Chương 17: NẾU CÓ MỘT QUẢ CHANH CHUA LOÉT, HÃY PHA MỘT CỐC NƯỚC CHANH THƠM NGON

Chương 17: Nếu có một quả chanh chua loét, hãy pha một cốc nước chanh thơm ngon.

Trong quá trình thực hiện cuốn sách này, tôi từng đến Đại học Chicago và hỏi ngài Hiệu trưởng Robert Maynard Hutchins về cách tránh khỏi lo âu của ngài ấy. Ngài đáp: Tôi luôn cố gắng tuân thủ phần nào lời khuyên mà ngài Julius Rosenwald, Chủ tịch của Sears, Roebuck & Company đã dành cho tôi: Nếu có một quả chanh chua loét, hãy pha một cốc nước chanh thơm ngon.

Một nhà giáo vĩ đại đã làm như thế. Nhưng kẻ ngốc thì làm ngược lại. Nếu anh ta thấy cuộc đời quẳng cho mình một quả chanh, anh ta sẽ bỏ cuộc và nói: Mình thua thật rồi. Số trời đã định. Mình chẳng có cơ hội nào nữa cả. Và rồi anh ta sẽ cứ cằn nhằn cuộc đời và mãi mãi đắm chìm trong việc than thân trách phận. Nhưng nếu một kẻ khôn ngoan được trao cho một quả chanh, người đó sẽ nói: Mình có thể học được điều gì từ rủi ro này? Làm thế nào để mình cải thiện được tình trạng hiện tại? Làm thế nào để biến quả chanh này thành cốc nước chanh thơm ngon nhỉ?

Sau khi dành cả đời để tìm hiểu mọi người và những nguồn sức mạnh tiềm tàng của họ, nhà tâm lí học vĩ đại Alfred Adler (chú thích 1) đã phát biểu rằng một trong những đặc tính tuyệt vời nhất của con người chính là sức mạnh biến số âm thành số dương.

chú thích 1: Alfred Adler (7/2/1870 – 28/5/1937): Là một bác sĩ, chuyên gia tâm lí học, người sáng lập trường phái tâm lí học cá nhân. Quan điểm của A. Adler về phức cảm tự ti – một yếu tố đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nhân cách đã được giới chuyên môn công nhận và tán thành.

Sau đây là một câu chuyện hấp dẫn và lí thú về một người phụ nữ đã làm đúng như thế, mà tôi có quen biết. Tên bà ấy là Thelma Thompson, sống tại số 100, đường Morningside, thành phố New York: Hồi chiến tranh, bà kể lại trải nghiệm của mình cho tôi nghe, chồng tôi được bổ nhiệm đến trại huấn luyện quân đội gần sa mạc Mojave ở tiểu bang New Mexico. Tôi chuyển đến đấy sống để được gần chồng. Tôi ghét nơi đó. Tôi bất đắc dĩ phải làm thế. Trước kia, tôi chưa bao giờ khổ sở đến vậy. Chồng tôi được lệnh đi diễn tập trên sa mạc Mojave, nên chỉ có mình tôi sống trong căn nhà bé tí tẹo. Trời nóng kinh khủng, dưới bóng cây xương rồng mà nhiệt độ lên đến 125 độ. Chẳng có ai để nói chuyện cùng, ngoại trừ người Mexico và người da đỏ, mà họ thì không biết nói tiếng Anh. Gió thổi không ngừng và mọi thứ đồ ăn thức uống của tôi, ngay cả không khí mà tôi hít thở, cũng toàn cát là cát!

Tôi cực kì khổ sở và cảm thấy xót xa cho chính mình đến mức, tôi viết thư cho bố mẹ tôi, nói rằng tôi bỏ cuộc và sẽ quay về nhà. Tôi bảo là mình không thể chịu đựng tình cảnh này thêm một phút nào nữa. Thà đi tù còn hơn! Cha tôi hồi đáp với vỏn vẹn hai dòng, hai dòng chữ sẽ mãi mãi khắc ghi trong tâm trí tôi, hai dòng chữ đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời tôi:

Hai người nhìn ra bên ngoài song sắt, kẻ chỉ thấy bùn, người lại thấy sao.

Tôi đọc đi đọc lại hai dòng chữ đó rồi cảm thấy xấu hổ. Tôi suy nghĩ theo chiều hướng tích cực ,rằng tôi sẽ tìm ra thứ gì đó hay ho trong hoàn cảnh hiện tại của mình. Tôi sẽ tìm kiếm những vì sao.

