PHẦN 1: NHỮNG ĐIỀU CƠ BẢN MÀ BẠN NÊN BIẾT VỀ LO ÂU.
Chương 1. Sống trong ngăn kín của ngày hôm nay.
Mùa xuân năm 1871, một chàng trai trẻ đã cầm một cuốn sách lên và đọc được một dòng chữ sẽ ảnh hưởng sâu sắc tới tương lai của anh ấy. Chàng sinh viên y khoa ở Bệnh viện Đa khoa Montreal này, đang lo lắng về việc vượt qua kì thi cuối cùng, lo lắng về chuyện làm gì, đi đâu, hành nghề thế nào, kiếm sống ra sao. Dòng chữ mà chàng sinh viên y khoa đó đọc vào năm 1871, đã giúp ông trở thành vị bác sĩ nổi tiếng nhất ở thế hệ ấy. Ông đã thành lập ngôi trường Y khoa Johns Hopkins vang danh khắp thế giới. Ông được Hoàng gia Anh bổ nhiệm làm Giáo sư Y khoa của Đại học Oxford, danh vị cao nhất mà một người làm trong ngành Y ở vương quốc Anh có thể nhận được. Ông được Hoàng đế nước Anh phong tước hầu. Khi ông qua đời, cần đến hai tập sách đồ sộ, bao gồm 1.466 trang để kể lại câu chuyện đời ông.
Tên ông là William Osler (chú thích 1) . Đây là dòng chữ của Thomas Carlyle (chú thích 2), mà ông đã đọc vào mùa xuân năm 1871, dòng chữ đã giúp ông giải phóng cuộc đời mình khỏi những mối lo âu: Việc chính của chúng ta không phải là quan sát thứ đang tồn tại một cách mơ hồ ở chốn xa xôi, mà là tiến hành công việc đang hiện hữu một cách rõ ràng ngay trong tầm tay.
Bốn mươi hai năm sau, vào một đêm xuân êm ả, khi những bông tulip đang nở rộ trong sân trường, người đàn ông đó, ngài William Osler, đã diễn thuyết trước các sinh viên của trường Đại học Yale. Ông kể cho các sinh viên của Đại học Yale rằng một người như ông, người từng là giáo sư của bốn trường đại học và là tác giả của một cuốn sách nổi tiếng, được cho là sở hữu một bộ não đặc biệt. Ông tuyên bố là điều đó không hề đúng. Ông nói rằng những người bạn thân thiết của ông, biết não ông thuộc dạng tầm thường nhất.
Vậy thì bí mật thành công của William Osler là gì? Ông nói rằng điều đó có được là nhờ vào việc mà ông gọi là sống trong ngăn kín của ngày hôm nay. William Osler có hàm ý gì khi nói như thế? Vài tháng trước khi thuyết trình ở Đại học Yale, ngài William Osler đã vượt qua Atlantic trên một con tàu lớn. Đứng ở đài chỉ huy của con tàu đó, vị thuyền trưởng có thể nhấn một cái nút và… úm ba la, máy móc kêu leng keng và các bộ phận của con tàu, ngay lập tức ngừng kết nối với nhau và biến thành những ngăn kín không thấm nước.
Nào, mỗi người trong số các bạn!, bác sĩ Osler nói với các sinh viên trường Yale, đều là một tổ chức kì diệu hơn con tàu lớn kia rất nhiều và chắc chắn sẽ trải qua một hành trình dài hơn. Tôi thúc giục các bạn nên học cách kiểm soát cỗ máy ấy, để sống trong ngăn kín của ngày hôm nay, như thể đó là phương thức chắc chắn nhất để đảm bảo sự an toàn cho cả chuyến đi. Bước lên đài chỉ huy và thấy rằng ít nhất, các vách ngăn lớn đều vẫn hoạt động. Nhấn một nút và lắng nghe, ở từng cấp độ trong cuộc đời các bạn, những cánh cổng sắt đang ngăn cách Quá Khứ, những ngày dĩ vãng đã chết. Nhấn một nút khác và tấm rèm bằng kim loại rơi xuống, ngăn cách Tương Lai, những ngày mai chưa tới. Thế là các bạn đã yên ổn, yên ổn trong hôm nay!… Để dĩ vãng khép lại đi! Hãy để quá khứ đã chết chôn cất chính nó… Hãy đóng chặt những ngày xưa cũ, những ngày tháng vẫn chiếu sáng con đường dẫn đến cái chết vô vị cho đám người ngốc nghếch… Gánh nặng của ngày mai mà lại được cộng thêm gánh nặng của hôm qua, thì ngay cả kẻ mạnh mẽ nhất cũng phải gục ngã nếu cứ ôm đồm tất cả vào ngày hôm nay. Hãy đóng chặt tương lai, cũng như quá khứ… Tương lai chính là hôm nay… Không có ngày mai nào cả. Ngày cứu rỗi con người chính là bây giờ. Sự phung phí sức lực, nỗi mệt mỏi về mặt tinh thần, những phiền não căng thẳng bám sát bước chân của kẻ luôn trăn trở về tương lai. Hãy đóng thật chặt các vách ngăn ở đầu và cuối lại và chuẩn bị cho việc rèn tập thói quen sống trong ngăn kín của một ngày.
Phải chăng bác sĩ Osler có ý cho rằng, chúng ta không nên nỗ lực chuẩn bị cho tương lai?.
