CHƯƠNG 10: CON “HẢI ƯNG” RỜI ĐẤT BẮC

Trước ngày xảy ra vụ đảo chính hụt năm Canh Tý, Nguyễn Hữu Chỉnh được Quận Huy giao đi tuần bể. Sau đó Chỉnh đem thủy binh về đóng ở Nghệ An, dưới trướng tổng trấn Dao Trung hầu. Nghệ An vừa là quê, vừa là nơi Nguyễn Hữu Chỉnh luyện tập thủy binh của triều đình Lê – Trịnh. Nhiều năm trước Huy quận công Hoàng Đình Bảo mấy lần đem Chỉnh theo đi đánh dẹp quân nổi loạn ở Nghệ An và cửa biển Thần Phù. Nguyễn Hữu Chỉnh thắng trận liên tiếp. Nổi lên là một chỉ huy thủy chiến rất có tài. Lính tôn vinh Nguyễn Hữu Chỉnh là đại bàng biển. Cái biệt hiệu:“Chim hải ưng” xuất hiện từ đó.

Dao Trung hầu em rể Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc là người tin cậy của Huy Quận công Hoàng Đình Bảo. Thời gian kiêu binh hoành hành, tin tức tới tấp bay vào Nghệ An. Chỉnh nghe đồn Lê Hương Châm cho tay chân đi khắp các trấn lùng bắt vây cánh Huy Quận công. Chưa biết thực hư ra sao thì Nguyễn Lạng, người cùng làng với Chỉnh ở Đông Kinh chạy về. Ngày trước Lạng được vào phục vụ dưới trướng Huy Quận công là do Chỉnh tiến cử nên vẫn có ơn với Nguyễn Hữu Chỉnh. Nguyễn Lạng bảo:

– Đám cấm quân hung tợn lắm. Bắt được người của Hoàng Đình Bảo và Đặng Thị Huệ là chém luôn. Không cần tra xét gì. Chúng treo lệnh ban thưởng lớn nếu ai bắt được ngài. Tôi phải vội về đây báo tin.

Dao Trung hầu, Nguyễn Hữu Chỉnh sợ toát mồ hôi. Chỉnh nói với Lạng:

– Ngươi mới đi đường xa về, hãy nghỉ ngơi lấy sức. Ta bàn với ngài tổng trấn xem đường đi nước bước thế nào.

Nguyễn Lạng đi rồi, Chỉnh nói với Dao Trung hầu:

– Vây cánh Trịnh Tông đang truy nã người của Huy Quận công. Tôi với quan lớn cũng nằm trong số đó. Tính mạng đang tính từng ngày.

Dao Trung hầu là người nhút nhát. Nghe Chỉnh nói thế ông ta lập bập hỏi:

– Vậy thì phải làm sao bây giờ?

Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

– Đây vào tới Phú Xuân không bao xa. Cũng chỉ còn lối đó mà chạy thôi.

Dao Trung hầu:

– Nhưng Đương Quận công, đại tướng coi thành Phú Xuân là người của chúa Trịnh Tông. Vào đó khác gì rúc đầu vào rọ.

– Tôi biết điều đó. Hiện giờ Khôi Thọ cầm một cơ đội trấn giữ đồn Động Hải. Hắn là người trong cửa cụ Quận Việp, được Huy Quận công tin tưởng. Khôi Thọ cũng bị Trịnh Tông ghét. Quan lớn hãy viết thư kín nói rõ nội tình và bảo Khôi Thọ tìm cách giết chết Đương Quận công, chiếm lấy thành Phú Xuân.

Dao Trung hầu nghe thế càng run:

– Nhưng làm thế là phản nghịch. Chuyện lớn quá tôi là người kém cỏi, gan bé không dám làm. Ngài tìm cách khác đi.

– Bây giờ họ đang lùng bắt giết cả nhà chúng ta mà quan lớn vẫn luẩn quẩn phản nghịch với trung quân. Chuyện lớn nhất lúc này là giữ lấy cái mạng mình.

