Chương 13: CÁI GIÁ RẤT ĐẮT CỦA VIỆC TRẢ THÙ

Chương 13: Cái giá rất đắt của việc trả thù.

Nhiều năm về trước, vào một đêm nọ, khi tôi đang thăm thú công viên Yellowstone (chú thích 1), tôi và các vị khách du lịch khác cùng ngồi trên ghế, đối diện với một khoảng rừng thông và cây vân sam rậm rạp. Ngay lúc đó, con vật mà chúng tôi vẫn chờ đợi để trông thấy đã xuất hiện: Gấu xám Bắc Mỹ nỗi khiếp sợ của rừng thẳm. Nó bước vào khoảng đất có ánh đèn và bắt đầu ngấu nghiến chỗ thức ăn thừa, mà nhà bếp của một trong các nhà nghỉ ở công viên đã vứt ra. Ngồi trên lưng ngựa, Thiếu tá Martindale, một nhân viên kiểm lâm, đã nói cho những vị khách du lịch đang phấn khích về loài gấu này. Ông ấy kể rằng gấu xám Bắc Mỹ có thể đánh bại bất cứ loài vật nào ở thế giới phương Tây, chỉ trừ trâu và gấu Kadiak, nhưng tôi nhận thấy đêm hôm ấy, có một con vật, và chỉ có đúng một con vật, được gấu xám Bắc Mỹ cho phép ra khỏi khu rừng và đánh chén với nó dưới ánh đèn chiếu rọi: con chồn hôi. Con gấu xám thừa biết, là nó có thể thanh toán con chồn hôi chỉ bằng một cú đập đầy uy lực của nó. Vậy thì tại sao nó không làm như thế? Bởi vì kinh nghiệm mách bảo với nó rằng, làm vậy chẳng có ích lợi gì cả.

Tôi cũng nghĩ thế. Lúc nhỏ, khi sống ở nông trại, tôi từng đặt bẫy bọn chồn hôi bốn chân dọc các hàng rào ở Missouri, và khi lớn lên, tôi từng chạm trán vài con chồn hôi hai chân trên vỉa hè thành phố New York. Kinh nghiệm đau thương dạy tôi biết rằng, chẳng ích lợi gì khi kích động cả hai loại đó.

chú thích 1: Công viên Yellowstone Là một công viên quốc gia nằm ở các tiểubang phía tây Mĩ: Wyoming, Montana và Idaho.

Khi chúng ta căm ghét kẻ thù của mình, đó cũng là lúc chúng ta trao cho họ quyền kiểm soát chúng ta: quyền kiểm soát giấc ngủ, bữa ăn, huyết áp, sức khỏe và cả hạnh phúc của chúng ta. Kẻ thù hẳn sẽ sung sướng tột độ nếu họ biết rằng họ đang khiến chúng ta phải bận tâm, phải đau đớn và đang trả thù chúng ta! Sự căm ghét của chúng ta không làm họ bị tổn thương, nhưng lại biến mỗi ngày chúng ta sống thành một mớ hỗn độn khủng khiếp.

Bạn thử nghĩ xem phát biểu sau đây là của ai: Nếu những kẻ ích kỉ cố gắng lợi dụng bạn, hãy xóa chúng ra khỏi danh sách của bạn, nhưng đừng cố gắng trả thù chúng. Khi bạn cố gắng trả thù, bạn sẽ khiến chính mình bị tổn thương hơn là những thương tổn mà bạn gây ra cho người khác. Những lời này nghe như thể được phát ngôn bởi một nhà duy tâm chủ nghĩa có đôi mắt tinh tường. Nhưng không phải đâu. Phát biểu ấy xuất hiện trên một tập san do Sở Cảnh sát Milwaukee phát hành.

Việc cố gắng trả thù, sẽ gây tổn thương cho bạn như thế nào? Bạn sẽ bị tổn thương theo nhiều cách. Theo tạp chí Life, (Cuộc sống), hành động đó thậm chí còn hủy hoại sức khỏe của bạn: Đặc trưng chủ đạo trong tính cách của những người bị căng thẳng cao độ, (huyết áp cao), là hay bực tức, tạp chí Life viết, Khi bực tức lâu ngày, thì sẽ dẫn đến bệnh huyết áp cao và bệnh tim mãn tính.