Tôi kết bạn với những người bản xứ và phản ứng của họ làm tôi thích thú. Khi tôi tỏ ý thích những món đồ gốm và sản phẩm dệt của họ, họ đã lấy những tác phẩm mà họ yêu thích nhất làm quà tặng tôi mà trước đó, họ còn không đồng ý bán chúng cho khách du lịch. Tôi tìm hiểu những hình dạng hấp dẫn của cây xương rồng, cây ngọc giá và cây Joshua (chú thích 1). Tôi hiểu hơn về loài cầy thảo nguyên(chú thích 2), ngắm hoàng hôn trên sa mạc và đi tìm những chiếc vỏ ốc còn sót lại từ hàng nghìn năm trước, khi mà những hạt cát trên sa mạc này còn nằm dưới đáy biển.

chú thích 1: Cây Joshua Là một loại cây có hoa thuộc họ Măng tây với những phiến lá dài, hẹp, cứng và sắc nhọn. Đây là loài thực vật quý hiếm và độc đáo trong giới thực vật sa mạc, nằm ở vùng Mojave. Cây mọc rất chậm, mất khoảng 50-60 năm để phát triển trưởng thành.

chú thích 2:Cầy thảo nguyên (Prairie dog): Còn được gọi là dúi đồng cỏ hay sóc chó, là một loài gặm nhấm ăn cỏ, biết đào hang, có nguồn gốc từ những đồng cỏ ở Bắc Mĩ. Mặc dù có tên là Cầy thảo nguyên nhưng nó không thuộc họ Cầy, vì có tiếng kêu giống như tiếng sủa của loài chó nên mới được đặt tên như thế.

Điều gì đã đem đến sự thay đổi đáng kinh ngạc ấy trong con người tôi? Sa mạc Mojave chẳng có gì khác thường cả. Người da đỏ cũng không thay đổi. Nhưng tôi đã thay đổi. Tôi đã thay đổi thái độ sống của mình. Và khi tôi thay đổi thái độ sống, tôi đã biến trải nghiệm tồi tệ đó thành chuyến phiêu lưu thú vị nhất trong cuộc đời tôi. Thế giới mới mẻ mà tôi khám phá ra, đã khiến tôi bị kích thích và phấn khích.

Tôi phấn khích đến mức, còn viết hẳn một cuốn sách về nó, cuốn tiểu thuyết được xuất bản dưới nhan đề Bright Ramparts, (Thành trì rực rỡ). Từ nhà tù mà tôi tự tạo ra, tôi đã nhìn ra ngoài và thấy những vì sao.

Thelma Thompson à, bà đã khám phá ra một chân lí lâu đời mà người Hy Lạp đã dạy từ năm trăm năm trước Công nguyên: Những thứ tuyệt vời nhất là những thứ khó khăn nhất. Harry Emerson Fosdick ở thế kỉ 20 đã nhắc lại chân lí đó: Hạnh phúc không phải chủ yếu là sự hoan lạc mà chủ yếu là sự chiến thắng. Vâng, chiến thắng đến từ cảm giác đạt được một thứ gì đó, từ cảm giác có được vinh quang, từ cảm giác biến những quả chanh chua loét thành cốc nước chanh thơm ngon.

Tôi từng đến thăm một bác nông dân hạnh phúc ở vùng Florida, người thậm chí còn có khả năng biến một quả chanh có độc thành cốc nước chanh thơm ngon. Ban đầu, khi có được nông trại này, bác ấy đã nản lòng. Mảnh đất đó tệ đến mức không thể trồng được cây ăn quả lẫn nuôi lợn. Chẳng có loài nào phát triển được ở đây, ngoại trừ sồi và rắn đuôi chuông. Thế là bác ấy nảy ra một ý tưởng. Bác ấy sẽ biến bất lợi đó thành tài sản của mình: bác ấy sẽ tận dụng tối đa lũ rắn đuôi chuông đó. Trước sự ngạc nhiên của tất cả mọi người, bác ấy bắt đầu sản xuất thịt rắn đuôi chuông đóng hộp. Mấy năm trước, tôi từng dừng lại để thăm bác ấy và biết được du khách đã đổ xô về đây để xem trang trại rắn đuôi chuông của bác, trung bình 20000 khách/năm. Việc làm ăn của bác rất phát đạt. Tôi thấy chất độc từ răng nanh của lũ rắn mà bác nuôi được chuyển đến các phòng thí nghiệm để sản xuất độc tố kháng độc; tôi thấy phần da rắn được bán với mức giá không tưởng để sản xuất giày và túi xách cho phụ nữ. Tôi thấy những hộp thịt rắn được vận chuyển tới người tiêu dùng trên khắp thế giới. Tôi mua một tấm bưu thiếp có ảnh của nơi này và gửi nó ở bưu điện của ngôi làng đã được đổi tên thành làng Rắn Đuôi Chuông, (Florida), để vinh danh một người đàn ông đã biến quả chanh có độc thành một cốc nước chanh ngọt ngào.