Không! Hoàn toàn không!. Tuy nhiên, ông ấy có hướng đến việc khẳng định rằng phương thức có lẽ là tốt nhất để chuẩn bị cho tương lai chính là tập trung, bằng tất cả trí tuệ và lòng nhiệt thành của bạn, vào việc thực hiện một cách xuất sắc những phần việc của ngày hôm nay trong chính hôm nay. Đó là phương thức, có lẽ là duy nhất mà bạn có thể chuẩn bị cho tương lai.
Ngài William Osler còn đề xuất rằng, các sinh viên của trường Yale hãy bắt đầu ngày mới bằng lời cầu nguyện: Xin hãy cho chúng con lượng bánh mì đủ dùng trong ngày hôm nay.
Hãy nhớ rằng lời cầu nguyện ấy chỉ yêu cầu lượng bánh mì cho ngày hôm nay. Nó không có ý phàn nàn về chỗ bánh mì cũ mà chúng ta đã phải ăn vào ngày hôm qua; và nó cũng không mang hàm ý rằng: Ôi Chúa ơi, gần đây, đất trồng lúa mì bị khô hạn quá và chúng con có lẽ đang phải chịu một đợt hạn hán nữa rồi, vậy thì con biết làm thế nào để có bánh mì mà ăn vào mùa thu tới cơ chứ? Hay biết đâu con sẽ bị mất việc, ôi Chúa ơi, thế thì con có thể có bánh mì bằng cách nào đây?.
Chú thích 1: William Osler ( sinh ngày 12 tháng 7 năm 1849, mất ngày 29 tháng 12 năm 1919): Là một bác sĩ người Canada, người được xem là cha đẻ của Y học hiện đại.
Chú thích 2: Thomas Carlyle (sinh ngày 4 tháng 12 năm 1795, mất ngày 5 tháng 2 năm 1881): Là một nhà triết học, nhà châm biếm, nhà văn, nhà sử học và giáo viên người Scotland. Ông được coi như nhà bình luận xã hội quan trọng nhất thế giới.
Không, lời cầu nguyện này dạy chúng ta rằng, chỉ yêu cầu bánh mì cho ngày hôm nay thôi. Bánh mì của ngày hôm nay chính là loại bánh mì duy nhất, mà các bạn có thể ăn được.
Ngày xửa ngày xưa, có một nhà hiền triết nghèo xác xơ lang thang khắp miền đất nhiều sỏi đá. Ở đó, dân chúng mưu sinh rất vất vả. Một ngày nọ, trên một quả đồi, đám đông tụ tập quanh ngài và ngài đã nói ra những lời mà có lẽ, đó là diễn ngôn được trích dẫn nhiều nhất và được lưu truyền mọi lúc mọi nơi. Diễn ngôn bao gồm ba mươi tư chữ này, đã vang vọng suốt nhiều thế kỉ: Vì vậy, đừng nghĩ đến ngày mai, bởi vào ngày mai, ta lại phải nghĩ đến những việc của ngày hôm ấy. Lo đủ cho ngày hôm nay là đã nhọc nhằn lắm rồi.
Nhiều người đã bác bỏ những lời nói ấy của Chúa Jesus: Đừng nghĩ đến ngày mai. Họ đã bác bỏ những lời nói ấy như thể, đó là một lời khuyên mang tính lí tưởng, như thể đó là một phần của chủ nghĩa thần bí phương Đông. Tôi phải nghĩ đến ngày mai chứ, họ nói như thế. Tôi phải có bảo hiểm để bảo vệ gia đình mình. Tôi phải dành tiền để dưỡng già. Tôi phải lên kế hoạch và chuẩn bị cho chặng đường sắp tới.
Đúng! Đương nhiên là các bạn phải làm những việc đó. Sự thật là những lời nói đã được lưu truyền hơn ba trăm năm qua của Chúa Jesus, không đánh đồng hôm nay với thời kì trị vì của vua James, quãng thời gian mà những lời nói ấy muốn ám chỉ. Ba trăm năm trước, từ nghĩ thường có nghĩa là lo lắng. Trong các phiên bản Kinh Thánh hiện đại, phát biểu của Chúa Jesus đã được dẫn lại một cách chính xác hơn như sau: Đừng lo lắng về ngày mai.
Đúng vậy, đương nhiên là phải nghĩ cho ngày mai, phải cân nhắc thật cẩn thận, lên kế hoạch và chuẩn bị. Tuy nhiên, chớ nên lo lắng.
Trong thời kì chiến tranh, các vị chỉ huy quân sự của chúng ta đều lên kế hoạch cho ngày mai, nhưng họ không nhất thiết phải lo lắng. Tôi đã cử những chiến binh và đội ngũ xuất sắc nhất mà chúng ta có, Đô đốc Ernest J. King ( chú thích 1 ), chỉ huy của Hải quân Mĩ nói, và giao cho họ phái đoàn có vẻ là thông thái nhất. Đó là tất cả những gì mà tôi có thể làm được.
Nếu tàu đắm, Đô đốc King tiếp tục nói, tôi không thể đưa nó lên được. Nếu như nó sắp sửa chìm xuống, tôi cũng không thể ngăn nổi.
Thay vì gặm nhấm vấn đề của ngày hôm qua, tôi có thể sử dụng thời gian một cách hữu hiệu hơn, để giải quyết vấn đề của ngày mai. Hơn nữa, nếu cứ để những điều đó chiếm hết tâm trí, thì chính tôi sẽ chẳng thể nào tồn tại lâu được.
Chú thích 1: Ernest J. King (sinh ngày 23 tháng 11 năm 1878, mất ngày 25 tháng 6 năm 1956): Là một sĩ quan trong lực lượng Hải quân Mỹ, từng giữ chức vụ Tổng Tư lệnh của Hạm đội Mỹ và Chỉ huy trưởng Hoạt động Hải quân trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai.
