, ngay lúc này, hãy làm bất cứ hành động cao đẹp nào, ta có thể làm hoặc thể hiện bất cứ sự tử tế nào, mà ta có thể thể hiện. Đừng trì hoãn hay bỏ qua, vì ta sẽ không đi qua con đường này một lần nào nữa.
Do đó, nếu bạn muốn xóa bỏ lo âu để vun trồng hạnh phúc và bình yên, đây là Quy tắc thứ bảy: Quên đi bản thân bằng cách bắt đầu chú ý đến người khác. Mỗi ngày hãy làm một việc tốt để mang đến một nụ cười rạng rỡ trên gương mặt một người nào đó.
Tóm tắt phần 4.
7 cách rèn luyện tâm trí để mang lại cho bạn bình yên và hạnh phúc.
Quy tắc 1: Hãy lấp đầy tâm trí bằng những suy nghĩ về sự bình yên, lòng can đảm, sức khỏe và hi vọng, vì cuộc sống của chúng ta do chính suy nghĩ của chúng ta tạo ra.
Quy tắc 2: Đừng bao giờ cố gắng trả đũa kẻ thù của chúng ta, vì nếu làm thế, chúng ta sẽ khiến chính mình bị tổn thương nhiều hơn là họ. Hãy bắt chước Thống tướng Eisenhower: Đừng bao giờ lãng phí thời gian để nghĩ về những người mình vốn không ưa.
Quy tắc 3: A. Thay vì muộn phiền vì sự vô ơn, hãy chờ đón điều đó. Hãy nhớ rằng Chúa Jesus đã chữa khỏi cho mười kẻ mắc bệnh hủi trong một ngày mà chỉ có một kẻ cảm ơn Người. Thế thì tại sao chúng ta lại mong mình được người khác biết ơn hơn cả những gì Chúa Jesus đã nhận được?
B. Hãy nhớ rằng cách duy nhất để tìm thấy hạnh phúc không phải là mong được người khác cảm ơn, mà là cho đi vì niềm vui khi được cho đi.
C. Hãy nhớ rằng lòng biết ơn là một việc cần bồi đắp, vì vậy, nếu chúng ta muốn các con có lòng biết ơn thì chúng ta phải dạy các con về lòng biết ơn.