– Vậy nếu Khôi Thọ chiếm được Phú Xuân thì ta thành kẻ chống lại triều đình à?

– Một khi thành Phú Xuân đã về ta, ngoài này cho lấp đường Hoàng Mai, xây lũy chặn cửa Quỳnh Lưu thì quân triều đình cũng không làm gì nổi. Lúc ấy sẽ dâng biểu tâu rõ với hoàng thượng và chúa thượng thực tình để bề trên lượng xét. Cái tội cướp thành cũng là cực chẳng đã để tạm thời trốn tránh sự trả thù của đám cấm quân đang hung tợn kia mà thôi.

Dao Trung hầu ngồi lặng. Lâu sau đứng dậy đầu lắc nguầy nguậy:

– Khó. Khó quá. Tội chỉ nặng thêm.

– Vậy thì còn một cách?

Dao Trung hầu hấp hả:

– Cách gì?

– Ba mươi sáu chước, chước chuồn là hơn.

– Trong kia là giặc Tây Sơn. Ngoài là thù hằn truy sát. Bỏ đi đâu được.

Biết không thể thuyết phục kẻ nhát cáy này được. Nguyễn Hữu Chỉnh thở dài:

– Thiên hạ mênh mông. Đi đâu chả được.

Dao Trung hầu không nói gì. Cứ đi đi lại lại. Vừa đi vừa lắc đầu kêu khó. Nguyễn Hữu Chỉnh dời dinh Dao Trung hầu. Trong đầu Chỉnh nghĩ người như hắn chẳng mấy bữa mà chết dưới lưỡi đao của Lê Hương Châm. Ngó trước trông sau thấy không còn ai để chia sẻ cái chí của mình, Chỉnh bảo người trong nhà nhanh chóng thu xếp hành lý. Lại cho người đi gọi Nguyễn Lạng. Lạng đến, Chỉnh bảo:

– Ở lại nơi này không được nữa. Ta phải đem gia quyến đi lánh thôi. Ngươi có đi cùng ta thì thu xếp cho nhanh. Sáng mai lên đường.

– Thưa ngài, đi đâu ạ.

– Lúc này chưa nói chắc được. Nhưng cứ bảo với người nhà là được lệnh vua đi tuần thám biển. Chuyến đi dài ngày nên đem gia quyến theo.

– Dao Trung hầu thì sao ạ?

– Ông ta đang hoảng loạn, không dám bỏ đi.

Nguyễn Lạng bảo:

– Vậy tôi theo ngài.

Mờ sáng hôm sau, một thuyền buồm lớn đem theo gia quyến Nguyễn Hữu Chỉnh cùng người nhà Nguyễn Lạng rời bến sông Lam. Mấy trăm tên lính trong thủy đội tiễn chủ tướng. Nguyễn Hữu Chỉnh phát cho mỗi người một quan tiền. Bước xuống thuyền Chỉnh quay lại dặn: “Ta đi rồi, các ngươi hãy về quê mà làm ăn, đừng quay lại chỗ Dao Trung hầu nữa”. Chỉnh bắn ba phát súng chia tay. Thuyền giương buồm khuất dần trong sương sớm. Nhằm hướng biển mà đi. Bọn lính dưới trướng không biết chủ tướng đi đâu. Nguyễn Hữu Chỉnh cứ theo hướng nam, mười ngày sau thì tới Quy Nhơn, Bình Định.

Hôm ấy, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đang ở Quy Nhơn hội kiến với vua anh Thái Đức thì nghe lính canh biển cấp báo có thuyền từ Bắc Hà chạy vào xin hàng. Cả Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ không ngờ kẻ vào hàng lại là Nguyễn Hữu Chỉnh. Chỉnh sụp lạy vua Thái Đức, vái Bắc Bình vương ba vái. Nguyễn Huệ đỡ Nguyễn Hữu Chỉnh lên, miệng tươi cười:

– Ôi, tưởng ai. Người quen cũ. Ông không phải đa lễ với ta.