Dù ở thời chiến hay thời bình, sự khác biệt chủ yếu giữa tư duy tích cực và tư duy tiêu cực vẫn là: Tư duy tích cực đối diện với nguyên nhân và hệ quả, từ đó dẫn đến việc thiết lập kế hoạch một cách logic và hiệu quả. Trong khi đó, tư duy tiêu cực thường dẫn đến căng thẳng và suy nhược thần kinh.
Gần đây, tôi có vinh hạnh được phỏng vấn ngài Arthur Hays Sulzberger, người xuất bản một trong những tờ tạp chí nổi tiếng nhất thế giới, The New York Times, (Thời báo New York). Ngài Sulzberger kể với tôi rằng, khi Chiến tranh Thế giới thứ Hai bùng nổ khắp châu Âu, ngài ấy đã bàng hoàng và lo lắng cho tương lai đến mức gần như không thể ngủ được. Ngài thường rời khỏi giường vào lúc nửa đêm, lấy vải canvas và mấy tuýp màu vẽ, nhìn vào gương và cố họa lại chân dung của chính mình. Ngài vốn không hiểu gì về hội họa, nhưng vẫn vẽ như thường để kéo tâm trí ra khỏi những lo lắng. Ngài Sulzberger nói với tôi rằng, ngài không thể trục xuất được các mối bận tâm và tìm được sự an nhiên cho đến khi ngài làm theo một câu hát trong một bài thánh ca,ở giáo đường, mà ngài coi như phương châm sống: Từng bước đã đủ với con rồi.
Xin hãy dẫn lối cho con bằng ánh sáng nhân từ của Người…
Xin Người dắt con từng bước.
Con chẳng cầu thấy cảnh tượng xa xa.
Từng bước đã đủ với con rồi. ( chú thích 1)
Chú thích 1: Đây là những ca từ trong bài hát Lead, Kindly Light, (Dẫn con từng bước), một bài thánh ca nổi tiếng do Linh mục John Henry Newman sáng tác vào năm 1833, dựa trên bài thơ The pillar of cloud. Bài hát này được công bố lần đầu tiên vào năm 1834 trên tạp chí British Magazine.
Cũng vào thời điểm ấy, một chàng trai trẻ mặc quân phục ở một nơi nào đó thuộc châu Âu, đã học được bài học tương tự. Tên anh là Ted Bengermino, ngụ tại số 5716, đường Newholme, thành phố Baltimore, tiểu bang Maryland. Lo lắng khiến anh trở thành một trường hợp điển hình cho sự rối loạn thần kinh do chiến tranh gây ra.
Ấy là vào tháng Tư năm 1945, Ted Bengermino viết, tôi lo lắng đến mức đã phát triển một chứng bệnh, mà các bác sĩ gọi là tràng ngang co thắt, gây nên những cơn đau dữ dội. Nếu chiến tranh còn chưa kết thúc lúc mà tình trạng đó xảy ra, thì chắc chắn tôi đã suy kiệt hoàn toàn về mặt thể chất.
Tôi cực kì mệt mỏi. Tôi là Hạ sĩ quan ở Dịch vụ Tử sĩ ( chú thích 1 ), thuộc Sư đoàn Bộ binh 94. Công việc của tôi là giúp thiết lập và duy trì việc ghi chép, về tất cả những người bị thiệt mạng hoặc mất tích trong khi làm nhiệm vụ và cả những người nằm viện. Tôi cũng phải hỗ trợ khai quật thi thể của những quân đồng minh và cả quân địch đã bị giết chết và chôn cất một cách sơ sài trong những nấm mồ nông, khi chiến tranh đang ở lúc đỉnh điểm. Tôi phải tập hợp các vật dụng cá nhân của những người đó lại và nhìn chúng được trao trả cho cha mẹ hoặc những người thân thiết nhất của họ, những người sẽ rất quý trọng các vật dụng ấy. Tôi luôn luôn lo lắng bởi sợ rằng chúng tôi có thể gây ra những lầm lẫn nghiêm trọng và đáng xấu hổ. Tôi lo lắng về việc, liệu bản thân tôi có thể vượt qua tất cả những điều này hay không. Tôi lo lắng rằng, liệu tôi có còn được sống để ôm đứa con duy nhất của mình trong vòng tay không nữa, đứa con trai mới 16 tháng tuổi, mà tôi còn chưa nhìn thấy mặt. Tôi lo lắng và mệt mỏi đến mức sụt mất 34 pounds ( chú thích 2). Tôi điên cuồng đến mức gần như mất trí. Tôi nhìn hai bàn tay của mình. Chúng hầu như chẳng còn gì ngoài da bọc xương. Tôi kinh hãi, với ý nghĩ về việc sẽ trở về nhà trong bộ dạng một phế nhân. Tôi ngã quỵ và khóc nức nở như một đứa trẻ. Tôi mất bình tĩnh đến mức, nước mắt cứ thế tuôn rơi bất cứ khi nào tôi ở một mình. Có một giai đoạn, ngay trước khi trận chiến Bulge ( chú thích 3) nổ ra, tôi đã khóc nhiều đến mức gần như từ bỏ hi vọng về việc còn có thể làm người bình thường một lần nữa.
