Category: Uncategorized

  • 3

    Báo chí thế giới những ngày đó quy nguyên nhân làm tan rã cả một đội quân còn tới hơn một triệu người với vũ khí hùng hậu hiện đại cho tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Ông ta đã ra lệnh bỏ Tây Nguyên và quân khu 1 về tập trung giữ quân khu ba trở vào. Nhưng cuộc rút lui chiến lược ấy đã không thành. Sự hoảng loạn, rã đám khiến chiến cuộc thay đổi bất ngờ. Mất Đà Nẵng mất Tây Nguyên, những chân đế cuộc chiến bị bật gốc. Bức tranh chiến sự chỉ còn đính sơ sài trước gió bão. Vỡ trận ở Cheo Reo – Phú Bổn là cú hích cuối cùng tự nó cuốn phăng ý chí chiến đấu của các đơn vị còn lại.

    Giờ đây một Phan Rang đang hấp hối. Đài BBC lại nhắc tới sai lầm chết người của trung tướng Nguyễn Vĩnh Nghi khi biến sân bay Thành Sơn trở thành sở chỉ huy chiến tuyến Phan Rang. Nguyễn Bá Nhã cứ vẩn vơ tự hỏi: “Liệu sau trận này có tái diễn lại cảnh ở Cheo Reo, Phú Bổn mấy chục ngày trước?”

    Mười giờ đêm, lệnh trên cho các đơn vị vào vị trí chiến đấu. Sân bay Thành Sơn và sở chỉ huy của tướng Nghi trở thành mục tiêu phá hủy đầu tiên của đại pháo. Trận tập kích hỏa lực mạnh chưa từng thấy trong các trận đánh mà đơn vị Nhã từng tham gia. Nó không khác gì màn hỏa lực của hồng quân Liên xô dội xuống thủ đô Béc – lin của Đức quốc xã trong chiến dịch cuối cùng mà anh đã từng được xem trong bộ phim: “Giải phóng Béc – lin” hồi nhỏ. Trời đất rực lên trong ánh sáng của đại pháo 130 li, ĐKB, hỏa lực xe tăng… Một trận công phá kéo tới hơn 5 giờ đồng hồ. Núi đồi cây rừng vây bọc sân bay Thành Sơn nhảy tưng tưng trong ánh lửa. Chỉ nghe hơi của đại pháo lính ta đã biết quang cảnh chiến địa phía trước ra sao. Đầu cầu tiếp tế bằng đường hàng không duy nhất của phòng tuyến Phan Rang gục chết. Hầu hết số máy bay của sư đoàn 6 không quân bị loại khỏi vòng chiến. Vài chiếc trực thăng kịp bốc cao tháo chạy vào phía Nam. Đường hạ cất cánh nát bấy. Lực lượng không vận của quân đội Việt Nam Cộng hòa từ Sài Gòn, Biên Hòa bay ra chỉ dám quần đảo tít trên cao rồi bất lực quay về nơi xuất phát. Dường như mỗi mét đất ở đây đều lở lói, khét lẹt. Cháy. Mùi đất cháy. Cây cối cháy. Xăng dầu cháy. Xác người cháy… Lớp lớp rào kẽm gai cuộn xoáy bươm nát trong nhòa nhợt khói lửa. Sự thất thủ quá nhanh chóng của sân bay Thành Sơn tạo một lỗ hổng lớn trong toàn bộ chiến tuyến, mở tung cánh cửa phía Bắc hướng tới Sài Gòn.

    Đúng là tướng Nghi đã mắc một sai lầm tai hại. Ông ta lại dẫm lên đúng vết chân của Nguyễn Văn Thiệu. Lẽ ra sân bay Thành Sơn, đầu cầu hàng không duy nhất này phải được bảo vệ nghiêm ngặt từ xa. Nó phải là cái bến đỗ cho lực lượng không vận tiếp tế của Sài Gòn hoặc bàn đạp tháo lui khi thất thủ. Biến nó thành một ổ đề kháng trực tiếp đối mặt với hỏa lực đối phương, tướng Nghi đã chấm cái chết cho nó từ khi trận chiến chưa khai mào. Sân bay Thành Sơn bị giã nát ngay những phút đầu chiến dịch một lần nữa làm rối loạn lòng quân. Các đơn vị Việt Nam Cộng hòa tại đây bị chia cắt và hạ gục chỉ sau hơn một ngày cầm cự. Mấy vạn tay súng tan tác như đám bọt biển trước sức càn lướt mãnh liệt của cánh quân Duyên Hải.

    Trung tướng Nguyễn Vĩnh Nghi, chuẩn tướng Phạm Ngọc Sang hai sĩ quan cao cấp nhất của mặt trận Phan Rang cùng mấy chục lính dù và bộ sậu trong ban tham mưu rút vội về phía Nam. Họ nhằm hướng thị trấn Cà Ná. Trong cái bộ chỉ huy tiền phương của tướng Nghi lúc ấy còn một viên cố vấn Mỹ giữ trách nhiệm liên lạc giữa mặt trận Phan Rang với đại sứ quán Mỹ ở Sài Gòn. Khoảng chín giờ tối hôm đó, khi đến gần sông Dinh, nhóm lính dù tiền trạm đụng phải một đơn vị quân Giải phóng chốt trên đường. Trời tối cả hai bên không biết lực lượng của nhau. Tướng Nghi lệnh tản vào vườn mía bên đường. Quân Giải phóng chỉ có một tiểu đội chốt giữ tại đây. Anh chàng tiểu đội trưởng nhanh trí hô lớn:

    – Trung đội một, trung đội ba triển khai đội hình bao vây. Trung đội hai nhằm thẳng vào vườn mía. Hỏa lực B40, súng máy… chờ lệnh tôi.

    Báo cáo của các trung đội rộ lên, tiểu đội trưởng dõng dạc kêu gọi:

    – Các anh đã hết đường chạy. Hãy buông vũ khí đầu hàng tránh đổ máu vô ích. Phía trước các anh đã bị quân Giải phóng chiếm giữ.

    Sau tiếng hô, lóp ngóp một bóng người cao lớn đứng dậy hai tay giơ cao.

    – Xin quý anh đừng bắn. Chúng tôi đầu hàng.

    Tiểu đội trưởng sáp tới tước khẩu súng côn nhỏ như thứ đồ chơi trong tay viên sĩ quan địch. Anh dằn giọng:

    – Cấp bậc, chức vụ?

    – Dạ, tôi là Phạm Ngọc Sang, chuẩn tướng tư lệnh sư đoàn không lực số 6 quân đội Việt Nam Cộng hòa.

    Câu trả lời của viên sĩ quan địch làm tai anh tiểu đội trưởng Giải phóng ù đi. Nhưng rất nhanh chóng lấy lại bình tĩnh, anh hỏi tiếp:

    – Còn ai nữa hãy đứng lên, ra khỏi vườn mía.

    Tướng Sang chỉ tay ra phía bờ mương:

    – Còn có trung tướng Nguyễn Vĩnh Nghi, tư lệnh mặt trận Phan Rang và ngài cố vẫn Mỹ Lewis…Chúng tôi xin đầu hàng quân Giải phóng.

    Quá ngợp trước tình huống bất ngờ này, nếu không nhanh trí để địch phát hiện ra lực lượng chỉ có hơn chục người sẽ vô cùng nguy hiểm. Anh nghiêm giọng ra lệnh:

    – Các trung đội giữ nguyên đội hình bao vây. Trung đội một theo tôi làm nhiệm vụ giải giáp vũ khí.

    Trong ánh sáng nhập nhọa hơn chục bóng chiến sĩ hướng dẫn đám hàng binh lần lượt buông súng. Họ ngồi thành hàng trên mặt đường. Từ hướng sông Dinh hai chiếc gát 63 chở quân lao ra sau khi nhận điện của đồng đội.

    Hơn bảy mươi sĩ quan, binh sĩ tháp tùng tướng Nghi phần lớn là chiến binh “Thiên thần mũ đỏ” lừng danh lúc ấy mới cay đắng nhận ra rằng họ vừa bị một tiểu đội quân Giải phóng bắt sống. Vài tiếng khóc uất nghẹn. Lại một lần nữa thất bại của họ không phải do số lượng con người hay vũ khí mà là tinh thần bại trận đã ngấm trong họ từ khi bỏ những địa bàn trọng yếu để tháo lui. Mẻ tù binh có cấp bậc lớn nhất trong chiến tranh Việt Nam bị bắt sống hi hữu như thế.

  • 4

    Cánh quân Duyên Hải càn lướt qua phòng tuyến Phan Rang thẳng tiến vào Sài Gòn trong cái thế của một trận lũ ống. Chỉ vài chục giờ cái phòng tuyến với hàng chục vạn quân tinh nhuệ cùng phương tiện chiến tranh hiện đại đã bị đập nát vụn. Phía trước, không còn gì có thể ngăn cản họ nữa. Cuộc hành quân giữa thanh thiên bạch nhật với tốc độ chóng mặt. Không đủ xe cho tất cả, ai tận dụng được phương tiện nào di chuyển bằng phương tiện đó.

    Tốp của Nhã năm người trên chiếc xe zép chiến lợi phẩm hòa vào dòng người xe cuồn cuộn. Chiếc xe này họ nhặt được ở thị xã Phan Rang hai hôm trước. Tảo lái xe là một tay rất cừ. Mỗi lần thằng “hàng binh” này dở quẻ tậm tịt giữa đường, anh đều có phép bắt nó phải ngoan ngoãn trở lại. Tuy thế họ vẫn vào Sài Gòn muộn mấy tiếng. Sài Gòn đêm đầu giải phóng vô cùng nhộn nhạo. Lính tráng xe cộ ngồn ngang trên phố. Nhóm của Nhã loanh quanh tìm mà không biết đơn vị đang ở đâu. May trên xe có Tám Rốt, người Đồng Nai. Tám biết khá rành về cái đô thị mênh mông này. Anh ta có người cô họ ở quận Ba. Tám bảo hãy về nhà người cô nghỉ. Sáng mai đi tìm chứ giờ này thì tài thánh.

    Trước ngày lên cứ theo Giải phóng, Tám Rốt từng là lơ xe đò nên anh ta không lạ gì đường sá Sài Gòn. Ngày mới gặp, mọi người thắc mắc về cái tên nghe kỳ kỳ của hắn. Tám Rốt giải thích:

    – Gọi là Tám nhưng thực ra tao tận thứ mười lận. Trên tao còn hai anh tên Tám nữa. Tám Chót và Tám Út. Tám Rốt là cuối cùng. Chắc các cụ lỡ kế hoạch nên bí tên cứ tên Tám mà đặt nối vào.

    – Sao không đặt là chín? – Có người hỏi.

    – Rủi, Chín là tên ngoại tao…

    Lần mò tới mười hai giờ khuya Tám mới tìm ra nhà người cô. Chuông đổ, chủ nhà lục đục một lúc lâu mới ghé mắt qua khe cửa hỏi:

    – Ai đó.

    – Dạ thưa cô Ba, con Tám Rốt nè. Tám lơ xe mà cô.

    – Trời đất quỷ thần ơi – Người cô của Tám Rốt la lên – con còn sống hả Tám?.

    – Dạ vẫn sống khỏe mà cô Ba.

    Chủ nhà lập cập mở cửa. Một chút sững lại bối rối. Người cô hơi rúm lại khi nhận thấy cùng với Tám còn bốn anh chiến sĩ Giải phóng nữa. Căn nhà của cô Ba nằm trong cư xá sĩ quan gần Trung tâm tình báo Mỹ. Nó khá rộng rãi và bài trí hiện đại. Cô hấp hả pha nước và ý tứ móc Tám vào trong. Cô tên là Huỳnh Thị Ái Mân, thứ ba. Tám gọi là cô Ba. Một người đàn bà đẹp, còn trẻ và hình như thuộc loại khá giả. Trong khi mời nước, cô Ba vẫn không giấu được nét lo lắng. Cái nóng Sài Gòn giữa mùa khô càng như tăng thêm sự ngột ngạt. Tiếng xe cộ, tiếng người ồn ĩ trong đêm đầu tiên giải phóng. Hình như cả thành phố đêm nay không ngủ. Thật khó mà ngủ vào cái thời khắc đặc biệt này. Trải tăng võng ra nền phòng khách, cả năm thằng lính lăn ra sàn. Một loáng sau đã ngáy vo vo. Nóng hầm hập. Trên trần chỉ có một cái quạt lờ đờ. Cô Ba vặn hết tốc độ, nó hăng hái hơn một tí nhưng lại xoay đảo như thằng say rượu. Mặc, tốp lính đói ngủ vẫn vô tư.

    Từ lúc rời khỏi rừng về thành phố, biết bao điều làm những người lính như Nhã choáng ngợp, ngỡ ngàng. Cái xã hội đô thị của thế giới phương Tây vốn chỉ được thấy trên phim ảnh giờ hiển hiện trước mắt. Những người lính như Nhã đa phần xuất thân từ nông thôn miền Bắc. Các anh không khỏi gà tồ trước bao nhiêu thứ lạ lẫm nhìn thấy lần đầu. Nhã rất ấn tượng với những tấm biển quảng cáo. Choán cả tòa nhà, hình một anh chàng da đen đánh răng bằng kem của hãng Hinno nở nụ cười sáng đến lóa cả mắt. Mấy cô người mẫu khoe rốn, khoe mông và cả nửa bầu ngực ngồn ngộn cho sản phẩm quần, áo lót, rồi bột giặt, mỳ chính… Cái gì cũng lập lòe, nhoáng nhoàng trong ánh đèn mầu đủ loại. Đám lính miền Bắc ngây thộn như bò đội nón. Đấy là cảm nhận ban đầu khi hành quân trên các con phố từ Đà Nẵng, Phan Rang, Nha Trang… Mệnh lệnh của trên phải rất cảnh giác khi vào các đô thị miền Nam. Những “viên đạn bọc đường” có thể giết chết người lính bất cứ lúc nào. Còn đêm nay, đêm đầu tiên giữa Sài thành hoa lệ, họ đánh một giấc thẳng cẳng ngay trong căn hộ của một khu gia binh đến tận sáng bạch. Tỉnh dậy cả năm thằng lính bất ngờ thấy cô Ba chủ nhà ngồi ở góc phòng. Cô chắp tay nhìn chằm chằm lên trần nhà nơi cái quạt đang lắc lư, rên rỉ. Miệng cô lầm nhẩm khấn khứa gì đó.

    – Ủa. Cô Ba làm gì vậy? – Nhã thốt lên.

    – Dạ, tôi sợ cái quạt nó rơi vào mấy ông Giải phóng.

    Cô gọi họ là mấy ông Giải phóng. Nhã nhớ lại đêm hôm qua cô Ba tỏ ra bối rối khi các anh tới nhà. Đó là tâm trạng chung của người dân Sài Gòn. Họ đã từng bị bộ máy tuyên truyền của chế độ cũ vẽ chân dung tàn ác của những người lính Việt cộng. “ Đàn bà con gái mà để móng tay sơn mầu lòe loẹt sẽ bị Việt cộng dùng kìm rút móng”. “Sẽ có cuộc tắm máu trả thù những ai theo Mỹ…”. Với cô Ba Mân càng đáng sợ. Cô là vợ một sĩ quan tình báo Mỹ. Ông ta đã xuống Vũng Tầu di tản trước khi Sài Gòn thất thủ.

    Nhã bảo:

    – Cô Ba đừng xưng hô như thế. Cứ coi tụi cháu như thằng Tám Rốt.

    Cô Ba Mân lập cập rời khỏi ghế. Hình như cả đêm qua cô không ngủ. Cứ ngồi thế mà coi chừng cái quạt. Nhã thấy thương cho người đàn bà này. Mà sao người chồng Mỹ không đưa cô đi cùng?. Rất có thể đó chỉ là một mối tình tạm bợ của tay sĩ quan tình báo kia. Số phận những người như cô Ba Mân chắc gì đã sướng.

    Buồn cười nhất là đứng trước những tiện nghi lạ hoắc trong nhà cô Ba, đám lính từ rừng về cứ săm soi, không biết nó dùng làm gì. Buồng vệ sinh khá rộng. Cả bốn thằng lính Bắc cùng vào đánh răng rửa mặt. Họ ngó nghiêng, vặn thử từ chậu rửa đến cái vòi hoa sen. Chỗ nào cũng sáng loáng, phảng phất mùi thơm. Mấy chiếc khăn mặt màu cỏ úa tranh nhau hấng dưới vòi nước. Thằng Nguyễn Mãi không còn chỗ. Nó thả cái khăn, xục cả hai tay vào cái bồn nước trắng tinh. Nước trong vắt. Nó vục lên mặt lên cổ. Hể hả vốc nước lên xúc miệng ùng ục khoái trá. Tám Rốt thò cổ vào:

    – Làm gì lâu dzữ mấy cha nội. Lẹ lẹ lên cô Ba chuẩn bị bữa sáng rồi.

    Chợt Tám Rốt nhìn thấy thằng Mãi. Nó liền nhảy vào đóng sập cửa, la toáng:

    – Trời ơi ông nội… làm cái gì dzậy? Sao lại rửa mặt xúc miệng ở đó?

    – Thì sao – thằng Mãi cãi. Đám lính quay nhìn.

    – Đó là cái bồn cầu, là cái chỗ đi ỉa mà cha nội…

    Nghe thằng Tám rầy la, tất cả đỏ lựng mặt xấu hổ. Lần đầu họ nhìn thấy cái xí bệt. Trắng muốt, thơm tho và sạch sẽ quá thể. Sao cái chỗ đi ỉa lại cùng chỗ rửa mặt đánh răng thế này. Mọi người nghệt ra bối rối, thằng Mãi lúc ấy mới khạc nhổ ầm ĩ. Tám Rốt dặn:

    – Thôi chuyện này giấu nhẹm đi. Hở ra người ta cười cho thúi mũi. Ra đi, cô Ba đang chờ ăn sáng đó.

    Bài học vỡ lòng từ Tám Rốt giúp cánh lính quanh năm ở rừng nhận ra rằng họ đang tiếp xúc với một lối sống hiện đại xa hoa của bọn tư sản mà các tiện nghi của nó hầu hết người dân miền Bắc đều chưa biết tới.