– Tâu Hoàng thượng, bẩm Bắc Bình vương, Chỉnh tôi không may ở vào hoàn cảnh triều chính nhiễu nhương. Bọn kiêu binh làm loạn khống chế cả vua, chúa ở thành Đông Kinh. Nghĩ không gì bằng bỏ chỗ tối theo vào chỗ sáng, cái thân hèn đớn này may ra còn có ích. Kính mong hoàng thượng dung nạp.

Nguyễn Huệ bảo Chỉnh đứng lên. Dắt đến gần ngai vàng cạnh vua Thái Đức. Cử chỉ của Huệ hết sức ân cần:

– Nào có chuyện gì, hoàng đế và Huệ này đang lắng nghe ông đây.

Nguyễn Hữu Chỉnh bẩm báo lại một lượt sự rối ren trong triều đình Lê – Trịnh từ sau khi Trịnh Sâm chết. Loạn ở phủ chúa tranh giành ngôi báu. Nạn kiêu binh phá phách và cảnh ngộ hiện nay của mình. Nghe xong vua Thái Đức bảo:

– Ta thật ái ngại cho ông. Chắc đi đường xa đã mỏi mệt lắm, giờ hãy về công quán nghỉ cho lại sức vài hôm. Rồi ta sẽ xem ông giúp được việc gì.

– Đội ơn hoàng thượng dung nạp. Thần nguyện hết sức tận trung báo đáp.

Việc Nguyễn Hữu Chỉnh đột ngột chạy vào theo hàng Tây Sơn làm Nguyễn Huệ hết sức bất ngờ và thú vị nữa. Mấy năm trước, lần gặp đầu tiên ở Quy Nhơn, Nguyễn Hữu Chỉnh đã để lại trong Huệ ấn tượng khá mạnh. Nguyễn Nhạc cũng tỏ vẻ quý vị danh sĩ Bắc Hà này. Vua Thái Đức sai quan hầu cận đưa gia quyến Nguyễn Hữu Chỉnh về công quán. Lo chu cấp mọi thứ cho Chỉnh và những người đi theo. Nguyễn Huệ bất ngờ bảo:

– Để tôi đưa ông về nơi nghỉ. Mà chắc ông chẳng được nghỉ ngơi lâu đâu. Chiều nay mời ông uống với tôi chén rượu nhạt. Ta tâm sự lâu hơn.

Nguyễn Hữu Chỉnh lạy tạ vua Thái Đức, vô cùng cảm động trước sự ân cần của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Đưa Nguyễn Hữu Chỉnh về công quán, Huệ lệnh cho viên thị lại trông coi ở đó phải lo cho gia quyến Nguyễn Hữu Chỉnh thật chu đáo. Nguyễn Huệ trở lại cung gặp vua anh Thái Đức:

– Trình vương huynh, đệ nghĩ việc Nguyễn Hữu Chỉnh chạy vào theo ta thời điểm này là rất có lợi.

– Sao đệ có suy nghĩ ấy?

– Chỉnh là người có tài chỉ huy và xây dựng thủy quân. Mấy năm nay đệ đã nghĩ đến việc chinh phục phương nam phải cần tới đội thủy binh mạnh. Chính vì thế đệ muốn khai thác Chỉnh, giao cho hắn huấn luyện thủy quân của ta. Vương huynh hãy thu nạp và phong chức cho hắn. Còn sử dụng Chỉnh thế nào cho đệ toàn quyền.

– Hắn vừa chạy vào với ta, chân ướt chân ráo chưa biết ra sao đã có thể tin mà giao cho hắn chỉ huy quân đội?

– Chỉ huy thủy quân vẫn là đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng. Nguyễn Hữu Chỉnh làm phó, chuyên lo mặt huấn luyện, mẹo mực giao chiến trên sông nước.

– Được. Nếu đệ đã tính toán kỹ, cho hắn nghỉ vài bữa. Ta giao Nguyễn Hữu Chỉnh cho đệ. Phải luôn để mắt đến hắn.