Khi ngược xuôi, xuôi ngược khắp nước Mỹ hết lần này đến lần khác, tôi đã vinh hạnh được gặp hàng chục người cho thấy sức mạnh biến số âm thành số dương của họ.

Ngài William Bolitho quá cố, tác giả của Twelve Against the Gods, (Mười hai nhân vật chiến đấu với thần thánh), đã giải thích như sau: Điều quan trọng nhất trong cuộc đời không phải là tận dụng những gì bạn có được. Bất cứ gã khờ nào cũng làm được điều đó. Điều thực sự quan trọng chính là thu hoạch từ những thất bại của mình. Việc đó cần đến trí thông minh và làm nên sự khác biệt giữa người khôn và kẻ ngốc. Bolitho đã phát biểu như thế sau khi mất một bên chân trong một tai nạn đường sắt.

Nhưng tôi biết có một người đã mất cả hai chân mà vẫn biến được con số âm thành con số dương. Tên ông ấy là Ben Fortson. Tôi gặp ông ấy trong thang máy ở một khách sạn tại Atlanta, tiểu bang Georgia. Khi bước vào thang máy, tôi thấy một người có vẻ mặt vui tươi, đang ngồi trên xe lăn ở một góc thang máy. Người đó đã hỏng cả hai chân. Khi thang máy dừng lại ở tầng của ông ấy, ông ấy nhờ tôi bước sang một bên, để ông ấy đẩy xe lăn ra dễ hơn. Rất xin lỗi vì đã làm phiền ông, ông ấy vừa nói vừa nở một nụ cười ấm áp.

Khi tôi ra khỏi thang máy và bước đến phòng mình, tôi chẳng thể nghĩ về ai khác, ngoài người đàn ông tật nguyền có vẻ mặt vui tươi ấy. Thế nên, tôi đã tìm ông ấy và xin ông kể cho tôi nghe câu chuyện của ông.

Chuyện xảy ra vào năm 1929, ông ấy mỉm cười nói, khi tôi đi cắt một ít thân cây mại châu để làm cột chống trong vườn cho cây đậu leo lên. Tôi chất đống cây mại châu lên con xe Ford của tôi rồi bắt đầu về nhà. Đột nhiên, một thân cây trượt xuống và chèn vào đúng bộ phận đánh lái ngay lúc tôi đang bẻ lái. Chiếc xe phóng lên vệ đường và đổ nhào xuống một cái cây. Cột sống của tôi bị chấn thương. Chân tôi liệt luôn.

Khi ấy, tôi mới 24 tuổi và không bao giờ đi lại được nữa. Mới hai mươi bốn tuổi và phải chịu cảnh ngồi trên xe lăn trong suốt phần đời còn lại. Khi tôi hỏi rằng ông đã xoay xở như thế nào, để có thể đón nhận chuyện này một cách dũng cảm như thế?, ông ấy đáp: Tôi đâu có được như vậy. Ông kể rằng mình đã rất giận dữ và chống trả lại. Ông phẫn uất cho số phận của mình. Nhưng sau nhiều năm tháng mòn mỏi, ông nhận ra rằng sự phản kháng chẳng đem đến cho ông điều gì ngoài nỗi cay đắng. Cuối cùng tôi nhận ra, ông nói, mọi người đối xử rất tử tế và lịch sự với tôi. Thế nên ít nhất, tôi cũng phải tử tế và lịch sự với họ.