    Ra khỏi phòng vệ sinh họ đã thấy năm bát hủ tiếu sẵn trên bàn. Mùi thơm phức và nóng hổi khiến tất cả cồn cào ruột gan. Giờ Nhã mới nhớ bữa ăn gần nhất của họ là từ trưa hôm qua. Ăn lương khô trong lúc xe vẫn lao về thành phố. Chuyện ngớ ngẩn của đám lính từ rừng về nào đã hết. Ăn xong, thằng Tọa vào nhà vệ sinh. Nghe thằng Tám Rốt nói về cái bồn cầu cu cậu quá sức tò mò. Hắn muốn thử đầu tiên. Nó cởi quần leo lên. Lần đầu tiên trong đời đi ỉa mà ngồi bệt xuống như người ta ngồi chơi trên ghế thế này. Đi ỉa kiểu này có mà tranh thủ đọc báo, đan len tốt. Ở nhiều làng quê miền Bắc những năm ấy vùng nào tiến bộ lắm thì xây được cái hố xí hai ngăn. Đi xong múc tro bếp đổ lên để tránh bớt ruồi muỗi. Đít thì chùi bằng giẻ, bằng rơm, thậm chí lấy que gạt. Đúng là phải tận hưởng. Nó gấp tờ báo lại, nhắm mắt hít sâu. Nỗi khoái thứ tư trong tứ khoái dâng lên ngay trong nhà của tên sĩ quan CIA Mỹ. Xong việc hắn xả nước. Nước ào ra xoáy theo hình vòng cung. Nhưng nước không thoát đi mà cuốn theo cái món đồ thải vàng khè của nó dềnh lên dềnh lên tới mép bệ. Nghe chừng sắp tràn cả ra sàn, hoảng quá thằng Tọa hé cửa ngoắc Tám rối rít. Tám Rốt vào nhìn cái bồn cầu trợn mắt trợn mũi. Nó lại chốt chặt cửa hỏi:

    – Mầy bỏ cái gì vào đó dzậy?

    – Báo. Tao chùi mà.

    – Trời đất quỷ thần ơi. Sao mà mấy cha này quê một cục dzậy. Giấy vệ sinh kia – Tám chỉ cái hộp gắn bên tường – sao không dùng lại tống báo vào hả cha nội? Thôi thôi xắn tay áo lên. Thò vào mà móc. Nó mà tụt vào sâu nữa là bỏ bà.

    Thằng Tọa cuống quýt làm theo. Nó nhắm mắt nhắm mũi bò rạp trên bồn cầu lôi ra hai cục giấy báo to như trái cam. Trời ạ, nguyên một tờ báo khổ lớn. Báo hại thằng Tám. Hì hục dọn. Nước xà phòng, nước khử mùi… phải một lúc lâu mới thấy chúng lóp ngóp ra khỏi nhà vệ sinh. Về đến đơn vị Tám Rốt kể lại. Cả bọn cười bò lăn bò toài. “Mẹ khỉ cái thằng Mỹ này, mỗi chuyện đi ỉa mà cũng rắc rối bỏ bà”.

    Gần trưa đám lính chia tay cô Ba Mân đi tìm đơn vị. Cô tiễn họ ra tận ngoài đường. Nói cười xởi lởi. Gặp ai cô cũng giới thiệu có mấy người thân là bộ đội Giải phóng về thăm. Cô ngoắc thằng Tám lại rồi mở cửa gara. Trong đó có một chiếc ô tô Ford rất đẹp. Mầu xanh dương. Mũi nó vênh lên đầy kiêu hãnh. Thân xe dáng thể thao vuốt dài về phía sau. Đặc biệt, tất cả các cửa kính đều tráng bạc. Người ngồi trong xe nhìn ra rất rõ nhưng bên ngoài không thể nhìn vào được. Bất ngờ cô đưa chùm chìa khóa bảo:

    – Cô tặng mấy đứa cái xe này mà đi.

    – Dạ, chúng cháu không dám nhận đâu.

    Người cho, người chối đùn đẩy. Cô lại kéo Tám Rốt ra nói gì đó. Thằng Tám lại gần Nhã thì thầm:

    – Cô Ba bảo đó là xe của chồng. Để nó ở nhà không tiện. Cô nhờ tụi mình đem đi hộ.

    Trong lúc tất cả còn nhùng nhằng thì thằng Tám đã lên tiếng cám ơn cô Ba Mân và xin nhận cái xe đem về cho đơn vị.
     

  • 5

    Từ ngày đi phép trở vào, Lá thư chị Thứ gửi Cao Mừng Nhã vẫn để dưới đáy ba lô. Anh đã nhiều lần hỏi thăm đồng đội từ Nông trường 3 ra quân khu, nhưng không ai biết tin tức Cao Mừng. Chuyện về Hoàng Vĩnh Trạm càng mịt mù hư ảo.

    Cuối năm 1972, Nhã có chuyến xuống Thạnh Mỹ. Vùng đất này ta giải phóng đầu năm 1970, giờ trở thành căn cứ tiền phương của Bê Trọc. Từ đây xuống đồng bằng Quảng Nam không bao xa. Thạnh Mỹ như bến cảng trung chuyển hàng hóa từ các thành phố duyên hải lên phục vụ cho khu giải phóng. Không chỉ có các đơn vị quân đội, Thạnh Mỹ còn là nơi sơ tán của nhiều gia đình cán bộ. Địch biết thế và đã nhiều lần đánh lên nhưng sức chúng bây giờ không còn như trước. Trên đường từ cứ xuống Thạnh Mỹ thi thoảng lại gặp một xác máy bay rúm ró. Dây leo đã phủ gần kín. Đang lơ ngơ ở phiên chợ buổi sáng, bỗng một bóng người nhảy bổ vào Nhã. Quần áo bà ba đen. Khăn rằn cuốn cổ. Mũ tai bèo hất ngược sau lưng. Tiếng hắn như hét bên tai:

    – Nguyễn Bá Nhã phải không?

    – Ủa, Bản. Mầy ở đâu chui ra thế này?

    – Chuyện dài lắm. Còn mày làm gì mà ngơ ngáo ở đây? – Hỏi mà không cần trả lời, Bản kéo Nhã tới cái chòi lá bỏ không – Vào đây… vào đây.

    Hồ Văn Bản cùng làng với Nhã, hắn cũng nằm trong số hai mươi mốt thằng trai làng Phù nhập ngũ ngày ấy. Sau huấn luyện, Bản được điều động về đâu không rõ. Giờ gặp nhau trông hắn ta như một du kích địa phương chứ chẳng ra dáng anh bộ đội chính quy.

    – Tao là dân nằm vùng mà. Chúng mày vào Nam mấy tháng thì tao chuyển sang bộ binh rồi kéo một mạch vào Quảng Nam. Trông tao gầy gò cũ kỹ, trên phái tao về bổ xung cho lực lượng địa phương. Đánh đấm thì tắc bụp thôi nhưng phải bám dân, xây dựng lực lượng trong dân. Nằm hầm bí mật suốt cực lắm mầy ơi.

    – Từ dạo ấy có ra Bắc lần nào không?

    – Không. Loại nửa bí mật nửa công khai như tụi tao cực thấy mồ. Đâu có chế độ chính sách rõ ràng như quân chính quy.

    – Thế có hay nhận được thư nhà không?

    – Cũng bập bõm lắm. Cách đây gần sáu tháng tao nhận được một lá viết từ năm ngoái.

    Chuyện cũ rủ chuyện mới, hai thằng trai cùng làng nhắc tới tên từng người cùng nhập ngũ đợt ấy. Chợt Bản la lên:

    – Thằng Hoàng Vĩnh Trạm chiêu hồi mày biết không?

    – Nó chiêu hồi? Thật thế sao? Tin đồn về làng từ năm 1970 thế mà đúng à.

    – Vào chiến trường chưa đầy một năm nó đã sang đầu thú. Tao gặp nó khoảng năm 1971. Mà đúng ra là tao nhìn thấy nó trong một trận càn.

    – Mày thấy nó? Chuyện kỳ à. Trong hoàn cảnh nào? Làm sao mà mày chắc là thằng Trạm? Nó có nhận ra mày không?… – Nhã dồn thằng Bản tới tấp.

    – May quá nó không nhận ra tao. Nếu nhận ra thì tao chết chắc rồi. Đó là trận chống càn ở sáu xã Gò Nổi Quảng – Đà. Địch vây tụi tao rát quá. Hầm bí mật bị tróc nhiều. Tao bị bắt cùng với hơn trăm dân thường. Nhiều tháng trà trộn sống trong dân nên trông tao cũng không khác một nông dân Gò Nổi. Người tao gầy ốm, đen nhẻm. Lúc tập trung ở sân đồn cảnh sát nhận ra thằng Trạm, tao run bắn. Đúng nó rồi. Nó tỏ ra rất hung hăng lượn lờ nhòm mặt từng người. Mấy năm hoạt động nửa bí mật nửa công khai tao biết thằng lính Bắc nào mà đã tự nguyện chạy sang hàng giặc thường rất hung hãn. Trung thành và mẫn cán đến cuồng tín. May lúc ấy trời đã nhập nhọa tối. Tao cứ úp mặt sau lưng mấy cô bác. Chắc bọn địch nghĩ tất cả số người bị bắt đều là thường dân. Chúng dọa nạt một hồi rồi tha. Thế là tao thoát.

    – Liệu mày có nhầm không?

    – Không thể nhầm được. Lúc nó nói, tao nhận ngay ra thằng Trạm, con ông Phổ. Cái giọng người làng Phù mình lẫn thế nào được.

    Nhã thẫn thờ. Giờ thì chuyện về thằng Trạm đã rõ.

    – Vậy từ đó đến giờ nó sao rồi, mày có biết không?

    – Sau trận ấy, tao có nhờ đặc tình của mình trong

    lực lượng cảnh sát địch ở địa phương thì biết thằng Trạm chiêu hồi đã mấy năm. Nó rất được tin tưởng, trở thành sĩ quan tâm lý chiến quân đoàn 2 của tướng Ngô Quang Trưởng. Trận Gò Nổi là nó về chi viện cho tụi địa phương quân tróc nã các đơn vị Giải phóng nằm vùng. Từ đó tao cũng luôn để tâm tới thằng Trạm, nhưng không biết thêm gì.
     

  • 1

    Trong mớ kí ức về chiến trận không hiểu sao cuộc đụng độ với tụi lính dù Sài Gòn tại sân bay Thành Sơn, Phan Rang giữa tháng tư năm 1975 ấy bao giờ cũng làm Nhã nhớ đến đầu tiên. Nhớ rất rõ. Sự cuồng nộ đến mê lú vào phút chót bộc lộ rõ nhất tầm mức khốc liệt của cuộc chiến. Ranh giới giữa sự sống và cái chết. Hòa bình, yên hàn chỉ còn cách một tầm tay với càng làm những trận đánh nhuốm mầu thê lương kinh khiếp. Vẫn là những cái chết như cơm bữa, nhưng dường như cái chết vào thời điểm ấy khiến lòng người đau đớn khôn tả, nuối tiếc triền miên. Và Nhã là người phải chứng kiến quá nhiều cái chết của cả hai phía vào những ngày tháng đặc biệt đó.

    Trước ngày khai hỏa, đơn vị Nhã có những trận đánh thăm dò cấp đại đội. Chủ yếu ở hướng quận Tân

    Mỹ, ấp Ba Râu, Ba Ngòi và ngoại vi sân bay Thành Sơn. Cái phi trường này rộng mênh mông mỗi chiều tới sáu cây số. Đây là một tổ hợp quân sự hùng hậu hiện đại với hai đường băng hạ, cất cánh. Ngoài năm phi đoàn trực thăng và cường kích A37, còn có ba phi đội máy bay chuyên làm nhiệm vụ thám báo, trinh sát và tải thương cùng một hệ thống kho vũ khí, xăng dầu, thông tin liên lạc chạy dài tít tắp. Đầu tháng tư năm 1975, trung tướng quân đội Sài Gòn Nguyễn Vĩnh Nghi được cử làm phó tư lệnh quân đoàn 3 kiêm tư lệnh mặt trận Phan Rang. Ông ta đã biến sân bay Thành Sơn thành một ổ đề kháng trọng yếu trong cụm phòng tuyến Phan Rang kéo dài từ ải Du long đến chân Ba Tháp. Phan Rang trở thành một trong hai lá chắn thép bảo vệ Sài Gòn từ xa. Sở chỉ huy tiền phương của tướng Nghi đặt ngay trong trụ sở sư đoàn 6 không quân. Các sắc lính tinh nhuệ nhất được bố trí bảo vệ căn cứ với nhiều tầng nấc hỏa lực. Tiểu đoàn dù số 11 và tiểu đoàn pháo binh nhảy dù thuộc lữ dù số 2 có mặt trong lực lượng bảo vệ sở chỉ huy.

    Lệnh trên, đột nhập các cụm cứ điểm trọng yếu của địch ở sân bay Thành Sơn, phát hiện hệ thống hỏa lực và kho tàng của đối phương chuẩn bị cho quân ta tập kích. Sân bay Thành Sơn là mục tiêu chủ yếu được lựa chọn khi chiến dịch công phá phòng tuyến Phan Rang bắt đầu. Mũi thâm nhập của đại đội Nhã nhằm vào cổng số 2 về hướng Tây sân bay. Địa hình phía này bằng phẳng trống trải chạy dài tới chân núi thuộc ấp Tân Mỹ. Ém quân xong mọi người thả lỏng chờ lệnh. Đại đội trưởng Thách, một cựu binh dày dạn trận mạc rảo qua các mũi chiến đấu. Cái dáng người cao to vâm váp của đại trưởng không lẫn vào đâu được. Đến tiểu đội Nhã, Thách dừng bước. Khuôn mặt xạm đen của anh ta dạo này càng nổi dày mụn trứng cá. Không hiểu sao Nhã cứ như phảng phất ngửi thấy cái mùi gây gây, hôi hôi đặc biệt ấn tượng mỗi khi tay đại trưởng này đến gần. Người ta bảo cái mùi ấy là khắc tinh của đàn bà. Đám lính đùa tếu bảo Thách có đủ “tứ đức” của gã đàn ông thời đại: to, cao, đen, hôi. Cùng với vóc dáng ấy là sức hấp dẫn chết người của một đực rựa. Thách có nụ cười ngợp nắng. Hàm răng lóa sáng thật dễ gần bởi hai chiếc răng thỏ. Nụ cười của hắn thật trái ngược với làn da thâm xịt và cái cằm bạnh ra dữ tướng. Thách ngồi ghé xuống bên cạnh Nhã, giọng têu tếu:

    – Này văn sĩ – Mọi người trong đại đội lâu nay gọi Nguyễn Bá Nhã bằng biệt danh đó. Anh là người được coi nhiều chữ nhất đại đội và rất có hoa tay. Nhã cộng tác với tờ báo Văn nghệ Giải phóng và đã có mấy truyện ngắn được đăng. Nhã còn vẽ rất khéo những bức tranh Tết. Chủ yếu loại tranh chim hoa lá cá kiểu tứ bình. Hầu như Tết nào mỗi đại đội trong trung đoàn đều nhờ Nhã vẽ một tờ tranh Tết treo trong nhà cho có không khí xuân – Tớ nghe thằng BBC nói Nguyễn Văn Thiệu ném vào Phan Rang này đến ba sư đoàn lận. Cái sân bay này chẳng khác gì “con nhím” Mường Thanh ở Điện Biên Phủ ngày trước.

    Nhã chưa trả lời thì thằng Viết nhanh nhẩu tham gia:

    – Đại đội ta hôm nay phải chọc cho con nhím thức giấc phải không thủ trưởng?

    – Đại để vậy. Gãi ngứa cho nó sủa.

    – Hù..ù…- Lê Viết thở hắt ra. Chàng cựu binh quê xứ Nghệ vóc dáng nhỏ thó nhưng nổi tiếng lì đòn. Viết rất hay lý sự và luôn có những nhận định phỏng đoán về tầm mức ác liệt của chiến dịch này trận đánh nọ. Đồng đội gọi hắn là tham mưu con – Oánh nhau thì không ngại nhưng mò mẫm mó dái ngựa kiểu này ngán thấy mồ.

    – Nghe đâu bọn “Thiên thần mũ đỏ” trấn giữ ở đây? – Một câu hỏi từ ai đó cất lên rồi buông lửng.

    – Đúng đấy. Tụi lính dù chỉ có mặt nơi quan trọng nhất. Ném nó ra đây hẳn phòng tuyến Phan Rang rất có ý nghĩa với Nguyễn Văn Thiệu.

    Nghe đồng đội sôi nổi bàn luận, Nhã cũng ngứa ngáy trong người. Anh giải thích:

    – Thì sau cái lá chắn này là quê cha đất tổ của Nguyễn Văn Thiệu mà lại. Nghe nói ông ta chúa là mê tín. Phan Rang không chỉ có nhiệm vụ che chắn cho Sài Gòn mà còn phải giữ yên mồ mả nhà ông ta nữa.

    – Chạm mặt bọn lính dù chẳng ngon ăn đâu. Tụi này lỳ đòn lắm, đánh đấm ra trò.

    Hựu im lặng từ nãy đến giờ chợt bật nói. Nó nói trúng cái điều mà nhiều người trong đại đội cũng nghĩ tới nhưng ngại nói ra. Một chút ắng lặng giữa tốp lính. Thách móc bao thuốc, cấu một mẩu đưa lên miệng. Cái thói quen kỳ quặc không hút mà nhai thuốc. Ở gần Thách lâu mới biết đấy là lúc lão ta căng thẳng. Hai vỉa cằm Thách bạnh ra. Lúc sau anh ta nhổ một bãi nước miếng thật xa, nét mặt đăm chiêu. Binh chủng nhảy dù là lực lượng thiện chiến nhất của quân đội Sài Gòn. Mỗi quân khu kiêm quân đoàn đều có một lữ đoàn dù. Nó được coi là lưỡi kiếm “sấm sét” trong tác chiến. Quân đội Sài Gòn vinh danh lính dù là “Thiên thần mũ đỏ”. Sắc lính này ra trận thường đội mũ bê rê đỏ trông rất ngạo nghễ. Lính ta không ít người ngán ngẩm khi phải chạm mặt với tụi lính dù Sài Gòn là một thực tế. Đơn vị của Nhã chưa chạm súng với bọn lính dù lần nào. Sự lăn tăn lo lắng của mọi người cũng là điều dễ hiểu. Một lúc lâu sau, Thách quay sang hỏi mấy lính trẻ trong tiểu đội làm như đang lim dim ngủ.

    – Còn các cậu, có ngán bọn dù không?

