Mùa mưa chỉ còn hơn hai tháng rưỡi là đến, người giữ vườn như mọi năm ươm thêm hạt giống vào bầu đất, để khi mưa kéo về là lúc hắn thả cây con về với đất mẹ, mang theo những tò mò về những gì sắp diễn ra. Năm nay hắn quyết định trồng thêm chục cây Thị. Sau một thời gian quan sát và tìm hiểu, hắn thấy Thị có sức sống mãnh liệt vì là dạng cây cổ thụ bền bỉ, ngoài ra Thị cung cấp một lượng lá khô rất lớn giúp quá trình cải tạo đất diễn ra ổn định.
Đang dang dở được 2/3 lượng chậu giống thì có cuộc gọi video call reo, người giữ vườn không vội vã mà làm nốt 1/3 còn lại, sau đó tưới ướt đẫm những chậu cây giống mới ươm rồi rửa tay vào nhà gọi lại cho ai đó. Đôi lúc hắn thấy mình như con rùa biển bị mắc cạn, chậm chạp rị mọ bò mãi mà chẳng thấy đại dương đâu.
– “Chuyện gì em?” – Hắn gọi lại cho cuộc nhỡ lúc nãy, đó là của một cậu sinh viên Marketing đang học năm cuối ở Sài Gòn. Hai người gặp nhau trong chuyến leo núi Bà Đen hai năm trước và trò chuyện từ đấy
– “À không có gì, hôm nay em ngồi ăn trưa với mấy đứa bạn, có người mở một đoạn quảng cáo, ai cũng bu vào coi rồi khen hay sáng tạo độc đáo gì gì đó. Em ngồi im re chẳng biết nói gì, vì em thấy nó tục, không khác gì coi hài bậy giờ người ta cười ầm còn em thấy mắc mửa”
– “Vài tháng nữa em hỏi lại bạn em xem còn nhớ gì về quảng cáo đó không?”
– “Ừ anh nói có lý, em cảm giác mọi thứ nó có một sức nặng nào đó từ người làm, có những thứ thấy hay phát quên ngay trong vài hôm. Ngày cả hài đôi lúc lại làm em nhớ hoài”
Sáng tạo và độc đáo có lẽ là hai điều làm người giữ vườn bối rối nhất khi còn học đại học, cả hai ngành tự nhiên và xã hội hắn từng học, người ta đều dạy hắn phải có hai thứ đó. Giờ khi ngồi nhớ lại, hắn chỉ thấy toàn tối tạo và độc dược, thứ bóng tối đầu độc tinh thần khởi tạo trong lao động. Có một sự thật mà chúng ta có vẻ muốn tránh né, khi cùng học để trở nên đặc biệt, chẳng phải vô tình chúng ta trở nên tầm thường sao. Điều này rất có thể bị hiểu cạn cợt trên bề nổi của chữ nghĩa, nhưng hãy nhìn xem những thứ xung quanh mình, những bộ quần áo dị hợm, những tác phẩm văn học nhơ nhớp, những căn nhà loèt loẹt chẳng phải là sản phẩm từ những sai lệch trong nhận thức về sự tạo mới chăng.
– “Mà hồi đó anh học Marketing mà phải không? Anh nghĩ như thế nào về nó? Em hỏi vì bây giờ ai cũng nói về phục vụ khách hàng rồi tạo ra nhu cầu mới này nọ, nhưng em thấy những người đi đầu hầu như họ không có làm vậy, cái gì đó rất ngẫu nhiên”
– “ Em nghĩ Iphone, cách xây dựng Marketing của Apple nó phảng phất hình bóng ai, kỹ sư, designer, Wozniak hay khách hàng?”
– “Em có đọc về Apple và Steve Job, giờ nghe anh nói làm em nhớ lại thì đúng thật, hình bóng của SJ bao trùm cấu tạo, thiết kế, mọi thứ ngay cả việc không làm từ thiện.”
