Category: Uncategorized

  • CHƯƠNG 21: ĐỘI MỒ SỐNG DẬY NGÔI “CHÚA VÉT”

     Quân Tây Sơn rút đi chưa lâu, các đại thần hưởng lộc họ Trịnh muốn lập lại hình thái cai trị cũ. Nhưng ngay trong số họ cũng năm bè bảy mối. Nhóm Gia Vũ, Thẩm Thọ tay chân cũ của Trịnh Tông thương tiếc Đoan Nam vương muốn lập con trai Trịnh Tông kế ngôi. Song con của Tông non nớt quá. Xem trong họ Trịnh chỉ còn hai người cứng cáp may ra có thể lập được là Côn Quận công Trịnh Bồng, con trai chúa Trịnh Doanh và Thụy Quận công Trịnh Lệ em trai Trịnh Sâm. Các cựu thần Tứ Xuyên hầu, Thao Đường hầu, Hoàn Quận công cùng nhiều văn thần võ tướng muốn tôn lập Trịnh Bồng. Thụy quận công Trịnh Lệ được Thượng thư Dương Trọng Tế và Thì Trung hầu chống lưng.

    Thụy Quận công Trịnh Lệ con trai một phi tần của chúa Trịnh Doanh. Mẹ Trịnh Lệ là chị gái Dương Thị Ngọc Hoan, xuất thân từ làng Long Phúc, phủ Thạch Hà, xứ Nghệ Tĩnh. Xét vai vế, Trịnh Lệ là em cùng cha khác mẹ với Trịnh Sâm vừa là chú đằng cha và là anh đàng mẹ với Trịnh Tông. Từ bé Trịnh Lệ đã tỏ ra là một kẻ ngang ngược, khao khát quyền lực. Hai lần Trịnh Lệ mưu cướp ngôi chúa. Bên cạnh Trịnh Lệ, ngoài Thì Trung hầu luôn có một gia thần thân tín là Phạm Huy Cơ. Minh Đô vương Trịnh Doanh chết, con cả là Trịnh Sâm lên ngôi. Trịnh Lệ mật giao cho Cơ chọn người, mua sắm vũ khí định ngày cướp ngôi Tĩnh Đô vương.

    Dương Trọng Tế phát giác âm mưu của Lệ liền cấp báo với chúa. Trịnh Sâm bắt giam Lệ muốn khép tội phải chết. Mẹ Trịnh lệ vật nài với mẹ Trịnh Sâm. Nể lời hai mẹ, Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm tha cho Trịnh Lệ tội chết, chỉ phải tống giam. Dương Trọng Tế đỗ tiến sĩ, trước đây được bổ làm quan nhưng do mắc tội ăn của đút, nên phải đi tù mấy năm. Nhân vụ tố giác Trịnh Lệ, Tế được chúa Trịnh Sâm xóa tội. Trịnh Sâm giao Dương Trọng Tế chỉ huy đạo quân bảo vệ phủ chúa.

    Thì Trung hầu với Trịnh Lệ là anh em, con cô con cậu. Thì Trung hầu tốt nghiệp khoa Tạo sĩ, từng giữ chức cấm quân, đóng ở Kinh Bắc. Từ khi ít tuổi, Trịnh Lệ và Thì Trung hầu đã chơi rất thân. Tính cách hai người cũng hợp nhau. Sau vụ Trịnh Sâm, Thì Trung hầu và Phạm Huy Cơ vẫn cùng Trịnh Lệ chờ thời cơ thực hiện tham vọng thoán nghịch. Trịnh Tông lên ngôi, lợi dụng sự tranh giành trong phủ chúa, Trịnh Lệ được bọn kiêu binh ủng hộ, lại một lần nữa muốn nhảy ra nắm quyền nhưng rồi việc vẫn không thành. Trịnh Tông giận lắm. Mẹ Trịnh Lệ lại vật nài nhờ em gái Dương Thị Ngọc Hoan xin tha chết cho Lệ. Một lần nữa Trịnh Lệ thoát nạn. Nguyễn Huệ đem quân ra Thăng Long, Trịnh Lệ cùng Thì Trung hầu và Phạm Huy Cơ trốn về Văn Giang. Trịnh Lệ lặng lẽ tập hợp quân sĩ chờ cơ hội. Quân Tây Sơn rút về nam hôm trước ngay hôm sau Thì Trung hầu trương cờ “cần vương”. Từ Văn Giang quân của Trịnh lệ qua bến Thanh Trì thì gặp quân của Dương Trọng Tế. Lúc này Trịnh Tông đã chết, Dương Trọng Tế thấy thanh thế của Thụy quận công Trịnh Lệ có vẻ to lắm, vội vàng mang quân xin theo. Tế giập đầu thưa với Trịnh Lệ:

    – Cái tội tố giác ngày nọ là do ngu dốt. Đứng trước Thái Sơn mà không biết. Nay tôi cầm năm ngàn quân đến đầu thú và xin vương tử cho được đi theo hộ giá.

    Trịnh Lệ đang cần người, mừng mà nói rằng:

    – Chuyện cũ ta bỏ qua. Ông không quên nhà chúa là ta cảm kích lắm. Mong ông giúp một tay tôn lập. Công trạng ta sẽ ghi hàng đầu.

    Dương Trọng tế hợp quân với Trịnh Lệ, gần vạn người. Trịnh Lệ sai Thì Trung hầu, Dương Trọng Tế đóng trại giữa cung vua và phủ chúa. Hò reo náo loạn. Nửa đêm quân sĩ vào chiếm vương phủ. Đèn thắp sáng trưng. Nổi ba hồi chín tiếng trống đại, tôn Trịnh Lệ lên ngôi chúa. Quần thần văn, võ hai hàng làm lễ chúc mừng. Thì Trung hầu, Dương Trọng Tế gửi giấy mời các đại quan, cựu thần có lòng với nhà chúa hôm sau vào phủ cùng tôn phò chúa mới.

    Vua Lê Chiêu Thống được tin, cho người gọi Thì Trung hầu vào cung Vạn Thọ trách mắng:

    – Nhà chúa hiếp đáp hoàng gia bao nhiêu đời. Nay đã hết lộc, sao ngươi lại làm chuyện ngược ngạo khi chưa có mệnh vua.

    Thì Trung hầu nói năng rất xấc xược:

    – Bệ hạ bảo chúa hiếp đáp vua nhưng thực ra là gánh mọi nỗi lo cho vua. Chẳng qua vừa rồi bọn man mọi Tây Sơn ra đây khiến nhà chúa bị đe dọa. Mệnh chúa còn vượng sao bảo đã hết.

    Lê Chiêu Thống biết Thì Trung hầu là người nhà chúa, nó quyết bảo vệ Trịnh Lệ. Vua ướm thử:

    – Ngươi đang chỉ huy quân đội, nay đem quân ấy về phò tá cho ta, ngươi sẽ giữ chức thống lĩnh quân đội nhà Lê.

    Không ngờ Thì Trung hầu vô lễ thế. Hắn đáp:

    – Bệ hạ việc còn chẳng có để làm, cần gì đến quân đội. Chỉ phủ chúa nên có quân ấy mà thôi.

    Vua Lê tức tím mặt. Thì Trung hầu nói xong liền ra khỏi cung. Vua ra lệnh cho viên Trấn điện đem cấm quân đổi theo bắt Thì Trung hầu. Quần thần có mặt ra sức can ngăn:

    – Bệ hạ lúc này phải nén giận lại. Trịnh Lệ được quân của Dương Trọng Tế và Thì Trung hầu phò giúp đã tự tôn lập ngôi chúa. Nhưng ngoài hai người ấy, hiện giờ đại thần cầm quân các trấn, các lộ đều chưa có động tĩnh ủng hộ gì như Trịnh Tông trước đây. Xin bệ hạ xuống chiếu sai các trấn đó đem quân về kinh thành hộ giá. Chắc bọn Thì Trung hầu phải sợ.

    – Tâu bệ hạ, nhà chúa còn mấy vương tử dòng trưởng, Trịnh Lệ dòng thứ mà láo lếu hung hăng. Đã hai lần mưu cướp ngôi đều không thành. Lần này xem ra cũng không hơn gì. Những người hưởng ơn sâu nhà chúa có thể muốn vực lại họ Trịnh, nhưng không phải Trịnh Lệ.

    Vua Lê Chiêu Thống nghe tả hữu phân tích cũng đã bình tâm trở lại. Vua bảo:

    – Cái lệ xưa nay muốn nối ngôi chúa thì Trịnh Lệ phải vào cung lạy yết rồi mới được tôn lập. Nay Trịnh Lệ ở dưới mà ra mặt lấn át trên. Không thèm bẩm tấu, lạy yết gì. Nó khinh ta trẻ người non dạ sao.

    – Bệ hạ cho người gọi Thụy Quận công vào nhận sắc chỉ lên ngôi chúa. Nếu hắn vào thì sai người phục sẵn bắt giết đi là xong.

    – Tôi cũng đồng ý kế đó. Đồng thời tập hợp tất cả quân lính trong kinh thành và các phủ về bảo vệ cửa khuyết. Số đó cũng gần vạn người. Dương Trọng Tế, Thì Trung hầu có muốn làm bậy cũng khó.

    Vua chấp thuận và sai người nào việc ấy.

    Lại nói về việc Thượng thư Dương Trọng Tế và Thì Trung hầu cho thư vời các đại thần thuộc phe nhà chúa vào phủ chúc mừng Thụy quận công Trịnh Lệ lên ngôi. Nhóm Luyện Đường hầu, Kiến Xuyên hầu, Hoàn Quận công… tất cả hơn chục người họp lại. Hoàn Quận công bảo:

    – Cái việc lên ngôi của Thụy Quận công Trịnh Lệ đêm qua nghe ra vội vã, cẩu thả quá. Chưa bao giờ việc lên ngôi chúa lại hấp hả trong đêm, không vào triều lạy yết xin vua xuống chiếu ban phong như thế.