    – Em không ngán. Ngán cũng chẳng tránh được. Nhưng vẫn có cảm giác trận này khó đấy – Một giọng khê nồng.

    – Đéo ai bảo dễ – Thách bỗng chốc văng tục.

    Hình như tay đại đội trưởng này đang bấn bíu điều gì trong lòng.

    Cho đến tận lúc xuất kích chẳng ai bàn bạc, tranh luận gì thêm về bọn lính dù nữa, nhưng trong thâm tâm Nhã biết họ không mấy thoải mái. Cũng chẳng phải chỉ e ngại trước trận này. Đời thằng lính chiến sau những năm tháng lăn lộn, sống được đến giờ đều nhận ra rằng lo sợ, hồi hộp là thuộc tính bản năng của mỗi con người khi đứng trước cái chết. Ai đã có sỏi trong đầu thì đều hiểu mọi sự chỉ còn cách phó mặc cho trời. Tuy nhiên trận này có điều gì đó khá nặng nề, lấn cấn trong đầu Nhã. Giống như linh cảm. Giống như dự cảm một điều gì đó không êm thuận. Nó phảng phất về một tai họa đang rình rập phía trước, nhưng rất mù mờ. Tâm trạng ấy mới xuất hiện ở Nhã trong thời gian gần đây.

    Chờ đợi thật nặng nề. Không hiểu sao lúc này Nhã lại nhớ đến các đồng đội cũ ở K07. Sau ngày ký Hiệp định Pari, K07 giải tán. Quân số được điều bổ sung cho các đơn vị chiến đấu. Vũ Chức đài trưởng cùng tổ đài vào sư 968. Nguyễn Văn Cậy vào đoàn Ba Bể. Nhã và Trẻ về Nông trường 2. Mỗi đứa lại xuống một sư khác nhau, Nguyễn Bá Nhã thuộc quân số sư 10. Ngọc Kiền ở trạm sửa chữa thông tin cũng vào tăng cường cho sư 320. Dạo ở cứ, thời gian tãi ra nhưng về đơn vị chiến đấu nó guồng lên như con ngựa vía. Trận nào ác liệt, tổn thất nhiều thì trước đó Nhã thường có tâm trạng nặng nề như thế. Lo nghĩ vẩn vơ, nhớ nhiều đến bố mẹ, nhớ cái làng Phù vất vả của anh… Liệu đó có phải giác quan thứ sáu mà người ta vẫn nói tới ở một số người. Những người mà suy nghĩ tâm tư thường lặn vào trong lòng.
     

  • 2

    Liên tục vòng tránh mấy điểm chốt chặn của bọn địa phương quân lập ở vòng ngoài sân bay, đại đội Nhã tiếp cận được hàng rào. Đã qua nửa đêm về sáng. Thời gian tập kích chậm so với kế hoạch. Vừa áp sát đường băng thì máy bay trực thăng tuần tiễu địch phát hiện. Mặt đất bừng lên dưới ánh sáng của đèn dù và hỏa châu, gần trăm con người bỗng dưng phơi mình trơ khấc. Còi báo động trong sân bay rú đinh tai. Bão đạn chụp xuống. Tiếng nổ ù đặc. Hàng đàn máy bay A37, trực thăng vũ trang, trực thăng tuần tiễu quây lại như đàn kền kền ngửi thấy xác thối. Lính địch túa ra. Không còn đường lui. Đại đội trưởng Thách đứng bật dậy ra lệnh:

    – Tiến lên! Xông thẳng vào, anh em.

    – Xung phong! – Cả đại đội hô lớn.

    Bóng lá ngụy trang đồng loạt vùng dậy. Thủ pháo nhoáng nhoàng xé toang rào kẽm gai. Vài bóng đi đầu đã lọt qua trạm gác. Họ chạy khơi khơi trên đường băng. Trong màn đêm đường bay của đạn như những con rắn lửa trườn tới đan vào nhau. Mũi đột kích khựng lại. Phía trước hàng trăm tên lính dù tiểu liên kẹp nách. Chúng ùa ra từ ba phía. Đại đội rơi vào đúng ổ lính dù mà sau này Nhã mới biết là tiểu đoàn 11 thiện chiến của lữ dù số 2. Những tên gần nhất đã giương lê. Đạn bắn thẳng chiu chíu tỏa ra như chùm lửa từ hàng trăm chiếc mỏ hàn. Một trận cận chiến vô cùng say máu diễn ra ở cuối đường băng. Những người lính của hai bên sốc lưỡi lê vào ngực, vào bụng đối phương. Tiếng gào thét điên dại. Tất cả đã hóa rồ. Không còn phân biệt đâu là quân ta quân địch. Cuộc giao tranh có những lúc trở nên lặng phắc. Cả một khối người cuốn lấy nhau. Nhoáng nhoàng, nhập nhoạ. Chỉ còn ánh lưỡi lê khua lên. Tiếng thép va nhau khô khốc, lạnh rợn. Bóng người đổ ập. Xác người chồng đống.

    – Ố ố, ằng ặc…

    – Giết! Giết chúng đi!

    – Đù má… tao chết rồi tụi bây…

    Máu tuôn chảy tanh lợm, đỏ đọc dưới gót giày lính. Nhã nghiến răng xiết cò. Trước mặt anh, bọn địch vẫn tiếp tục tràn ra từ mấy cái lán dã chiến. Đạn găm chung quanh. Nóng rực. Không còn biết sợ. Cũng không còn biết phải làm gì ngoài xiết cò. Liều mạng. Cuống cuồng. Trận đánh chỉ diễn ra hơn mười phút. Bóng lá ngụy trang thưa dần. Địch dồn ép quân ta về phía hàng rào. Chúng đông hơn hẳn. Sự bất lợi đã thấy rõ. Một tên lính dù lừng lững nhảy bổ vào đại đội trưởng Thách. Bóng họ quật lên quật xuống, nhoáng nhoàng trong ánh lửa. Thách quờ tay rút dao. Máu tên địch vọt lên cong như mỏ con dao quắm, đỏ lòm. Nhưng chưa kịp đứng dậy, Thách rùng mình bật ngửa. Cả một băng A R15 găm từ phía sau. Anh còn ngoái lại gào: “Anh em rút ra”. Thách đổ ập trên xác tên lính dù.

    Trận tập kích vào sân bay Thành Sơn của đại đội Nhã được cấp trên khen ngợi. Hệ thống hỏa lực và các sắc lính bảo vệ sở chỉ huy của tướng Nghi đã lộ diện. Địch không còn giữ được yếu tố bất ngờ. Lữ dù 2 nổi tiếng của quân đội Việt Nam Cộng hòa, bảo vệ sở chỉ huy của tướng Nghi đã chạm trán với quân ta. Phần nào giải tỏa tâm lý e ngại bọn lính dù trước đây. Quả thật chúng không hổ danh là sắc lính can đảm, máu chiến nhất. Bọn lính dù sử dụng lưỡi lê đánh cận chiến rất điêu luyện. Tuyệt nhiên không hề tỏ ra run sợ. Trước đó không ai ngờ hỏa lực địch bố trí ở sân bay Thành Sơn lại dầy đặc với nhiều chủng loại, tầng nấc đến thế. Lính biệt động gác vòng ngoài. Lính dù canh giữ bên trong. Bọn địa phương quân tuần tiễu nơi giáp ranh với khu dân cư… Một trận đánh ngoan cường. Đại đội Nhã đã chơi tay bo với tụi lính dù. Mục tiêu cấp trên giao đã hoàn thành nhưng trận này đại đội anh cũng coi như bị xóa sổ. Một nhúm sống sót mở đường máu chạy về phía chân núi. Lê lết. Hoảng loạn. Thằng lành vực thằng dính đạn tháo lui dưới luồng lửa truy đuổi của các tầng nấc hỏa lực. Đến bìa rừng nhìn nhau cả đại đội còn lại hơn mười mống. Trời sáng rõ mặt người, họ mới dám dừng lại nghỉ. Đúng là linh cảm về một trận đánh không suôn sẻ lần nữa không đánh lừa Nguyễn Bá Nhã.

    Không khí căng như dây đàn. Cánh quân Duyên Hải gồm phần lớn quân đoàn 2 của tướng Nguyễn Hữu An phối hợp một số đơn vị quân đoàn 3 đã tạo thế áp sát. Các sư 10, sư 3, sư 968, một phần sư 325 và các trung đoàn hỏa lực, chiến xa đã vượt qua ải Du Long…Trận công kích cuối cùng chỉ còn tính bằng giờ. Sau những trận đánh thăm dò của quân ta vào sân bay và một số cứ điểm trên toàn phòng tuyến, hoạt động trinh sát của địch tăng tần suất lên nhiều lần. Từng tốp máy bay quần thảo liên hồi trên triền rừng. Mỗi lần chúng chao cánh bốc cao là bọn cường kích A37 từ đâu đó lại ầm ầm lao tới. Bom xé toác những vạt rừng mà chúng nghi có quân ta ở đó. Trên mặt đất nhiều tốp thám sát do bọn Lôi hổ thực hiện cũng được trinh sát ta phát hiện quanh khu vực Vườn Dừa, Ba Ngòi…

    Đại đội của Nhã lúc này đang nằm chờ không xa khu đồn Đại Hàn, một căn cứ trước đây do lính sư đoàn Bạch Mã của Nam Triều Tiên chốt giữ. Sau tổn thất lớn trận đánh vào sân bay Thành Sơn, phiên hiệu đơn vị vẫn còn nhưng hầu hết là lính mới được bổ sung từ các đơn vị khác. Lại chờ đợi. Lại giở giọng đoán non đoán già:

    – Nghe nói đoàn 3 cũng vượt qua Du Long rồi. Kiểu này đêm nay đại kễnh 130 giã giò sân bay Thành Sơn là cái chắc -Đặng Vấn nổ đầu tiên.

    – Cứt ! – Quảng con ngoác mồm phản ứng – Còn dền dứ chán.

    – Mày không nghe lệnh thần tốc à. Chuyến này cuốn có khi còn nhanh hơn Tây Nguyên.

    – Cứt ! – Quảng lúc nào cũng đem cái từ thối hoắc ấy mở đầu cho cuộc cãi vã – Mấy sư thiện chiến của nó có phải hình nhân đâu mà ngon ăn thế…

    Nhã nằm nghĩ vợi vẩn vơ. Đuổi địch đến đây rồi viễn cảnh hòa bình không còn xa nữa. Tình thế cuộc chiến đã an bài khi đơn vị anh cuốn qua Đà Nẵng, Khánh Hòa như một trận bão. Không hiểu sao Nhã luôn nghĩ cuộc chiến tranh này cái mấu của nó găm ở Đà Nẵng và Tây Nguyên. Mùa xuân năm 1968, vì không nhổ được Đà nẵng mà cha con bại trận khốn đốn. Thậm chí ngay khi giải phóng Buôn Ma Thuột rồi mà vẫn có phương án đánh thẳng vào Sài Gòn rồi mới quay ra giải quyết nốt Đà Nẵng. Vẫn chưa tin có thể bốc được con nhím thép ấy để mở cánh cửa phía Bắc vào Sài Gòn. Điều ấy càng lý giải vì sao người Mỹ lấy Đà Nẵng làm điểm đổ bộ vào đầu tiên khi đưa quân sang chiến trường miền Nam và biến cái thành phố này thành một tổ hợp quân sự hùng hậu bậc nhất. Phan Rang – Xuân Lộc là hai cánh cửa cuối cùng che chắn cho Sài Gòn. Đã mất Đà Nẵng, Tây Nguyên thì số phận cái phòng tuyến này chỉ được tính bằng giờ thôi. Tâm trạng anh lúc này khác với trận tập kích vào sân bay Thành Sơn mấy ngày trước. Sẽ không còn cảnh giáp lá cà, giải quyết từng ổ kháng cự nữa. Tự nhiên anh nhớ đến Ngọc Kiền, Tổ đài của Kiền bổ sung cho sư 320 trước khi mặt trận Tây Nguyên nổ súng. Cuối tháng ba vừa rồi thế nào mà Nhã lại nhận được thư của Kiền. Thư viết sau chiến dịch đường 7. Một con đường nhỏ vô danh từ duyên hải Phú Yên lên Cheo Reo. Cái tên Cheo reo, Phú Bổn bỗng dưng nổi tiếng khắp thế giới. Chiến tranh có những tình huống đầy bất ngờ, những huyệt đạo chết người lộ ra bị đối phương phát hiện. Nó giống như “gót chân Asin”. Một cái chấm rất nhỏ. Một cơ hội mà cả cuộc chiến tranh có khi chỉ xuất hiện một lần. Cái chấm ấy đã xuất hiện ở đúng cái đoạn đường nhỏ hẹp dài chưa tới mười cây số trên đường 7. Một bên là vách núi, bên kia là vực sâu bởi dòng sông Ba. Từ cầu sông Bờ đến chân đèo Tô Na kẹt cứng hơn ba mươi ngàn quân địch cùng hàng chục ngàn công chức, dân thường sau lệnh tùy nghi di tản khỏi Tây Nguyên của Nguyễn Văn Thiệu. Nó trở thành “cục máu đông” chặn toàn bộ lực lượng địch từ quân khu 2 tràn về xuôi. Hoảng loạn, điên khùng, cướp bóc… Ai ví sự theo nhau sụp đổ liên hoàn của cả một hệ thống chính quyền, quân đội như hình ảnh quân bài Domino thì quả là tài tình. Và đây chính là quân bài Domino đầu tiên mang tên Cheo Reo, Phú Bổn. Hơn hai chục ngàn quân địch bị loại khỏi vòng chiến trong hai ngày mười tám, mười chín tháng ba ấy tại đường 7 Cheo Reo chỉ là một con số vô hồn. Vết thương chí mạng gây ra cái chết không thể cứu vãn của chính quyền Sài Gòn chính là sự hoảng loạn mất hết ý chí và suy sụp tinh thần chiến đấu của hàng triệu quân khi mà trong tay còn đầy đủ vũ khí. Sự hoảng loạn ấy bắt đầu từ mặt trận đường 7. Địch không thể duy trì lui binh trong trật tự. Lưỡi dao sắc lẹm của sư đoàn 320 khía đúng cái tử huyện Cheo Reo – Phú Bổn khiến quân đội Việt Nam Cộng hòa rùng mình táng đởm. Bị truy đuổi dồn ứ lại dưới cái nắng nhược nhã. Tâm trạng điên khùng, rã đám, cướp bóc bùng phát. Địch quay súng bắn giết lẫn nhau. Quân đoàn 2 rối loạn. Tình trạng vô chính phủ lan sang quân đoàn 1. Hai vùng chiến trường quan trọng nhất miền Nam từ Thừa Thiên – Huế, Tây Nguyên tới Nam Trung bộ vỡ nát một cách nhanh chóng đến không ngờ.

    Có lẽ vì chiến thắng quá ư ngoạn mục ở chiến dịch đường 7, Cheo Reo mà Ngọc Kiền ngay lập tức viết thư cho Nhã. Anh chàng đài trưởng này có tâm hồn thơ phú ra phết. Trong thư Ngọc Kiền kể về những ngày bao vây khóa chặt cánh quân của tướng địch Trần Văn Cẩm trên đường 7. Những cảnh huống mà nếu không phải người trong cuộc không thể nào tưởng tượng ra. Hàng ngàn người chết trên một đoạn đường hẹp. Chết vì giày xéo. Chết vì đói khát. Chết vì bắn giết nhau trong tâm thế điên loạn, mất kiểm soát… Xác người tràn cả xuống sông Ba, đến nỗi dòng sông có cảm giác bị tắc nghẽn lại. Những dòng mô tả trong thư của Ngọc Kiền ám thị mạnh mẽ tâm trạng Nhã. Khi cho máy bay trực thăng rải truyền đơn kêu gọi, hối thúc, bắt ép người dân di tản theo quân đội, chính quyền Sài Gòn không ngờ họ đã giương lên cái bẫy cho chính mình tại đường 7. Chỉ trong vòng vài chục giờ đồng hồ ấy, dưới cái nắng như thiêu đốt, nước uống trở thành thứ cứu mạng cho hàng chục ngàn con người. Nhịn ăn còn có thể chịu được nhưng không có nước thì lả đi mà chết. Kiền kể một chuyện mà mãi sau này Nhã vẫn rùng mình mỗi khi nhớ tới: “Nguyễn Bá Nhã có biết không. Bọn sĩ quan địch tổ chức kiếm lợi trong chính những người dân mà chúng ép chạy theo trong cuộc di tản. Bạn không thể tưởng tượng được đâu. Mỗi chai nước suối 1,5 lít có giá lên tới mười cây vàng. Mười cây vàng! Hai thằng ta chưa bao giờ tính nổi mười cây vàng là bao nhiêu tiền đúng không? Nhưng kinh hoàng hơn, dã man hơn là nhiều người dân mua nước của chúng xong vừa quay ra thì đã có thằng lính phục sẵn bên ngoài bắn chết họ. Chai nước đẫm máu ấy lại được quay vòng để tụi sĩ quan bán cho người khác. Đã có không biết bao nhiêu người xấu số bỏ mạng dưới nòng súng của lũ quỷ dữ ấy chỉ trong mấy ngày ở Cheo Reo này…”.
     

  • 3

    Nghỉ nhà được chục ngày, Nhã béo lên trông thấy. Đang trong lúc lũ lụt, khó khăn nhưng bữa nào bố mẹ cũng làm cơm như ăn tiệc. Thi thoảng có thịt gà, thịt vịt còn lại là cá. Cá nhiều vô kể. Chỗ hố Vỡ nơi đê bị phá, cá từ sông kéo hàng đàn vào trong đồng. Mới đầu nhà nhà thi nhau ra cất vó, nhưng nhiều quá ăn chả hết. Bán thì không ai mua nên lúc cần ăn mới đem vó đem lưới ra bắt. Những con cá chép, cá măng múp míp, trắng hồng quẫy tưng tưng trong lưới. Sướng nhất là bắt được cá ngạnh, hoặc cá sả, loại cá da trơn, đặc sản của sông Cả tuyệt vời ngon. Cá ấy kho hay nấu dấm với tương với mẻ, ăn no bụng không chán.

    Nhã đã là một chàng trai to lớn, chững chạc. Bộ quân phục xuân hè càng tôn thêm dáng khỏe khoắn. Cùng với việc bồi dưỡng cho con trai, bà Mận ráo riết hối thúc anh về chuyện lấy vợ:

    – Kỳ này con xem để ý đến cô nào thì cho bầm biết để còn liệu.