– Vương huynh đừng lo. Số phận Chỉnh bây giờ sống chết phải dựa vào Tây Sơn ta. Hắn sẽ đem hết tài năng để báo đáp. Đệ tin như thế.

– Vậy nên phong cho hắn chức gì?

– Bệ hạ phong cho Nguyễn Hữu Chỉnh chức phó đô đốc thủy quân. Tài hắn lớn, nhưng mới theo vào đã được trọng dụng, chức ấy là hậu đãi. Đệ đã có chủ ý với Chỉnh rồi.

Vua Thái Đức bảo:

– Dùng hắn thế nào có lợi thì cứ dùng nhưng cũng nên có đãi ngộ tốt để hắn tin và hết lòng theo ta.

Đúng lúc Bắc Bình vương đang dồn tâm trí vào xây dựng lực lượng thủy quân Tây Sơn thì con “Hải ưng” đất Bắc bất ngờ bay vào. Nguyễn Huệ linh cảm như số phận mình gắn bó và nặng nợ với con chim biển này. Huệ thấy vui. Ngồ ngộ. Thú vị. Nghĩ: “Trời đem Chỉnh vào giúp ta đây”.

Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đưa Chỉnh đi thăm thú nhiều nơi. Xuống miệt biển, ngự thuyền trên sông lớn. Chuyến đi dài nhất là vào vào thành Gia Định. Xuống Mỹ Tho, theo sông Tiền khảo sát sông nước miền tây. Nhưng đáng nhớ nhất là cuộc trò chuyện của Huệ với Nguyễn Hữu Chỉnh tại Hội An. Hội An khi ấy đã qua thời kỳ cực thịnh dưới triều chúa Nguyễn. Trải qua mấy năm liền chiến tranh, kinh tế giảm sút nhưng nó vẫn là một cảng biển sầm uất bậc nhất đàng Trong. Tầu buôn từ Nhật Bản, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Hương Cảng… và một số nước châu Âu vẫn qua lại giao thương.

Nguyễn Huệ cho đặt tiệc mời Chỉnh trên lầu một nhà hàng gần cửa Đại. Từ đó ra tới biển cũng không bao xa. Khung cảnh thật khoáng đạt, dễ chịu. Quan hệ giữa Nguyễn Huệ và Chỉnh là trên dưới. Nhưng Huệ đối đãi Nguyễn Hữu Chỉnh như khách, một người bạn tâm giao. Vừa cởi mở vừa dè chừng. Tự Huệ cũng không lý giải được tâm trạng có vẻ kỳ lạ, trái khoáy ấy. Nguyễn Huệ chọn cách tiếp cận thân hữu cho dễ nói chuyện. Nguyễn Hữu Chỉnh cũng bớt e ngại. Điều rất cần với Nguyễn Huệ lúc này là kho kiến thức về thủy quân trong đầu Chỉnh. Nguyễn Huệ biết Nguyễn Hữu Chỉnh còn là một danh sĩ Bắc hà. Chỉnh nói chuyện rất biến báo, lợi khẩu có sức mê hoặc người khác. Nguyễn Huệ bảo:

 – Tôi biết ông rất thao lược trong thủy chiến. Quân lính suy tôn ông là “chim hải ưng”. May mắn kỳ này được tiếp kiến, thật lấy làm vui lắm.

– Ô, không ngờ Bắc Bình vương biết đến cả cái biệt danh cỏn con ấy của tôi.

– Đại Việt ta gối đầu trên sóng nước. Nửa phần lãnh thổ phía nam sông rạch chằng chịt nhưng dường như người Việt vẫn giỏi đánh trận rừng núi hơn. Xin ông chỉ giáo cho vài điều lợi hại trong thủy chiến ở vùng sông nước miền Trung này.

– Tôi rất vui được Bắc Bình vương tin tưởng hỏi đến. Nói đến thủy chiến thì một buổi, một ngày không thể hết được. Lợi hại trong thủy chiến mỗi trận lại khác nhau. Phải tùy vào sông nước, luồng lạch, địa thế. Phải nương vào sức gió, thủy triều, con nước. Phải căn cứ vào thuyền lớn thuyền nhỏ, sức bền của binh lính… Bắc Bình vương hẳn đang tính đến xây dựng đạo quân thủy.