Thế nên, bạn sẽ hiểu rằng khi Chúa Jesus nói: Hãy yêu thương kẻ thù của các con, Người không chỉ khuyên bảo về một nguyên tắc hành xử đúng đắn, mà còn thuyết giảng về một phương thuốc của hai mươi thế kỷ. Khi Người nói: Hãy tha thứ bảy mươi bảy lần, Chúa Jesus đã cho chúng ta biết cách tránh khỏi bệnh huyết áp cao, rối loạn tim mạch, viêm loét dạ dày và nhiều bệnh tật khác.

Một người bạn của tôi gần đây bị đau tim nghiêm trọng. Bác sĩ đưa cô vào giường và yêu cầu cô không được nổi giận vì bất cứ thứ gì, bất kể chuyện gì xảy ra. Các y bác sĩ biết rằng, nếu bạn không có một trái tim khỏe mạnh, thì chỉ một cơn giận cũng có thể giết chết bạn. Tôi đã nói là có thể giết chết bạn phải không? Mấy năm trước, một cơn giận quả thực đã giết chết một ông chủ nhà hàng ở Spokane, Washington. Trước mặt tôi bây giờ là lá thư của Jerry Swartout, Cảnh sát trưởng của Sở Cảnh sát Spokane, Washington. Trong đó viết rằng: Mấy năm trước, William Falkaber, 68 tuổi, chủ quán cà phê ở Spokane, đã chết vì nổi trận lôi đình, khi người đầu bếp của ông ấy cứ khăng khăng đòi uống cà phê bằng đĩa. Ông chủ quán tức giận đến mức giật lấy khẩu súng lục và bắt đầu rượt đuổi tay đầu bếp. Sau đó ngã vật xuống sàn và tắt thở vì đau tim, tay vẫn cầm khẩu súng. Theo báo cáo của nhân viên điều tra, chính sự giận dữ đã gây ra cơn đau tim đó.

Khi Chúa Jesus nói: Hãy yêu thương kẻ thù của các con, Người cũng bảo chúng ta cách cải thiện vẻ ngoài của chính mình. Tôi biết là có những người phụ nữ và cả bạn nữa mặt đầy nếp nhăn và đanh lại vì hận thù và xấu xí vì bực tức. Tất cả các phương pháp làm đẹp ở những nước theo đạo Cơ đốc,cũng không cải thiện được dung mạo của họ bằng một nửa hiệu quả của một trái tim chứa đầy sự khoan dung, dịu dàng và ngập tràn tình yêu thương.

Hận thù thậm chí còn phá hủy cả khả năng thưởng thức đồ ăn của chúng ta. Kinh Thánh giải thích rằng: Một bữa ăn toàn rau mà chan chứa yêu thương, thì còn hơn là ăn thịt bò nướng mà toàn hận thù.

Chẳng phải các kẻ thù của chúng ta sẽ sung sướng xoa tay vào nhau, nếu biết rằng sự căm hận của chúng ta đang khiến chúng ta kiệt sức, mệt mỏi và căng thẳng, hủy hoại dung mạo của chúng ta, làm chúng ta bị rối loạn tim mạch và có thể khiến chúng ta đoản thọ ư?. Ngay cả khi không thể yêu thương kẻ thù thì ít nhất, chúng ta hãy yêu thương chính bản thân mình. Hãy yêu thương bản thân đến mức, chúng ta sẽ không cho phép kẻ thù kiểm soát hạnh phúc, sức khỏe và dung mạo của chúng ta. Như Shakespeare (chú thích 1) giải thích:

Hơi nóng chẳng phải là lò lửa với kẻ thù của bạn .

Mà lại thiêu cháy chính bản thân bạn..

chú thích 1: Shakespeare (Rửa tội ngày 26/4/1564 – 23/4/1616): Tên đầy đủ là William Shakespeare, nhà văn, nhà viết kịch người Anh. Di sản văn chương mà ông để lại bao gồm 39 vở kịch, 154 bản sonnet, 2 bài thơ dài và một số bài thơ ngắn. W. Shakespeare được coi là nhà văn vĩ đại nhất của Anh và là nhà viết kịch đi trước thời đại.

Khi Chúa Jesus nói rằng chúng ta nên tha thứ cho kẻ thù bảy mươi bảy lần, Người cũng khuyên bảo một việc đúng đắn. Chẳng hạn, khi viết đến những dòng này, trước mặt tôi là lá thư của George Rona, Frodegatan 24, Uppsala, Thụy Điển.