Chú thích 1: Dịch vụ Tử sĩ (Graves Registration hay Graves Registration Service, tiền thân là Mortuary Affairs): Là một dịch vụ thuộc Tổng cục Hậu cần của quân đội Mĩ, có nhiệm vụ khôi phục, nhận diện, vận chuyển và chuẩn bị hậu sự cho những binh sĩ Mĩ và quân đồng minh của Mĩ bị thiệt mạng trong chiến tranh. Các phần cơ thể còn lại của những người thuộc phe đối địch hoặc không cùng chiến tuyến sẽ được tập hợp lại và trao trả cho chính quyền tương ứng.
Chú thích 2:Pound: Đơn vị đo khối lượng của Anh. 1 pound = 0,45359237kg. Như vậy, 34 pounds tương đương với gần 15,5kg.
Chú thích 3: Trận chiến Bulge, (The battle of The Bulge): Còn được gọi là Trận Chiến ở Ardennes, kéo dài từ ngày 16 tháng 12 năm 1944 đến ngày 16 tháng 1 năm 1945. Đây được xem là canh bạc cuối cùng của Hitler và trận đánh đẫm máu nhất của Mỹ, trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, mở màn bằng cuộc phản công quy mô lớn của khoảng 300.000 quân Đức, cùng hàng nghìn xe tăng xuyên qua rừng Ardennes. Con số thương vong của cả hai phe đều đặc biệt cao. Cuối cùng, sự quả cảm của quân đội Mỹ đã đặt dấu chấm hết cho hi vọng lật ngược thế cờ của Đức Quốc xã.
Tôi kết thúc tất cả trong một bệnh xá của quân đội. Những lời khuyên của một bác sĩ quân y, đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời tôi. Sau khi khám tổng quát cho tôi, ông ấy thông báo rằng những vấn đề của tôi đều thuộc về tinh thần. Ted này, ông ấy nói, tôi muốn cậu nghĩ rằng cuộc đời cậu giống như một chiếc đồng hồ cát. Cậu biết là có hàng nghìn hạt cát ở phần trên của chiếc đồng hồ và tất cả đều chầm chậm, từ từ chảy qua khe hẹp ở phần giữa. Cả cậu và tôi đều không thể làm gì để khiến cho nhiều hơn một hạt cát đi qua khe hẹp ấy, mà không làm hư hại đến chiếc đồng hồ. Cậu, tôi và tất cả những người khác đều giống như chiếc đồng hồ cát. Khi chúng ta bắt đầu vào mỗi sáng, có hàng trăm nhiệm vụ mà chúng ta cảm thấy là chúng ta phải hoàn thành trong ngày hôm ấy, nhưng nếu chúng ta không thực hiện mỗi lúc một việc và để chúng chầm chậm, từ từ diễn tiến trong ngày giống như những hạt cát đã chảy qua khe hẹp của chiếc đồng hồ cát, thì chúng ta sắp sửa phá vỡ cấu trúc cơ thể hoặc tinh thần của chính chúng ta đấy.
Tôi đã thực hành triết lí ấy kể từ cái ngày đáng nhớ, mà vị bác sĩ quân y kia đã dạy cho tôi. Mỗi lúc một hạt cát… Mỗi lúc một nhiệm vụ. Lời khuyên ấy đã cứu rỗi thể xác và tinh thần của tôi trong suốt chiến tranh; và nó cũng giúp ích cho tôi trong công việc làm ăn hiện nay nữa. Tôi là nhân viên quản lí kho của Công ty Tín dụng Thương mại ở Baltimore ( chú thích 1 ). Tôi nhận thấy những vấn đề phát sinh trong kinh doanh, cũng tương tự như những vấn đề đã phát sinh dưới thời chiến; có đến hai chục đầu việc cần được thực hiện cùng lúc, và chỉ có rất ít thời gian để giải quyết tất cả. Hàng dự trữ trong kho còn ít. Những mẫu đơn mới cần chúng tôi xử lí, sắp xếp lại hàng hóa, thay đổi địa chỉ, mở,đóng văn phòng… Thay vì để mình bị căng thẳng, tôi khắc ghi điều mà vị bác sĩ đó đã nói với tôi: Mỗi lúc một hạt cát, mỗi lúc một nhiệm vụ. Nhờ việc nhắc đi nhắc lại, những lời ấy hết lần này đến lần khác, tôi đã hoàn thành các nhiệm vụ của mình theo một phương thức hiệu quả hơn và giải quyết xong công việc mà không phải trải qua cảm giác rối bời và hỗn loạn ,thứ đã gần như phá nát tôi trên chiến trường.
Chú thích 1: Baltimore: Là thành phố độc lập thuộc tiểu bang Maryland, nằm ở bờ biển phía đông Mỹ. Đây cũng là thành phố lớn nhất tiểu bang Maryland và là trung tâm công nghiệp và văn hóa lớn của tiểu bang này.
Một trong những nhận định gây sửng sốt nhất về lối sống hiện nay của chúng ta, là phân nửa số giường bệnh, trong các bệnh viện đều dành cho những bệnh nhân mắc chứng căng thẳng và rối loạn thần kinh. Những người bị đè bẹp dưới gánh nặng khủng khiếp của quá khứ chất chồng và tương lai đáng sợ. Tuy nhiên, giá như họ lưu ý đến những lời của Chúa Jesus: Đừng lo lắng về ngày mai hay của ngài William Osler: Sống trong ngăn kín của ngày hôm nay, thì giờ đây, đại đa số những người đó đã có thể dạo bước trên phố phường, sống vui vẻ và hữu ích rồi.