– Đúng vậy. Nhà Tây Sơn chúng tôi dậy từ nơi sơn ổ. Cưỡi ngựa, bắn cung, khiển tượng đã quen. Nhưng tới đây để chinh phục phương nam, sẽ không tránh khỏi đối đầu trên sông nước với Nguyễn Ánh. Tôi đang tập trung đào luyện thủy binh, được ông góp sức thì thật là vạn hạnh.

– Tôi không rõ thực lực của thủy quân Tây Sơn hiện nay ra sao, nhưng cũng đã bỏ công tìm hiểu. Bắc Bình vương đang ngồi trên cái mỏ vàng để xây dựng một lực lượng thủy binh bách thắng vậy.

– Xin ông nói cụ thể cho.

– Hình thế nước Đại Việt ta chia ba miền. Miền nào cũng có sông nước, cũng có dân sông nước giỏi. Nhưng lâu nay tôi cứ nghĩ lính Bắc hà giỏi đánh thủy trong thế trận mai phục. Dựa vào địa thế hiểm trở. Dùng kế bất ngờ mà hạ địch. Võ công lừng lẫy của các bậc tiên liệt Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo, Trần Nhật Duật… cho thấy điều đó. Người vùng sông nước phía nam giỏi sử dụng tàu, ghe nhỏ, luồn lách xuất quỷ nhập thần. Kéo địch quân vào mê trận kinh rạch mà đánh. Còn miền Trung sông dốc, nước chảy xiết. Dân chài lưới rất giỏi giữ thăng bằng, chịu được sóng to gió lớn.

– Ông nhận xét thật tinh tế. Nhưng cụ thể vùng đất chúng tôi đang cai quản thì chú trọng gì vào xây dựng thủy binh?.

– Tôi nghĩ vóc dáng người Đại Việt mình nhỏ, dẻo dai, nhanh nhẹn. Lực lượng thủy binh của ta cũng lấy phòng ngự làm chính. Ta không cần thuyền lớn vượt bể cự tranh với nước khác. Vì thế thuyền chiến Đại Việt cần linh hoạt và bền cứng. Nhưng yếu tố con người vẫn là cốt yếu. Tôi nói ngài đang ngồi trên mỏ vàng để xây dựng thủy binh chính là nói về con người miền này vậy.

– Ôi, vậy là tôi gặp được thày giỏi rồi.

– Không dám, trước hết nói về lính, rẻo đất từ Quảng Nam vào đến Phú Yên, Diên Khánh dân chài lưới đánh bắt cá, người buôn muối, vận chuyển hàng cho đến bọn cướp biển đều dùng thuyền nhỏ một cách thành thạo. Dân đi biển xuất phát từ Lý Sơn, Gành Rĩa… sống cả tháng trên thuyền. Họ coi thuyền là nhà. Ngồi trên nước vững như ngồi trên đất. Ban đêm cũng như ban ngày nắm vững luồng lạch như đi trong ao nhà mình. Đặc biệt ở vùng Bình Định, Quảng Ngãi có nghề buôn muối đường thủy. Dân gian gọi họ là người “Nam Trực”. Ngài cứ kén những thanh niên khỏe mạnh trong số dân đó xung làm lính thủy. Thợ lái thì kén người có tuổi hơn, thành thạo luồng lạch, thời tiết.

– Vậy còn về tầu, thuyền?