Tôi hỏi sau bao nhiêu năm trời, liệu ông có còn cảm thấy tai nạn của mình là một bất hạnh khủng khiếp không. Ông ấy lập tức đáp: Không. Giờ đây, tôi còn thấy vui mừng vì chuyện đó đã xảy ra ấy chứ. Ông kể rằng, sau khi vượt qua được cú sốc và nỗi đau thương, ông bắt đầu sống trong một thế giới khác. Ông bắt đầu đọc và dần dần say mê những tác phẩm văn chương tuyệt vời. Trong mười bốn năm, ông đã đọc được ít nhất 1400 cuốn sách, và những cuốn sách đó đã mở ra một chân trời mới, khiến cuộc sống của ông trở nên phong phú hơn những gì mà ông có thể hình dung. Ông bắt đầu nghe những bản nhạc hay. Và giờ đây, những khúc giao hưởng tuyệt diệu khiến ông xúc động thay vì cảm thấy buồn chán như trước. Nhưng thay đổi lớn nhất chính là ông có thời gian để suy ngẫm. Lần đầu tiên trong đời, ông nói, tôi có thể ngắm nhìn thế giới và thật sự nhận thức được các giá trị. Tôi bắt đầu nhận ra rằng hầu hết những thứ mà tôi khao khát trước đây chẳng mấy đáng giá nữa.

Nhờ việc đọc sách mà ông ấy trở nên hứng thú với chính trị, nghiên cứu các vấn đề đại chúng và diễn thuyết trên chiếc xe lăn của mình! Ông biết nhiều người và nhiều người biết đến ông. Hiện nay, Ben Fortson, vẫn ngồi trên xe lăn, là Thống đốc của tiểu bang Georgia!

Ba mươi lăm năm vừa qua, tôi giảng dạy tại các lớp học dành cho người trưởng thành tại thành phố New York và phát hiện ra rằng một trong những tiếc nuối khôn nguôi của nhiều người trưởng thành là họ không học trung học. Dường như họ nghĩ rằng không học trung học là một trở ngại lớn. Tôi biết điều này chưa hẳn đã đúng, vì tôi biết có hàng nghìn người thành đạt chưa từng học qua bậc trung học. Vì vậy, tôi thường kể cho những học viên đó nghe câu chuyện về một người đàn ông thậm chí còn chưa học xong bậc tiểu học mà tôi biết. Ông ấy lớn lên trong cảnh khốn cùng. Khi cha của ông ấy qua đời, những người bạn của cha ông còn phải góp tiền lại mới đủ để sắm được một chiếc quan tài để chôn cất cha ông. Sau khi cha ông mất, mẹ ông làm việc trong một xưởng sản xuất ô mười tiếng 1 ngày và còn mang việc về nhà để làm tới tận 11 giờ đêm.

Đứa trẻ lớn lên trong cảnh ngộ ấy đã gia nhập một đoàn kịch nghiệp dư, do một câu lạc bộ trong nhà thờ điều hành. Ông thích diễn xuất đến mức, bắt đầu tập tành diễn thuyết trước công chúng và điều đó đã dẫn ông đến với chính trường. Năm 30 tuổi, ông được bầu vào Hội đồng lập pháp New York. Tuy nhiên, ông chưa chuẩn bị để đón nhận một trách nhiệm như thế. Trên thực tế, ông ấy đã thú thực với tôi rằng, ông còn không hiểu đó là gì. Ông nghiền ngẫm những bản dự thảo dài ngoằng và phức tạp mà ông sẽ phải bỏ phiếu để thông qua hoặc không, nhưng đối với ông, những dự luật này chắc hẳn được viết bằng ngôn ngữ của người da đỏ ở bộ tộc Choctaw (chú thích 1). Ông hoang mang, lo lắng khi trở thành thành viên của Ủy ban Kiểm lâm trong khi ông chưa từng đặt chân đến một khu rừng nào cả. Ông lại càng hoang mang, lo lắng khi bị đưa vào Hội đồng Ngân hàng của bang, dù ông chưa hề có tài khoản ngân hàng. Chính ông ấy đã nói với tôi rằng ông nản lòng đến mức, nếu như không phải vì cảm thấy xấu hổ khi phải thừa nhận với mẹ rằng ông sợ hãi, thì ông đã từ chức ở hội đồng lập pháp luôn rồi. Trong cơn tuyệt vọng, ông quyết định dành mười sáu tiếng mỗi ngày để học hỏi thêm và biến quả chanh của sự ngu dốt thành cốc nước chanh mang tên tri thức. Nhờ đó, từ một chính trị gia tỉnh lẻ, ông đã trở thành một nhân vật được cả nước biết đến và khiến mình trở nên xuất chúng đến mức The New York Times, (Thời báo New York gọi ông là công dân được yêu mến nhất ở New York.