Bạn và tôi đang hiện diện ở chính khoảnh khắc hai thứ vô tận gặp gỡ nhau: cái quá khứ mênh mông, đã tồn tại từ rất lâu rồi và cái tương lai đang tiến đến thời điểm cuối cùng của cuộc đời con người ( chú thích 1 ). Chúng ta không thể sống trong cả hai thứ vô tận ấy được, không thể nào, dù chỉ là trong một phần của một giây. Thế nhưng, khi cố gắng làm điều đó, chúng ta có thể phá nát cả thể xác lẫn linh hồn của chính chúng ta. Bởi vậy, hãy bằng lòng với việc sống trong thời khắc duy nhất, mà chúng ta có thể sống: từ giờ cho đến lúc đi ngủ. Nói như Robert Louis Stevenson ( chú thích 2): Bất cứ ai cũng có thể mang được gánh nặng của mình, dù nhọc nhằn đến mức nào, cho đến khi màn đêm buông xuống. Bất cứ ai cũng có thể thực hiện phần việc của mình, dù nhọc nhằn đến mức nào, trong một ngày. Bất cứ ai cũng có thể sống một cách dịu dàng, nhẫn nại, êm ái và thuần khiết cho đến khi mặt trời xuống núi. Và đó chính là ý nghĩa thực sự của cuộc đời.
Chú thích 1: Đến thời điểm cuối cùng của cuộc đời con người: Trong nguyên tác của Dale Carnegie, là to the last syllable of recorded time. Đây vốn là một lời thoại của nhân vật Macbeth, trong hồi 5, cảnh 5 của vở kịch Macbeth do William Shakespeare sáng tác. Có nhiều cách giải thích khác nhau về ý nghĩa của lời thoại này, đặc biệt là về cụm từ recorded time. Một số người hiểu recorded time là việc ghi chép về cuộc đời của từng con người. Trong khi đó, có ý kiến cho rằng lời thoại này có liên quan đến Ngày phán xử cuối cùng, trong quan niệm Thiên Chúa giáo và recorded time đồng nghĩa với lịch sử loài người. Đặt trong bối cảnh của Macbeth, to the last syllable of recorded time, có thể được hiểu là, đến thời điểm cuối cùng của cuộc đời con người, nghĩa là đến thì tương lai xa xôi, khi mà mọi sự kiện đang diễn ra ở thì hiện tại đều trở thành dĩ vãng bị quên lãng.
Chú thích 2: Robert Louis Stevenson sinh ngày 13 tháng 11 năm 1850, mất ngày 3 tháng 12 năm 1894): Là một nhà văn người Scotland, ông là tác giả của 4 công trình khảo luận; 7 cuốn tiểu thuyết; 5 tập truyện hoang đường; 2 tập truyện phiêu lưu; 3 tập thơ; 5 cuốn tiểu truyện về du lịch và địa thế học; 1 cuốn sách lịch sử chính trị và một số tài liệu khác. Hai trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất của R. L. Stevenson là tiểu thuyết Đảo giấu vàng, Bác sĩ Jekyll và ông Hide. Ông khiến nhiều người cảm phục vì sự vui vẻ và can đảm khi chiến đấu với bệnh tật.
Vâng, đó chính là tất cả những gì mà cuộc đời mong muốn ở chúng ta, nhưng bà E. K. Shields ở số 815 phố Court, (thành phố Saginaw, tiểu bang Michigan) lại trở nên tuyệt vọng đến mức có ý định tự tử, trước khi học được rằng hãy sống cho đến lúc đi ngủ. Năm 1937, chồng tôi qua đời, bà Shields nói khi kể cho tôi nghe về cuộc đời bà, tôi rất buồn phiền và gần như không còn một xu nào. Tôi viết thư cho người chủ cũ của tôi, ông Leon Roach ở công ty Roach Fowler tại thành phố Kansas và được đi làm lại. Ngày trước, tôi từng bán sách cho các trường học ở nông thôn và thành thị để mưu sinh. Hai năm trước, khi chồng tôi ngã bệnh, tôi đã bán đi chiếc ô tô của mình; nhưng tôi đã xoay xở tích cóp đủ tiền để mua một cái ô tô cũ và bắt đầu đi bán sách trở lại.
Tôi từng nghĩ rằng việc rong ruổi trên đường, sẽ giúp tôi nhẹ nhõm hơn. Nhưng hóa ra, cảnh đơn thương độc mã và ăn uống một mình lại khiến tôi sầu não hơn. Một vài vùng đất chẳng lấy gì làm sung túc và tôi nhận ra thật khó để bù lại các khoản chi cho xe cộ, khi mà số tiền thu được quá nhỏ nhoi.
Mùa xuân năm 1938, tôi làm ở Versailles, (tiểu bang Missouri). Các trường đều nghèo, đường sá thì xuống cấp, tôi cô đơn và chán nản đến mức có một lần, tôi đã tính tự tử. Dường như khi ấy, thành công là điều không thể xảy ra. Tôi chẳng có gì để làm mục đích sống cả. Tôi khiếp sợ việc tỉnh dậy vào mỗi sáng và đối diện với cuộc đời. Tôi sợ đủ thứ: sợ không thể trả nổi các chi phí cho chiếc xe; sợ không thể trả được tiền thuê nhà; sợ không đủ ăn. Tôi lo sợ khi sức khỏe mỗi lúc một tệ đi, mà tôi lại chẳng có tiền để chạy chữa. Tất cả những gì còn níu giữ tôi khỏi việc tự kết liễu cuộc đời mình, là ý nghĩ rằng chị gái tôi chắc sẽ rất đau khổ mà tôi thì chẳng có đủ tiền để lo cho hậu sự của mình.