    – Bầm ơi. Con nói rồi mà. Hết chiến tranh chả đợi bầm giục, con lấy tắp lự.

    – Nhưng phải tìm hiểu, đi lại từ bây giờ đi chứ. Con gái cũng như bông hoa. Hoa nở có mùa. Mình phải lựa chọn, chấm sẵn. Vài năm nữa về mới tìm có mà hết.

    – Bầm cứ làm như xí phần không bằng.

    Lời mẹ anh cứ như nước đổ đầu vịt. Nhã chối quanh chối quẩn. Một mình nói không được, bà Mận mở “chiến dịch” vận động. Hầu như ngày nào cũng có người đến chơi cũng nhắc nhở chuyện vợ con của anh. Nhã lại chống chế cười xòa. Bực quá bà bố trí cả một “hội nghị” gây sức ép. Hơn chục bà trong họ, trong xóm bỗng chốc cùng có mặt. Các bà quây Nhã bằng một danh sách cô này cô kia.

    – Chưa hết chiến tranh, chuyện vợ con, các ông các bà cho cháu khất – Nhã hềnh hệch có lời.

    – Ừ thì khất. Ai bắt anh phải cưới bây giờ. Nhưng dấm trước đi, cô nào hon hón, ngoan hiền chọn đi. Ông bà có lời xin để đấy. Không xí phần có mà hết.

    Bà Hạnh vừa têm trầu vừa gợi ý. Bà Như thì sát sạt hơn:

    – Con bé Cúc nhà bà Thục tôi ngắm thấy hay ra phết các bủ ạ. Cũng cứ định mách bà Mận đánh tiếng cho thằng Nhã. Ngày bé, thằng Nhã là đứa tích cực bú sữa cho tôi nhất nên cũng coi nó như con. Lần này về phép, tìm hiểu đi, chiếm giữ lấy con ạ.

    – Chả được – Chị Thơm khẽ khàng phản đối – con bé gò má cao, tướng sát chồng. Chả được…

    – Chả được thì cô tìm cho nó đám khác đi. Hay cái Nấm, bù cu chân nhện – Bà Như nói như dỗi.

    – Cái bà này. Cậu Nhã tuổi chuột. Cái Nấm tuổi mèo về có mà nó làm chồng. Cháu thấy cái Thản nhà bủ Vược lại khéo hơn.

    Bà Như thần mặt ra một lúc rồi hỏi chị Thơm:

    – Thản nào? Nhà bủ Vược xóm Thượng á? Bây giờ chúng nó lớn nhanh như thổi tôi chẳng còn biết đứa nào với đứa nào nữa. Chả bù cho đám thằng Nhã ngày xưa cơm không có mà ăn. Đi bú trực mà cứ thun thút như lũ chó con đói sữa.

    Chị Tý năm ấy thêm mấy tuổi, đã vào loại gái già. Vẫn thói hay cười nhắm tít hai mắt. Ngồi mãi tận ngoài cửa lán, chị nhăn nhở bảo bà Như:

    – Bây giờ nó là anh bộ đội cụ Hồ rồi mà bà còn nhắc chuyện bú trực, xấu hổ chết. Đứa nào nó lấy.

    – Lại con ngẩn phá đám đấy… Tổ sư con ngẩn – Bà Như chửi – Mày không thấy à, bao nhiêu gái xinh gái ngoan ở làng này rơi hết vào tay những đứa trốn bộ đội và đám sứt môi, lồi rốn cả…

    Nhã ngồi khùng khục cười. Cuộc chiến bây giờ nổ ra giữa các bà với nhau. Bà Như và chị Tý không hợp tính nết. Cứ nói chuyện là hai người lại tréo ngoe. Bà Như rủa, chị Tý cũng chẳng giận. Chán chuyện, “hội nghị” quay sang bình phẩm cân đong đo đếm cô này cô kia. Các bà ngao ngán trước sự bướng bỉnh của Nhã. Họ đâu biết con tim Nhã đã trao cho Ngàn Chi từ ngày gặp nàng.

    Để các bà trò chuyện, Nhã chuồn ra ngoài cửa lán ngồi cùng chị Tý. Năm nay chị đã gần ba mươi tuổi rồi. Ở làng quê, con gái mới mười sáu, mười bảy đã nhấp nhổm lấy chồng. Ngoài hai mươi bị coi là ế, xếp vào loại thanh lý, thải loại. Ở tuổi này duyên số coi như đã khép lại với cuộc đời chị. Nhã chợt nhớ lại hôm mới về phép, mẹ anh có nhắc đến một dạo anh Bạng tìm hiểu chị Tý. Ồ anh Bạng xóm dưới. Nhã nhớ rồi. Sau vụ bị lừa tình kinh thiên động địa, anh Bạng đau đến mấy năm. Gượng dậy anh lại xin đi làm công nhân hỏa xa. Tầu anh chạy đoạn Lào Cai – Hà Nội. Thời gian đầu tìm hiểu hai anh chị tỏ ra gắn bó lắm. Cuối mỗi tuần, đến ga Giang Hạc anh Bạng lại nhảy tầu về làng Phù gặp chị Tý. Vậy mà rồi chẳng hiểu sao duyên không thành. Nhã không muốn nhắc lại mối tình buồn của chị nhưng vụ anh Bạng bị lừa tình thì không thể nào quên.

    “Vụ lừa tình…”. Vâng người làng Phù thi thoảng lại nhắc tới. Sự kiện chấn động làng Phù ngày ấy. Chuyện xảy ra trước khi Nhã nhập ngũ nửa năm. Đinh Văn Bạng người nhỏ nhắn, hiền hậu. Họ Đinh của anh ít người, là họ bé của làng Phù. Đầu những năm sáu mươi anh Bạng theo bạn lên tận Mường Chà, Mường Ẻ làm lâm trường. Đấy là vùng đất xa xôi lắm. Nghe anh kể Mường Ẻ là xứ sở của loài gấu đen, nằm trong thung lũng Lai Châu. Anh Bạng yêu một cô gái người dân tộc thiểu số tên Mùa Mí Đẻn. Anh về nằng nặc đòi bố mẹ sắm lễ vật lên xin cưới. Từ làng Phù lên Mường Ẻ đi ô tô, xe ngựa và cuốc bộ mất cả tuần lễ. Một mối tình xa lắc xa lơ. Chưa biết mặt mũi con dâu tương lai thế nào nhưng cứ cái độ đường đất như thế đã là cả một trở ngại lớn. Chưa từng có người nào ở làng Phù đặt chân tới miền sơn cước đó ngoài anh Bạng. Bố mẹ anh phân vân lắm. Họ khuyên anh Bạng hết lời. Nhất là khi nghe con trai nhắc tới món của hồi môn và thách cưới của nhà gái, bố mẹ anh xây xẩm cả mặt mày. Có mà bán cả nhà đi cũng không đủ. Nhưng anh Bạng như người dính bả. Chỉ một mực xin được cưới Đẻn. Không lấy được Mùa Mí Đẻn anh sẽ không trở về làng Phù nữa. Bố mẹ anh hốt hoảng coi như thế là mất con. Thôi thì giời không chịu đất thì đất phải chịu giời. Bố mẹ anh Bạng bán trâu, bán thóc. Lại phải vay mượn họ hàng cho đủ món thách cưới bằng vài tấn lúa.

    Đoàn nhà trai lên Mường Ẻ vừa ăn hỏi, xin cưới và đón dâu năm người. Toàn trung niên khỏe mạnh. Quyết định đi người không. Đến thị xã Lai Châu mới mua sắm lễ vật. Chuyến đi hỏi vợ, rước dâu của anh Bạng mất hơn nửa tháng trời. Cả làng Phù nôn nao chờ cái sự kiện có một không hai trong đời sống tinh thần từ khi lập làng đến giờ. Họ háo hức bàn tán. Ngồi đâu cũng chuyện anh Bạng lấy vợ. Đám trẻ con hân hoan không kém. Chúng cãi vã chí chóe:

    – Đám cưới anh Bạng chẳng thua gì đám cưới ông Sơn Tinh lấy công chúa Ngọc Hoa. Có khi còn hoành tráng hơn.

    Có thằng bốc phét:

    – Tao thấy đem theo cả gà chín cựa, ngựa chín hồng mao…

    – Buồi – Thằng khác cãi rất láo – Ông Tuệ dẫn đoàn đi bộ từ sáng tinh mơ lên bến đò Lời. Đi tay không cả, đéo đâu mà ngựa chín hồng mao.

    Nửa tháng trời người làng Phù thấp thỏm, theo dõi cuộc tình của anh Bạng không khác gì việc nhà mình. Ngày cô dâu về tới bến xe Trung Hà, bố mẹ anh Bạng huy động tới mười lăm cái xe đạp. Gần như toàn bộ số xe đạp của cả làng thời ấy. Mười hai xe đèo người. Ba xe chở hòm xiểng tư trang của cô dâu. Mùa Mí Đẻn đi cùng hai người bạn gái. Bề trên, chỉ có ba người đưa cháu về nhà chồng. Ba sơn nữ xuất hiện ở làng Phù trong trang phục rực rỡ của người dân tộc thiểu số khiến nhà nhà đổ ra xem. Hôm ấy đúng phiên chợ Phù, người đi đường cũng đứng chật trên đê tò mò ngắm các kiều nữ đại ngàn váy áo súng sính, mớ trong mớ ngoài. Cô dâu Mùa Mí Đẻn tóc vấn cao ngất ngưởng. Áo váy cô nào cũng đính hoa. Những bông hoa tết bằng len mầu rực rỡ. Trên cổ rồi cổ tay, cổ chân những chiếc vòng bạc dây bạc lóng lánh. Cảm tưởng như nghe được cả âm thanh khi chúng va đập vào nhau mỗi khi các cô bước đi. Đám trẻ con nối đuôi nhau vừa chạy theo vừa la hét rầm trời. Một thằng bảo:

    – Vợ anh Bạng trông như con chim công.

    Thằng khác cãi:

    – Đéo giống. Giống con tò he ông Mễ nặn ngoài chợ hơn.

    – Nhưng mà đẹp. Đẹp đéo chịu được…

    – Đúng là một lũ mất dạy.

    Một bà quay lại dậm chân hét lũ trẻ đang tranh nhau nối theo cái đám đón dâu ở đầu dốc nhà anh Bạng. Một ngày thật đặc biệt với người làng Phù. Ai ai cũng mừng cho anh Bạng. Một đám cưới đông vui hiếm có. Phải mượn tới ba chiếc đèn măng sông thắp sáng rực một góc xóm. Khuya lắm đám trai gái làng mới giải tán. Thật lâu rồi làng Phù mới có trận thức khuya đến thế. Tiếng cười nói, tiếng chòng ghẹo nhau của cánh thanh niên còn rúc rích tới nửa đêm. Nhã diện bộ quần áo lành lặn nhất. Anh, Tấm cùng đám thằng Mừng thằng Vạc gần như suốt ngày quanh quẩn ở nhà anh Bạng. Cái sân gạch nhà ông Bang, bố anh Bạng mọi ngày thấy rộng thênh thang mà hôm ấy chật cứng. Thanh niên làng trồng cọc, huy động cót lợp lán che kín khoảng sân. Cánh con gái mượn cả chục cái chăn hoa của làng khâu lại quây thành rạp. Trên bàn thờ Tổ quốc không thiếu câu khẩu hiệu “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ”. Tiếng hát, hò vang trời. Đến cả mấy ông có tuổi cũng hăng hái xông lên góp vui. Ông giáo Mực ca bài “Hỡi cô mình xinh tươi…”. Ông Trụ thì vẫn hai bài “tủ” từng hát ở nhiều đám cưới: “Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo” rồi “Không cho chúng nó thoát…”. Hội hôn tưng bừng đến nửa đêm. Vậy mà trưa hôm sau người làng Phù tá hỏa nghe bà Miều, mẹ anh Bạng gào khóc thảm thiết. Người người đổ xô đến. Chẳng hiểu có chuyện gì. Họ vừa chạy vừa phỏng đoán.

    – Hay anh Bạng phạm phòng chết trên bụng vợ?…

    – Có thấy bà ấy nhắc gì đến chết chóc đâu.

    Tiếng bà Miều khản đặc:

    – Trời cao đất dày ơi, thế này là nó lừa thằng Bạng rồi. Nó chài thằng Bạng mất hết cả chì lẫn chài rồi…Đau xót quá bà con ơi.

    Nghe thủng chuyện thì ra anh Bạng nào đã được gần gụi gì với Đẻn. Đêm qua cưới xong, lúc mọi người về hết, Mùa Mí Đẻn xin phép anh Bạng cho cô ngủ cùng hai người bạn gái phù dâu đêm cuối cùng. Thôi thì cũng chiều lòng vợ. Mấy chị em con chấy cắn đôi, giờ Đẻn lấy chồng xa, biết bao giờ gặp lại. Cuộc lên ngàn đón dâu của anh Bạng đã quá mệt mỏi nên nghe vợ nói thế, anh cũng vui lòng. Ba sơn nữ nằm ở trong buồng của bà Miều. Mình anh Bạng trên chiếc giường cưới làm một giấc thẳng cẳng. Bốn giờ sáng họ trở dậy. Lại sáu chiếc xe đạp tiễn đoàn nhà gái ngược Mường Ẻ. Anh Bạng đèo cô dâu. Năm chiếc khác đèo người bên nhà gái. Ở bến xe, mãi tới lúc ô tô sắp chạy Mùa Mí Đẻn còn khóc lên khóc xuống. Họ bịn rịn không rời nhau. Đẻn lên xe ngồi với các bạn. Họ nói với nhau bằng tiếng dân tộc, anh Bạng nghe câu được câu không. Để cho vợ thoải mái, anh Bạng cùng người nhà ra quán nước ở cổng bến xe ngồi hút thuốc lào kiên nhẫn chờ. Người người nhốn nháo. Xe ra xe vào ồn ĩ. Chờ mãi đến khi vãn người vẫn chẳng thấy Đẻn xuống xe. Bạng lo Đẻn bị lạc. Người nhà túa ra tìm. Vừa tìm vừa gọi. Gần trưa họ thẫn thờ quay về. Nghe chuyện, mỗi người một câu phỏng đoán. Bố anh Bạng thì ngờ ngợ. Ông bảo mở mấy chiếc hòm của Đẻn ra xem. Cả nhà chết đứng khi thấy trong đó toàn gỉẻ rách, chiếu cũ. Mẹ anh Bạng ôm mặt tru tréo. Ông Bang ngồi thừ không nói gì. Anh Bạng vào buồng nằm. Cái giường cưới có hoa văn hình giẻ quạt bằng gỗ xoan mới đóng bỗng trở nên lạnh toát. Anh Bạng gục xuống ốm một trận tưởng chết.

    Vụ lừa tình kinh thiên động địa ấy làm anh Bạng mất số của tính ra phải bằng năm con trâu mộng. Họ nhà trai ấm ức lắm. Nhưng chẳng ai còn bụng dạ nào mà ngược Mường Ẻ. Cũng không kiếm đâu ra tiền mà đi. Người tỉnh táo hơn thì khuyên:

    – Chả tìm được đâu. Nó đã chủ tâm lừa thì Mường Ẻ cũng là địa chỉ giả. Thôi thì của đi thay người.

    Chuyện anh Bạng bị đám sơn nữ lừa trở thành đề tài nóng suốt năm ấy ở làng Phù. Mãi sau này nguôi nguôi bọn trai làng mới hỏi anh Bạng trong lúc tìm hiểu đã sơ múi gì chưa. Anh Bạng lắc đầu, cay đắng:

    – Nào đã được cái đéo gì. Nó cứ bảo để dành cho đêm tân hôn.

    Cho dù không muốn xói vào nỗi đau của gia đình anh Bạng, nhưng người làng Phù thì vẫn xì xào với nhau là anh Bạng bị chài. Nó có bùa yêu. Nó chài anh Bạng khiến anh mất hết tỉnh táo bảo sao nghe vậy.

     Hơn mười ngày, nước sông mới rút. Làng Phù hiện lên với vẻ tiêu điều ngổn ngang bẩn thỉu. Phù sa táp lên sân, vườn. Một lớp bùn đỏ quạch phủ dày trên mái ngói. Những căn nhà lợp rạ, lợp lá thì dường như không đứng vững. Chúng sụp xuống trông thật thảm hại. Cây cối chết rũ, vàng ệch. Lưa thưa vài bụi tre. Những cây nào cao hở ngọn thì sống sót được. Nước rút đến đâu, người lớn trẻ con lại hối hả múc nước lên cọ nhà, dọn dẹp vườn tược. Ngày thứ mười hai từ hôm nước ngập, nhà nhà rục rịch dọn về, Nhã cũng sắp hết phép.

    Chiều hôm ấy bỗng ông Bỉnh què tấp tểnh chạy xuống báo cho bố Nhã rằng chỗ vỡ ở thân đê, nước rút lộ ra một vỉa gạch cổ rất lớn. Anh cùng bố chạy lên. Bới rộng ra xung quanh thì là một ngôi mộ. Mộ xây bề thế. Trong quan ngoài quách. Phải mấy thanh niên lực lưỡng mới nhấc được ván thiên lên. Phảng phất một lớp sương mầu vàng ươm tỏa ra. Mùi thơm rất dễ chịu. Nhã nhìn vào thấy hình một người mặc võ phục oai vệ. Nét mặt cực kỳ đẹp đẽ, uy nghiêm. Đồ tùy táng kèm theo chứng tỏ người nằm trong mộ phải là một bậc quyền quý. Quan tài gỗ tứ thiết. Ván dày mười phân. Chạm khắc tinh xảo. Hoa văn, họa tiết ứng với thân phận người có chức tước, danh vị của triều đình. Mọi người đốt hương. Tiếng khấn, tiếng tụng kinh lầm rầm. Ít phút sau sương tan tất cả những gì họ vừa nhìn thấy đều biến mất như ảo ảnh. Trong quan tài trơ lại một bộ xương đen nhưng nhức. Người chết được quàn theo rất nhiều đồ quý. Đặc biệt là thanh gươm và một cái mũ sắt cao có ngù. Trang phục đã mủn hết nhưng vẫn nhận ra chúng đều là gấm lụa sang quý. Bên cạnh hài cốt có một dây tràng hạt bằng ngà, một cối giã trầu bằng đồng chạm hoa văn “lưu thủy tang bồng”. Các bô lão đoán đấy chính là sinh phần của nữ tướng Cả Vàng.