    – Tôi cũng cảm thấy không ổn thế nào đó. Thụy Quận công từ nhỏ đã là một công tử ăn chơi, quậy phá. Hai lần cướp ngôi chúa không thành. Đây là lần thứ ba nhưng lực lượng ủng hộ mỏng lắm. Lòng người cũng phân rã lắm. Vì thế chúng ta cũng chưa nên vội vào phủ.

    Kiến Xuyên hầu ủng hộ:

    – Đúng đấy, cứ nghe ngóng ý hoàng thượng xem sao đã.

    – Tôi thấy việc lập lại ngôi chúa cũng khá thuận. Như chúng ta bàn từ trước, ngôi này là để cho Côn Quận công Trịnh Bồng dòng trưởng chứ không phải cho dòng thứ.

    Luyện Đường hầu nói:

    – Chúng ta là trọng thần của triều đình. Sự thể bây giờ cũng phải có động thái chứ không chỉ ngồi yên nghe ngóng. Sợ nếu tình hình xấu đi sẽ bị động.

    – Vậy theo cao kiến của đại nhân, ta nên làm gì?

    Luyện Đường hầu hiến kế:

    – Một mặt ta cho người khâu kết lực lượng của Quận Thể ở Sơn Tây. Đưa thư cho trấn thủ xứ Đông và Kinh Bắc sẵn sàng hội quân về Thăng Long khi có lệnh. Cử hai đại thần văn, võ lên Chương Đức đón Côn Quận công về kinh.

    – Phải đấy. Việc này cần làm ngay.

    Côn Quận công Trịnh Bồng là con Uy Nam vương Trịnh Giang, anh họ Trịnh Sâm. Ngày quân Tây Sơn ra Đông Kinh, Trịnh Bồng cùng vài tên gia nhân đem theo mấy đứa hầu gái chạy lên phủ Chương Đức. Trịnh Bồng bản tính hiền lành, không có tham vọng ngôi chúa như Trịnh Lệ. Bây giờ bất đắc dĩ lọt vào tầm ngắm của các đại thần chỉ vì Bồng thuộc dòng trưởng. Quanh vùng núi Trầm, hậu duệ nhà chúa tá túc khá đông. Cả một quần thể chùa chiền mọc lên đều nhờ phần lớn người nhà chúa bỏ tiền xây cất. Không ít vương tôn, quận chúa chán cảnh tranh dành, chém giết nhau giữa cung vua, phủ chúa đã lên đây gửi mình vào cửa Phật. Lúc Quận Thạc Hoàng Phùng Cơ trấn thủ Sơn Tây lên vời, Trịnh Bồng đang mặc áo nâu xồng lễ Phật ở chùa Vô Vi. Hoàng Phùng Cơ rước Trịnh Bồng về kinh thành. Quân đi nườm nượp. Bọn Kiến Xuyên hầu, Thao Đường hầu, Hoàng Phùng Cơ… bảo gì Trịnh Bồng làm theo thế.

    Côn Quận công Trịnh Bồng đang trên đường về kinh thành thì quân của Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng tuần thủ Hải Dương, Quận Thể trấn thủ Kinh Bắc đã vây quanh Đông Kinh. Dương Trọng Tế, Thì Trung hầu chia nhau ra kháng cự. Dương Trọng Tế là kẻ hèn nhát và tráo trở không kém gì Nguyễn Hữu Chỉnh. Thấy đại binh các trấn về kinh đô hỏi tội Trịnh Lệ lớn quá. Lường sức không cự lại được, Tế lén sai viên thuộc tướng thân cận Nguyễn Mậu Nễ đón đường xin hàng Trịnh Bồng. Hoàng Phùng Cơ vừa đưa Trịnh Bồng về đến Cầu Đơ thì gặp quân của Nễ. Nguyễn Mậu Nễ quỳ bên đường, bẩm báo rõ lời cầu xin của Dương Trọng Tế. Quận Côn Trịnh Bồng và Hoàng Phùng Cơ nghe xong thuận cho hàng. Khí thế càng tăng lên bội phần. Nguyễn Mậu Nễ quay giáo làm tiên phong dẫn Quận Côn tiến vào kinh thành. Vừa qua trại Nam Đồng chạm quân của Thì Trung hầu. Hai bên đánh nhau một trận dữ dội. Quân Thì Trung hầu chết mấy trăm người. Vừa đánh vừa lui vào phủ chúa. Dương Trọng Tế làm phản từ trong đánh ra. Thì Trung hầu không thể chống lại liền cùng Trịnh Lệ chạy ra hướng tây kinh thành. Phía sau Dương Trọng Tế, Nguyễn Mậu Nễ đuổi theo. Trịnh Lệ chạy tới bến Dâm Đàm thì gặp cánh quân của Quận Thể phục sẵn. Trước mặt sau lưng đều có địch, Thì Trung hầu liều chết xông lên. Lính phủ chúa đầu hàng gần hết. Những kẻ ngoan cố chống cự bị giết cả. Máu chảy đỏ nước hồ. Thụy Quận công Trịnh Lệ, Thì Trung hầu Phạm Huy Cơ và một số tả hữu thân tín đều chết trong trận đó. Hôm ấy nhằm ngày 14 tháng 9 Bính Ngọ (1786).

    Dẹp xong loạn Trịnh Lệ, vua Lê lại đối mặt với thế lực đứng sau lưng Trịnh Bồng. Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưỡng và đám cựu thần do Thao Đường hầu cầm chịch dâng tấu xin phong vương và lập Côn Quận công Trịnh Bồng lên ngôi chúa. Tình hình lại vô cùng căng thẳng. Tả hữu khuyên vua:

    – Lúc này thế lực Quận Côn lớn hơn nhiều Quận Thụy rất nhiều. Bệ hạ nên vời Trịnh Bồng vào xem ý tứ ông ta thế nào.

    – Thì nó cứ đòi làm chúa rồi lại hiếp đáp ta chứ còn thế nào nữa.

    – Quận Côn là người lành tính. Nhu mì. Đọc tấu trình của ông ta cũng thấy lời lẽ có vẻ kính thuận, biết điều. Hoàng thượng nên gọi vào vỗ về, phân tích phải trái rồi cho một cái chức nào đó dưới tước vương.

    Lê Chiêu Thống trầm ngâm rồi nói:

    – Nếu vậy cũng hợp ý ta.

    Quận Côn Trịnh Bồng vào cung ra mắt vua. Lê Chiêu Thống cho ngồi hầu chuyện. Vua bảo:

    – Trẫm không bao giờ quên công lao phò tá của nhà chúa hai trăm năm qua. Tuy nhiên thời thế đã thay đổi, cương thường trở lại ngay ngắn. Trẫm vẫn muốn tìm người dòng họ Trịnh để đãi đằng ân hậu. Vả cũng cần có người xứng đáng đảm đương việc tế tự cho các tiên vương.

    Trịnh Bồng thưa:

    – Xưa nay thần là kẻ nhút nhát, ghét sự tranh giành. Ngày quân Tây ra, thần đã lánh về nơi rừng núi làm chân nông phu, vui thú chốn cửa thiền. Lòng lúc nào cũng xót thương cho dòng họ Trịnh và các đấng tiên vương. Đêm đêm ngoảnh mặt về cửa khuyết nước mắt lưng tròng. Không biết vương phủ có ai thắp cho nén hương đỡ hoang lạnh không. Nay bệ hạ anh minh xoay loạn thành an, lại có lòng nghĩ đến các đức tiên vương họ Trịnh, ơn này thần xin trọn đời ghi tạc.

    – Ngươi là ngành trưởng, lại biết lễ nghĩa dưới trên còn ai xứng hơn để nối dòng tế tự nữa.

    Nhân đó vua Lê hỏi thăm về các vương tử và gia quyến Trịnh Tông. Quận Côn bảo:

    – Lúc loạn lạc mỗi người chạy mỗi nẻo. Thần nghe ba vương tử nhỏ tuổi, hai người đã chết chỉ còn lại một. Hiện giờ tạm lánh ở trấn Sơn Tây.

    – Vậy ngươi hãy đón họ về. Trẫm sẽ chu cấp ân hậu.

    – Tạ ơn bệ hạ. Được bệ hạ thương xót, tới đây thần sẽ cho người tìm.

    Vua Lê Chiêu Thống và Côn Quận công Trịnh Bồng tâm sự rất lâu về thân nhân họ Trịnh sau đợt tao loạn vừa qua. Trịnh Bồng đứng dậy thưa:

    – Chuyện cũng đã dài, thần xin về bên vương phủ. Bệ hạ cần gọi lúc nào thần xin lập tức có mặt.

    Vua Lê Chiêu Thống vốn chỉ muốn cho Trịnh Bồng một tước dưới tước vương để không lập lại ngôi chúa. Bồng xin về ở trong phủ chúa khiến vua không vui. Như thế chẳng hóa ra lại có ý công nhận Quận Côn là chúa mới sao. Vua bảo:

    – Tòa Lượng phủ là nơi rộng rãi, cũng không xa đây lắm. Ngươi nên về đó mà ở.

    Trịnh Bồng vâng lời bái tạ lui ra. Trên đường về, Trịnh Bồng bảo người đưa đến phủ chúa thắp nén hương bái tạ các tiên vương. Trịnh Bồng ôm mặt khóc lóc thảm thiết. Lúc sau định lên xe về Lượng phủ thì bọn Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưỡng can:

    – Quân quan đón ngài về đây để đưa lên nối dòng chúa. Họ cũng nhờ đó có chút công lao và hưởng lộc về sau. Giờ ngài không ở lại vương phủ, không muốn làm chúa cho chúng tôi núp bóng thì bao nhiêu công sức, xương máu bằng phí hoài hết. Biết thế cứ để ngài ở trên phủ Chương Đức đi viếng chùa chứ nhọc lòng làm gì.