George Rona vốn là một công tố viên lâu năm ở Vienna, nhưng ông ấy đã chạy trốn đến Thụy Điển trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Ông ấy không có tiền và rất cần việc làm. Vì biết nói và viết nhiều ngôn ngữ, nên ông ấy đã hi vọng rằng sẽ trở thành thông tín viên (chú thích 1) cho một hãng nào đó trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Hầu hết, các hãng đều phản hồi rằng họ không có nhu cầu về vị trí này, vì đang trong giai đoạn chiến tranh, nhưng họ sẽ lưu tên ông trong hồ sơ… Tuy nhiên, có người đã viết cho George Rona một bức thư, trong đó ghi: Những gì mà ông hình dung về việc kinh doanh của tôi hoàn toàn không đúng. Ông vừa lầm lẫn vừa lẩn thẩn. Tôi không cần bất cứ thông tín viên nào cả. Mà ngay cả khi tôi có cần, thì tôi vẫn sẽ không thuê ông đâu, vì ông thậm chí còn không thể viết tiếng Thụy Điển một cách tử tế. Bức thư của ông toàn lỗi là lỗi.

Đọc bức thư đó, George Rona đã nổi điên lên như Vịt Donald (chú thích 2). Thằng cha người Thụy Điển này có hàm ý gì, khi nói rằng ông còn không biết viết cho tử tế chứ?! Mà chính lá thư do hắn viết cũng đầy lỗi cơ mà! Thế là George Rona viết ngay một bức thư để chọc tức hắn. Rồi ông dừng lại. Ông tự nhủ: Đợi đã nào. Làm sao mình biết là hắn ta không đúng cơ chứ? Mình có học tiếng Thụy Điển, nhưng đó không phải tiếng mẹ đẻ của mình, thế thì có thể là mình đã vô tình mắc lỗi mà không biết thì sao. Nếu đúng là như thế thì chắc chắn là mình phải học chăm chỉ hơn, nếu muốn tìm được việc. Người đó có lẽ cũng có thiện ý với mình, mặc dù không hẳn là hắn ta định như thế. Việc hắn ta đã dùng những từ ngữ chẳng mấy dễ chịu để diễn đạt, không hề thay đổi việc mình mắc nợ hắn. Vì vậy, mình sẽ viết một bức thư cảm ơn hắn vì việc hắn đã làm.

Thế là George Rona xé bỏ bức thư nóng nảy mà ông đã viết và viết một bức thư khác, trong đó ghi rằng: Ngài thật tử tế khi chỉ ra những vấn đề trong việc viết lách của tôi, nhất là khi ngài không cần đến một thông tín viên. Tôi xin lỗi vì đã hiểu sai về hãng của ngài. Lí do khiến tôi viết thư cho ngài, là vì tôi đã tìm hiểu và được biết rằng hãng của ngài là doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực này. Tôi không biết là bức thư của tôi mắc lỗi ngữ pháp. Tôi rất tiếc và cảm thấy xấu hổ. Từ giờ, tôi sẽ chăm chỉ học tiếng Thụy Điển hơn và cố gắng sửa chữa các sai sót của mình. Tôi muốn cảm ơn ngài vì đã giúp tôi bắt đầu con đường hoàn thiện bản thân.

Vài ngày sau, George Rona nhận được thư hồi âm từ người đàn ông nọ, với nội dung yêu cầu Rona đến gặp ông ấy. Rona đã tới và có được việc làm. George Rona đã tự khám phá ra rằng phản ứng ôn hòa đã xua tan giận dữ.

chú thích 1: Thông tín viên (Correspondent): Người viết thư để trao đổi thông tin với người nước ngoài hoặc công ty ở nước ngoài.

chú thích 2:Vịt Donald (Donald Duck): Là một nhân vật hư cấu trong phim hoạt hình và truyện tranh của hãng Walt Disney. Donald là một chú vịt lông trắng, mỏ và chân màu vàng, mặc áo và mũ thủy thủ. Tính cách nổi bật của Donald là sự nóng nảy và bộp chộp. Đôi khi, Donald còn được mô tả là một chú vịt xảo quyệt, hay thích nhạo báng người khác.

Chúng ta không đủ thánh thiện để yêu thương được kẻ thù, nhưng vì sức khỏe và hạnh phúc của mình, ít nhất hãy tha thứ cho chúng và quên chúng đi. Đó là một hành động khôn ngoan. Khổng Tử nói: Bị đối xử tệ bạc hay bị mất cắp chẳng là gì cả, trừ phi người ta cứ nhớ mãi về những chuyện đó. Tôi từng hỏi con trai của Thống tướng Eisenhower rằng thân phụ của ngài ấy có bao giờ bực bội lâu không. Không, ngài ấy đáp, cha tôi không bao giờ phí phạm một phút nào để nghĩ về những người mà ông ấy không thích cả.