– Phàm đánh giặc thủy thì phải lấy tàu, thuyền làm bậc. Thuyền soái, thuyền cơ, thuyền đội. Mức chở được nhiều hay ít thì lấy gạo làm chuẩn. Ví như một lính nặng bằng hai thưng gạo. Căn cứ gạo mà đóng thuyền chở bao nhiêu lính. To nhỏ tùy phiên chế. Nhưng to hay nhỏ thì cũng chú trọng đến sự nhanh nhẹn, cơ động dễ phù hợp với độ dẻo dai khéo léo của người Nam ta. Thuyền chủ tướng cần chắc chắn vững chãi nên đóng bằng loại gỗ tứ thiết như đinh lim sến táu. Khinh thuyền cần nhẹ, dai, dẻo có thể dùng thông già. Tốt nhất là gỗ cây săng lẻ có nhiều trên vùng núi Thượng Sơn giáp với Ai Lao.

– Giờ tôi mới nghe đến loại gỗ đó.

– Vâng. Cây đó thẳng, cao tới vài chục mét. Vỏ mầu trắng. Lá giống như bạch đàn, nhưng to bản hơn. Gỗ săng lẻ dai và chịu nước rất tốt. Tôi cũng lấy làm lạ là xứ Ai Lao bốn bề rừng núi, không có biển mà lại mọc rất nhiều cây gỗ đóng tầu thuyền.

– Ở ta có không?

– Có trên mạn tây Thượng Sơn nhưng rải rác không mọc tập trung thành rừng như bên Ai Lao.

Nguyễn Huệ phóng ánh mắt ra phía cửa Đại, lát sau ông quay lại nhìn Nguyễn Hữu Chỉnh hỏi:

– Theo ông có cách nào để chống lại hỏa công đối với tầu, thuyền?

Chỉnh bảo:

– Bắc Bình vương suy tính chu toàn mọi nhẽ. Tôi nghe nói trên rừng từ Bố Chính vào tới Kon Tum có loại cây “tấn thạch phong” nửa gỗ nửa thân leo. Cây ấy đem về giã ra hòa với nước. Rồi đem nước ấy ngâm sợi lanh, sợi đay… Tẩm rồi lại sấy cho đến khi no. Sợi săn chắc lại thì đem dệt thành vải làm buồm, phủ lên mũi tầu thuyền hoặc bện thành chão. Lửa gặp phải thứ này không bắt cháy được. Giáo đâm cũng khó thủng. Vải ấy còn có thể dùng may áo trận cho lính. Không chỉ chống cháy, thứ đó bền nhẹ, nổi được trên nước.

– Ông đúng là cuốn cẩm nang về thủy quân. Thời gian tới chắc tôi phải nhờ đến ông nhiều đấy.

– Tôi rất sẵn lòng nghe Bắc Bình vương sai bảo.

– Không dám, tuy nhiên sẽ có bao nhiêu việc lớn mà người thông thạo về thủy binh thiếu quá. Chống lửa thì vậy, còn cách nào để đánh bằng lửa dưới nước không?

– Thưa ngài có đấy. Dạo theo Huy Quận công đánh giặc ở cửa Thần Phù, chúng tôi đã dùng nó phá trận giặc.

– Đó là gì vậy?

– Trong triền núi đá vôi từ Hòa Bình vào đến rừng Bạch Mã, có nhiều khe đá trên lưng chừng núi. Người dân vùng đó tìm ra thứ nước rỉ ra như dầu. Gọi là dầu đá. Lấy dầu đó chưng cất lên, tẩm vào bùi nhùi thì nó cháy được trong nước. Trộn với phân dơi và vài thứ nữa thì phát nổ. Dùng nó phá đá. Gắn vào đáy thuyền phá thủng thuyền giặc.

Nguyễn Huệ vỗ tay rất hồ hởi:

– Bái tạ quân sư. Bái tạ quân sư.

Huệ và Chỉnh nói chuyện như hai người bạn tri kỷ. Khoảng cách trên dưới như bị xóa nhòa. Nguyễn Huệ tỏ ra là một người rất khéo giấu đi cảm giác thật của mình. Nguyễn Hữu Chỉnh vui vì lần đầu tiên dám nói năng ngang hàng phải lứa với một trong ba vị chúa Tây Sơn lừng danh. Chỉnh chắp tay đáp lễ Nguyễn Huệ:

– Không dám nhận lời khen của Bắc Bình vương. Nhưng chuyện thủy chiến thì Chỉnh này không thiếu. Lớn thì luyện quân, đóng thuyền. Nhỏ thì mẹo độc chỉ người Đại Việt mình mới nghĩ ra.