    Trịnh Bồng nghe thế liền ở lại phủ chúa không đi đâu nữa. Bồng sai người đem bản tấu sang cung Vạn Thọ dâng vua Lê: « Thần vào phủ thắp nén hương tưởng nhớ tổ tiên. Nhìn thấy hương linh các tiên vương lòng thương cảm xa xót không nỡ dời đi. Nay xin bệ hạ cho ở lại đó ngày đêm hương khói cho linh hồn tổ khảo”. Lê Chiêu Thống xem bản tấu biết Trịnh Bồng nghe đám đại thần muốn lên ngôi chúa. Vua giận lắm. Bọn Hoàng Phùng Cơ, Định Tích Nhưỡng đứng sau vụ này, vua nói với các cận thần:

    – Quận Côn muốn ở lại trong vương phủ thì cứ cho nó ở. Nhưng ta chỉ phong chức quốc công và ban thưởng cho nhiều lộc để hắn thờ cúng các bậc tiên vương họ Trịnh. Các khanh thấy sao?

    Một cựu thần tâu:

    – Tổ nhà chúa thuở ban đầu là Trịnh Kiểm được phong Tiết chế thủy bộ chư doanh bình chương quân quốc trọng sự, tước quốc công. Sau này lên ngôi chúa mới đòi tước vương. Bệ hạ theo lệ cũ đó mà phong.

    – Được. Cốt không làm vương, không làm chúa thì ta chuẩn tấu. Nhưng ta cắt đi mấy chữ Tiết chế thủy bộ. Quân đội vẫn trong tay họ rồi lại dễ sinh lòng phản loạn.

    Việc đang bàn thì nghe tin Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng đem mấy trăm quân vào cung. Vua Lê cho vời Nhưỡng vào. Nghe quan chưởng phủ đọc bản chiếu vua phong cho Quận Côn, vốn muốn lập lại ngôi chúa, Đinh Tích Nhưỡng ngông nghênh hỏi mà ý tứ đầy hăm dọa:

    – Theo các ông thế là hậu hay bạc. Tôi là dân võ biền không phải dân học hành chữ nghĩa nên mạo muội hỏi vậy.

    – Nhà chúa đã hết lộc, hoàng thượng cho thế là hậu ân lắm rồi.

    Đinh Tích Nhưỡng nhìn xoáy vào mắt vị quan văn vừa nói. Rồi ngạo nghễ bỏ đi. Nhưỡng tới phủ chúa gặp Hoàng Phùng Cơ và đám văn thần. Nhưỡng bảo:

    – Nhà vua sợ phong “vương” cho ngài thì lại lên ngôi chúa. Tước bỏ chức “Tiết chế thủy bộ” thì không còn nắm quân đội. Nay đòi cả chắc khó. Thôi thì chấp nhận tước công. Nhưng phải giữ lại chức “Tiết chế thủy bộ”. Có quân đội trong tay thì mấy cái tước kia muốn lập lại có khó gì.

    Hoàng Phùng Cơ hùa theo:

    – Ý của đại nhân thật sáng suốt. Chúng ta cùng ký vào bản tấu, vua tất phải theo.

    Các đại thần viết bản tấu khác, Trịnh Bồng ký vào gửi lên vua Lê. Trong đó ghi rõ: “Tiết chế thủy bộ chư doanh, bình chương quốc quân trọng sự, tước Côn Quốc công”.

    Vua Lê lại nói với tả hữu:

    – Liễu Trung hầu và đám Quận Thạc dùng sức mạnh ép trẫm đây. Thôi thì đành chuẩn tấu như bọn họ đề nghị nhưng phải ghi đời đời giữ tước công.

    Hôm sau vua Lê xuống chiếu phong chức cho Quận Côn Trịnh Bồng. Đinh Tích Nhưỡng cầm tờ chiếu thấy có chữ: “Đời đời nối làm tước công” thì đùng đùng phản ứng:

    – Không được. Tất cả mọi người không ai phải mất chức, mất lộc sao nhà chúa lại mãi mãi phải xuống tước.

    Đinh Tích Nhưỡng liền cho vời các đại thần: Ngô Trọng Khuê, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Điền, Phan Huy Ích, Nguyễn Đình Thiều và vài người nữa đến doanh trại. Nhưỡng bảo:

    – Tôi xem ý vua quyết không chịu lui. Các ông có cùng tôi dựng lại ngôi chúa không?

    – Thì phải chung lòng chúng tôi mới đến đây.

    – Vậy thì tất cả cùng ký vào bản tấu xin vua cứ giữ nguyên lệ cũ. Có vua có chúa, thiên hạ thái bình. Tôi sẽ đem sang dâng lên hoàng thượng.

    Trong đám tả hữu phủ chúa có tên võ tướng Nguyễn Gia Quán hung hăng nhất. Quán chen ngang:

    – Cái vụ Quận Thụy Trịnh Lệ chỉ vì nghe Thì Trung hầu câu nệ xin chiếu chỉ cho nên cuối cùng chẳng thành việc. Theo tôi tất cả chúng ta ở đây đủ mặt văn, võ cứ kéo sang vây ép. Chẳng muốn cũng phải cho.

    Đinh Tích Nhưỡng bảo:

    – Ý Quán tướng quân cũng phải. Làm thế không khó gì. Nhưng chúng ta khác đám Thì Trung hầu. Vả muốn tôn lập chúa thì cứ theo lệ phải có chiếu chỉ của vua, đường đường chính chính mà làm. Sau này không kẻ nào dám nói ra nói vào. Tất cả chúng ta ở đây ký vào bản tấu thì vua Lê cũng phải thuận thôi.

    Mọi người đồng ý. Trong cung Vạn Thọ các đại thần cũng người bàn ra người tính vào. Lê Chiêu Thống không biết nên quyết theo bên nào. Viên cựu thần là Tứ Xuyên hầu bước ra thưa:

    – Từ thời Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm đến giờ đất phủ chúa chưa bao giờ được yên. Lần này mọi sự nhiễu loạn đều do đám Liễu Trung hầu, Đinh Tích Nhưỡng mà ra. Nhưỡng là kẻ vũ phu. Hắn muốn lập chúa để thao túng triều chính. Không thể dựa vào kẻ ngu dốt chỉ biết lấy thịt đè người ấy được. Thần đồ rằng Quận Côn là người nhút nhát, không chủ trương cố xin làm chúa. Hoàng thượng cho thần qua đó khuyên Trịnh Bồng bỏ ý định ấy đi. Không còn người để tôn phù, đám Đinh Tích Nhưỡng muốn cũng không làm nổi.

    Vua Lê bảo:

    – Vậy người đi nhanh giúp trẫm. Khuyên Trịnh Bồng chấp nhận tước công thì hậu ân rất lớn.

    Tứ Xuyên hầu gặp Trịnh Bồng. Nói cái ý của mình và lời nhắn nhủ của vua Lê. Trịnh Bồng bảo:

    – Nhờ ông về bẩm lên hoàng thượng. Việc này do các đại thần văn, võ nghĩ ra. Tôi vốn là người chỉ mong được yên thân để hương khói cho tổ tiên. Họ bảo sao tôi nghe vậy.

    Nói thế là Trịnh Bồng không muốn rút lui. Tứ Xuyên hầu vào cung bẩm lại với vua Lê:

    – Nghe chừng họ bàn nhau cả rồi. Thần là kẻ vô tích sự, thấy vua lo nghĩ mà không giúp được. Xin bệ hạ cho thần lui về quê sống nốt những ngày cuối đời. Nói xong Tứ Xuyên hầu lạy vua rồi bỏ đi.

    Lê Chiêu Thống ngửa mặt thốt lên cay đắng:

    – Bọn nghịch thần hà hiếp ta quá. Các trung thần thì bỏ ta mà đi. Nhưng dẫu không còn ai, bọn chó kia cũng đừng tưởng ta sợ. Ta cứ giữ nguyên cũ xem chúng bay làm gì.

    Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng đem tờ khải vào cung Vạn Thọ dâng lên vua Lê. Đi theo còn cả chục quan văn, võ. Nhưỡng vừa ra mặt ép vừa vỗ về Lê Chiêu Thống:

    – Bệ hạ cho Quận Côn đeo tước vương như trước để khỏi đứt dòng họ Trịnh. Nhưng quyền bính bệ hạ thu lại.

    Vua bảo:

    – Đeo tước vương tức là vẫn nối nghiệp nhà chúa.

    – Về hình thức thì như thế, nhưng bệ hạ cắt bỏ những quyền quan trọng như bổ trật, quản lý ngân khố… đi thì quyền hành vẫn trong tay bệ hạ.

    – Vậy quân đội ai nắm quyền chỉ huy?

    – Trước mắt không thể dành hết về bên cung vua. Thần nghĩ cứ từng bước mà tính. Lực lượng ủng hộ nhà chúa đang tràn ngập kinh thành. Bệ hạ cũng đừng căng quá.

    Lê Chiêu Thống biết đó chỉ là những lời ru mị của Nhưỡng, nhưng cũng không thể cưỡng lại. Vua bực bội đi vào trong điện. Đám tả hữu cung vua và nhóm đại thần ủng hộ Trịnh Bồng ở lại chơ vơ với nhau. Hai bên cự nự, lời qua tiếng lại. Đinh Tích Nhưỡng mắt vằn đỏ, quát lên:

    – Đã thế thì cũng không có cả vua nữa.

    Người phủ chúa hầm hầm ra khỏi cung. Thấy tình thế nguy hiểm, Phan Lê Phiên lật đật chạy vào mời vua ra thiết triều. Lê Chiêu Thống đành phải nghe theo. Vua xuống chiếu ban phong Trịnh Bồng chức: “Nguyên úy phụ quốc chính, tước Án Đô vương”. Cắt bỏ một số quyền bính như việc bổ trật quan lại, việc quản lý ngân khố, việc định lệ thi cử… Đinh Tích Nhưỡng tạm thời chấp thuận. Hôm sau Quận Côn Trịnh Bồng vào cung Vạn Thọ lạy yết nhận sắc phong vương của vua Lê. Trở về phủ, đánh ba hồi chín tiếng trống, tả hữu lạy mừng Trịnh Bồng lên ngôi chúa. Vậy là về hình thức, sau Trịnh Tông nhà Chúa lại nối thêm một đời Trịnh Bồng. Nhưng lịch sử không coi Trịnh Bồng là đời chúa chính thức trong niên biểu họ Trịnh.
     