Có một câu ngạn ngữ cổ đại ý rằng: Người mà không biết tức giận thì là kẻ ngốc, nhưng người sẽ không tức giận mới là kẻ khôn ngoan. Đó chính là cách hành xử của William J. Gaynor, nguyên Thị trưởng thành phố New York. Không chỉ bị công kích kịch liệt trên các tờ báo lá cải, ông ấy còn bị một kẻ điên bắn súng vào và suýt nữa thì thiệt mạng. Khi nằm trên giường bệnh và chiến đấu với tử thần, ông đã nói như sau: Đêm nào cũng vậy, tôi đều tha thứ cho tất cả mọi chuyện và tất cả mọi người. Như thế có phải là quá lí tưởng không? Có phải là quá đỗi ngọt ngào và nhẹ nhàng không? Nếu vậy, hãy đến với lời khuyên của triết gia vĩ đại người Đức Schopenhauer, tác giả của cuốn sách Studies in Pessimism, (Nghiên cứu về chủ nghĩa bi quan). Ông ấy xem cuộc đời như một chuyến phiêu lưu phù phiếm và đầy đau đớn. Mỗi bước chân của ông đều toát ra vẻ u ám, nhưng vượt ra khỏi nỗi thất vọng sâu sắc của mình, Schopenhauer đã thốt lên rằng: Đừng ai cảm thấy oán hận, nếu có thể.

Trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, Eisenhower (chú thích 1) là Tư lệnh tối cao các lực lượng Đồng Minh tại châu Âu. Năm 1951, ông trở thành Tư lệnh tối cao đầu tiên của NATO. Khi đảm nhiệm cương vị Tổng thống, Eisenhower đã đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân để buộc Trung Quốc ngừng bắn trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên. Bên cạnh đó, ông cũng gây sức ép với Liên Xô trong thời kì Chiến tranh lạnh. Ông ưu tiên phát triển các loại vũ khí hạt nhân không tốn nhiều kinh phí, giảm các lực lượng khác để tiết kiệm tiền bạc, mở rộng chương trình An sinh Xã hội, khởi sự hệ thống xa lộ liên tiểu bang… Với những đóng góp của mình, Eisenhower được các sử gia đánh giá là một trong 10 Tổng thống hàng đầu của Mỹ.

Tôi từng hỏi ngài Bernard Baruch, cố vấn tin cậy của sáu vị Tổng thống: Wilson, Harding, Coolidge, Hoover, Roosevelt và Truman (chú thích 2), rằng ông ấy có bao giờ bị quấy rầy vì sự tấn công của các đối thủ của mình hay không? Không ai có thể sỉ nhục hay quấy rầy tôi cả, ông đáp, tôi sẽ không để người ta làm như vậy.

chú thích 1: Eisenhower (14/10/1890 – 28/3/1969): Tên đầy đủ là Dwight David Ike Eisenhower, một sĩ quan cấp cao của quân đội Mỹ và là vị Tổng thống thứ 34 của Hợp chúng quốc Hoa Kì (từ năm 1953 đến 1961). Trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, Eisenhower là Tư lệnh tối cao các lực lượng Đồng Minh tại châu Âu. Năm 1951, ông trở thành Tư lệnh tối cao đầu tiên của NATO. Khi đảm nhiệm cương vị Tổng thống, Eisenhower đã đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân để buộc Trung Quốc ngừng bắn trong cuộc Chiến tranh Triều Tiên. Bên cạnh đó, ông cũng gây sức ép với Liên Xô trong thời kì Chiến tranh lạnh. Ông ưu tiên phát triển các loại vũ khí hạt nhân không tốn nhiều kinh phí, giảm các lực lượng khác để tiết kiệm tiền bạc, mở rộng chương trình An sinh Xã hội, khởi sự hệ thống xa lộ liên tiểu bang… Với những đóng góp của mình, Eisenhower được các sử gia đánh giá là một trong 10 Tổng thống hàng đầu của Mỹ.

chú thích 2: Wilson (28/12/1856 – 3/2/1924): Tên đầy đủ là Thomas Woodrow Wilson, Tổng thống thứ 28 của Hợp chúng quốc Hoa Kì. Trong nhiệm kì của ông, Chính phủ Mỹ đã thông qua nhiều đạo luật và các văn kiện pháp lí quan trọng, bao gồm Ủy ban Thương mại Liên bang, Luật Chống độc quyền Clayton, Luật Underwood, Luật Vay mượn nông trại Liên bang, đặc biệt là Hệ thống Dự trữ Liên bang.