    Thì ra đúng như “Gia phả họ Nguyễn Bá và lịch sử làng Phù Việt Trang” đã chép. Lịch sử làng Phù không phải chỉ có những chương xám ngắt. Lẫn trong đó có cả những nhân vật dũng liệt, sáng láng. Nhân vật bà Cả Vàng là một chương như thế. Bà Cả là con gái họ Nguyễn. Nguyễn Thị Vàng. Một cái họ khá chung chung không biết đích thị là họ Nguyễn nào: Nguyễn Bá, Nguyễn Đình, Nguyễn Văn hay Nguyễn Công… Vào những năm giặc nhà Thanh Trung Quốc lăm le xâm lược nước ta, bà Cả Vàng tập hợp và rèn tập một đội nghĩa binh phần lớn là phụ nữ. Khi giặc tràn sang, bà đem quân chặn đánh mũi tiến của chúng từ Tây Bắc về Thăng Long. Quân Thanh bị đánh bất ngờ tan tác trên cửa ngõ Tam Giang. Trận ấy đội nghĩa binh làng Phù giúp vua Quang Trung rảnh tay thần tốc tập kích đồn Ngọc Hồi. Thừa thắng, bà Cả Vàng đưa quân về hợp vây đạo quân của Tôn Sĩ Nghị tại Thăng Long mùa xuân năm 1789. Cảm phục lòng dũng cảm và thiện chiến của đội nghĩa binh làng Phù, vua Quang Trung đã phong bà Cả Vàng chức tướng quân và ban thưởng rất hậu. Vua còn cắt một dải đất từ làng Trình xuống đến bến Hạc phong cho nữ tướng Cả Vàng.

    Một tấm gương kiệt xuất anh hùng mà xuất hiện trong lịch sử làng Phù chỉ như một vệt sao băng. Rực sáng lên rồi tắt lụi rất nhanh. Con cháu làng Phù sau này hầu như không biết bà Cả Vàng là ai. Có một điều rất lạ, không một người nào một chi họ nào của làng Phù giải đáp được câu hỏi: Bà Cả Vàng thuộc họ Nguyễn nào? Bố mẹ bà là ai và hậu duệ có còn ai ? Cuộc đời đầy sang cả của bà chỉ xuất hiện ít dòng: “Làng Phù có bà Cả Vàng trong thời gian ngắn đã tự mình chiêu mộ được hơn 300 dân binh. Đội quân của bà Cả Vàng rất dũng cảm, thiện chiến đã đi theo phong trào Tây Sơn và lập công lớn trong chiến dịch đại phá quân Thanh của vua Quang Trung, bà được phong chức Tướng quân…”. Tiểu sử bà Cả Vàng sơ sài mông lung vậy nên theo năm tháng cứ phai lạt dần.

    Không xác định được bà Cả thuộc chi phái của họ Nguyễn nào nên người làng nhặt cốt bà cho vào một cái nồi đình to đem chôn trong đồng Mét. Một lễ an táng trang nghiêm, chu đáo được cả làng tham gia. Nấm đất lớn được đắp trên mộ bà.
     

  • 4

    Ông Lễ làm bữa cơm thịnh soạn mời các bậc cha chú trong họ Nguyễn Bá, bảo chị Thứ, chị Thơm tới dự tiễn Nhã trở vào chiến trường. Tuy da dẻ còn xanh xao nhưng Nhã đã lên được mấy cân. Vóc dáng to lớn, tráng kiện. Ông Lễ thấy con chững chạc lên nhiều.

    Lần này lên đường trở vào mặt trận, tình cảm quê hương càng trĩu nặng trong Nhã. Giờ đây anh không còn cái suy nghĩ bồng bột kiểu trẻ con quyết đi khỏi cái làng Phù tối tăm ủ dột hồi mười bảy tuổi nữa. Làng Phù như sợi dây rốn nối tình cảm cuộc sống của anh với chốn sinh thành. Càng đi xa Nhã càng thấy sợi dây tình cảm ấy quan trọng biết nhường nào. Nó không chỉ là nơi anh cất tiếng khóc chào đời mà còn là điểm tựa, là vòng tay che chở mỗi khi Nhã cô đơn hay ngã lòng. Chợt chị Thứ kéo Nhã ra thềm. Tay chị cầm lá thư múa lên. Miệng chị ầm è, hấp hả. Không biết chị nhờ ai viết. Góc phong bì run rảy nét chữ con gái: “Mẹ Cao Thị Thứ, gửi con trai mẹ là Cao Mừng – Nhờ anh Nhã chuyển tới chiến trường”. Nhã đỡ bức thư, ôm lấy vai chị. Chị Thứ lại nâng góc khăn chấm nước mắt. Chị nhớ thằng Mừng. Anh cũng rất nhớ Mừng. Lá thư chẳng có một dòng thông tin nào để có thể tới được tay người nhận nhưng Nhã cầm cho chị vui lòng. Mấy hôm nay Nhã thức rất khuya. Có đêm anh lang thang trên đê. Đứng trầm ngâm ở dốc Hồng bao kỷ niệm thời con trẻ với Cao Mừng lại trở về.

    Ngày tốt nghiệp lớp nghiệp vụ kỹ thuật Thông tin, ba thằng trai làng Phù nhận lệnh vào chiến trường. Trước khi đi Nhã, Mừng và Trạm được về phép. Thằng Mừng trông phổng phao hẳn lên. Bà con dân làng kéo đến chật nhà mừng cho chị Thứ. Người cho trứng, người cho gà. Có người còn cho thằng Mừng tiền, nhưng chị Thứ nhất quyết không nhận gì. Chị tất bật pha nước mời bà con chòm xóm. Chị vui ra mặt khi con trai chị đã phương trưởng bằng người. Nó là trang đời bừng sáng nhất trong cuộc sống đầy tối tăm ngang trái của chị. Trước hôm con trở lại đơn vị, chị mời mẹ con bà Mận lên ăn cơm. Nhã nhắc Mừng:

    – Nhân dịp này mày lên xã xin giấy khai sinh để bổ sung vào hồ sơ trên đơn vị chắc là họ cho đấy.

    Mừng nói đùa.

    – Thôi anh ạ! Cái lúc cần nhất để đi học, để vào đoàn thì người ta chẳng cho. Bây giờ đi đánh giặc cần gì giấy khai sinh – rồi nó tếu táo – giả như lúc đánh nhau, giặc nó bắt được chắc nó cũng không cần biết mình có giấy khai sinh hay chưa.

    Đang ngồi với chị Thứ dưới bếp, nghe thế bà Mận chửi toáng lên:

    – Cha tổ bố chúng bay, chỉ dại mồm dại miệng. Vào cái nơi hòn tên mũi đạn phải cho nó cẩn tắc chứ đừng bỡn.

    Những năm Mừng còn bé, nhà nó nghèo lắm. Bữa cơm hàng ngày chỉ có sắn khô nấu lẫn với một nhúm gạo. Cơm ít đến độ không đủ bám kín miếng sắn. Chị Thứ bữa nào cũng ngồi gỡ từng hạt cơm ấy riêng ra một bát để cho Mừng ăn. Còn chị quanh năm suốt tháng chỉ gặm sắn khô. Thức ăn thì thư thoảng bắt được con tôm con tép ngoài đồng còn lại là dưa muối. Một bận bà Mận lên chơi đúng bữa ăn của hai mẹ con chị Thứ. Giữa mâm chỉ có mỗi nồi canh rau dền cơm dại hái ngoài đồng. Thằng cu Mừng ngồi trong lòng mẹ. Chị Thứ vừa bón cơm cho nó vừa gặm sắn khô. Bỗng dưng thằng Mừng dướn cái chim bé như quả ớt đái vọt cầu vồng vào nồi canh rau dền. Mẹ Nhã chép miệng bảo:

    – Hoài của nồi canh. Bây giờ lấy gì mà ăn?

    Chị Thứ vẫn điềm nhiên múc canh ra bát và kề miệng húp. Chị làm hiệu không sao. Cũng không còn rau mà nấu lại. Bà Mận mắt cay xè. Bà đón thằng Mừng, bế nó một lúc cho chị Thứ ăn xong bữa cơm. Thư thoảng bà lại quệt nước mắt vào lưng áo thằng Mừng. Đã có lần Nhã định kể lại chuyện đó cho Mừng biết, nhưng rồi anh lại thôi. Cuộc đời của chị Thứ đã tột cùng bất hạnh, khoáy thêm vào nỗi niềm thương mẹ của Cao Mừng chỉ làm nó càng đau đớn. Sinh con và nuôi con khôn lớn trở thành một người chiến sĩ chững chạc như Mừng là trang đời sáng sủa nhất của chị Thứ. Số phận đã mỉm cười với chị. Suốt quãng đời còn lại chị Thứ sẽ chỉ sống vì con, tự hào, hy vọng và chờ đợi con trai trở về.

    Hôm hai đứa chuẩn bị về đơn vị, chị Thứ đã “có lời” gửi gắm rất nhiều vào Nhã. Chị mong Nhã bảo ban thằng Mừng. Chị mong mỏi thằng Mừng sống sao cho đừng kém bạn kém bè. Nhã ngầm hiểu chị Thứ vịn vào con trai để ngẩng cao đầu với dân làng, để khẳng định giá trị cuộc sống của mình. Nhã đã động viên chị cứ yên lòng. Ở đâu cũng có đồng đội, anh em.

    Cao Mừng là đứa thông minh, lanh lợi. Nhiều bận nó nghĩ ra các trò rất oái oăm khiến Nhã bất ngờ. Nhã và Cao Mừng đi học cách nhà gần chục cây số. Cuốc bộ từ mờ sáng. Có hôm chỉ kịp đút vội nắm ngô rang bỏng rãy hoặc củ khoai lang luộc vào túi quần vừa đi vừa ăn lót dạ. Cũng nhiều hôm chẳng có gì ăn. Bụng đói meo. Một sáng thằng Mừng thì thào với Nhã:

    – Anh Nhã. Nói cái này phải giữ kín nhé.

    – Gì mà mày úp úp mở mở thế.

    – Mấy hôm trước em với thằng Tiệp ăn trộm buồng chuối nhà mọ Quảng. Chúng em dấm chỗ bãi cát kia kìa. Chắc hôm nay chín rồi. Anh em mình lấy ăn đi. Nhưng phải tuyệt đối bí mật. Nó biết thì hai thằng mình nhừ xương.

    Thằng Tiệp hơn Nhã một tuổi. Nó cao lớn vạm vỡ lắm. Đám trẻ cùng lứa ai cũng kiêng dè. Kiêng dè vì nó to con, tính tình hung tợn. Lại thấy nó khoe có võ. Không ai muốn dây vào với nó. Hơn tuổi nhưng thằng Tiệp học đúp lại một năm nên học cùng lớp với Nhã. Nghe thằng Mừng nhắc đến Tiệp, Nhã hơi sợ:

    – Đụng vào thằng đó không được đâu.

    – Thì nó biết ai đâu mà lo. Chỉ cần mình phải gan đừng khai ra.

    – Mày với nó dấm chuối mà bây giờ mất chẳng mày thì ai?

    – Thế mới bất ngờ chí lị. Em sẽ cãi bay cãi biến. Mà thằng Tiệp chắc cũng nghĩ đời nào em lại dại dột hớt tay trên của nó. Tương kế tựu kế anh ơi…

    Nhã còn đang phân vân thì Mừng đã lôi anh ra bãi cát. Chỗ ấy không có gì đặc biệt ngoài một cây củi nhẫm được cắm rất khéo làm dấu.

    – Đây rồi.

    Cao Mừng quăng cặp, qùi xuống. Hai tay nó sục hất từng vụm cát lên. Chỉ một loáng những quả chuối ngả vàng đã lộ ra. Nó nói như reo:

    – Thấy chưa, em bảo chín rồi mà. Đào đi. Làm gì mà cứ trố mắt ra thế – Nó quát Nhã.

    Nhã hối hả làm theo. Hai thằng hì hục khênh buồng chuối lên. Phải đến gần chục nải. Mừng hồ hởi:

    – Bây giờ mình đem giấu chỗ khác để ăn dần.

    Nó nhìn nhớn nhác một lúc rồi chạy đến sau một đám cỏ gà mọc hoang trên bãi cát cách đó vài chục bước chân. Hai thằng đào một hố lớn. Buồng chuối lại được vùi xuống đó. Vặt những quả chín nhất mang vào trong vườn ngồi ăn. Chuối vừa chín tới vị thơm lừng, ngọt lừ. Mỗi thằng đả đến năm sáu quả, bụng no căng. Nhã thầm cảm phục sự nhanh trí và tính quyết đoán của Mừng. Ăn xong, Nhã giục đi kẻo muộn học. Thằng Mừng đang phởn chí vì chiến công của mình. Trong mắt nó một tia sáng long lanh, đầy tai quái. Mừng bất chợt bảo:

    – Anh đợi một tý. Em căm cái thằng Tiệp này lắm. Mấy lần nó cậy to xác ăn hiếp em. Để em trị lại nó một phen.

    Nhã chưa hiểu nó định làm gì. Mừng chạy ù ra cái hố vừa đào buồng chuối lên. Nhã há hốc mồm bất ngờ. Thằng Mừng thản nhiên tụt quần. Nó ỉa vào đó một bãi rồi lấy chân gạt cát lên. Lúc chạy về, thằng Mừng vừa buộc dây quần vừa cười sằng sặc.

    – Mày thật quá đáng.

    Mừng cứ hoa chân múa tay. Nó tự sướng về cái cách báo thù quái đản ấy. Nó nghĩ đến cảnh thằng Tiệp vục tay vào đống cứt, mặt thằng ôn ấy sẽ thế nào… Nhã vốn nhát, sau vụ ăn chặn buồng chuối của thằng Tiệp, thỉnh thoảng ở một mình Nhã vẫn thấy lo lo. Thằng Mừng thì hình như vẫn chưa hết hứng khởi vì cái trò đùa của nó. Mừng rình xem thằng Tiệp tức tối thế nào. Một hôm nó gặp Nhã hể hả:

    – Sướng quá anh ạ. Hì … hì. Anh biết không, em nghe thằng Vụ kể nó được thằng Tiệp mời ra bãi ăn chuối. Khi hai thằng hì hụi bới thì tay thằng Tiệp sục vào cứt thối rinh lên. Nó xấu hổ với thằng Vụ quá gào tướng: “Đ. Mẹ. Ông biết thằng nào chơi xỏ, ông riềng cho tan xác”. Ối, ôi… sướng quá đi mất.

    Người đầu tiên bị thằng Tiệp lôi ra bãi tra hỏi là thằng Mừng:

    – Chỉ có mày và tao biết chuối dấm ở đây. Không mày thì ai làm chuyện đó?

    – Tao không biết thật mà. Tao với mày cùng trộm chuối, cùng đem dấm, tao ngu à mà làm thế.

    – Chẳng lẽ có người nhìn thấy?

    – Tao cũng đoán vậy. Tao chơi với mày bao lâu rồi mà mày còn nghi tao…

    Cái bản mặt thằng Mừng tưng tửng đến nỗi làm thằng Tiệp cũng phân vân. Với lại bị chơi sỏ quá đểu nên thằng Tiệp cũng không muốn nhiều người biết chuyện. Một thằng to xác và luôn luôn tự đắc mình được cánh bạn nể sợ mà bị chơi khăm đến thế thật chẳng hay ho gì để hở chuyện ra. Nó cấm thằng Mừng, thằng Vụ kể với ai. Mình nó sẽ ngấm ngầm điều tra. Nhưng rồi chẳng thấy nó nhắc nhở gì đến nữa. Câu chuyện về buồng chuối chỉ có bốn thằng biết nhưng đứa hả hê nhất là thằng Mừng. Thỉnh thoảng nó vẫn khùng khục cười một mình.

    Chị Thứ vừa quay vào thì chị Thơm chạy lại dúi vào tay Nhã một gói giấy mềm mềm. Giọng chị thì thào:

    – Chị tặng cậu cái này.

    Một cái túi đựng bàn chải đánh răng. Chị khâu bằng mảnh vải hoa con công rất khéo. Nhã chưa kịp nói cám ơn thì chị Thơm đã biến mất. Xuống bếp thấy chị đang tíu tít cơm canh. Nhã đến gần khum lòng bàn tay nói: “Em thích cái túi của chị lắm, Cám ơn chị nhé”. Chị Thơm cười thật tươi.

    Chị Thơm là con gái cả ông Nguyễn Bá Trí. Sau ngày chồng chết, mấy mẹ con bà Lĩnh đùm núm nhau trở lại làng Phù. Chẳng có tài sản của nả gì, cuộc sống nheo nhóc lắm. Chị Thơm và chị Say đều không được đi học. Chắc vì kinh doanh rượu nên bác Trí đặt tên con như kiểu quảng bá cho món rượu của mình. Chị Say lớn lên lấy chồng xa, chẳng bao giờ thấy chị về làng. Ngoài hai mươi tuổi chị Thơm lấy anh Phèo. Cả hai vợ chồng đều không biết chữ. Chị Thơm đang ở với bà Buộm. Sau ngày mẹ chị qua đời, chị coi bà Buộm như mẹ đẻ. Nhắc đến bà Buộm là nói đến một mảnh đời đặc biệt nữa của làng Phù.

    Ngày bé chuyện đời bà Buộm đã làm Nhã phát khiếp. Lúc còn son trẻ bà Buộm thường ngược chợ Bờ – Suối Rút buôn bán. Một đận thật lâu không thấy bà về làng, có tin bà chết đuối trên Thác Bờ. Rồi lại có tin bà lấy chồng người Mán tận Hòa Bình nhưng không phải tình yêu mà bị ép buộc. Bà tìm cách trốn về, rừng thiêng nước độc thế nào thành ra ngớ ngẩn, bụng bà đổ xệ ra trông cứ như người có chửa sắp đẻ. Người làng bảo bà dính nước độc trên rừng thành ra thế, gọi là bụng báng. Bà Lĩnh mẹ chị Thơm thương cảnh bà Buộm bệnh tật đơn côi, mời bà về ở cùng. Căn nhà của vợ chồng chị Thơm đã thấp, phải nối dài thêm một chái cho bà Buộm nên trông như dãy lán công trường, càng thêm tối tăm ủ dột.