  • CHƯƠNG 20: CUỘC HỘI NGỘ QUẦN HÙNG THƯỢNG ĐỈNH

    Cuộc gặp gỡ chào hỏi xã giao giữa vua Thái Đức nhà Tây Sơn và vua Lê Chiêu Thống diễn ra ở vương phủ, nơi Nguyễn Huệ đang đóng bản doanh. Ngày gặp, Thái Đức Nguyễn Nhạc sai bày phủ đường trang trọng chờ Lê Chiêu Thống. Xa giá tới cửa phủ, Lê Chiêu Thống xuống đi bộ vào. Thái Đức Nguyễn Nhạc cùng Nguyễn Huệ bước xuống sân đón. Hai vua khom lưng vái nhau. Nguyễn Nhạc bảo:

    – Hai vua hôm nay gặp vấn an nhau, tôi nghĩ cả hai không phải lạy.

    Lời Nguyễn Nhạc bỗ bã, chân tình khiến cuộc trò chuyện trở nên thân mật và gần gũi ngay từ phút đầu. Lê Chiêu Thống rũ bỏ được tâm trạng âu lo, nghi ngại. Sau vài lời hai vua thăm hỏi sức khỏe, tuổi tác viên tụng thần nhà Lê cung kính thưa:

     – Hai trăm năm nay, họ Trịnh lấn át khiến đấng quân vương họ Lê nước tôi có nước mà như phỗng trên ngai. Cương thường rệu rã, mũ giáp lộn ngược. May sao trời còn giữ nhà Lê nên nhờ thánh thượng cử Thượng công Nguyễn Huệ đem quân nhân nghĩa ra phò giúp. Cương thổ nước tôi, sự bình an của dân lành đều do thánh thượng giữ cho. Hôm nay đấng quân vương nước tôi thực lòng muốn trước khi thánh thượng rút quân về nam, xin dâng một vài quận quốc làm quà khao thưởng. Mong thánh thượng đừng từ chối.

    Như đã bàn bạc với Nguyễn Huệ, vua Thái Đức nói:

    – Tôi vì giận họ Trịnh là bề tôi mà hiếp đáp vua Lê làm cho hoàng đồ đảo lộn nên cho em cất quân ra làm cuộc tôn phù. Đất đai cương thổ nhà Lê do đức Thái tổ và các đức tiên vương khó nhọc mấy trăm năm mở mang ra. Nhà Tây Sơn chúng tôi tuy ở xa, nhưng xưa kia cũng ơn nhờ sự mở mang ấy. Giả như đất này của họ Trịnh thì một tấc tôi cũng thu lấy. Còn đất của nhà Lê, dù bệ hạ có thực tâm ban cho, thì một tấc tôi cũng không dám nhận. Tây Sơn chỉ thu lại phần cương thổ của nhà Nguyễn từng nắm giữ trước đây. Sau khi mọi việc ổn định, anh em chúng tôi sẽ về nam. Chỉ mong bệ hạ và quần thần nhà Lê chỉnh trang giường mối, có chính sách an dân, tỏa ơn mưa móc tới từng thôn cùng, ngõ hẻm. Hai nước chúng ta kết thân láng giềng thì thật là phúc lớn.

    Thái độ khẳng khái của vua Thái Đức khiến triều thần nhà Lê giảm đi chín, mười phần ngờ vực. Lê Chiêu Thông không ngờ Nguyễn Nhạc lại từ chối tắp lự như thế, vua hồ hởi:

    – Thánh thượng thật là bậc anh minh quân tử. Ra tay cứu giúp và nghĩ đến công lao của các đức tiên hoàng chúng tôi mà không để nhà Lê bị đứt nối. Công lao ấy thật không biết sánh với gì cho xứng. Tôi đã nghe tiếng thơm và hùng tài của Tây Sơn tam kiệt. Hôm nay mới vinh hạnh được chiêm ngưỡng mặt rồng, thật lấy làm hoan hỷ vui sướng lắm thay. Tôi sẽ nhớ mãi ơn phò tá này và đời đời giữ lễ lân bang không dám đơn sai.

    Cuộc đàm đạo thật cởi mở. Nguyễn Huệ tuyệt nhiên không nói câu nào. Sau một tuần trà, Nguyễn Nhạc hỏi một vị quan triều:

    – Tôi nghe nói ông nghè, ông cống đất Bắc hà là những bậc rất uyên thâm, cao quý. Các danh sĩ, sĩ phu Bắc hà giỏi giang nhất đều ở kinh thành Đông Kinh phục vụ xã tắc. Trong các vị đây ai là ông nghè?

    Phan Lê Phiên cung kính thưa:

    – Dạ, bẩm thánh thượng chúng tôi ở đây đều đã đỗ đạt cả.

    Vua Thái Đức vui vẻ nói:

    – Thật là vinh hạnh cho anh em chúng tôi. Nghiệp Tây Sơn đang thành, chúng tôi mới chỉ kịp mở mang cõi bờ mà chưa vun trồng được tri thức. Vậy thay vì nhận đất, tôi đang muốn xin vua Lê cho vài ông nghè vào dạy người nước tôi, các ông có chịu không?

    – Nếu đấng quân vương nước tôi sai đi thì chúng tôi không dám trái mệnh.

    Lê Chiêu Thống chưa biết vua Thái Đức nói vui hay có ý đó thật thì Nguyễn Nhạc lại làm cho quần thần nhà Lê bất ngờ:

    – Tôi hỏi thật lòng, khi thấy tôi đột ngột ra đây, giới sĩ phu Bắc hà và các quần thần trong triều đình nhà Lê có ngờ vực gì không?

    Vua Lê nhìn các đại thần chưa biết trả lời sao thì viên tụng thần cung kính thưa:

    – Từ mấy tháng trước thánh thượng đã sai Thượng công ra phế bỏ họ Trịnh, phò tá nhà Lê. Việc quang minh chính đại ấy rõ như ban ngày, ai dám nghi ngờ.

    Người Tây Sơn bảo Nguyễn Nhạc thật thà, không mưu chước thâm sâu như Nguyễn Huệ. Nghe triều thần nhà Lê nói thế, vua Thái Đức mở lòng hồ hởi nói tràng giang. Lời lẽ có vẻ hơi suồng sã, thô kệch trong cảnh huống xã giao giữa hai vua và các bậc danh sĩ hàng đầu đất Bắc:

    – Không ngờ là đúng. Kẻ nào ngờ là ngu. Chúa Trịnh thí bao nhiêu xương máu binh lính để tranh đoạt với nhà Nguyễn dẫn tới tai họa ngày nay. Gương ấy tôi sao không soi vào. Nếu tôi nhân dịp này mà chiếm lấy nước của nhà Lê chắc hẳn sẽ không khó gì. Nhưng làm như thế liệu có phải là cấy cái mầm thù hận không. Có giữ mãi cho mình được không. Cho dù đời tôi giữ được nhưng đẩy đời con cháu vào vòng binh đao. Vậy có đáng không. Các ông bảo không nghi kị là phép lịch sự mà nói cho đẹp lòng tôi thôi. Ít ngày nữa anh em chúng tôi sẽ về nước. Hôm nay tôi tỏ rõ cái tâm sự chân thành ấy với vua Lê và các ông. Tôi chỉ mong triều đình nhà Lê từ nay yên ổn. Quần thần hết lòng phò ta để dân tình được an yên. Ai còn ngờ tôi đó là kẻ ngu muội, thiển cận đó.

    Các quan đều dập đầu lạy. Đại thần Trần Công Sáng nói, hàm ý thăm dò:

    – Sách có câu “Thánh nhân bất cẩn viễn lược”. Thánh thượng nhìn xa trông rộng hơn lũ chúng thần tới muôn vạn tầng. Ở nước tôi, từ bao đời nay mọi việc quốc gia đại sự đều do nhà chúa lo lắng, thu xếp. Đấng Quốc quân chúng tôi còn trẻ, chưa thể quán xuyến được ngay mà chúng tôi lại là một lũ bất tài. Thánh thượng đã giữ lại nước cho chúng tôi, xin ngài hãy ở lại thong thả hãy về để vua nước tôi có chỗ dựa. Bao giờ rường mối vững chắc, nền nếp hoàng đồ sắp đặt trật tự, Thánh thượng hãy rút đi (49).

    Vua Thái Đức bảo:

    – Cơ đồ nhà Lê bây giờ không còn gì đe dọa nữa. Việc trong nước chúng tôi cũng bộn bề. Nguyễn Ánh là kẻ thù chung của cả hai nước lúc nào cũng lăm le tranh đoạt. Hắn có thể rước bất cứ loại giặc ngoại xâm nào vào để phục hồi vương triều Nguyễn. Vì thế tôi nghĩ binh lính Tây Sơn không cần ở lại Đông Kinh. Hai nhà đã hữu hảo kết thân, khi cần giúp đỡ chúng tôi quyết không nề hà.