Harding (2/11/1865 – 2/8/1923): Tên đầy đủ là Warren Gamaliel Harding, Tổng thống thứ 29 của Mỹ. Mặc dù rất được mến chuộng trong thời gian ông cầm quyền, nhưng sau khi Harding qua đời, một số vụ bê bối mới được phanh phui như vụ Teapot Dome hay vụ ngoại tình với Nan Britton đã khiến danh tiếng của W. G. Harding sụt giảm nghiêm trọng và là một trong những nguyên nhân khiến Harding bị đánh giá là một trong những vị Tổng thống tệ nhất trong lịch sử Mỹ.

Coolidge (4/7/1872 – 5/1/1933): Tên đầy đủ là John Calvin Coolidge, Jr., chính trị gia, luật sư, Tổng thống thứ 30 của Mỹ. Trong nhiệm kì của mình, ông đã khôi phục niềm tin của công chúng vào Nhà Trắng sau những vụ bê bối của chính quyền tiền nhiệm bằng việc ủng hộ sự bình đẳng giữa các chủng tộc, chủ trương một chính phủ bảo thủ, ít can thiệp sâu vào các hoạt động trong xã hội…

Hoover (10/8/1874 – 20/10/1964): Tên đầy đủ là Herbert Clark Hoover, kĩ sư, doanh nhân, chính trị gia, Tổng thống thứ 31 của Mỹ. Không lâu sau khi Hoover nhậm chức, thị trường chứng khoán sụp đổ và Đại khủng hoảng kinh tế xảy ra. Hoover đã ban hành một loạt chính sách nhằm khôi phục lại nền kinh tế nhưng không mấy hiệu quả, khiến ông bị đánh bại bởi ứng cử viên Franklin D. Roosevelt của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1932.

Truman (8/5/1884 – 26/12/1972): Tên đầy đủ là Harry S. Truman, Tổng thống thứ 33 của Mỹ. Ông đã thực hiện Kế hoạch Marshall để tái thiết nền kinh tế Tây Âu và đã sáng lập nên Học thuyết Truman và NATO.

Cũng như thế, không ai có thể sỉ nhục hay quấy rầy bạn và tôi cả, trừ phi chúng ta để người ta làm như vậy.

Gậy gộc và gạch đá có thể làm gãy xương tôi,

Nhưng ngôn từ không bao giờ khiến tôi bị tổn thương.

Bao đời nay, nhân loại đã nghiêng mình trước những người thánh thiện như đức Chúa Jesus, những người không giữ lòng căm hận với chính kẻ thù của mình. Tôi thường đứng trong Công viên Quốc gia Jasper ở Canada và ngắm nhìn một trong những ngọn núi đẹp nhất ở phương Tây, ngọn núi mang tên Edith Cavell, nữ y tá người Anh đã chết như một vị thánh trước họng súng của quân Đức, vào ngày 12 tháng Mười năm 1915. Cô ấy mắc tội gì? Cô ấy đã che giấu và nuôi những binh lính Pháp và Anh bị thương trong ngôi nhà của cô ấy ở nước Bỉ và giúp họ trốn sang Hà Lan. Khi vị linh mục người Anh bước vào buồng giam của cô, trong nhà tù quân sự tại Brussels vào buổi sáng tháng Mười năm ấy để chuẩn bị cho giây phút giã biệt cõi đời của cô, Edith Cavell đã nói hai câu mà sau này, hai câu nói ấy đã được ghi lên đồng thau và đá hoa cương: Tôi nhận ra là chỉ yêu nước thôi thì chưa đủ. Tôi còn phải không thù ghét hay cay nghiệt với bất cứ ai. Bốn năm sau, thi thể của cô được đưa về nước Anh và lễ tưởng niệm cô đã được tổ chức tại tu viện Westminster. Ngày nay, đối diện với Phòng trưng bày Chân dung Quốc gia ở London là một bức tượng bằng đá hoa cương, bức tượng của một trong những nhân vật bất hủ của nước Anh, người đã nói rằng: Tôi nhận ra là chỉ yêu nước thôi thì chưa đủ. Tôi còn phải không thù ghét hay cay nghiệt với bất cứ ai.

chú thích: Phòng trưng bày Chân dung Quốc gia (National Portrait Gallery): Là phòng trưng bày nghệ thuật ở London, chứa bộ sưu tập chân dung của những người Anh nổi tiếng và quan trọng trong lịch sử. Mở cửa vào năm 1856, đây được xem là phòng trưng bày công cộng quốc gia đầu tiên dành riêng cho chân dung trên thế giới.