chú thích 1: Bộ tộc Choctaw Là một trong 42 bộ tộc của người da đỏ sinh sống trên lãnh thổ Mỹ (theo kết quả của cuộc điều tra dân số năm 2019 của Mỹ). Ban đầu, người Choctaw sống ở khu vực sông Mississippi và các phần của tiểu bang Alabama, nhưng họ là một trong năm bộ tộc miền nam đầu tiên phải chuyển tới Oklahoma theo chương trình tái định cư mang tên Con đường nước mắt mà Chính phủ Mỹ thực hiện. Mặc dù vậy, bộ tộc Choctaw vẫn cố gắng cưỡng lại nhiều ảnh hưởng của bên ngoài và cố gắng duy trì truyền thống của họ. Điểm độc đáo trong văn hóa Choctaw là sự đề cao vai trò của phụ nữ và phụ nữ mới là người làm chủ gia đình.

Người mà tôi đang nói đến chính là Al Smith. Mười năm sau khi Al Smith khởi động chương trình tự học về chính trị, ông đã trở thành nhà cầm quyền tối cao trong chính quyền tiểu bang New York. Ông được bầu làm Thống đốc New York bốn nhiệm kì, kỉ lục mà chưa từng có ai đạt được. Năm 1928, ông là ứng viên thuộc Đảng Dân chủ tranh cử Tổng thống. Sáu trường Đại học lớn, trong đó có Đại học Columbia và Đại học Harvard, đã trao bằng danh dự cho người đàn ông chưa bao giờ học xong bậc tiểu học này.

Chính ngài Al Smith nói với tôi rằng sẽ chẳng có kì tích nào trong số đó có thể xảy ra, nếu ông không làm việc chăm chỉ mười sáu tiếng 1 ngày để biến mình từ một con số âm thành một con số dương.

Theo Nietzsche, công thức của một người xuất sắc chính là không chỉ chịu đựng vì buộc phải chịu đựng, mà là yêu thích những gì mà mình đang chịu đựng. Càng tìm hiểu sự nghiệp của những người thành đạt, tôi càng tin tưởng một cách sâu sắc rằng rất nhiều, (nhiều đến mức kinh ngạc), người trong số đó đạt đến thành công vì họ đã để những trở ngại khích lệ họ cố gắng không ngừng và đạt được thành tựu to lớn. Như William James đã nói: Những bất lợi của chúng ta lại giúp chúng ta theo một cách không thể ngờ tới.

Vâng, rất có thể Milton làm thơ hay hơn là vì ông bị mù và Beethoven(chú thích 1) soạn nhạc hay hơn vì ông bị điếc. Sự nghiệp lẫy lừng của Helen Keller được truyền cảm hứng và được hiện thực hóa có thể là vì bà ấy vừa mù vừa điếc.

Nếu Tchaikovsky (chú thích 2) không thất vọng đến mức suýt nữa kết liễu đời mình vì cuộc hôn nhân bi kịch, nếu cuộc đời ông không có quá nhiều đau thương, thì chưa chắc ông đã có thể soạn nên bản nhạc bất hủ Symphony Pathetique, [Giao hưởng bi thương].

Nếu cuộc sống của Dostoevsky(chú thích 3) và Tolstoy êm đềm thì chưa chắc họ đã viết được những bộ tiểu thuyết bất hủ.

chú thích 1: Beethoven (17/10/1770 – 26/3/1827): Tên đầy đủ là Ludwig van Beethoven, nhà soạn nhạc vĩ đại người Đức. Ông được xem là người dọn đường cho thời kì âm nhạc lãng mạn.

chú thích 2: Tchaikovsky (7/5/1840 – 6/11/1893): Tức Pyotr Ilyich Tchaikovsky, một nhà soạn nhạc người Nga thời kì Lãng mạn. Các sáng tác của ông đứng vào hàng những tác phẩm cổ điển phổ biến nhất.

chú thích 3: Dostoevsky (11/11/1821 – 9/2/1881): Tên đầy đủ là Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky, nhà văn nổi tiếng người Nga. Cùng với Lev Tolstoy, Dostoevsky được xem là một trong hai nhà văn Nga vĩ đại ở thế kỉ XIX. Ông được giới phê bình đánh giá rất cao và xem như người sáng lập hay là người báo trước cho chủ nghĩa hiện sinh thế kỉ

Nếu tôi không phải là kẻ tật nguyền, có lẽ tôi đã không làm được nhiều việc đến thế, đó là phát biểu của một người đàn ông đã làm thay đổi quan niệm của giới khoa học, về sự sống trên trái đất. Chính Charles Darwin đã bộc bạch, về việc những bất lợi của ông đã giúp ông theo một cách không ngờ như thế nào.