    Lời Nguyễn Nhạc khiến vua tôi nhà Lê như trút được gánh nặng. Lòng nhẹ nhõm hẳn. Cuộc gặp giữa hai vua toàn nói với nhau những điều thuận tai, đẹp ý. Quần thần nhà Lê người thì cho vua Tây Sơn nói thật, người thì cho ông ta xã giao. Nguyễn Hữu Chỉnh biết vua Thái Đức nói thật. Nhưng có thể Nguyễn Huệ đang ủ mưu khác. Tây Sơn sẽ rút sớm thôi. Song tình thế triều chính nhà Lê lúc này khá khôi hài. Lê Chiêu Thống tuổi trẻ, thiếu kinh nghiệm trị nước sẽ lúng túng trước những quyết định lớn. Các đại thần trung thành với nhà Lê chưa quen giúp vua xây dựng chính sách trị nước sau mấy trăm năm rũ áo làm bù nhìn. Đám quan lại hưởng lộc nhà Chúa, trung thành với họ Trịnh vẫn ngầm chờ Tây Sơn rút đi sẽ khôi phục cách cai trị cũ. Đặt lại ngôi chúa. Lời tâu của Trần Công Sáng vừa có ý thăm dò ý tứ Nguyễn Nhạc, vừa phản ánh tâm trạng thực của quần thần nhà Lê.

    Sau buổi gặp anh em Tây Sơn, vua Lê nghĩ nhiều tới Nguyễn Hữu Chỉnh. Lê Chiêu Thống cho mời riêng Chỉnh vào điện Vạn Thọ ban thưởng rất hậu. Ngài có ý muốn Chỉnh quay về với nhà Lê. Trong con mắt đám quan lại Bắc hà, Chỉnh chẳng khác gì thần tử tin cẩn của vua Lê. Nguyễn Hữu Chỉnh ra vào cung vua không khác gì một trọng thần đương triều. Nhiều tin tức của quân Tây Sơn đóng ở Đông Kinh, Nguyễn Hữu Chỉnh ngầm bẩm báo với Lê Chiêu Thống. Tây Sơn cũng nhận ra hành động hai mặt của Chỉnh. Doanh trại của Tả tướng quân Vũ Văn Nhậm và Hữu tướng quân Nguyễn Hữu Chỉnh cạnh nhau. Quan lại nhà Lê và danh sĩ đất Bắc chỉ biết đến Chỉnh. Cần nhờ cậy việc gì họ đều thậm thụt đến doanh Chỉnh. Thực khách bên doanh Nguyễn Hữu Chỉnh lúc nào cũng nườm nượp. Còn nơi Vũ Văn Nhậm đóng quân thì vắng hoe hoe vắng ngắt. Đó cũng là một phần lý do khiến Nhậm càng ghét Chỉnh. Vũ Văn Nhậm cho người kín đáo theo dõi hành tung của Nguyễn Hữu Chinh rồi bẩm báo với Nguyễn Huệ:

    – Chỉnh là kẻ trốn tội chạy theo Tây Sơn chẳng qua muốn mượn Tây Sơn để trả thù cũ. Quân ta khó nhọc ra đây giữ an ngai vàng nhà Lê nhưng người Bắc hà bảo đó là công lao của Chỉnh cả. Thậm chí tôi còn nghe người ta ca ngợi Chỉnh như con rồng từ biển đông về, còn quân Tây Sơn chẳng qua chỉ là hổ báo tháp tùng Chỉnh mà thôi.

    Huệ hỏi:

    – Họ ca ngợi thế nào?

    – Ca rằng: “Hổ tự Tây Sơn xuất. Long từ Đông Hải lai”. (Hổ từ non tây ra, rồng ở bể đông về). Ý rất thâm hiểm. Hổ là nhằm chỉ Bắc Bình vương, rời rừng núi Tây Sơn là thất thế. Còn rồng tức Nguyễn Hữu Chỉnh từ quê hắn làng Đông Hải ra vẫy vùng trên bể quen.

    – Vậy là ta đổ công sức, xương máu vẽ mày vẽ mặt cho Chỉnh. Giờ hắn vênh vang tự đắc như chính mình mới là người diệt Trịnh, phò Lê.

    – Đúng vậy, hắn đang hưởng lợi từ cả hai phía. Phải rất đề phòng con người này không cẩn thận thành nuôi ong tay áo.

    Nguyễn Huệ nghe Vũ Văn Nhậm nói thế tuy không để lộ ý mình, nhưng càng tăng sự ngờ vực Chỉnh.

    Vua Tây Sơn rời kinh thành Quy Nhơn cũng đã cả tháng trời. Lòng Nguyễn Nhạc như lửa đốt. Việc Bắc hà đã rõ, không thể đóng binh dài lâu làm chỗ dựa cho Lê Chiêu Thống mãi được, vua Thái Đức nhằm ngày mười bảy tháng ấy rút về nam. Nguyễn Nhạc mật lệnh lặng lẽ rời đi vào canh tư. Mọi việc chuẩn bị phải làm sao để không gây sự chú ý nào cho triều đình và người dân Đông Kinh. Theo gợi ý của Nguyễn Huệ, vua Thái Đức Nguyễn Nhạc đòi Nguyễn Hữu Chỉnh vào hầu từ chiều tối. Nguyễn Nhạc hỏi cặn kẽ về tâm tư của các đại thần sau cuộc hội kiến hai vua vừa rồi. Lực lượng ủng hộ chúa Trịnh còn nhiều không? Nếu nhà Tây Sơn rút đi liệu dòng họ Trịnh có trỗi dậy? Chỉnh trả lời, phân tích kỹ mọi tình huống với vua Thái Đức. Không hề nghi ngờ gì. Mọi động thái trước giờ rút về nam của quân Tây Sơn, Nguyễn Hữu Chỉnh mù tịt. Quá nửa đêm, Nguyễn Nhạc mới thả cho Chỉnh về. Mấy tiếng hầu vua Thái Đức, Nguyễn Hữu Chỉnh mệt nhoài. Về là lăn ra ngủ.

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ và công chúa Lê Ngọc Hân cũng một đêm thức trắng. Ngày tới Lê Ngọc Hân sẽ rời kinh thành theo chồng vào nam. Nỗi bâng khuâng tràn ngập. Bao kỷ niệm ùa về. Nỗi nhớ quê, nhớ mẹ và biết bao kỷ niệm suốt thời ấu thơ nơi cung cấm… Giờ đây công chúa lá ngọc cành vàng đã mang trên vai mình gánh nặng việc nước cùng chồng. Là vợ Bắc Bình vương Nguyễn Huệ, một người có cao vọng ngút trời, tuy danh vị còn thấp nhưng nàng đã linh cảm sứ mệnh gánh vác giang san đã đặt lên vai chồng mình. Lê Ngọc Hân với Nguyễn Huệ không chỉ là cặp phu thê vương giả mà còn là đôi bạn tri kỷ. Thiên mệnh mà chồng nàng phải mang cũng đè nặng đôi vai nhỏ bé của nàng. Ngọc Hân rất đồng điệu với suy nghĩ của Nguyễn Huệ. Việc đưa Lê Duy Kỳ lên ngôi báu, Nguyễn Huệ nói phải chiều lòng các trọng thần nhà Lê. Giống như Ngọc Hân, Huệ cũng nhận ra tư chất kém cỏi, nhu nhược của Kỳ. Song tình thế lúc ấy không thể làm khác với cố mệnh vua Cảnh Hưng. Trước phút phải xa kinh thành yêu dấu này, Lê Ngọc Hân không thể rũ bỏ nỗi lo viễn cảnh rối ren tranh đoạt khó mà tránh khỏi sau khi quân Tây Sơn rút đi. Sự thao thức của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cũng không khác nàng. Những ngày ở Đông Kinh, trung tâm triều chính nhà Lê, chứng kiến sự rối ren, mục nát của một triều đại đã hết lộc, Nguyễn Huệ cảm nhận đây không phải lần duy nhất ông đặt chân lên đất Bắc hà.

    Sáng bạch, tin quân Tây Sơn đã rút hết khỏi kinh thành mới đến tai Chỉnh. Chỉnh tá hỏa. Biết ở lại Đông Kinh lúc này chưa thuận. Vua Lê tin Chỉnh, muốn Chỉnh ở lại, nhưng còn nhiều người không tin Chỉnh. Bao nhiêu kẻ ăn lộc nhà chúa đang chờ phút này để băm vằm Chỉnh ra không khác gì bọn kiêu binh trước đây. Nguyễn Hữu Chỉnh vội hối thúc người nhà thu xếp hành lý. Sai quân ra ngay bến Cơ Xá tìm thuyền. Bồ đoàn thê tử hấp hả giương buồm chạy theo Nguyễn Nhạc. Tình cảnh Nguyễn Hữu Chỉnh vô cùng nhếch nhác. Thuyền Chỉnh vào đến Nghệ An thì gặp Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Vua Thái Đức đã vào Quy Nhơn trước. Nguyễn Huệ an ủi Chỉnh:

    – Vì Nguyễn Ánh đưa quân ra quấy phá nên ta phải rút về gấp. Nhưng mạn bắc trước sau gì cũng phải tính tới. Hiện nay bọn Quận Thạc, Quân Liễu chưa trị được. Xem ra trong các hàng tướng súy chỉ ông là đủ sức không chế chúng. Vì thế ta để ông lại làm trấn thủ Nghệ An canh chừng mạn Bắc. Việc này quan trọng lắm, nặng nề lắm ông phải hết lòng.

    Nguyễn Huệ sai người đem mấy chục lạng vàng, cử vài trăm tên lính ở lại với Chỉnh. Nguyễn Hữu Chỉnh biết anh em Nguyễn Huệ không muốn dùng mình nữa. Chỉnh nhận vàng còn lính trả lại cho Nguyễn Huệ:

    – Tôi vâng mệnh Bắc Bình vương ở lại đây. Sẽ tự mộ lính để dùng. Nếu chẳng may có biến, sức không đủ tôi sẽ xin cứu viện.

    Nguyễn Huệ chấp thuận. Xứ Nghệ lúc ấy là mảnh đất bị cả triều đình nhà Lê và nhà Tây Sơn cai quản. Mấy quận tiếp giáp với Thanh Hoa vẫn do nhà Lê giữ và chịu ảnh hưởng của nhà Lê. Bên cạnh Chỉnh còn đại tư mã Ngô Văn Sở, Nội hầu Phan Văn Lân cầm một đạo quân đóng ở đó. Các trấn khác cũng có tay trong của Tây Sơn. Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân phải thường xuyên báo cáo Bắc Bình vương tình hình Bắc hà. Nguyễn Hữu Chỉnh tiếng là giữ chức trấn thủ Nghệ An, nhưng quyền hành nằm trong tay Sở và Lân cả.