Phương thức chắc chắn nhất để tha thứ và lãng quên kẻ thù của chúng ta, chính là dấn thân cho một lí tưởng nào đó vĩ đại hơn chính bản thân chúng ta. Thế thì những công kích và thù hằn mà chúng ta phải đối mặt, sẽ chẳng là gì nữa, vì chúng ta đã quên hết tất cả mọi thứ, ngoại trừ lí tưởng của chúng ta. Chẳng hạn, hãy xem xét một sự kiện vô cùng kịch tính, suýt chút nữa thì diễn ra ở cánh rừng thông của Mississippi vào năm 1918. Đó là một cuộc hành quyết! Laurence Jones(chú thích 1), một giáo viên và nhà truyền giáo người da màu, sắp sửa bị hành hình.

Mấy năm trước, tôi đã đến thăm ngôi trường do Laurence Jones thành lập, trường Piney Woods Country và nói chuyện trước toàn thể học sinh. Ngôi trường ấy giờ đây đã nổi tiếng khắp cả nước, nhưng sự việc mà tôi sắp thuật lại thì xảy ra từ rất lâu rồi. Sự việc đó diễn ra vào những ngày tháng cao điểm của Chiến tranh Thế giới thứ Nhất. Vùng Mississippi khi ấy lan truyền tin đồn rằng quân Đức đang lôi kéo người da đen và kích động họ nổi dậy. Laurence Jones, kẻ sắp sửa bị hành hình, như tôi đã nói, vốn là người da đen và bị buộc tội giúp đỡ quân Đức, để lôi kéo những người cùng chủng tộc tham gia khởi nghĩa. Một nhóm người da trắng ở bên ngoài nhà thờ đã nghe Laurence Jones nói lớn với các con chiên của anh rằng: Đời là một cuộc đấu tranh mà mỗi người da đen đều phải mặc áo giáp và chiến đấu để tồn tại và thành công.

Chiến đấu, áo giáp, thế là quá đủ rồi! Nhanh chóng rời đi trong đêm ấy, đám người trẻ tuổi đang bị kích động kia đã tập hợp và quay trở lại nhà thờ, trói nhà truyền giáo ấy lại và kéo lê anh trên đường chừng một dặm rồi đặt anh lên một đống củi, với những que diêm đã thắp sáng. Khi mọi thứ đã sẵn sàng để treo cổ và thiêu sống anh ấy cùng một lúc, thì ai đó hét lớn: Hãy để gã chết tiệt này nói trước khi chết cháy. Nói đi! Nói đi!. Đứng trên đống củi, với một sợi thòng lọng buộc quanh cổ, Laurence Jones đã nói về cuộc đời và lí tưởng của mình. Anh ấy tốt nghiệp Đại học Iowa vào năm 1907. Sự tử tế, uyên bác và khả năng âm nhạc đã khiến anh được mọi người trong khoa biết đến. Sau khi tốt nghiệp, anh đã từ chối đề nghị gây dựng sự nghiệp cho anh của một người chủ khách sạn và cũng từ chối một vị giàu có khi vị này muốn tài trợ cho anh học nhạc. Vì sao? Vì trong anh đang bùng cháy một khát vọng. Câu chuyện cuộc đời của Booker T. Washington đã truyền cảm hứng cho anh và khiến anh muốn dành cả cuộc đời để giáo dục những người nghèo khổ, mù chữ cùng chủng tộc với mình. Vì vậy, anh đã đến vùng vành đai lạc hậu nhất, mà anh có thể tìm được ở phương Nam, cách thành phố Jackson của tiểu bang Mississippi hai mươi lăm dặm về phía nam. Sau khi cầm cố chiếc đồng hồ đeo tay, để lấy 1,65 đô la, anh đã mở trường trong một khoảnh rừng trống, với bàn học làm từ phần gốc cây còn lại sau khi chặt bỏ phần thân trên. Laurence Jones nói cho những kẻ giận dữ đang chờ hành quyết anh biết về cuộc chiến mà anh đã trải qua, để dạy bảo những bé trai, bé gái chưa từng được đến trường và đào tạo chúng trở thành những nông dân, thợ máy, đầu bếp và quản gia tài ba. Anh kể về những người da trắng đã giúp anh xoay xở để lập nên ngôi trường Piney Woods Country, những người da trắng đã tặng anh đất, gỗ, lợn, bò và cả tiền bạc để giúp anh duy trì việc dạy học.