    Chuyện bà Buộm một dạo là sự kiện làm chấn động làng Phù. Nó cứ mù mịt, hồng hoang. Tối đến đi ngủ nhà nào cũng nói chuyện bà Buộm, Nhã lạnh cả sống lưng. Hai anh em Nhã nằm cái ổ rơm trong bếp, bao giờ Nhã cũng đòi nằm trong. Ngày bà Buộm về làng, Nhã chẳng thấy bà có vẻ gì ngẩn ngơ, nhưng tiều tụy, tơi tả, đầu trọc lóc. Bà sống lặng lẽ, tính nết quàu quạu. Bà hót phân trâu kiếm ăn. Đống phân của bà đầy tú hụ. Quanh đống phân đêm đêm đom đóm vỡ tổ phóng cái ánh sáng ma quái khiến người làng chết khiếp. Dưới rệ ao cạnh đấy, ếch nhái nghiến răng não nề, nhất là những tối mưa phùn. Từ góc vườn chuối nhà bà Buộm đẻ ra bao nhiêu chuyện kinh dị.

    Hình ảnh bà Buộm gắn với làng Phù như cây cỏ ấu níu chặt vào đất quê. Dù trời khô hay ướt, nóng hay lạnh, hàng ngày từ lúc còn nhập nhọa mặt người, bà Buộm đã đặt đòn gánh lên vai, cái áo tơi xòe như bộ lông nhím. Bà bước dọc đường làng ra đê. Lũ chó đang ngái ngủ bị bà đánh thức sủa lộng xóm. Nhiều nhà cũng trở dậy gọi con váng mặt ao: “Bà Buộm đi hót phân rồi, dậy đi chúng bay”. Đi sớm thế, chưa có trâu bò nào ỉa, nhưng bà Buộm đã tính cả. Đi năm mười cây số qua chợ Lời, tới Bản Nguyên, Kinh Kệ … lúc quay về vừa cữ trâu bò ra đồng. Bà hót dần đến đầu làng đã được gánh nặng. Những đống phân chưa kịp hót, bà cắm que đánh dấu. Bó que của bà có dấu riêng, bà đã xí phần thì không ai hót tranh của bà nữa. Cứ thế bà lầm lụi suốt ngày. Ai gặp bà có chào hỏi chỉ nghe bà ừ hữ. Bà Buộm giống như con gọng vó hảo hển, nhẫn nhục bơi ngược dòng chảy của người làng Phù. Mọi người bảo: “Thật trời đày bà Buộm”. Cái nghề bà đeo đẳng cho đến lúc chết là hót cứt trâu. Cứt trâu để bón cho năm thước đất phần trăm. Cứt trâu để bán cho hàng xóm làm phân bón ruộng. Giá có ai tổng kết những kỳ tích của thế kỷ 20 này, hẳn bà Buộm làng Phù phải là người có thâm niên dài nhất, thủy chung nhất với cái nghề đã nuôi sống bà, khiến bà mê say cho tới tận phút chót cuộc đời. Nghề hót phân.

    Đoàn đưa tiễn Nhã xuống ga Giang Hạc gần hai chục người, phần lớn thanh niên. Tới đầu dốc Chó Đá, Nhã đứng lại. Anh nhìn đăm đắm về làng. Lại một lần nữa anh phải xa ngôi làng bé nhỏ, nghèo nàn nhưng quá đỗi thân thương của mình. Khoảng kia là nhà anh. Xế nữa là chùa Tiên, dốc Hồng. Con đê gắn bó với anh từ tuổi ấu thơ. Biết bao kỷ niệm vui buồn… Chắc lúc này bố mẹ anh vẫn còn đứng trên đê nhìn theo bóng dáng anh. Một làn sương mỏng nhẹ nhòa nhợt khiến mắt Nhã cay cay. Lần thứ ba trong đời anh xa làng Phù trong những tâm trạng khác nhau. Cuộc chiến đấu phía trước còn dài, anh chưa thể rũ bỏ gánh nặng với nước với quê. Song Nhã tin làng Phù luôn theo anh, che chở cho anh trong mỗi bước đi, giấc ngủ.

    Được hơn cây số, Nhã chợt thấy ông Phổ đứng ngang đường giơ tay vẫy như muốn nói gì. Anh dừng lại. Ông Phổ cầm ghi đông xe của Nhã nói thầm thì:

    – Hôm trước anh lên chơi, tôi không tiện hỏi. Ở trong đó anh có biết tin gì về thằng Trạm nhà tôi không?

    – Từ ngày chia tay trên đường Trường Sơn, cháu không nghe tin tức gì về anh Trạm bác ạ.

    – Nó làm tôi khổ quá. Chả giấu gì anh tin đồn nó chạy theo địch cứ như cái án treo trên đầu vợ chồng tôi. Thôi anh em cùng làng, tôi nhờ anh vào trong đó cố tìm cách liên lạc. Nếu có tin gì về nó thì viết thư cho ông bà dưới nhà kèm cho tôi biết minh tình ra sao.

    – Vâng. Cháu sẽ hỏi thăm. Hai bác cũng đừng vì thế mà quá lo nghĩ. Tin đồn nhiều khi không đúng đâu.

    Nhã động viên ông Phổ mà trong lòng hoang mang về chuyện thằng Trạm quá. Từ ngày bị truất chuyến đi học nước ngoài, phải vào chiến trường, không biết trong lòng nó nghĩ gì. Trên đường hành quân Nhã chỉ thấy nó lầm lì, ít nói. Giờ có tin này anh không biết đúng hay sai nhưng cứ gờn gợn trong lòng.

    Khu ăn dưỡng của Đoàn Trường Sơn đóng ở thôn Cổ Nhuế, ngoại thành Hà Nội. Nghỉ ngơi được một tuần, anh nhảy ô tô đi Phủ Lý, Hà Nam. Nhã tìm về quê Ngàn Chi. Gia đình Ngàn Chi ở một xóm nhỏ gần ga. Địa chỉ nàng ghi cho anh khá chi tiết. Mẹ Chi là nhân viên bán vé tầu hỏa. Bố làm bác sĩ bệnh viện tỉnh. Căn nhà của họ nằm trong dãy nhà tập thể của xóm ga. Đoạn đường quốc lộ 1 chạy qua Phủ Lý cong cong giữa hai bên đầm lầy thụt cắt ngang đường sắt, từ đầu cuộc chiến tranh phá hoại đã trở thành trọng điểm ném bom của không quân Mỹ. Xóm ga đi sơ tán từ lâu. Loanh quanh một lúc lâu Nhã gặp được người gác ghi. Ông ta nhìn anh với con mắt đầy nghi ngờ dò xét:

    – Anh quen ông Tảo hay bà Nhạn?

    – Dạ, cháu là bạn cùng chiến trường với Ngàn Chi con gái hai bác ấy ạ.

    Ông lão càng trợn trừng mắt nhìn Nhã. Hai con ngươi như lồi ra:

    – Quen lâu chưa, quen như thế nào?

    Ông này có vẻ cảnh giác quá. Thời chiến mà. Nhã thầm nghĩ:

    – Dạ cháu với Ngàn Chi biết nhau từ năm 1966. Nhưng mấy năm nay Chi chuyển đơn vị cháu không liên lạc được. Địa chỉ gia đình cô ấy ghi cho cháu là ở đây. Cháu vừa ra Bắc tranh thủ đến thăm bố mẹ cô ấy ạ.

    Nhã giải thích cặn kẽ, ông lão nghe xong thở dài đánh thượt:

    – Thảo nào…Tội nghiệp.

    – Bác bảo sao ạ?

    – Anh không biết đấy thôi. Cháu Chi hy sinh ở chiến trường Lào từ năm 1970. Báo tử đầu năm nay rồi.

    Nhã phải tựa người vào khuôn cửa. Mắt anh tối xầm. Hai chân muốn khuỵu xuống. Ông lão vê mồi thuốc nhét vào nõ điếu. Hình như ông lão không nhận ra vẻ mặt của Nhã. Anh cố trấn tĩnh mà giọng vẫn bẹt đi:

    – Bác ơi. Bây giờ bố mẹ Ngàn Chi giờ ở đâu ạ?

    – Sơ tán linh tinh cả. Hình như gia đình ông Tảo theo bệnh viện chuyển lên trên Vụ Bản, sát với tỉnh Hòa Bình cơ.

    – Bác có địa chỉ cụ thể không ạ?

    – Anh định đi tìm họ à?

    – Vâng cháu muốn lên thắp cho Ngàn Chi nén hương.

    – Ấy là tôi cũng chỉ nghe nói thế, chả biết cụ thể ở chỗ nào. Mà tôi nghĩ cũng chả tìm được đâu anh ạ. Máy bay đánh phá liên miên có khi bây giờ họ lại chuyển chỗ khác rồi cũng nên.

    Nhã trở về nơi ăn dưỡng tâm trạng đau buồn quặn thắt. Nằm lệt bệt mấy ngày. Sốt rét ập đến. Từ hôm về phép, anh cảm thấy người khỏe ra. Vậy mà tin Ngàn Chi hy sinh như rút hết sinh lực anh. Mấy đêm liền không ngủ, ăn uống thất thường là cái cớ cho bệnh sốt rét quật anh xuống. Nhã không tâm sự chuyện này với ai. Mọi người chỉ nghĩ anh ốm. Bao nhiêu đau đớn một mình anh gánh chịu và nuốt ngược vào trong. Những ngày ấy, không điều gì chen được vào đầu óc Nhã ngoài hình ảnh Ngàn Chi cùng những kỷ niệm của anh với nàng.

    … Ngàn Chi là miền kí ức mà Nhã vừa mong vừa sợ phải khơi lại. Đó là mối tình đầu của anh. Ngàn Chi và anh đã trao nhau lời tỏ tình và nụ hôn đầu đời tuyệt diệu. Bởi thế nó là tất cả. Giờ nàng ra đi bỏ anh lại bơ vơ trên cõi đời này. Nàng đã chiếm giữ phần ấm áp, lương thiện nhất trong tâm hồn anh. Tình yêu của nàng trao gửi nơi anh vượt lên mọi điều quý giá. Ngày chia tay với Chi ở bệnh viện quân khu, anh đâu ngờ đó là giây phút cuối cùng họ ở bên nhau. Từng giờ khắc Nhã đã nuôi dưỡng tình yêu vừa nhen nhóm trong sự cách xa. Biết bao mơ ước ngày gặp lại. Vậy mà…
     

  • 2

    Được ra miền Bắc thăm nhà là chuyện hiếm của lính nằm vùng như Nhã. Nhưng lần ấy anh cũng không gặp may. Đúng mùa nước to. Nhiều nơi ngập sâu trong lũ. Để bảo vệ cho Hà Nội có địa phương ở thượng nguồn phải phá đê cho giảm lượng nước về xuôi. Làng Phù của Nhã cũng nằm trong số đó. Đoạn đê bị phá giữa xóm trên và xóm chùa. Làng Phù chìm dưới chục thước nước. Không còn một nhà nào hở nóc. Từ ga Giang Hạc, Nhã cuốc bộ về nhà. Cả làng đã kéo nhau lên đê ở. Lán làm hai dãy như quán chợ tạm. Tới đầu dốc Chó Đá, có người gặp Nhã liền hấp hả chạy về thông báo:

    – Anh Nhã con ông Lễ, bà Mận về mọi người ơi.

    Đầu tiên là thằng Nhẫn, mấy đứa em gái rồi bố bầm anh. Họ hấp hả cuống quýt chạy xuống đón. Mọi người ôm chầm lấy anh. Tiếng bầm tức tưởi:

    – Trời ơi. Sao mà ốm yếu đến thế này hở con? Có bị thương ở đâu không?

    – Chắc bị sốt rét nhiều phải không con? – Bố anh rút khăn tay chấm nước mắt.

    Bầm anh và mấy đứa em gái lúc cười lúc khóc. Nhã cứ phải xuê xoa:

    – Con khỏe mà. Ai ở rừng mà chả xanh chả gầy. Bố, bầm đừng lo.

    Cả làng ở trên đê cũng có cái tiện. Các gia đình san sát nhau nên Nhã chỉ cần lướt qua một lúc là thăm hỏi được cả xóm. Ngay phút đầu Nhã về chẳng biết ai bảo mà chị Thứ câm mẹ thằng Mừng sầm sập từ đâu chạy tới. Chị ôm ghì Nhã. Nước mắt nước mũi tràn trề. Tay chị vung lên. Miệng chị không ngớt lập bập những lời không bật ra được. Chị hỏi về thằng Mừng. Nhã phải nhờ mẹ “nói” với chị là thằng Mừng khỏe. Nó không cùng đơn vị với Nhã nhưng cùng quân khu. Nó tiến bộ lắm, chiến đấu dũng cảm lắm. Đã mấy lần được tặng danh hiệu dũng sĩ Quyết Thắng… Nhã nói đến đâu gương mặt chị Thứ giãn ra đến đó. Chị vừa khóc vừa cười. Nét cười thật tươi, thật dòn trên gương mặt người mẹ hạnh phúc. Nào anh có tin tức gì của thằng Mừng đâu, nói thế cho chị yên lòng.

    Cả làng tá túc trong một dãy lều. Mặt trước hướng ra sông. Lưng quay về khoảnh đất nhà mình đang chìm trong nước. Cuộc sống tạm bợ, thiếu thốn. Số gạo chạy lụt chỉ đủ ăn vài ngày. Thóc có đấy nhưng không xay giã được. Ngay sáng hôm sau, Nhã tranh thủ đi thăm một lượt hàng xóm. Đứng ngoài cửa lều một nhà trò chuyện được với mấy nhà. Nhã ngó nghiêng chỗ dốc đê vào nhà Tấm. Anh có ý hỏi thăm về nàng. Mà biết đâu dịp này Tấm đang ở quê thì vui biết mấy. Đang ngơ ngáo chỗ dốc Chùa, thì gặp chị Thơm từ đâu đi qua. Chị bảo:

    – Cậu Nhã tìm nhà ai đấy?

    – Em muốn vào thăm mọ Quỳ, nhà nào hả chị? À mà chị ơi? – Nhã hỏi nhỏ chị Thơm – Lâu nay chị có thấy Tấm con mọ Quỳ về chơi không?

    – Á, á.. ra cậu em tôi để ý cái Tấm hả. Chết nhá, chị biết rồi đấy.

    Nhã gãi đầu cười:

    – Chị hiểu lầm rồi, em với Tấm chỉ là bạn. Tấm đi công nhân lấy chồng cơ quan chứ yêu gì lính tráng.

    – Chị trêu cậu thôi. Năm ngoái nó lấy chồng rồi. Nghe đâu tận trên Sơn La. Từ dạo đó chị cũng chả gặp lại nó.

    Chị Thơm đi rồi Nhã thấy mang mác buồn. Biết là Thơm đi làm công nhân nông trường chè. Ngoài hai mươi cũng đến cái tuổi chồng con đề huề. Nhưng tin Tấm đã lấy chồng cũng để lại trong Nhã một chút trống chếnh. Anh tần ngần đưa mắt nhìn về cuối dốc Chùa. Nơi ấy người bạn gái quê hương đã vô tình để lại trong Nhã một kỷ niệm không thể quên thủa đầu đời. Một chút thôi. Một chút thôi lòng anh khắc khoải.

    Trời sáng bảnh mắt Nhã vẫn chưa dậy. Từ hôm anh về phép, đêm nào mấy đứa bạn cũng tụ tập trước cửa lán đến khuya. Đang tuần trăng. Ánh trăng viên mãn vằng vặc dát vàng trên mặt nước mênh mang. Con đê như vệt đất mỏng manh chạy giữa một không gian ngời ngợi sáng. Nước trong đồng, nước ngoài sông, hai tấm gương khổng lồ phản chiếu ánh trăng rực rỡ hắt lên thứ ánh sáng như cảnh đêm trắng bên trời Âu. Ban đêm mà có thể đọc được sách báo. Chợt Nhã vùng bật dậy. Tiếng máy bay trực thăng ào ào cuốn gió. Cứ như đang ở chiến trường. Anh lao ra khỏi lều đã thấy mọi người đứng đặc trên đê. Hai chiếc trực thăng sơn mầu dù loang lổ bay dọc mép sông. Tiếng loa ồm ồm: “Thưa bà con. Thay mặt đảng và chính phủ, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng có lời thăm hỏi đồng bào vùng bị thiên tai. Chủ tịch nước gửi quà gồm gạo, thực phẩm và một số vật dụng thiết yếu giúp bà con. Mong đồng bào cố gắng vượt qua đợt lũ lụt này…”. Qua đoạn đê vỡ, chúng bay vòng vào phía trong đê. Những túi hàng bọc nylon nhả ra dưới bụng. Đàn ông, trai tráng nhào xuống vớt. Mảng chuối, thuyền nan bơi ào ào. Ông Bỉnh què trưởng thôn cầm loa đứng ở đầu dốc Hồng gào tướng:

    – Tất cả đều đem vào tập trung ở dốc Hồng. Mọi người không nhận phần riêng. Sẽ chia đều cho từng gia đình…

    Chẳng kịp rửa mặt, Nhã nhảy lên một cái mảng ghép bằng thân cây chuối. Anh và thằng Nhẫn vớt được bốn túi. Lúc mọi người mở ra thì thấy ngoài gạo, có cả lương khô, bánh mì. Vật dụng toàn những thứ của lính. Chăn màn mầu cỏ úa, nhiều nhất là bát sắt tráng men. Mẹ anh được chia 5 cân gạo, chục cái bánh mì và một cái bát. Mỗi bát đựng được 5,2 lạng gạo. Người làng Phù gọi là bát B52. Có người lại gọi là bát Bác Tôn.

    Máy bay còn lượn đi lượn lại mấy lượt như kiểm tra xem còn túi quà nào trôi nổi. Đám trẻ con chạy theo hò hét nhặng xị. Chẳng biết ai xui mà chúng nó cởi trần vỗ bụng bồm bộp ra hiệu đói.

    Lũ lụt đè lên làng Phù chưa phải điều rủi ro duy nhất. Nước vừa rút làng nhận tin con trai cả bủ The hy sinh trong chiến dịch tấn công tết Mậu Thân ở Huế. Vậy là từ đầu cuộc chiến, làng Phù đã có bốn người nằm lại chiến trường. Nỗi đau cứ theo năm tháng lớn dần. Song ái ngại nhất là tin đồn Hoàng Vĩnh Trạm, con ông Phổ chạy sang hàng ngũ giặc. Người làng Phù thì thào với nhau đã mấy tuần. Không biết vì quên hay ngại mà bố, mẹ không nói với Nhã. Hôm ghé thăm ông Phổ anh mới biết. Biết cũng không phải do ông Phổ nói. Trong lúc ông pha nước, Nhã hỏi thăm:

    – Từ ngày vào chiến trường anh Trạm có hay gửi thư về cho hai bác không ạ?