    Ở xứ Nghệ cũng nhiều người căm ghét mình. Họ chưa dám hành động vì không biết thực hư quân Tây Sơn mạnh yếu ra sao. Nguyễn Huệ đi rồi, Chỉnh đem vợ con về quê ở làng Đông Hải trú tạm. Nơi ấy cách khá xa hai tướng Lân, Sở. Việc để Chỉnh ở lại Nghệ An là do Bắc Bình vương muốn bỏ Chỉnh. Chỉnh chẳng còn thế lực gì. Hắn đi đâu, làm gì các tướng Tây Sơn cũng chẳng mấy quan tâm. Chỉnh tìm người thân trong họ để nắm tình hình. Tin tưởng nhất lúc ấy là người anh rể Nguyễn Kim Khuê, thường gọi Nguyễn Khuê. Khuê từng đỗ đạt, làm chân tri huyện về an trí mấy năm nay. Chỉnh bảo Nguyễn Khuê:

    – Nghe nói người xứ Nghệ căm thù tôi lắm. Họ muốn giết tôi. Bây giờ có lẽ phải mộ lấy vài trăm tên lính để phòng thân. Anh giúp tôi chuyện này nhé.

    Nguyễn Khuê nói:

    – Tôi cũng nghe một số người bảo ông rước giặc Tây Sơn ra phá nát triều đình, chiếm đất Nghệ An. Nhưng uy danh ông lớn khiến họ còn khiếp sợ. Nói miệng thế thôi chứ xem ra chẳng ai ở đây có đủ trí lự để cầm đầu nổi dậy chống ông đâu.

    – Vậy thì tốt. Anh ở lại giúp tôi. Ta nên từ đâu bây giờ?

    – Trước hết ông cứ lấy danh nghĩa tướng Tây Sơn ban hịch mộ quân. Bắt đầu từ Đông Hải sang các xã xung quanh. Ai đến đầu quân thì cho hai quan tiền. Tôi sẽ giúp ông kiếm thêm tiền bạc.

    Chỉnh nghe thế vái anh rể:

    – Thật trời đem anh tới cho tôi. Sau này thành đại nghiệp anh em ta cùng hưởng phú quý.

    Nguyễn Hữu Chỉnh ban hịch mộ quân. Các làng, xã quanh Đông Hải nghe tiếng đều sợ uy danh Chỉnh mà hưởng ứng rất đông. Duy có hai làng không chịu theo. Các làng ấy do hai người lính già trong cấm quân ngày trước cai quản. Họ bảo ai ra theo Chỉnh là nối giáo cho giặc chống lại triều đình. Nghe Nguyễn Khuê nói lại, Nguyễn Hữu Chỉnh tức điên. Ngay trong đêm Chỉnh đem mấy chục tên lính bất ngờ sang đốt phá làng ấy, bắt hai người lính già chém đầu. Trai tráng cả huyện Chân Phúc thấy thế rầm rập về đầu quân dưới trướng Chỉnh. Mộ được mấy ngàn quân, thanh thế Nguyễn Hữu Chỉnh lên cao. Các hào mục địa phương sợ để lâu Nguyễn Hữu Chỉnh sẽ trở nên khó trị. Họ liên kết lại đề phòng và dâng biểu về triều kể tội phản loạn của Nguyễn Hữu Chỉnh.
     

  • CHƯƠNG 19: VUA THÁI ĐỨC BẤT NGỜ RA BẮC

     Tin tức Nguyễn Huệ những ngày ở Đông Kinh bay về Quy Nhơn ngày một nhiều. Dân kinh thành Quy Nhơn truyền tai nhau rằng Bắc Bình vương Nguyễn Huệ sẽ ở lại Bắc hà, phế truất vua Lê, lên ngôi báu. Lại có tin Nguyễn Huệ thu giữ được rất nhiều của cải trong phủ chúa Trịnh, đang có ý tranh giành lãnh thổ với vua Thái Đức. Nguyễn Nhạc tuy không tin những đồn thổi ác ý ấy nhưng cũng tỏ ra lo lắng. Nhạc lo lắng là phải. Thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ chiếm được lòng kính trọng cảm phục của tướng sĩ. Có lúc Huệ sẽ lấn át cả uy quyền của vua anh. Nếu Nguyễn Huệ thu phục được lòng người Bắc hà thì đó là mối nguy lớn. Nguyễn Nhạc cho gọi viên chưởng phủ bảo soạn thư gọi gấp Nguyễn Huệ về. Chưởng phủ thưa:

    – Tính khí Bắc Bình vương xưa nay định liệu việc gì đều có suy đoán cẩn thận. Bệ hạ cho người đem thư ra, chắc gì ông ấy đã nghe mà về.

    – Vậy phải làm sao? Huệ giờ như hổ thoát cũi. Không nhốt lại ta e móng vuốt ngày càng dài ra thì khó trị.

    – Đúng là tình cảnh lúc này rất đáng lưu tâm. Thần nghe nói, trước khi mất, vua Lê Hiển Tông còn muốn Bắc Bình vương lưu quân ở Thăng Long đề phòng nhà chúa trỗi dậy

    – Nhưng Lê Chiêu Thống thì hẳn không muốn thế.

    – Lê Chiêu Thống là kẻ bạc nhược. Công chúa Lê Ngọc Hân vợ mới của Bắc Bình vương cũng khuyên không đưa Thống lên ngôi báu. Giờ nếu Bắc Bình vương muốn thì chỉ một cái phẩy tay, Bắc hà cũng thuộc về ông ta.

    – Đúng là việc này ngoài dự liệu và tầm với của ta. Bây giờ nên thế nào?

    – Bẩm hoàng thượng, hạ thần nghĩ có lẽ đích thân hoàng thượng phải ra Đông Kinh một chuyến. Chỉ hoàng thượng mới đem Bắc Bình vương về được.

    – Vậy ta phải xuất binh ra ư?

    – Không ạ, có đi đánh nhau đâu mà điều binh. Nhưng việc này phải rất nhanh và kín đáo. Hoàng thượng chỉ cần đem theo vài trăm tên lính. Gấp rút đi đêm ngày. Thần tin chắc sự việc cũng chưa có gì đáng lo quá.

    Nguyễn Nhạc nghe theo kế đó. Vua Thái Đức lệnh cho phò mã Trương Văn Đa chọn năm trăm quân cấm vệ. Không cờ xí, phiến lọng. Đi như một cuộc tuần tra gấp gáp. Vội đến nỗi quân tướng bơ phờ. Ra tới Nghệ An thì gặp lính đồn trú Tây Sơn. Một hồi nháo nhác. Phò mã Vũ Văn Nhậm tưởng Nguyễn Phúc Ánh đã lấy mất Quy Nhơn khiến vua Thái Đức phải sấp ngửa chạy ra Bắc hà. Rước vua cha vào nghỉ ngơi. Vua Thái Đức hỏi kỹ Vũ Văn Nhậm về tình hình của Bắc Bình vương ở Đông Kinh. Nhậm kể rành rọt, Nguyễn Nhạc thấy hơi yên lòng. Vua bảo Vũ Văn Nhậm cử ngựa trạm đi gấp ra Đông Kinh báo cho Nguyễn Huệ biết. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ thân dẫn các tướng đón vua anh cách kinh thành mấy dặm. Nguyễn Huệ cung kính:

    – Đệ xin tạ tội với vương huynh vì cái tự chuyên của mình.

    Nguyễn Nhạc thấy Huệ vẫn tỏ ra trung thành, không có ý nổi loạn nên vỗ về:

    – Tướng cầm quân ở bên ngoài có khi không theo mệnh vua. Làm được những việc lợi ích cho nước nhà thì tự chuyên cũng không sao. Đệ vất vả vượt núi cao sông sâu mở mang được bờ cõi trong nháy mắt thế quả là hành động anh hùng, ta không bằng đệ rồi.

    – Bẩm vương huynh, nhà Lê – Trịnh lúc ấy quá nát. Đệ phải quyết định nhanh nếu không triều đình phương bắc sẽ nhòm vào. Vì thế quân đi rồi mới bẩm báo vương huynh. Mọi chuyện giờ đã ổn, xin rước vương huynh về phủ nghỉ ngơi.

    – Ta có nghe nói. Việc quân cần tốc phải tốc. Nhưng làm một cuộc đảo lộn hết cương thường nền nếp lâu nay của nước người ta như thế, hẳn cũng không ít kẻ thù ghét. Vì thế ta phải vội ra đây để xem tình hình ra sao. Đệ cũng không nên ở lâu nước người dễ sinh lòng hiềm kỵ.

    Đón vua anh Thái Đức, Nguyễn Huệ bảo công chúa Lê Ngọc Hân ra chào. Nguyễn Nhạc khen:

    – Quả là mối lương duyên tươi tốt. Ai làm mối cho đệ lấy được người vợ xinh đẹp nhường này. Em vua Tây Sơn làm rể vua nước Nam thật còn gì xứng hơn.

    Huệ chỉ Nguyễn Hữu Chỉnh nói vui:

    – Việc này đều do ông Chỉnh thu xếp cả đấy ạ.

    Vua Thái Đức cũng tếu táo theo:

    – Hữu tướng quân thật là ông mối mát tay. Tiên vương còn công chúa nào được

    như em dâu mới của ta. Ta cũng muốn xem gái Bắc hà ngọt ngào thế nào.

    Nguyễn Hữu Chỉnh thưa:

    – Dạ, chỉ sợ hoàng thượng chê thôi. Vua Lê còn đến năm nàng công chúa chưa chồng đấy ạ.

    – Vậy là Hữu tướng quân hứa rồi nhá.