Ngày Darwin chào đời ở Anh quốc cũng là ngày một đứa trẻ khác được sinh ra ở một căn nhà gỗ trong rừng già Kentucky. Người đó cũng được những bất lợi của bản thân, giúp ích rất nhiều. Người đó là Abraham Lincoln. Nếu được sinh ra trong một gia đình quý tộc, được học luật tại trường Đại học Harvard và có hôn nhân hạnh phúc thì chưa chắc ông đã cảm nhận được từ tận đáy lòng, câu nói đầy ám ảnh mà ông đã khiến nó trở thành bất tử ở Gettysburg, không phải là bài thơ thiêng liêng mà ông đã đọc trong lễ nhậm chức lần thứ hai của mình, mà là câu nói đẹp đẽ và cao quý nhất từng được một nhà cầm quyền thốt ra: Tôi sẽ đối đãi với tất cả mọi người bằng thiện tâm chứ không phải sự tàn ác.

Harry Emerson đã viết trong cuốn The Power to See it Through, (Sức mạnh để nhìn thấu) rằng: Có một câu ngạn ngữ của người Scandinavia mà một số người trong chúng ta vẫn hay vận dụng như một lời khích lệ tinh thần: Gió Bắc làm nên người Viking. Bất cứ lúc nào mà chúng ta có tư tưởng sống an nhàn, không có khó khăn mà chỉ có thoải mái và dễ dàng, thì liệu những thứ đó có khiến người ta sống hạnh phúc và hữu ích hơn không? Ngược lại, những kẻ hay thở than vẫn cứ than thân trách phận ngay cả khi được đặt lên nệm một cách nhẹ nhàng. Nhưng chắc chắn danh tiếng và hạnh phúc luôn đến với những người biết gánh lên vai những trách nhiệm của cá nhân mình, dù họ xuất thân từ hoàn cảnh nào, sang hay hèn đều không có quá nhiều khác biệt. Vì vậy, hãy nhắc lại câu ngạn ngữ: Gió Bắc làm nên người Viking.

Giả dụ, chúng ta đang nản lòng đến mức cảm thấy chẳng còn hi vọng nào để mình có thể biến những quả chanh chua loét mà mình nhận được thành cốc nước chanh thơm ngon. Đây là hai lí do vì sao, chúng ta nên cố gắng, dù thế nào đi chăng nữa, hai lí do vì sao chúng ta có hết tất cả và chẳng mất thứ gì.

Lí do thứ nhất: Chúng ta có thể thành công.

Lí do thứ hai: Ngay cả khi chúng ta không thành công, riêng nỗ lực biến chúng ta từ con số âm thành con số dương sẽ khiến chúng ta nhìn về phía trước, thay vì ngoái lại phía sau; nó sẽ thay thế những tư tưởng tiêu cực trong chúng ta bằng những suy nghĩ tích cực; nó sẽ giải phóng năng lượng sáng tạo và thúc đẩy chúng ta trở nên bận rộn đến mức, không còn cả thời gian để cúi xuống thương tiếc những gì đã diễn ra trong quá khứ và mãi mãi không quay trở lại.

Có một lần, khi Ole Bull nhạc công violin nổi tiếng thế giới, đang biểu diễn trong buổi hòa nhạc tại Paris, dây A trên cây đàn của ông đột nhiên bị đứt. Thế nhưng Ole Bull vẫn hoàn thành ca khúc chỉ với ba dây của cây đàn. Cuộc đời là thế mà, Harry Emerson Fosdick nói, dây A bị đứt thì chơi nốt ba dây còn lại.

Đó không chỉ là cuộc đời. Đó còn hơn cả cuộc đời. Đó là chiến thắng trong cuộc đời!

Nếu được quyền làm thế, tôi sẽ để những dòng chữ này của William Bolitho được khắc lên đồng thau và treo tại mọi ngôi trường trong vùng:

chú thích: Ole Bull (5/2/1810 – 17/8/1880): Tên đầy đủ là Ole Bornemann Bull, một nghệ sĩ violin và nhà soạn nhạc tài năng người Na Uy. Robert Schumann đã từng viết rằng Bull là một trong số người vĩ đại nhất và đánh giá ông ngang hàng với Niccolò Paganini về tốc độ và sự rõ ràng trong cách diễn tấu.