    – Năm đầu tiên tôi nhận được hai lá, nhưng rồi không nhận được lá nào nữa. Tôi cứ lo đêm lo ngày…

    Ông Phổ trả lời có vẻ gượng gạo, mặt trĩu buồn. Nghĩ ông buồn vì bặt tin con trai nên Nhã cũng không gặng hỏi. Chuyện loanh quanh về làng xóm, về hợp tác xã một lúc anh xin phép đi thăm nhà khác. Vừa ra khỏi lều của ông Phổ một đoạn, thằng Quản xèo tấp tểnh chạy theo. Quản kém Nhã hai tuổi cùng lứa với thằng Nhẫn. Do bị tật bẩm sinh nên chân Quản bên cao bên thấp. Cái chân bên trái teo lại như đoạn ống nứa.

    – Anh Nhã, anh Nhã – Tiếng Quản hổn hển. Nhã đứng lại chờ. Giọng nó hơi lạ – Anh vừa vào nhà ông Phổ chơi à?

    – Ừ!

    – Anh có thấy ông Phổ nói gì chuyện anh Trạm không?

    – Không, nhưng tao thấy ông ấy có vẻ buồn buồn, ngại ngại thế nào ấy. Có chuyện gì về Trạm à?

    Quản xèo ghé tai Nhã thì thầm:

    – Anh mới về không biết thôi cả làng, cả xã đồn ran ran cái tin anh Trạm chạy sang hàng giặc từ năm ngoái.

    Nhã khựng người:

    – Có chuyện đó sao? Thế mà từ hôm ấy đến giờ tao chẳng nghe ai nói gì.

    – Ông bà Phổ buồn lắm. Họ rất ngại ra khỏi nhà, ngại mọi người hỏi thăm.

    – Thảo nào, thấy ông ấy cứ lúng túng lúc tao hỏi thăm về Trạm.

    Vậy là ba thằng lính làng Phù vào chiến trường cùng đợt, một thằng đã có tin về mà là cái tin chẳng tốt đẹp gì. Nhã bần thần nói với Quản:

    – Tin đồn đại nhiều khi cũng chưa hẳn đã đúng đâu. Ông bà Phổ lo buồn là phải. Người làng với nhau theo tao cũng nên thận trọng, cảm thông.

    – Vâng thì mọi người cũng chỉ rỉ tai ngầm với nhau thế thôi.

    Người tật nguyền như Quản không phải đi bộ đội nên lấy vợ sớm. Hai mươi hai tuổi hắn đã có con lớn. Vậy mà cùng tuổi Quản lại lành hành, khỏe mạnh thằng Nhẫn nhà anh cứ dềnh dang. Nhẫn học xong trung cấp điện, làm công nhân nhà máy nhiệt điện Giang Hạc. Bố mẹ giục lấy vợ nó cứ bảo chờ anh Nhã lấy trước.
     

  • 4

    Sẽ phải mất bao nhiêu năm để vết thương chiến tranh ở Việt Nam mới liền sẹo? Hàng triệu con người ưu tú của mấy thế hệ đã ngã xuống và ném cả tuổi thanh xuân của mình vào cuộc chiến tàn bạo. Những người không bao giờ trở về đã đành một nhẽ phận người. Song ở hầu hết mỗi con ngõ, mỗi mái nhà trên đất nước đau thương này nỗi đau còn âm ỉ dai dẳng mãi. Đó là nỗi đau của những người mẹ. Những người mẹ của những đứa con chết trận. Nỗi xót xa buồn tủi của những người phụ nữ quá lứa lỡ thì, nhan sắc bị hủy hoại. Sẽ lại có biết bao cuộc đời cô quạnh sau những năm tháng rừng rực tuổi thanh xuân cống hiến cho đất nước. Chỉ riêng trong cái trung đoàn nổi tiếng E3 ấy, bao nhiêu cô gái gặp được hạnh phúc? 

           Hơn chục năm sau ngày rời Bê Trọc, Nhã có dịp trở lại Quảng – Đà. Chuyến đi gợi lại trong anh biết bao kỷ niệm về những năm tháng sống ở vùng chiến trường ác liệt này. Cảnh trí đã đổi thay nhiều, mầu xanh cây trái đã che phủ dấu ấn của một thời đạn lửa. Đà Nẵng thời ấy là một tổ hợp quân sự. “Con nhím” thép trấn giữ cả miền Trung Việt Nam. Có cảm giác mỗi căn nhà ở cái thành phố này đều là một ổ chiến đấu. Biệt thự sĩ quan chăng rào B40. Đâu đâu cũng có lính tráng và căn cứ quân sự. Cái sân bay khổng lồ rộng hơn cả thành phố mang tên nó cũng không có bóng dáng chiếc máy bay dân sự nào. Nó chỉ chuyên phục vụ cho hành quân tác chiến kiêm luôn chức năng của một tổng kho hậu cần chiến tranh. Chính vì thế một khối lượng lớn chất da cam dioxin cực độc được tàng trữ ở đây.

           Quảng – Đà cái địa danh mà trong và sau chiến tranh nhiều năm vẫn để lại một dấu ấn không thể phai mờ cho cả hai bên tham chiến. Một vùng chiến trường đệ nhất ác liệt song cũng đệ nhất anh hùng. Quảng – Đà như một vết thương tấy nhức triền miên trong lòng nước Mỹ. Trong chuyến đi ấy, Nhã được nghe câu chuyện cảm động và khá kỳ lạ về một bà mẹ Mỹ có con chết trận ở vùng đất này. Chuyện từ một nhà lãnh đạo mà Nhã quen biết từ trước, ngày trên Bê Trọc. Ông là người thích làm thơ và có nhiều bài thơ khá hay. Hôm ấy ông tiếp Nhã trên ban công ngôi nhà hai tầng bên dòng sông Hàn thơ mộng. Giọng nói của người con xứ Quảng ấm áp, nhỏ nhẹ. Dường như nội dung câu chuyện làm ông phải suy tư nhiều: “Hơn hai mươi năm sau ngày giải phóng, lãnh đạo tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, nhận được lá thư của một người phụ nữ Mỹ. Một lá thư khá lạ lùng. Bà ta giới thiệu mình là Lady Wishy, có con trai là Wiliam Bosle lính thủy đánh bộ Mỹ tham chiến và đã tử nạn tại chiến trường Quảng – Đà. Kèm theo lá thư là một đôi hoa tai bằng vàng. Nó giống một vật trang sức quen thuộc của người phụ nữ Việt Nam. Người mẹ Mỹ bày tỏ trong thư nỗi băn khoăn trăn trở suốt hai mươi năm qua. Con trai bà là một trong trong số những người lính Mỹ đầu tiên đổ bộ xuống thành phố Đà Nẵng năm 1965. Anh ta đã đánh nhau với quân Giải phóng tại chiến trường này. Mỗi lần hành quân chiến đấu về anh ta lại viết thư cho bà. Anh kể về thành tích của mình sau những trận đối mặt với Việt cộng. Và một lần vào đầu năm 1970, bà nhận thư của con trai. Kèm theo thư, anh ta gửi tặng mẹ một đôi khuyên tai bằng vàng. Đó là món quà chúc mừng sinh nhật bà. Cầm món quà của con, lúc đầu bà rất vui. Cũng như bao bà mẹ Mỹ khác có con chiến đấu tại Việt Nam, bà Lady Wishy cũng tin lời chính quyền Mỹ về sứ mệnh cao cả của người Mỹ chống lại hiểm họa Cộng sản trên thế giới. Nhưng cuộc chiến của người Mỹ kéo quá dài. Không biết đến bao giờ con trai bà mới được trở về. Năm tháng qua đi, tin tức về cuộc chiến tranh của người Mỹ ở Việt Nam khiến dư luận Mỹ phân tâm. Số lính Mỹ chết trận ngày càng nhiều. Cái lý đưa quân sang Việt Nam để bảo vệ an ninh của nước Mỹ không nhận được đồng tình của công chúng nữa. Người Mỹ càng về sau càng hiểu ra tính chất phi nhân phi nghĩa của cuộc chiến tranh mà chính phủ họ đang tiến hành ở Việt Nam. Ngày càng nhiều người Mỹ xuống đường biểu tình đòi chấm dứt chiến tranh. Họ hiểu đất nước Việt Nam nhỏ bé quá xa xôi ấy không làm gì phương hại gì đến an ninh và lợi ích của nước Mỹ. Những người phụ nữ Mỹ đòi chính quyền trả chồng con về cho họ. Bà Lady Wishy quá đỗi lo sợ cho tính mạng của con trai. Khi đã hiểu rõ lý do chính quyền Mỹ đẩy hàng triệu thanh niên vào cuộc chiến ở Việt Nam, lời cật vấn về đôi hoa tai vàng bình dị ngày càng xuất hiện nhiều trong mỗi giấc ngủ của bà. Bà linh cảm như nó mang theo một điềm gở. Liệu con bà có làm điều gì ác? Liệu có người phụ nữ Việt Nam nào đó là nạn nhân của con trai bà? Bà không dám đối diện với thực tế quá ư ghê rợn ấy. Không hiểu sao nhiều đêm bà thảng thốt như nhìn thấy bóng một người đàn bà mờ ảo trong giấc ngủ chập chờn. Đầu óc u mơ, lo lắng, bà lập cập trở dậy trong đêm viết thư yêu cầu con trai bà giải thích về đôi khuyên tai anh tặng mẹ. Thư gửi đi và bà thấp thỏm ngóng tin hồi đáp. Song từ ngày đó bà không hề nhận được lá thư nào của con trai bà nữa. Càng chờ càng bặt tăm. Hiệp định Paris về chấm dứt sự dính líu của người Mỹ ở chiến trường Việt Nam được ký, bao nhiêu tin vui về với các gia đình Mỹ, riêng bà Lady Wishy nỗi lo lắng lại lớn thêm. Giữa năm ấy tin về làm bà choáng váng. Con trai bà đã chết trong một trận đánh tại mặt trận Quảng – Đà ngay trước ngày Hiệp định có hiệu lực. Bà ngồi lặng trong đêm. Đôi hoa tai trở nên bỏng rát. Nỗi trăn trở trong lòng bà về kỷ vật của con trai không bao giờ nhận được lời giải thích nữa. Bí mật về nó mãi mãi bị chôn vùi. Cũng như hội chứng chiến tranh Việt Nam làm tấy nhức cuộc sống của người dân Mỹ, đôi hoa tai kia khiến cuộc sống của bà không còn yên ổn. Cứ nhìn thấy nó bà lại nhớ tới con, lại nghĩ đến điềm gở. Lady Wishy quyết định viết thư cho lãnh đạo tỉnh Quảng – Đà. Trong thư bà kể về nỗi day dứt khôn nguôi: “…Từ ngày nhận tin con trai tôi chết trận, cùng với nỗi buồn đau khôn tả là sự lo lắng của tôi về món quà mà con tôi gửi về từ Việt Nam. Một đôi khuyên tai bằng vàng mà tôi luôn đòi hỏi con trai giải thích về nguồn gốc của nó. Là một người Mỹ yêu hòa bình, tôi không thể yên lòng khi cứ nghĩ có thể con tôi đã phạm tội ác. Một người phụ nữ nào đó ở mảnh đất Quảng- Đà xa xôi là nạn nhân của con trai tôi. Và đôi khuyên tai kia là thứ mà nó đã cướp của người phụ nữ xấu số ấy? Tôi không thể sống yên ổn được với ý nghĩ đó. Nó hành hạ đêm ngày buộc tôi phải có hành động. Tôi viết lá thư này kèm đôi khuyên tai mà con trai tôi gửi về từ mấy chục năm trước. Tôi tha thiết nhờ các vị lãnh đạo tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng hãy chôn nó xuống mảnh đất đã chịu quá nhiều đau thương mất mát bởi cuộc chiến tranh vừa qua. Làm việc này tôi muốn thay mặt cả con trai tôi cúi đầu tạ lỗi người dân Quảng Nam – Đà Nẵng, tạ lỗi người dân Việt Nam vì con tôi đã tham gia vào cuộc chiến phi nghĩa ở đó, tôi cũng xin cúi đầu tạ lỗi nếu con tôi đã phạm tội với người phụ nữ nào đó, nếu đúng như tôi nghĩ…Chỉ có thế tôi mới bình thản để sống nốt những ngày cuối đời mình. Cho dù tôi biết hai từ Việt Nam và cái tên Quảng Nam – Đà Nẵng, sẽ đeo đẳng theo tôi cho đến lúc chết. Ở đó con trai tôi đã ngã xuống và ở đó tôi vẫn còn treo lơ lửng một câu hỏi mà mãi mãi không có lời giải thích…”  

           Ở đâu trên thế gian này mọi người mẹ đều có chung một nỗi đau khi con mình chết trận. Họ sinh ra những đứa con và không ai muốn nó bị đẩy vào nơi hòn tên mũi đạn. Chiến tranh là một thứ bệnh hoạn cuồng tín. Bà mẹ của anh lính Mỹ William Bosle không chỉ nói lên tiếng nói của lương tri. Hành động của bà còn tỏa sáng một nhân cách sống cao đẹp. Trong nỗi đau riêng vẫn tỏa rạng sự lương thiện và sự đồng cảm nhân loại.

           Công việc xong, Nhã dành ít ngày tìm kiếm thông tin về chị Ba Quảng – Đà và các cô gái E3. Nhã quen chị Ba từ ngày ở trên Thạnh Mỹ. Chị là cán bộ hành chính tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng. Thạnh Mỹ ngày ấy như một hậu cứ kháng chiến. Trụ sở của nhiều cơ quan tỉnh đứng chân. Có trường học, chợ búa và cửa hàng bách hóa… Mọi nhu cầu của đơn vị Nhã đều nhờ chị Ba mua sắm giúp. Chuyến nào xuống cứ, Nhã cũng nghỉ lại cơ quan chị Ba. Chị chăm sóc quan tâm tới Nhã như một người chị cả trong gia đình.

            Sau chiến tranh bao nhiêu công việc cứ cuốn đi. Không có liên lạc gì nhưng Nhã vẫn rất nhớ người chị Quảng – Đà tốt bụng ấy. Anh đem theo những tấm ảnh chụp chị Ba thời trên Thạnh Mỹ với ý định tìm lại chị. Cho dù Nhã biết nó thật mong manh. Nguyễn Bá Nhã chợt nhớ tới Thuần học cùng lớp Văn, Tổng hợp. Thuần cũng là lính chống Mỹ, ít hơn Nhã vài tuổi. Chàng trai người Hà Tĩnh, mảnh khảnh hay tủm tỉm cười duyên của lớp Văn năm ấy nay đã là Trưởng đại diện của một tờ báo Trung ương tại miền Trung. Trên điện thoại,Thuần vồn vã:

           – Rồi rồi. Mọi chuyện để tính. Bây giờ ông xong việc chưa? Mời ông về chỗ tôi uống bia cỏ.

           – Bia cỏ là bia gì?

           – Cũng như bia hơi ở Hà Nội ấy mà. 

           Lai rai chuyện về lớp về thầy, lại xoay sang chuyện lấy vợ. Thuần bảo:

           – Ông ám thị bỏ mẹ. Ngàn Chi mất gần hai chục năm rồi, biết bao ả ở lớp mòn mỏi chờ ông ngỏ lời mà cứ ôm lấy kí ức để sống.

           Thuần đã làm mấy vại. Bắt đầu nóng mặt. Xưa nay hắn vốn là người ít nói nhưng khi đã nói thì thẳng thắn, chân tình. Cái âm sắc người Hà Tĩnh rất đỗi ấm áp. Nghi Sơn quê Thuần có lẽ là nơi tích hợp dày đặc nhất những gì là tinh túy của vùng đất được gọi là “địa linh nhân kiệt”. Trong cuộc đời làm báo Nhã đã tới nhiều nơi nhưng không ở đâu chỉ trong một dải đất hẹp bên dòng sông Lam ấy lại hội tụ nhiều danh nhân bậc nhất nước như thế. Một lần, đứng trên gác hai của tòa nhà Ủy ban huyện Nghi Sơn, anh Phó chủ tịch huyện khoát tay một vòng giới thiệu: Đấy chỗ mấy vòm cây lớn là nhà Đại thi hào Nguyễn Du, kế đó không xa là làng của cụ Nguyễn Công Trứ. Bên kia – anh kéo tay Nhã – là trang ấp của Tả Ao tiên sinh, còn bên này, ngôi nhà mái ngói mới ấy là của cụ Trần Trọng Kim… Nhã ngớ người. Bao nhiêu con người siêu phàm ấy đều sinh ra ở mảnh đất hẹp này ư? 

           – Thì tôi cũng đang khốn khổ vì chuyện vợ con đây – Nhã phân trần với Thuần – Không lúc nào là không bị hối thúc. Nhưng chẳng hiểu sao lòng tôi cứ băng lạnh thế ông ạ. Tình cảm với Ngàn Chi là một lẽ. Lẽ khác có lẽ tôi đã cao tuổi quá rồi. Gần bốn mươi rồi. Không còn ở cái thời lãng mạn, bay bổng nữa. Không còn cái hứng lang thang tán gái được nữa. Tôi đang định theo gương ông về quê lấy một cô thôn nữ cho yên phận.

            – Tôi khác. Hai đứa tôi yêu nhau từ trước khi vào đại học. Còn ông đang là người tự do. Cái Hồng, cái Lam Ngọc ở lớp mình chúng nó yêu ông thế. Chuyện tuổi tác với họ đâu có quan trọng gì.

            Đang uống Thuần giơ tay lên vẫy. Một chàng trai cũng cỡ tuổi Thuần tươi cười bước tới. Thuần giới thiệu:

            – Anh Xuân, Chánh văn phòng Ủy ban Nhân dân tỉnh. Bọn tôi thi thoảng lại ngồi với nhau bia cỏ lai rai. 

           Nhã đứng dậy bắt tay làm quen. Tiếng Thuần:

           – Nguyễn Bá Nhã bạn học đại học với tôi. Hơn anh em mình vài tuổi đang phụ trách một tờ báo ngành ở Hà Nội. 

            Anh Xuân người tầm thước, rất nhanh nhẹn và dễ gần. Đặc biệt trên môi lúc nào cũng sẵn nở nụ cười thân thiện. Đúng tác phong chánh văn phòng, một chức phận luôn ở tư thế làm dâu trăm họ. 