    Mọi người cười vang. Không khí nghi kỵ giữa Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ tan biến. Công chúa Lê Ngọc Hân lạy tạ lui ra. Nguyễn Huệ và các tướng mời Nguyễn Nhạc vào nhà hiệp nghị. Chưởng phủ đem sổ sách quân lương, chiến lợi phẩm trình báo lên vua Thái Đức. Từ chuyện diệt Trịnh, tôn lập Lê Duy Kỳ lên nối ngôi, làm lễ an táng vua Cảnh Hưng rồi chuyện Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lấy vợ… được tâu trình trước sau một lượt. Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc ngả người trên ghế nghe qua. Vua đôi phần an lòng. Dầu biết Huệ bẩm báo cho đúng chức phận chứ chưa hẳn đã đúng. Nhất là số lượng vàng bạc của cải thu được trong kho đụn phủ chúa Trịnh. Nhạc cho tả hữu lui ra. Hai anh em Nhạc, Huệ ngồi riêng với nhau. Nguyễn Huệ không dùng nghi thức vua tôi. Nhạc hỏi:

    – Việc tôn lập đã xong, đệ định lúc nào về nam?

    – Vai trò nhà Trịnh đã kết thúc. Nhưng vận nhà Lê xem ra cũng chẳng còn được lâu. Vì thế đệ đang tính toán lại việc bố trí quân đội. Giao người cai quản các vùng đất để ảnh hưởng của nhà Tây Sơn ta thấm dần tới mọi vùng thôn ổ Bắc hà.

    – Nhưng quân đội Tây Sơn tới đây phải rút đi, không thể ở lại lãnh thổ nhà Lê.

    – Đúng vậy, thưa vương huynh. Tuy quân ta rút đi, nhưng hai đại tướng Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân sẽ cầm một đạo quân trấn giữ xứ Nghệ An. Từ đó ra Đông Kinh cũng chỉ mất vài ngày. Đề phòng âm mưu nổi dậy cướp ngôi nhà Lê và chống lại Tây Sơn.

    – Như thế là chiếm đất nhà Lê. Liệu ăn nói cách sao với đám quan lại Bắc hà?

    – Thưa vương huynh, xứ Nghệ vốn là đất tranh chấp. Lúc chúa Nguyễn chiếm, nay nhà Lê quản. Vào thời chúa Nguyễn Hoàng giữ nó, tổ quán nhà ta ở đấy. Rồi các bậc tổ phụ chúng ta cũng từ đó mà theo chúa Nguyễn đi lập nghiệp. Nghệ An vừa là đất đắc thủ về quân sự vừa là quê hương bản quán của ta, đệ sẽ giữ nó lại.

    – Ý đệ nghe cũng có lý, nhưng thế nào ta cũng phải có cuộc tiếp kiến vua Lê. Họ nhắc tới việc rút quân, trả đất thì nên nói sao?

    – Tất nhiên quân thì mình sẽ rút. Còn nếu nhắc đến đất đai, vương huynh cứ nói đất nào do vua Lê khai phá sẽ trả lại hết cho nhà Lê. Đất nào thuộc nhà Nguyễn thì Tây Sơn thu lại. Mọi chuyện sau đó cứ đổ cả cho đệ.

    – Đệ có biết gì về suy nghĩ, tâm trạng của giới sĩ phu Bắc hà khi Tây Sơn ra Đông Kinh. Ta nghe nói hầu hết những danh sĩ đỗ đạt cao có uy tín lớn đều lánh mặt, không hợp tác với Tây Sơn.

    – Đúng là có việc đó. Nhưng đệ nghĩ cũng dễ hiểu thôi. Họ là khối óc, là phần tinh túy của nền triều chính Bắc hà bao đời nay. Không thể một sớm một chiều mà trở cờ, theo ta ngay được. Chỉ những kẻ cơ hội, tham sống sợ chết, đón gió, ninh nọt mới làm thế. Loại giá áo túi cơm ấy mình không cần. Người thực tài, đức độ còn nghe ngóng. Họ biết chúng ta sẽ rút đi, ai dại gì ló mặt ra để chuốc họa vào thân.

    – Ta ra đây muốn tận mắt thấy hiện tình Bắc hà. Giờ đã rõ ra rồi. Việc ta vắng mặt ở triều đình rất ít người biết. Có lẽ chỉ mươi hôm chúng ta phải trở về. Đệ bảo Nguyễn Hữu Chỉnh thăm dò ý tứ vua Lê. Sau cuộc hội kiến ta sẽ bí mật rút quân. Không cần làm kinh động dân chúng.

    – Vâng mệnh vương huynh.

    – À mà hành tung của Nguyễn Hữu Chỉnh từ hôm ra đây thế nào?

    – Trước ngày ra Thăng Long có lần hắn bỗ bã với đệ: “Người tài ở Bắc hà chỉ có Chỉnh này mà thôi”. Hắn kiêu ngạo đến đáng ghét. Nhưng nghe ra mọi việc của nhà Lê lúc này ngoài tay Chỉnh không xong.

    – Ta cảm thấy tướng soái Tây Sơn nhiều người không ưa Chỉnh.

    – Đệ dùng hắn nhưng cũng không ưa nổi hắn. Chỉnh giỏi việc, tài cao song bụng chứa đầy âm mưu phản nghịch, lại là kẻ tàn nhẫn. Kỳ này huynh không nên cho hắn theo vào Quy Nhơn.

    – Nếu Chỉnh thực bụng muốn theo ta.

    – Thì cứ cho hắn trông coi một trấn nào đấy, xa kinh thành là được.

    Trong lúc anh em vua Tây Sơn bàn chuyện rút quân thì quần thần nhà Lê hoang mang không biết ý đồ của Nhạc, Huệ ra sao. Người nói Tây Sơn sẽ cướp ngôi nhà Lê. Người nói Nguyễn Huệ sẽ để một đạo quân lại, cử người làm giám quốc. Vua Lê vẫn còn nhưng trở thành một thứ bù nhìn mới mà thôi… Lê Chiêu Thống rất bối rối, lo lắng. Sau hai ngày vua Tây Sơn ra, chưa thấy động tĩnh gì, Lê Chiêu Thống triệu quần thần vào nghị bàn. Viên nội thần tâu:

    – Anh em nhà Tây Sơn vẫn ở trong vương phủ. Mọi chuyện tỏ ra không có gì bất thường.

    – Quân đội Tây Sơn thì sao?

    – Dạ các quân doanh đóng đâu vẫn đấy ạ.

    Triều thần nhà Lê chưa biết nên cư xử ra sao. Lúc này đúng là cả hai bên ở trong một kỳ tình thế khá kỳ quặc. Những câu hỏi đầy ứ trong đầu óc họ: “Nguyễn Huệ có thực lòng phò trợ nhà Lê hay không? Vua Tây Sơn ra Đông Kinh làm gì? Họ sẽ rút về nam hay ở lại?”… Dù sao thì một cuộc diện kiến giữa vua Lê với vua Tây Sơn là không thể tránh khỏi. Lê Chiêu Thống rất cần biết ý định thực của Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ. Trong triều đình nhà Lê hiện không ai có mối quen biết với nhà Tây Sơn, cũng không có ai lý lẽ, khôn ngoan biến báo để sang đó nắm tình hình. Chợt Lê Chiêu Thống nhớ tới vị văn thần hàng đầu đất Bắc:

    – Các khanh vời cho ta Lại bộ Thị lang Ngô Thì Nhậm.

    – Tâu bệ hạ, từ khi nghe tin Nguyễn Huệ đem quân ra Đông Kinh Ngô Thì Nhậm đã treo mũ từ quan. Ông ta gọi Nguyễn Huệ là giặc cướp quyết không hợp tác với nhà Tây Sơn ạ.

    – Vậy các văn thần khác?

    – Tâu bệ hạ, cũng như Ngô Thì Nhậm, các văn thần Phan Huy Ích, Nguyễn Huy Lượng, Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn… đều đã rời kinh thành cả. Họ về quê hoặc lánh đi đâu đó.

    Lê Chiêu Thống thở dài đánh sượt. Lúc lâu sau vua bảo:

    – Các khanh đẩy ta vào thế khó quá. Giờ biết trông cậy vào ai làm sứ giả đây?

    Thượng thư bộ Lại thưa:

    – Tâu bệ hạ, người có thể giúp ta làm cầu nối với chủ tướng Tây Sơn lúc này có lẽ vẫn là Nguyễn Hữu Chỉnh thôi ạ.

    – Nhưng Nguyễn Hữu Chỉnh là người của Tây Sơn, hắn có thực bụng giúp ta không?

    – Chỉnh theo hàng Nguyễn Nhạc là việc cực chẳng đã. Lúc ấy bọn kiêu binh truy lùng thuộc hạ cũ của Quận Huy. Chúng tìm bắt Chỉnh nên ông ta phải đem gia quyến trốn đi. Hoàng thượng vỗ về, tỏ cho hắn biết Chỉnh không phải kẻ bất trung. Thần nghĩ Chỉnh sẽ lập công chuộc lỗi.

    – Phải đấy. Nguyễn Hữu Chỉnh từ hôm ra cũng giúp tiên đế nhiều việc. Giờ chỉ có ông ta mới nắm rõ ý đồ của anh em Nguyễn Nhạc.

    Vua Lê Chiêu Thông hỏi:

    – Vậy ai sẽ đi mời Nguyễn Hữu Chỉnh đến cho ta.

    Hồ Sỹ Thương bước ra tâu:

    – Hạ thần cùng quê với Chỉnh, xin vâng mệnh tới gặp hắn xem sao.

    – Được. Khanh đi ngay giúp trẫm. Quân Tây Sơn như đám hổ đói. Không nên để chúng ở lâu trong nhà.