Những trường phái hay phong cách được tung hô và học theo tại thời điểm nó được gọi tên, nhưng hãy lần mò ngược dòng lịch sử sẽ thấy nó đã tồn tại từ trước đó, nó len lỏi trong từng ngóc ngách của dòng chảy lịch sử, chỉ là không định danh mà thôi. Nếu gọi Khôi Kiện là cha đẻ nhạc rock Trung Quốc thì những người bạn cùng thời hát rock của ông là gì, cha hai cha ba chăng. Và nếu gọi Fukuoka là ngươi khai sinh nông nghiệp thuận tự nhiên thì người tiền sử là gì. Vậy mà họ tung hô tán tụng nó giống như chiếc chìa khóa vạn năng mở ra tất cả cánh cửa của sự sống, chính vì lẽ đó mà giờ đây đi đâu cũng thấy cây xanh mọc vô tội vạ trong những công trình kiến trúc, sự bắt chước không hề tồi tệ chỉ những sự tung hô mới là tội ác giết chết tiềm năng vô hạn.
Nói như vậy không phải phủ định những con người được nêu tên trong lịch sử khai phá, và cũng không thể chối bỏ sạch trơn những thứ mới mẻ được sinh ra. Nhưng cần có cái nhìn phổ quát hơn, để lần mò xem đâu mới là ngọn nguồn của cái mới, để tìm thứ ánh sáng của khởi nguyên.
– “Mỗi ngày em học hay làm việc mấy tiếng?” – Cuộc gọi video tiếp diễn sau khi bị ngắt quảng bởi một khoảng lặng, khi anh bạn sinh viên đi pha một ít cà phê còn người giữ vườn thì ra ngoài đốt một điếu thuốc. Làn khói tan ra trong không gian vô hạn và sự đánh bật dậy của những giọt cà phê như hai hình ảnh khác nhau của vào và ra, tan chảy và hội tụ. “Những người bạn có nghe thấy mùi khói thuốc mà quay về”, người giữ vườn nhìn khói thuốc tan ra hòa vào những tán cây và nghĩ về họ.
– “Tùy bữa anh, có hôm nhiều ít bài vở và công việc” – Câu hỏi quá đột ngột khiến người trả lời một chút nhíu mày và buông ra một câu trả lời nửa vời. Có lẽ chữ “ Tùy” là từ được dùng nhiều nhất trong thời hiện đại, nơi mà mỗi người một kiểu này.
– “Em rà xét kỹ lại xem, lượng thời gian thật sự chú tâm làm việc ấy”
– “Thật sự chắc tầm 2-3 tiếng mỗi ngày” – Đã mất một khoảng do dự thì anh chàng sinh viên Marketing mới trả lời được. Có lẽ cụm từ “ thật sự chú tâm “ tạo nên sự băn khoăn và ngờ vực bản thân cho bất kỳ ai nghe nó.
– “Vậy thời gian còn lại thì sao?”
– “Thật sự em chưa bao giờ để ý chuyện này, giờ ngồi niệm lại thì chắc là sinh hoạt cá nhân lặt vặt và giải trí”
– “Theo em có cần sáng tạo trong những việc như rửa chén, nấu cơm, quét dọn không? Nó chiếm khoảng thì giờ rất nhiều, không lẽ nó lại trôi qua vô nghĩa, trong khi đó hiểu theo nghĩa nào đi nữa thì nó chiếm phần đa số tức là nó rất quan trọng?”