Rồi một ngày, tôi đọc được một bài báo. Nó đã kéo tôi khỏi cơn tuyệt vọng và cho tôi dũng khí để tiếp tục tồn tại. Tôi sẽ không bao giờ thôi biết ơn một câu nói truyền cảm hứng trong bài báo đó: Mỗi ngày là một cuộc đời mới đối với người thông thái. Tôi đã viết câu nói đó ra giấy và dán vào kính chắn gió của ô tô, nơi mà tôi luôn phải nhìn vào khi lái xe. Tôi nhận ra rằng, không phải là quá khó, nếu chỉ sống từng ngày một. Tôi học cách quên đi quá khứ và không bận tâm đến tương lai. Mỗi sáng, tôi tự nhủ: Hôm nay là một cuộc đời mới.
Tôi đã thành công trong việc vượt qua nỗi sợ cô đơn và nỗi sợ thiếu thốn của mình. Giờ đây, tôi cảm thấy hạnh phúc và khá thành công khi rất nhiệt thành và yêu sống.
Tôi biết giờ đây, tôi sẽ không bao giờ sợ hãi nữa, sẽ không bận tâm đến việc cuộc đời xoay vần tôi ra sao. Tôi biết giờ đây, tôi không phải lo sợ về tương lai nữa. Tôi biết giờ đây, tôi có thể sống từng ngày một và biết rằng mỗi ngày là một cuộc đời mới đối với người thông thái.
Bạn nghĩ ai là tác giả của những dòng thơ này:
Sung sướng thay người đàn ông ấy.
Người có thể nói hôm nay là của riêng anh. Người có thể tuyên bố một cách chắc nịch rằng:
Mặc kệ tương lai, vì tôi sống cho hôm nay.
Những ca từ đó nghe thật hiện đại phải không? Thế nhưng chúng lại được thi hào người La Mã Horace ( chú thích 1 ), sáng tác vào năm 30 trước Công nguyên đấy!
Một trong những điều bi đát nhất trong bản tính của con người, mà tôi được biết là tất cả chúng ta đều có xu hướng chối bỏ cuộc đời. Tất cả chúng ta đều mơ tưởng đến vườn hồng huyền bí ở phía chân trời, thay vì thưởng thức những đóa hồng đang nở rộ ngoài cửa sổ nhà chúng ta hôm nay.
Tại sao chúng ta lại ngốc nghếch đến thế, ngốc nghếch một cách thảm thương đến thế cơ chứ?.
Chú thích 1: Horace: Tức Quintus Horatius Flaccus (sinh ngày 8 tháng 12 năm 65 Trước Công Nguyên, mất ngày 27 tháng 11 năm 8 Trước Công Nguyên), một nhà thơ của thế kỷ vàng trong văn học La Mã. Ông được xem như một biểu tượng của sự thông thái vì hiểu biết mọi thứ và không ngạc nhiên trước bất cứ điều gì, tiếp nhận cả thành công cũng như thất bại một cách điềm tĩnh, biết từ chối cái không phù hợp với mình, biết vui với những niềm vui bình thường, coi khinh thói bon chen của những kẻ tầm thường, luôn bền bỉ tự hoàn thiện bản thân để đạt đến sự tĩnh lặng trong tâm hồn và sự tự do của ý chí.
Lạ lùng thay chuỗi đời nhỏ nhoi của chúng ta!, Stephen Leacock ( chú thích 1), viết: Lúc còn bé thì bảo: Khi nào tôi lớn lên. Nhưng thế thì sao? Lớn lên thì bảo: Khi nào tôi trưởng thành. Và rồi khi trưởng thành, anh ta nói: Khi nào tôi kết hôn. Nhưng kết hôn rồi thì sao nào? Ý nghĩ lại đổi thành: Khi nào tôi có thể nghỉ hưu. Thế rồi lúc đến tuổi về hưu, anh ta nhìn lại khung cảnh mà mình đã đi qua, một cơn gió lạnh lẽo thổi tới, bằng cách nào đó mà anh ta đã bỏ lỡ tất cả và khung cảnh ấy cũng chẳng còn nữa. Mãi đến lúc muộn màng, chúng ta mới học được rằng cuộc đời chính là sống trong từng ngày, từng giờ một.
Sinh thời, ông Edward S. Evans ( chú thích 2 ) ở Detroit gần như đã tự sát vì lo âu, trước khi học được rằng cuộc đời chính là sống trong từng ngày, từng giờ một. Lớn lên trong cảnh nghèo khó, Edward Evans kiếm được những đồng tiền đầu tiên nhờ việc bán báo, rồi trở thành nhân viên của một cửa hàng tạp hóa. Sau đó, để nuôi bảy miệng ăn, ông nhận làm trợ lí ở thư viện. Đồng lương rất bèo bọt nhưng ông không dám bỏ việc. Tám năm trôi qua, trước khi ông có đủ dũng khí để bắt đầu sự nghiệp của riêng mình. Thế nhưng khi ông bắt đầu, ông đã gây dựng nên một doanh nghiệp có lợi nhuận 20.000 đô la trên năm từ số tiền đầu tư ban đầu chỉ vỏn vẹn 55 đô la đi mượn.
Chú thích 1: Stephen Leacock sinh ngày 3 tháng 12 năm 1869, mất ngày 28 tháng 3 năm 1944): Là một giáo viên, nhà khoa học chính trị, nhà văn người Canada. Ông được biết đến với sự hài hước nhẹ nhàng cùng những lời chỉ trích về sự ngu ngốc của mọi người.