– Mẹo thế nào mong ông đừng giấu Huệ này.

Nguyễn Hữu Chỉnh ghé tai Huệ ánh mắt hay háy tỏ vẻ bí hiểm:

– Hôm nay tôi chỉ kể một mẹo thôi nhé.

Nguyễn Huệ giục:

– Kể đi, kể đi.

– Đánh giặc cạn có cái khó của cạn. Giao chiến trên nước lại khổ vì nước. Chưa tính đến mưa gió, có trận lính phải ngâm mình trong nước nhiều giờ. Nhất là giao chiến trên biển. Nước mặn ăn nát da thịt. Nước ngọt cũng gây lở loét, nhiễm trùng. Những chỗ kín trên người dính nước càng dễ bị nhiễm bệnh. Dạo đánh giặc ở cửa biển Thần Phù quân lính của tôi bỗng dưng theo nhau lăn ra ốm. Sờ đến mười tên thì sáu, bảy tên hai bìu giái sưng rất to. Nóng rát. Có khi không mặc được quần. Gót chân nát ra, kiễng không nổi. Khổ sở vô cùng. Mỗi thuyền mất hơn nửa số lính phải đưa vào bờ chữa trị. Đúng là các cụ xưa thường bảo “sắc như nước”. Chỗ nào nước cũng len vào được. Tìm đủ cách chữa. Thuốc bôi, thuốc uống đều không mấy tác dụng. Sau rồi có người nghĩ ra một mẹo. Đơn giản một cách không ngờ.

Nguyễn Huệ nôn nóng cắt ngang:

– Mẹo gì hay thế?

– Lấy gáo dừa non hoặc vỏ quả bầu khô nạo mỏng đựng hai bìu giái vào đó. Dùng dải lụa, kéo cao buộc chặt quanh bụng. Cho lính đeo tập làm quen. Chỉ vậy thôi mà vô tư đánh nhau. Còn hai gót chân là nơi chứa huyệt dũng tuyền và nhiều huyệt khác liên quan đến tì vị. Ngâm lâu trong nước sẽ bị lạnh, sốt, đau bụng… Tôi cho dùng vải sơn đen cuốn nhiều lớp. Làm sao cho nước không ngấm vào. Giữ được hai yếu huyệt đó, lính của tôi đánh nhau dài ngày cũng không bị sao nữa.

Nguyễn Huệ vỗ tay cười lớn:

– Ha…ha… Thú vị thật. Đúng là danh bất hư truyền, ông quả là con hải ưng đa tài. Xin cám ơn.

Hai người vái nhau cười ha hả như đôi bạn tâm giao.

 Trở về Quy Nhơn, Nguyễn Huệ đưa Chỉnh xuống căn cứ thủy đội Tây Sơn. Tại đây Bắc Bình vương trao sắc chỉ vua Thái Đức phong Nguyễn Hữu Chỉnh chức phó Đô đốc thủy binh. Nguyễn Huệ dặn riêng đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng về tài năng của Chỉnh. Giao cho Chỉnh chuyên lo việc luyện tập thủy quân. Nguyễn Hữu Chỉnh mừng lắm, ngày đêm đem hết kiến thức, kinh nghiệm của mình ra chỉnh đốn lại thủy quân Tây Sơn. Đòn miếng, mẹo mực hết thẩy đều không giấu diếm gì. Nguyễn Hữu Chỉnh còn dâng lên Nguyễn Huệ kế hoạch đóng tầu thuyền cho phù hợp sông nước phía nam. Thủy đội Tây Sơn dưới sự huấn luyện của Nguyễn Hữu Chỉnh chỉ hai năm đã trưởng thành nhanh chóng. Nguyễn Huệ rất vui. Huệ xin vua Thái Đức ghi công và ban thưởng lớn cho Chỉnh.