– “Thật sự câu hỏi làm em bối rối, có lẽ trong khoảng thời gian chính yếu đó con người mình trở nên máy móc, vô hồn. Rất nhiều khi em còn bực bội vì phải làm việc nhà và luôn nghĩ về chuyện mua thêm máy móc hoặc sử dụng dịch vụ ngoài”
Nguồn sống như dòng nước mát lành tinh khiết chảy ra từ nơi sâu thẳm nhất của đời sống, nó không như một vụ nổ một lần rồi tắt lịm đi, đó là một dòng chảy bất tận rỉ rả, âm ỉ và bền bỉ. Dòng chảy này nằm khuất sâu bên trong những ngọn núi cao nhất của sự sống, nó trào ra chậm rãi những liên tục, tích trữ và chất chứa trong mỗi sự hiện tồn, như một chiếc hồ bên trong sinh thể hay một con người. Con nước này nuôi dưỡng cả bệnh tật và khỏe mạnh, đúng và sai, tạo dựng nên chiến tranh và hòa bình, tùy vào vùng đất và thời điểm mà nó đi qua, mọi thứ hiện ra cũng chỉ như một hình hài khác. Dẫu có trở thành bao nhiêu hình thái hiện tượng đi nữa, nó vẫn chậm rãi giữ vẹn nguyên và bền chí chảy qua tất cả sự thường nhật trong đời người. Nó chảy trong trái táo rơi lên đầu Newton, nó chảy qua con đường mà Tam Tạng đã đi, nó chảy vào trong những giọt rượu mà Lý Bạch đã cạn chén cùng những tâm giao. Để rồi chúng biến thành khu rừng tri thức vững chãi, những dòng sông thi ca thơ mộng và những hàng rào triết lý khó lòng vượt qua. Bằng biết bao nỗ lực, con người khám phá và đào bới khắp khu rừng, họ lặn ngụp dưới những tầng nước của con sông, rồi cố tìm cách vượt qua hàng rào cao bất tận trước mắt. Để cuối cùng đánh mất đi sự vững chãi, thơ mộng và bất tận của nguồn sống, đánh mất đi những thứ ngay dưới chân họ, phá hủy những thứ bên cạnh họ, và lụn bại chính bản thể làm người. Có những kẻ có vượt rừng băng sông để tìm kiếm sự tồn tại của dòng nước mát lành trong cái hồ tư tưởng bất tận ấy, để rồi bị nó nuốt chửng bởi sự vô hạn đột ngột ùa đến. Những chiếc van vừa tầm với là thứ lẽ ra họ nên tìm, nó lẩn khuất trong những sinh hoạt căn bản, chìm vào trong những niềm thương nỗi nhớ hằng ngày hay đơn giản chỉ là một thứ mang hình hài cái van nước. Tìm thấy chúng, con người sẽ sử dụng chúng một cách chậm rãi và đúng mực, vì có muốn thì cũng không thể tăng dòng chảy ra, như không thể làm đời sống này nhanh hơn được, mọi thứ sẽ được tạo dựng đúng mực. Khi nhận ra cái van của hồ tư tưởng, liệu rằng ta có cần phải đi tìm về với nơi mà dòng chảy bắt đầu, hay chỉ để yên nó ở đó và tạo dựng thế giới thông qua chiếc van. Câu hỏi đó có lẽ sẽ mãi treo lơ lửng trên đầu những con người đã nhìn ra chúng, những cái xác sẽ vẫn còn được tìm thấy trên hành trình dài bất tận của khởi tạo.
– “Thật khó để diễn tả nó, nhưng em có thấy kì lạ không khi những thứ rất trực quan ở xung quanh bị bỏ lỡ và mình lao vào thứ gì đó mang tính giả định rằng nó tồn tại”
– “Em hiểu ý anh, khoan đã em đói quá đi ăn cái anh”
Cuộc trò chuyện hôm ấy kết thúc bằng cơn đói của cả hai người, liệu món ăn ngày hôm đó có như quả táo năm xưa, liệu có những con đường mới được khai phá hay đâu đó chỉ là mùi tro tàn của một người mù quơ quào tìm nước đã va phải cây đèn dầu để rồi tự thiêu chính mình. Có lẽ khu vườn nhỏ không bận tâm lắm, những chú chim vẫn đang bón phân cho cây mận, chiếc lá mận trên cành vẫn đang tạo dựng những cánh bướm thật đẹp, trong khi xác con ong bầu đang nằm dưới giàn mướp hương.
Hôm đó, người giữ vườn ngủ như một đứa trẻ sau một ngày gieo hạt cho vườn.