Chú thích 2: Edward S. Evans ( sinh 1879 mất năm 1945): Là một doanh nhân, sĩ quan người Mỹ. Ông là Chủ tịch Công ty Evans Products, sau đó tham gia quân đội Mỹ và thăng đến hàm Trung tá trong lực lượng Không quân. Không chỉ là người sáng lập Hiệp hội Tàu lượn Quốc gia, tiền thân của Hiệp hội Tàu lượn Mỹ, E. S. Evans còn lập kỉ lục đi vòng quanh thế giới trong 28 ngày, 14 giờ và 36 phút bằng phương tiện giao thông đường không, đường bộ và đường thủy vào năm 1926.
Thế rồi mùa đông giá lạnh ập đến, cái giá lạnh của sự chết chóc. Ông kí một tấm séc lớn cho một người bạn và rồi người bạn ấy vỡ nợ. Tai họa lên đến đỉnh điểm, khi rất nhanh sau đó, ngân hàng mà ông đã kí gửi toàn bộ tiền bạc của mình cũng phá sản. Ông không chỉ mất sạch sành sanh, mà còn chìm trong số nợ lên tới 16.000 đô la. Các dây thần kinh của ông không thể chịu đựng được nữa. Tôi không ăn, không ngủ được, ông nói với tôi. Tôi mắc một chứng bệnh kì lạ. Lo âu và không gì ngoài lo âu, ông nói, đã gây ra chứng bệnh ấy.
Một ngày, khi đang đi xuống phố, tự nhiên tôi xây xẩm mặt mày rồi ngã ra vỉa hè. Tôi không đi lại được nữa. Tôi nằm liệt giường, người đầy mụn nhọt. Thật sự đau khổ khi phải nằm một chỗ với đám nhọt đang mưng mủ. Mỗi ngày, tôi một yếu dần đi. Cuối cùng, bác sĩ bảo tôi rằng tôi chỉ còn sống được hai tuần nữa thôi. Tôi rất sốc. Tôi viết sẵn di chúc rồi nằm chờ chết. Bây giờ thì đấu tranh hay lo lắng cũng chẳng giải quyết được việc gì nữa rồi. Tôi từ bỏ, nghỉ ngơi và nhắm mắt lại. Tôi đã không thể ngủ yên suốt hai tiếng đồng hồ trong hàng tuần liền. Vậy mà giờ đây, khi những vấn đề trên trần thế của tôi đang sắp sửa chấm dứt, tôi lại ngủ được như một em bé. Tình trạng mệt mỏi, kiệt quệ bắt đầu biến mất. Tôi ăn ngon miệng và lên cân.
Mấy tuần sau, tôi đã có thể đi lại bằng nạng. Sau sáu tuần nữa, tôi đã có thể quay trở lại làm việc. Tôi đã từng kiếm được 20.000 đô la một năm, nhưng giờ đây, tôi lại cảm thấy hoan hỉ khi làm một công việc có mức lương 30 đô la một tuần. Tôi bán những miếng gỗ, để kê vào phía sau bánh xe ô tô khi người ta vận chuyển những chiếc xe đó trên các các phương tiện. Giờ đây, tôi đã học được một bài học. Không còn mối lo nào về chính mình nữa, không còn tiếc nuối về những chuyện đã xảy ra trong quá khứ nữa, cũng không còn kinh sợ tương lai nữa. Tôi tập trung tất cả thời gian, sức lực và sự nhiệt thành của mình cho việc bán những miếng gỗ đó.
Về sau, ông Edward S. Evans làm ăn rất phát đạt. Chỉ trong vài năm, ông đã trở thành Chủ tịch của Evans Product, công ty có mặt trên Sàn Giao dịch Chứng khoán New York( chú thích 1 ) nhiều năm liền. Khi ông Edward S. Evans tạ thế vào năm 1945, ông là một trong những doanh nhân cấp tiến nhất nước Mỹ. Nếu bạn từng đi máy bay tới Greenland, có thể bạn sẽ hạ cánh ở sân bay mang tên ông: sân bay Evans.
Đây là điểm mấu chốt trong câu chuyện này: Ông Edward S. Evans có lẽ sẽ không bao giờ có được cảm giác run lên vì xúc động khi đạt được những thành tựu trong cả công việc kinh doanh lẫn cuộc sống đó, nếu ông không nhận ra sự ngốc nghếch của việc lo lắng, nếu như ông không học được cách sống trọn mỗi ngày.
Năm trăm năm trước Công nguyên, triết gia người Hy Lạp Heraclitus ( chú thích 2 ) đã nói với các môn đồ của mình rằng mọi thứ đều thay đổi, ngoại trừ định luật về sự thay đổi. Ngài nói, các con không thể tắm hai lần trong một dòng sông. Dòng sông biến đổi từng giây, từng phút và người tắm trong dòng sông ấy cũng như thế. Cuộc sống cứ biến đổi không ngừng. Thứ chắc chắn duy nhất chính là hiện tại. Vì sao lại làm xước xát vẻ đẹp của việc sống trong hiện tại khi cứ cố gắng giải quyết những vấn đề của một tương lai vốn bị chìm khuất trong những biến đổi không ngừng và sự vô thường, một tương lai mà không ai có thể nói trước được điều gì cả?
Chú thích 1: Sàn Giao dịch Chứng khoán New York, (New York Stock Exchange, còn được gọi là Big Board), là một sàn giao dịch chứng khoán của Mỹ, có trụ sở ở số 11 phố Wall, Hạ Manhattan, thành phố New York. Đây là sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới nếu tính về giá trị vốn hóa thị trường bằng đô la Mỹ và là sàn giao dịch chứng khoán lớn thứ nhì thế giới nếu tính theo số lượng công ty niêm yết.