Sau này, khi được hỏi rằng anh có căm ghét những người đã kéo lê anh trên đường, để đến chỗ hành quyết không, Laurence Jones đã trả lời rằng anh quá bận bịu với lí tưởng của mình, nên không căm ghét được ai cả, quá say mê điều còn vĩ đại hơn chính bản thân anh. Tôi không có thời gian để cãi cọ, anh nói, không có thời gian để tiếc nuối và không ai có thể buộc tôi phải hạ thấp tiêu chuẩn đạo đức của mình để ghét bỏ người đó cả.

Khi Laurence Jones nói một cách chân thành nhưng hùng hồn để biện hộ cho lí tưởng của anh, chứ không phải cho bản thân anh ấy, đám đông bắt đầu dịu lại. Cuối cùng, một thành viên kì cựu của khối Liên minh miền Nam trước đây lên tiếng: Tôi tin là chàng trai này đang nói sự thật. Tôi biết những người da trắng mà cậu ấy đã nhắc đến. Cậu ấy đang làm một việc tử tế. Chúng ta sai rồi. Chúng ta nên giúp đỡ cậu ấy thay vì treo cổ cậu ấy. Nhân vật kì cựu của khối Liên minh miền Nam ấy đã chuyền chiếc mũ quanh đám đông và tạo ra một món quà là 52 đô la và 40 xu từ chính những kẻ đã tụ tập ở đây, để treo cổ người thành lập ngôi trường Piney Woods Country, người đã nói rằng: Tôi không có thời gian để cãi cọ, không có thời gian để tiếc nuối và không ai có thể buộc tôi phải hạ thấp tiêu chuẩn đạo đức của mình để ghét bỏ người đó cả.

chú thích 1: Laurence Jones (21/11/1882 – 13/7/1975): Tên đầy đủ là Laurence Clifton Jones, nhà cải cách giáo dục, người sáng lập và Hiệu trưởng trường Piney Woods Country ở hạt Rankin, tiểu bang Mississippi. L. C. Jones đã dành cả cuộc đời của mình để hỗ trợ sự tiến bộ giáo dục của học sinh người Mỹ gốc Phi ở vùng nông thôn miền nam Mĩ. Ông cũng là tác giả của một số cuốn sách, bao gồm Up Through Difficulties (1910), Piney Woods and Its Story (1923) và The Bottom Rail (1933).L. C. Jones đã được Đại học Iowa công nhận vì những đóng góp của mình cho sự nghiệp giáo dục và nhận được Giải thưởng Silver Buffalo, phần thưởng cao quý nhất của Hội Hướng đạo sinh nam Mĩ (Boy Scouts of America).

Từ mười chín thế kỉ trước, Epictetus đã chỉ ra rằng gieo nhân nào thì gặt quả ấy và bằng cách nào đó, số phận luôn bắt chúng ta phải trả giá cho những hành vi sai trái của mình. Về lâu về dài, Epictetus nói, mỗi người đều bị trừng phạt vì hành động xấu xa của mình. Người nào nhớ được điều đó thì sẽ không tức giận, không căm phẫn, không sỉ vả, không chửi bới, không xúc phạm và không căm ghét ai cả.

Có lẽ không một ai trong lịch sử nước Mỹ từng bị công kích, bị căm ghét và bị lừa dối nhiều hơn Lincoln. Nhưng Lincoln, theo bản tiểu sử kinh điển của Herndon, không bao giờ phán xét người khác bằng lòng yêu ghét của cá nhân mình. Nếu người ta làm gì đó, thì ông ấy có thể hiểu rằng đối thủ của ông có thể làm việc đó như bất cứ ai. Nếu một người từng vu khống ông, hoặc cư xử tồi tệ với cá nhân ông, nhưng lại là người thích hợp nhất cho một vị trí nào đó, thì Lincoln sẽ bổ nhiệm người ấy vào vị trí kia ngay lập tức, như thể trao quyền hành cho một người bạn của ông vậy… Tôi không nghĩ là ông ấy sẽ cách chức ai đó, chỉ vì người ấy là kẻ thù của ông hay vì ông không thích người ấy.