           – Anh Nhã vào lâu chưa?

           – Dạ, được mấy bữa rồi anh. Việc xong, nấn ná muốn tìm mấy người bạn chiến đấu cũ. Mảnh đất Quảng – Đà này gắn bó đặc biệt với tôi từ ngày vào chiến trường.

            – Đây, đây – Thuần chỉ anh Xuân – trên điện thoại ông hỏi về đơn vị nữ gùi E3 rồi về chị Ba Quảng – Đà nào đó. Tôi nghĩ chỉ ông Xuân là thổ địa có thể giúp được.

            Nhã đưa mấy tấm ảnh đen trắng chụp cùng chị Ba ngày trên cứ. Anh Xuân nhìn qua chợt à lên:

            – Chị Ba này tôi biết. Vợ anh Thiết bên Thương nghiệp – Anh Xuân đưa tôi tấm các – Điện thoại văn phòng tôi đây. Mai tôi hỏi địa chỉ ta liên lạc lại.

           – Anh có biết đoàn nữ gùi E3 dạo trên Bê Trọc?

           – Tôi có nghe về họ, nhưng cụ thể thì không quen ai. Anh hỏi chị Ba chắc chắn biết.

           Ba anh em chuyện trò rôm rả. Họ cùng thế hệ chống Mỹ. Hơn thua nhau vài tuổi. Mỗi người mỗi phận. Thuần và Nhã theo nghề làm báo. Anh Xuân theo nghiệp chính trị. Buổi đầu sơ giao nhưng hầu như không có khoảng cách của sự xa lạ. Nhã hỏi thăm anh Xuân về chuyện gia đình. Anh lúc lắc mái tóc có khuôn trán cao cười cười bảo:

           – Vẫn phòng không mà anh. Sắp ba mươi rồi. Thua ông Thuần xa. Còn anh mấy nhóc?

           Nhã bảo:

           – Cũng như anh thôi. Vừa bị Thuần phê bình đó. Ông Thuần số đào hoa. Ngày học đại học biết bao cô mê, đùng cái về quê lấy vợ khiến các em rụng rời hồn vía.

           Anh Xuân góp lời:

           – Ông Thuần ít tuổi nhất trong ba anh em mình mà “còi to cho vượt”. Khá hể.

           – Cũng phải thôi, dẫu gì ông ấy cũng là cơ quan Trung ương. Anh em mình dân địa phương chậm chân là phải…

           Buổi hội ngộ giữa họ thật ấm áp. Hôm sau đúng lời hứa, anh Xuân điện báo tin đã nhắn được chị Ba. Nhã tìm đến nhà chị gần chợ Hàn. Hơn chục năm mới gặp lại, chị già đi nhiều nhưng cái vóc dáng xương xương vẫn khiến chị nhanh nhẹn như hồi ở trên cứ. Nhã tặng chị mấy tấm ảnh. Nghe Nhã hỏi về E3, chị nói ngay:

            – Cái Huỳnh Thị Sao chính trị viên đó, bây giờ là giám đốc cửa hàng bách hóa tổng hợp Chợ Nổi. Mai chị gọi xe đưa cậu xuống đó.

           – Chị ghi cho em cái địa chỉ. Em tự vào, có việc kết hợp làm báo trong đó nữa mà. 

           Không ngờ chuyến đi Quảng Nam – Đà Nẵng ấy Nhã làm được nhiều việc thế. 

           Năm sau, Nhã kết hôn với một thôn nữ cùng quê, đúng như hôm anh nói với Thuần. Một người con gái do bố mẹ anh lựa chọn theo tiêu chuẩn “chồng bộ đội vợ nông thôn”. Chăm chỉ, ngoan hiền và kém Nhã mười tuổi. Ngày cưới, anh có điện báo hỉ cho chị Ba. Thật bất ngờ, vợ chồng Nhã nhận được một món quà mừng cưới. Chiếc khăn voan, mảnh vải láng cây dừa và cả một cái ví nháy mà các cô gái nông thôn miền Bắc khi ấy rất thích… Chị Ba nhờ anh Xuân gửi.Vợ Nhã thích mê. Cô ấy cứ nắc nỏm khen:

            – Mới quen mà anh Xuân nhiệt tình thế. Bạn anh toàn người tốt thật đấy.

            Gặp lại người nữ chính ủy nổi tiếng của E3 gợi lại trong Nhã biết bao kỷ niệm đẹp về Bê Trọc về chiến trường Quảng – Đà. Hoàng Thị Sao vẫn giữ được dáng người thon gọn, ánh nhìn như ngọn lửa ấm. Sự khắc nghiệt của chiến tranh dường như không làm phai lợt cái duyên thầm của chị. Bà giám đốc cửa hàng bách hóa tổng hợp vùng Chợ Nổi Hoàng Thị Sao bây giờ, sau bao nhiêu quăng quật của cuộc sống đạn bom, vẫn lưu dấu được dung nhan sắc sảo của một thời. Ngày ấy sau khi chuyển về đơn vị chiến đấu, Nguyễn Bá Nhã không còn thông tin gì về các cô gái E3. Hoàng Thị Sao cho biết cho đến ngày kết thúc chiến tranh, E3 mất mấy chục chiến sĩ. Quá nửa do sốt rét, tai nạn. Số nữa hy sinh trên đường vận chuyển. Út Huyền, Nhạn, Tia, Nhường ngã xuống trong chiến dịch Tây Nguyên. Số đông các cô gái của E3 nay sống ở Đà Nẵng, Quảng Nam. Họ vẫn thi thoảng gặp nhau vào ngày hội truyền thống của chiến trường Quảng – Đà. Mỗi người mỗi cảnh, đa phần khó khăn. Không ít người trong số họ nhan sắc bị hủy hoại, quá lứa lỡ thì. Họ ở vậy trong nỗi cô đơn cuối đời. Song với họ những tháng ngày ở Bê Trọc vẫn là quãng đời đáng nhớ nhất của thời con gái. Cho dù thế hệ họ bị quăng quật trong lửa đạn, trong gian nan mà ngày nay nói ra nhiều người không thể hình dung nổi.

  • 3

    Sự xuất hiện của đoàn nữ gùi ở Bê Trọc là do nhu cầu và đặc điểm của chiến trường B1. Song nó vẫn mang một điều gì đó có vẻ trái khoáy bất thường với quan niệm về chức phận của người phụ nữ. Họ như những bông hoa trong cuộc sống cần được bảo vệ, chăm sóc, nâng niu. Vậy mà ở đây hàng trăm cô gái trẻ hàng ngày phải sống trong một môi trường nghiệt ngã vượt qua sức chịu đụng của họ. Sự ác liệt của bom đạn nhiều khi không ghê gớm bằng những khó khăn trong sinh hoạt giới tính. Một cuộc sống trái quy luật. Nhan sắc bị hủy hoại. Tâm sinh lý bị đảo lộn. Làn da xạm bủng. Khuôn hình vóc dáng phải vâm váp lên. Ngực nhỏ dần đi… Chính những người con gái ấy mới là đối tượng bị cuộc chiến này hành hạ khủng khiếp nhất.

    Ngày nối ngày, mỗi cô phải cõng trên vai một trọng lượng hàng ngang với cơ thể mình. Vượt đèo, lội suối. Địa hình như Bê Trọc, việc ngâm mình dưới nước là chuyện thường xuyên. Quần áo vải bình thường không chịu nổi. Duy nhất mặc loại vinilon. Một chất liệu nhẹ bền nhưng quan trọng hơn cả là mau khô. Mỗi chặng vận tải họ lội qua hàng chục con suối, lên bờ chỉ vài chục phút là khô ron. Có những điều người ta không nói tới nhưng hầu như các cô gái ở đơn vị này sau một thời gian đều loạn kinh triền miên rồi dẫn đến mất kinh nguyệt. Tâm lý, tình cảm thất thường xuất hiện ngày một nhiều. Thi thoảng lại một cô nổi điên. Chẳng có triệu chứng ốm đau mà cứ rên rẩm, nói năng lảm nhảm, mắt mũi lúng liếng… Điên! Một kiểu điên tình. Lại có cô khi ngủ giấu con dao ở đầu giường bảo để chém cái thằng người ma đêm nào cũng trêu ghẹo cô. Tâm trạng bần thần, bấn loạn. Vò xé quần áo. Tự dưng ôm mặt khóc sướt mướt, sán đến người bên cạnh mà ve vuốt, mơn trớn…

    – Căn bệnh ấy người ta gọi là “Achteri”. Một loại rối loạn tâm sinh lý. Thường gặp ở những người mất cân bằng giới tính. Nam giới cũng bị nhưng ít hơn – Nguyễn Văn Cậy giải thích.

    – Thế thì chữa bằng thuốc gì?

    – Chẳng thuốc men gì. Chỉ cần có người tâm sự, vỗ về. Trò chuyện với người khác giới càng tốt. Được ve vuốt, tỉ tê chiều nịnh một lúc là hết bệnh.

    Nỗi khổ hiện hữu ở những đơn vị có nhiều chiến sĩ nữ. Sự khao khát đời sống tình dục, một nhu cầu tự nhiên của giống người. Nam giới dễ chịu đựng, còn có cách giải thoát. Nữ giới bị hành hạ khổ hơn nhiều. Mất cân bằng âm dương. Thiếu nó, cuộc sống trở nên lệch lạc, thậm chí bệnh hoạn.

    Một dạo nhận thấy các hiện tượng rối loạn tâm lý trong đơn vị có chiều hướng tăng, để gánh đỡ gian nan cho các cô gái, cấp trên điều về E3 một trung đội lính nam quê miền Bắc. Trung đội này phần lớn người vùng biển, tính cách dữ dội. Có nam giới, những việc như xây dựng doanh trại, đào hầm tránh bom, gùi cáng thương bệnh binh… lặt vặt hơn là mổ con lợn, gói bánh, nấu nồi rượu ngày tết, chị em sẽ có người đỡ đần. Và rất có thể trong một đơn vị có nam có nữ, cái khí âm dương cân bằng, con người sẽ trở nên tĩnh tâm hơn. Ý định tốt đẹp ấy quả thật khiến cho đơn vị toàn nữ này thay đổi hẳn. Chị em tươi tắn lên. Các cô gái để ý hơn đến nhan sắc của mình, chăm sóc bản thân kỹ càng. Từ lán trại đến đồ dùng cá nhân được xắp xếp ngăn nắp, sạch sẽ. Trong chiếc “bòng” đem theo người, hộp đồ trang sức cũng phong phú hơn. Nhưng chỉ thời gian đầu. Cái trung đội đàn ông về sống giữa hàng trăm cô gái trẻ như chuột sa chĩnh gạo. Được chị em chiều chuộng, họ bắt đầu phá phách và quậy tưng lên. Đám lính nữ sợ phát khiếp. Thậm chí nhiều đêm các cô không dám ngủ. Luôn có những cái bóng ẩn hiện như ma. Nó rình rập cả lúc chị em đang tắm, đi vệ sinh. Rồi lửa gần rơm, khó tránh khỏi chuyện trai gái gần gụi. Cấp trên đe nẹt, cảnh cáo. Đã có những vụ kỷ luật nhưng chuyện tình cảm yêu đương càng ngăn cấm càng biến tướng phức tạp. Men tình khiến họ như những con thiêu thân. Họ không biết đến chuyện kiêng kỵ.

    Vài tháng sau trung đội nam giới phải chuyển đi. E3 trở lại tình trạng ban đầu. Nhưng bao nhiêu chuyện không vui xảy ra trong những ngày cái trung đội đàn ông dữ dằn kia ở cùng đơn vị thì không ra đi theo chân họ. Nó vẫn tiếp tục xáo trộn cuộc sống của những người con gái đáng thương.

    Có nhiều lý do phải cách ly trung đội lính nam giới ấy ra khỏi các cô gái E3. Nhưng “giọt nước tràn ly” là từ một hành động mất dạy của tay trung đội phó tên Khạ rỗ. Cỏ rả đốn mạt. Chuyện lan nhanh tới các đơn vị trong vùng và mỗi nơi lại kể khác đi một chút thành tam sao thất bản. Nghe chuyện nhiều người bảo chắc giai thoại thôi.

    Khạ người cao ráo, tướng tá cũng không đến nỗi nào song ngoài cái tính cách ngỗ ngược, hình như niềm vui thú của Khạ là luôn tìm cách gây sự với người khác. Khạ rất sướng khi chọc được vào chuyện của ai đó. Mặt Khạ có nhiều vết lõm như rắc vừng, di chứng của bệnh đậu mùa, hay một loại bệnh về da. Cái hỗn danh Khạ rỗ có lẽ xuất phát từ đó. Cầm đầu một nhóm lính ngỗ ngược trong trung đội, Khạ rỗ đầu têu biết bao chuyện làm náo loạn E3.

    Hôm ấy chính ủy Hoàng Thị Sao trên đường đi họp về. Gần tới doanh trại thì gặp Khạ rỗ và đám lính đang ngồi bù khú ở đầu dốc. Thấy Sao từ đằng xa, Khạ liền thách mấy tay lính trẻ:

    – Ê tụi bay. Muốn hút thuốc không?

    – Có có. Trung đội phó đãi à.

    – Ừ, tao đãi. Nhưng phải làm một việc. Thằng nào dám làm giơ tay?

    – Việc gì em cũng xong béng – Chưa hiểu trò gì nhưng đám lính hùa nhau giơ tay. Khạ rỗ hất hàm về phía chân dốc:

    – Ra đón đầu sếp Sao. Sờ l… sếp một cái. Thằng nào làm tao thưởng một bao “Quân tiếp vụ”.

    Khạ đặt bao thuốc vỏ đen có hình người lính Việt Nam Cộng hòa cười tươi rói lên tảng đá cạnh chỗ hắn ngồi. Không khí chợt ắng lại. Họ không ngờ Khạ lại nghĩ ra cái trò đốn mạt ấy. Chẳng thấy thằng nào nhúc nhích, Khạ khích:

    – Thụt dái vào rồi à? Tao biết mà. Một lũ mặc váy. Vậy để tao làm.

    Khạ cầm bao thuốc làm bộ đứng lên thì thằng Cần bật dậy giọng lè nhè:

    – Khoan. Sếp Khạ đặt bao thuốc xuống đấy.

    Cần khệnh khạng bước xuống dốc đón đầu chính trị viên Sao. Khi đến gần, miệng nó nhe nhởn:

    – Chào thủ trưởng Sao.

    – Chào đồng chí.

    Nhìn điệu bộ của Cần, Sao thấy là lạ. Chưa kịp hiểu chuyện gì thì Cần đã sáp đến vỗ bốp vào háng cô. Vừa làm nó vừa hềnh hệnh thanh minh:

    – Thủ trưởng thông cảm, tôi thèm thuốc quá. Chúng nó thách…

    Hoàng Thị Sao hai tay ôm mặt ngồi thụp xuống. Đôi vai cô run rảy:

    – Các anh làm cái trò khốn nạn gì thế này.

    Đám lính trên đầu dốc theo thằng Khạ rỗ lẩn mất. Chỉ vài tiếng sau chuyện đã bay tới các đơn vị. Không ai cười nổi mà thay vào đó là cảm giác buồn. Buồn se sắt. Một hành động bệnh hoạn, đồi bại làm ngượng mặt tất cả cánh đàn ông. Ai nghe chuyện cũng thương Hoàng Thị Sao, thương các cô gái E3. Ngoài nỗi gian truân như bao đồng đội, các cô còn phải chịu đựng vô vàn nỗi khổ tâm khác. Câu chuyện xúc phạm chính trị viên Sao bị đồn thổi thành nhiều dị bản. Người ta thêm mắm thêm muối vào khiến chuyện càng ly kỳ, quái gở.

    Chuyện đến K07, vẫn là Cậy biết đầu tiên nhưng không phải do Diễm kể. Hôm Huỳnh Ái Diễm lên thăm, mọi người ở K07 đều muốn qua Diễm để biết minh tình hư thực ra sao.

    Cậy bảo:

    – Tao có hỏi nhưng nàng chỉ bưng mặt khóc. Mãi sau mới nói trong nước mắt:

    – Đâu chỉ một chuyện lão Khạ rỗ… Sao mà chúng em khổ thế.

    Câu nói của Diễm là nhắc đến một trò khốn mạt khác từng xảy ra với các cô gái E3, chuyện rất ít người biết. Nó cũng chưa để lại hậu quả, nói ra thì “xấu chàng hổ ai” nên các cô gái chỉ khóc dấm dúi với nhau. Nay bức xúc quá Diễm mới bật ra. Chuyện đã mấy tháng. Vào đúng những ngày cả mặt trận thiếu muối ăn. Anh nuôi phải đốt cỏ tranh trộn vào thức ăn để bổ sung chất mặn. Hôm ấy Út Huyền đi nhờ xe về đơn vị. Cái xe u oát còn khá mới của cơ quan nào đó trong quân khu. Mới đi được một đoạn, tay lái xe giở trò tán tỉnh. Hắn gạ Út Huyền cho hắn ta yêu. Lời mặc cả thật khốn nạn: “Anh sẽ cho em nửa cân muối”. Quá bất ngờ, mặt Út Huyền hết đỏ tía lên lại tái xám đi. Cố giữ vẻ bình tình Út Huyền nhẹ nhàng bảo: “Anh dừng xe cho em xuống đi vệ sinh cái đã nhé”. Cửa mở, Huyền kéo theo ba lô, nhổ một bãi nước miếng trước đầu xe rồi xăm xăm đi bộ. Cứng cỏi, quyết liệt nhưng vừa về đến đơn vị Út Huyền nằm vật ra khóc như mưa như gió. Các bạn xúm vào hỏi han. Vỡ chuyện họ ngồi thần ra. Nhiều người rớm nước mắt. Thân phận những người con gái mỏng manh dễ bị xúc phạm biết bao.

    Chuyện về các cô gái E3 thì nhiều điều thực có, thêu dệt cũng có. Giữa một rừng đàn ông các cô chẳng khác gì những bông hoa ngát hương thắm sắc. Những trò trêu ghẹo, đôi khi bất nhẫn, quá trớn cũng khó tránh. Song vượt lên là những mối tình đẹp như của Cậy với Diễm và bao cô gái khác tìm thấy niềm vui hạnh phúc trong tình yêu. Nó làm cho cuộc sống chiến đấu của họ thêm ấm áp, bớt đi sự khắc nghiệt mà lẽ ra những người như họ không phải trải qua.