Chú thích 2: Heraclitus (khoảng năm 535 đến năm 475 Trước Công Nguyên): Là nhà triết học duy vật nổi tiếng người Hy Lạp. Ông được xem là ông tổ của phép biện chứng.
Người La Mã cổ đại có một từ để nói về điều này. Trên thực tế là hai từ: Carpe diem, nghĩa là Tận hưởng hiện tại hay Chiếm lĩnh hiện tại. Đúng vậy, hãy chiếm lĩnh hiện tại và làm nên những gì tuyệt vời nhất của ngày hôm nay.
Đó là triết lí của Lowell Thomas. Tôi mới tận hưởng kì nghỉ cuối tuần trong nông trại của ông và thấy ông đã đóng khung những lời này trong Thánh vịnh số 118 và treo lên các bức tường trong phòng phát thanh để ông có thể thường xuyên nhìn thấy chúng: Đây là ngày mà Thượng đế đã tạo ra. Nay ta hãy hân hoan và hạnh phúc.
Chú thích 1: Lowell Thomas (6/4/1892 29/8/1981): Tên đầy đủ là Lowell Jackson Thomas, nhà văn, diễn viên, phát thanh viên người Mỹ. Những tác phẩm nổi tiếng trong sự nghiệp của ông là With Lawrence in Arabia (1924), The First World Flight (1925), Beyond Khiber Pass (1925), The Boy’s Life of Colonel Lawrence (1927), Adventures in Afghanistan for Boys (1928), Raiders of the Deep (1928)… Năm 1976, ông được Tổng thống Gerald Ford trao tặng Huân chương Hòa Bình. L. J. Thomas có hai ngôi sao trên đại lộ Danh vọng ở Hollywood và được đặt tên cho một ngọn núi ở Nam Cực.
Trên bàn làm việc của John Ruskin ( chú thích 1 ) có một khối đá mộc mạc chỉ khắc hai chữ: Hôm nay. Và mặc dù tôi chẳng có khối đá nào như thế trên bàn của mình, nhưng tôi đã dán một bài thơ lên gương, nơi tôi có thể nhìn thấy nó vào mỗi sáng khi tôi cạo râu, cũng là bài thơ mà ngài William Osler luôn để trên bàn làm việc của ngài. Đó là một sáng tác của Kalidasa (chú thích 2 ) nhà soạn kịch nổi tiếng người Ấn Độ:
Xin chào bình minh.
Hãy tập trung vào ngày hôm nay!
Vì đó là sự sống, là sự sống của sự sống. Trong chu trình ngắn ngủi của nó.
Là tất cả chân lí và sự thật về đời bạn: Niềm hân hoan khi phát triển.
Sự vinh quang khi hành động. Vẻ rực rỡ khi thành công!
Vì ngày hôm qua chỉ là một giấc chiêm bao.
Và ngày mai cũng chỉ là ảo ảnh.
Nhưng nếu hôm nay sống trọn vẹn thì hôm qua
sẽ trở thành một giấc mộng tuyệt vời. Và mỗi ngày mai đều sẽ là hình ảnh của hi vọng.
Vậy nên, hãy thật tập trung vào ngày hôm nay!
Đấy chính là lời chào bình minh.
Chú thích 1: John Ruskin (8/2/1819 20/1/1900): Là nhà văn, triết gia, nhà phê bình nghệ thuật, nhà bác học người Anh. Ông là tác giả của nhiều công trình về địa lí, kiến trúc, thần thoại, điểu học, văn học, giáo dục, thực vật và kinh tế chính trị.
Chú thích 2: Kalidasa: Là nhà thơ, nhà viết kịch của Ấn Độ thời cổ đại, người được mệnh danh là chúa thơ và nhà viết kịch vĩ đại nhất của văn học cổ đại Ấn Độ. Các vở kịch và thơ của ông chủ yếu dựa trên kinh Veda, Ramayana, Mahabharata và Puranas. Các tác phẩm còn lại của ông bao gồm 3 vở kịch, 2 bài thơ sử thi và 2 bài thơ ngắn, trong đó, được biết đến nhiều nhất là hai vở kịch Mālavikāgnimitram (Liên quan đến Mālavikā và Agnimitra) và Abhijñānaśākuntalam (Hồi ức của Shakuntala).
Bởi vậy, điều đầu tiên các bạn nên biết về lo âu chính là: Nếu muốn tống khứ nó ra khỏi cuộc sống của mình, hãy làm theo ngài William Osler:
Quy tắc thứ nhất: Đóng cánh cửa sắt để ngăn cách quá khứ và tương lai. Hãy sống trong ngăn kín của ngày hôm nay. Tại sao các bạn không tự hỏi chính mình những câu hỏi dưới đây và viết ra câu trả lời?
a. Mình có hay ngừng sống cho hiện tại để lo lắng về tương lai hoặc khao khát một vườn hồng thần bí nào đó ở tít chân trời hay không?.
b. Có khi nào mình lại khiến cho hiện tại trở nên đắng cay hơn, vì cứ tiếc nuối những việc từng xảy ra trong quá khứ, những việc đã qua và kết thúc thật rồi hay không?.
c. Buổi sáng thức dậy, mình có quyết định chiếm lĩnh hiện tại, nắm lấy phần tuyệt vời nhất của 24 tiếng đồng hồ này hay không?.
d. Mình có thể có được nhiều thứ hơn khi sống trọn vẹn mỗi ngày không?.
e. Khi nào mình sẽ bắt đầu sống như thế? Tuần sau ư? Hay là ngày mai? Phải chăng chính là hôm nay?.