Lincoln bị một số người mà chính ông đã bổ nhiệm lên các chức vụ cấp cao công kích và lăng nhục, những người như McClellan, Seward, Stanton và Chase (chú thích 1). Nhưng theo Herndon, Lincoln vẫn tin tưởng các cộng sự của mình, vì: Không ai được ca ngợi vì những việc người đó đã làm hoặc bị phê bình vì những việc người đó đã làm hoặc không làm, bởi vì chúng ta đều chịu sự tác động của hoàn cảnh, của tình thế, của môi trường, của giáo dục, của các thói quen cố hữu và của sự di truyền đã định hình nên những con người như họ vốn thế và sẽ mãi mãi như thế.

Có thể Lincoln đã nói đúng. Nếu tôi và bạn thừa hưởng các đặc điểm thể chất, tinh thần và tình cảm tương tự như những gì kẻ thù của chúng ta thừa hưởng, nếu cuộc đời cũng đối xử với chúng ta theo cách tương tự như đã đối xử với họ, thì chúng ta sẽ hành xử y hệt như họ. Có lẽ chúng ta không thể làm khác được. Như Clarence Darrow(chú thích 2) từng nói: Biết nhiều thì sẽ hiểu nhiều và không còn phán xét hay chỉ trích nữa. Vì vậy, thay vì căm ghét kẻ thù, hãy tiếc cho họ và cảm ơn Thượng đế vì cuộc đời đã không biến ta thành người như họ. Thay vì không ngừng chỉ trích và trả đũa kẻ thù của mình, hãy thấu hiểu, đồng cảm, giúp đỡ, tha thứ và cầu nguyện cho họ.

chú thích 1: McClellan (3/12/1826 – 29/10/1885): Tức George Brinton McClellan, Thiếu tướng Liên bang miền Bắc trong Nội chiến Mỹ, Chỉ huy trưởng của quân đội Mỹ. Năm 1864, ông đại diện cho Đảng Dân chủ ra tranh cử chức Tổng thống nhưng thất bại trước Abraham Lincoln.

Seward (16/5/1801 – 10/10/1872): Tức William Henry Seward, Thống đốc thứ 12 của tiểu bang New York, Thượng nghị sĩ và Ngoại trưởng Mỹ dưới thời các Tổng thống Abraham Lincoln và Andrew Johnson.

Stanton (19/12/1814 – 24/12/1869): Tức Edwin McMasters Stanton, luật sư và chính trị gia người Mỹ, từng giữ chức Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ dưới thời Tổng thống Lincoln.

Chase (13/1/1808 – 7/5/1873): Tức Salmon Portland Chase, chính trị gia, luật gia người Mỹ, Thống đốc thứ 23 của Ohio, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ.

chú thích 2: Clarence Darrow (18/4/1857 – 13/3/1938): Tên đầy đủ là Clarence Seward Darrow. Ông không chỉ nổi tiếng trong lịch sử pháp luật Mỹ với vai trò một luật sư sắc sảo, tài giỏi mà còn được biết đến với tư cách là một diễn giả, nhà tranh luận và nhà văn.

Tôi lớn lên trong một gia đình mà tối nào cũng đọc Kinh Thánh hoặc nhắc lại một câu trong Kinh Thánh rồi quỳ xuống, cầu nguyện cho cả gia đình. Tôi còn nghe văng vẳng bên tai tiếng cha tôi nhắc lại, trong một nông trại đơn độc ở Missouri, những lời sau đây của Chúa Jesus và những lời ấy sẽ tiếp tục được lặp đi lặp lại chừng nào cha tôi vẫn còn ấp ủ những quan niệm lí tưởng của mình: Hãy yêu thương kẻ thù, chúc phúc cho những người đã nguyền rủa các con, cư xử tử tế với những người ghét bỏ các con và cầu nguyện cho những người có ác ý và hành hạ các con.

Cha tôi đã cố gắng sống đúng như những gì Chúa Jesus răn dạy và có được sự bình yên trong tâm hồn, mà nhiều bậc hoàng đế và các nhà lãnh đạo trên thế giới hằng kiếm tìm mà không thấy.

Để có được sự bình yên và hạnh phúc, hãy nhớ Quy tắc thứ hai:

Đừng bao giờ cố gắng trả đũa kẻ thù, vì nếu làm như thế, chúng ta sẽ làm tổn thương chúng ta nhiều hơn những thương tổn mà chúng ta gây ra cho họ. Hãy học tập Thống tướng Eisenhower: Đừng bao giờ phí phạm một phút nào để nghĩ về những người mà ta không ưa.