    Hồ Sỹ Thương gặp Nguyễn Hữu Chỉnh. Đúng là cái chất xứ Nghệ. Họ thân thiết vồ vập nhau ngay. Nghe Thương truyền đạt ý vua Lê, Nguyễn Hữu Chỉnh vội vã vào cung Vạn Thọ. Lê Chiêu Thống vỗ về Chỉnh:

    – Từ ngày quân Tây ra giúp chấn chỉnh rường mối, ông là người lo hết mọi việc trọng. Ta thực sự cám ơn mà chưa có gì báo đáp.

    – Thưa bệ hạ, Chỉnh này tuy thân ở bên Tây nhưng lòng dạ vẫn ở nước Nam ta. Việc đưa Nguyễn Huệ ra chỉ có ý tôn phù nhất thống. Tới đây quân Tây Sơn rút đi tôi cũng không muốn theo anh em Nguyễn Nhạc nữa.

    – Quả là một tin tốt lành. Ông có lòng thế thì quả nhân sao lại nỡ xử bạc được. Nhưng lúc này triều đình như đang đứng trước ngã ba đường. Người có thể giúp quả nhân biết rõ lòng dạ anh em Nguyễn Nhạc chỉ là ông thôi. Vậy ta vời ông vào đây để nghe ông mách nước giúp cho.

    – Thưa, bệ hạ muốn tôi làm gì?

    – Quả nhân và quần thần mấy hôm nay luẩn quẩn mấy câu hỏi: “Anh em Nguyễn Nhạc có âm mưu tiếm ngôi nhà Lê không? Nếu họ có ý đó thực thì quả nhân nên làm thế nào? Còn nếu như lời đồn Thái Đức ra đây để đem Nguyễn Huệ về nam chứ không có bụng chiếm nước ta thì là phúc lớn, ta phải có cử chỉ cám ơn họ thế nào?”.

    Nguyễn Hữu Chỉnh suy nghĩ hồi lâu. Chỉnh biết vua Lê đang rất bối rối và lo sợ. Trong thâm tâm Nguyễn Hữu Chỉnh vẫn nghiêng về khả năng anh em Nguyễn Nhạc sẽ sớm rút đi. Nhưng nhận ra đây là cơ hội để lấy lòng vua Lê. Chỉnh cố tình làm cho vua Lê sợ. Đặt ra những tình huống xấu nhất. Lê Chiêu Thống phải cậy nhờ vào Chỉnh ra tay dàn xếp. Vua Lê phải mang nợ Chỉnh. Và trong mắt quần thần nhà Lê Chỉnh lập công lớn. Nguyễn Hữu Chỉnh nghiêm trang thưa:

    – Tôi thực sự cảm kích vì sự tin tưởng của bệ hạ. Vì thế những lời tôi sắp nói đây là từ gan ruột. Mong bệ hạ và triều thần nhìn vào thực tế để hầu tránh được bất ngờ.

    Một cựu thần nhà Lê nói:

    – Chúng tôi đang lắng nghe ông đây.

    – Vua Thái Đức đột ngột ra Thăng Long không chỉ triều thần nhà Lê, dư luận người dân kinh thành Đông Kinh mà chính các tướng, soái trong quân Tây Sơn cũng chưa biết ý định thực của anh em họ là gì. Vậy tôi đặt ra mấy tình huống. Xấu nhất là Nguyễn Huệ cướp ngai vàng, xóa bỏ nhà Lê. Việc ấy họ chỉ phẩy tay là xong. Điều ít xấu hơn là họ vẫn để nhà Lê tồn tại như một thứ bù nhìn. Chọn lấy một người dễ sai bảo đặt lên ngai. Quân đội họ vẫn ở nước ta. Một kiểu cai trị của ngoại bang. Thứ ba, tốt nhất là anh em họ rút hết quân về nam. Thực bụng tôn phò, kết hòa hiếu giữa hai nhà. Bệ hạ nên suy tính, đặt mình vào cả ba tình huống đó.

    Quần thần nhà Lê ắng lại sau những phân tích của Nguyễn Hữu Chỉnh. Nhiều cựu thần đấm ngực, thở dốc lên. Họ đều nghĩ Chỉnh đã nói thật những điều có thể xảy ra. Mãi sau vua Lê Chiêu Thống mới cất lời:

    – Vậy như lời ông Chỉnh thì các khanh nghĩ sao?

    Hoàng thân Thanh Phái hầu nhìn các đại thần và cựu thần một lượt. Không ai có cao kiến gì. Ông ta lại quay về phía Nguyễn Hữu Chỉnh:

    – Hoàng thượng và quần thần chúng tôi lúc này đang thực sự bối rối. Đúng là tình huống nào cũng có thể xảy ra. Ông dẫu sao cũng là người đứng ngoài, đang là mệnh quan của Tây Sơn, suy đoán sáng suốt hơn. Có lẽ vẫn phải nhờ ông cho mấy cách đối phó.

    Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

    – Thời gian gấp lắm rồi, không cho phép chúng ta nói xã giao hay vỗ về nhau nữa. Tôi xin nêu mấy ngu ý thế này. Nếu nhà Tây Sơn muốn cướp nước ta thì chỉ còn cách hoàng thượng thảo sẵn tờ biểu xin hàng. Chuẩn bị ngọc tỷ, ấn triện trao cho họ. Việc ấy tránh được đổ máu cho quân lính, hoàng gia có thể vẫn được hưởng một cuộc sống an nhàn, có nơi thờ phụng tổ tiên. Trường hợp thứ hai, trước mắt đành chấp nhận sự cai trị của chúng. Rồi lâu dài gây dựng lực lượng tính kế đánh đuổi chúng đi. Còn như điều tốt đẹp kia xảy ra, hoàng thượng nên chuẩn bị vàng, bạc tạ ơn. Nếu như anh em Nguyễn Nhạc muốn lấy một vài vùng đất thì cũng cắt cho họ.

    Vua Lê thở dài bảo:

    – Bọn họ tuy có công dẹp họ Trịnh nhưng chúng cũng đã vét sạch kho đụn của ta. Bây giờ mà lại phải cắt đất nữa thì có thiệt thòi quá không?

    Một cựu thần nói:

    – Đó là phương án tốt nhất mà triều đình ta đang hy vọng. Tiền bạc là vật ngoài thân. Bệ hạ xót thì chúng thần cũng xót đau lắm. Nhưng lúc này cốt nhất phải đuổi được chúng đi. Còn người là còn của.

    Các đại thần đều cho thế là phải.Vua Lê Chiêu Thống ủ ê:

    – Thôi thì cũng không có cách nào khác. Lời ông Chỉnh sáng rõ, hết nhẽ và chắc các khanh cũng không ai có cao kiến gì hơn.

    Đại thần Phan Lê Phiên:

    – Tâu bệ hạ, ta cũng cần phải tính toán trước. Nếu chúng muốn chiếm đất của ta thì hiện giờ chỉ có xứ Nghệ là sát với cương thổ nhà Nguyễn trước đây. Thanh Hoa là đất tắm gội của nhà Lê ta. Dòng họ chúa Trịnh cũng phát tích từ đấy. Không thể cắt cho giặc được.

    – Đúng đấy. Ý chúng tôi cũng vậy.

    Sau ý kiến của các đại thần, Nguyễn Hữu Chỉnh giở giọng vỗ về cho họ yên lòng và hé cái ý mình có thể góp tay dàn xếp. Chỉnh bảo:

    – Đấy là tôi đặt ra mấy tình huống để hoàng thượng và các vị khỏi bị động. Từ đó mà tính toán, chủ động khu xử cho có lợi nhất. Nhưng tôi vẫn linh cảm anh em Nguyễn Nhạc chưa có ý định bỏ nhà Lê. Ngày còn trong đó Nguyễn Huệ đã từng hỏi tôi đem quân ra Bắc hà vì cớ gì. Tôi bảo hãy giương cờ diệt Trịnh, phò Lê. Giờ việc tôn phò, chấn chỉnh rường mối đã xong. Họ làm đúng như lời nói, rút quân đi sẽ sáng lên cái công dực đái và càng được lòng dân chúng. Tôi sẽ khéo léo nhắc lại với Nguyễn Huệ. Tìm mọi cách thuyết phục để anh em Nguyễn Nhạc sớm đem quân về nam. Bệ hạ chỉ việc chuẩn bị gặp xã giao với Nguyễn Nhạc mà thôi.

    Lê Chiêu Thống tươi tỉnh hơn. Vua nói với Chỉnh:

    – Cầu mong tiên tổ phù hộ. Việc này ngoài ông không ai làm nổi. Ông mau mau giúp quả nhân. Được như lời ông nói thì công lao không khác gì tôn lập. Chẳng ai sánh bằng.

    Phan Lê Phiên lại bảo:

    – Nếu buộc phải cắt đất trả ơn Tây Sơn, theo tôi ta chủ động ngay từ đầu. Định cho họ quận nào nên tính toán trước. Không để họ tự đòi mà mất nhiều hơn. Ta không thể cò kè rộng hẹp lúc ấy được.

    Chỉnh ủng hộ:

    – Tôi đồng ý với đại nhân. Việc nào không thể tránh khỏi thì ta chủ động trước đi. Có thể họa sẵn cả địa đồ phần đất đó.

    Cuộc nghị bàn diễn ra trong thắc thỏm và xa xót. Vua Lê giao việc cho từng người. Nguyễn Hữu Chỉnh rời cung Vạn Thọ về ngay vương phủ gặp Nguyễn Huệ. Chỉnh khôn khéo thăm dò chuyện vua Thái Đức Nguyễn Nhạc bất ngờ ra Đông Kinh:

    – Vua Lê biết tin hoàng đế Thái Đức ra Đông Kinh nên đang nóng lòng muốn được tiếp kiến. Xin ngài cho biết cần chuẩn bị thế nào?

    Nguyễn Huệ hỏi lại Chỉnh:

    – Quần thần trong triều đình và dân kinh thành xôn xao lắm phải không? Có người phao tin anh em ta sẽ cướp ngôi nhà Lê?

    Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

    – Quả có vậy. Vua Tây Sơn ra đột ngột khó tránh khỏi chuyện người ta đồn thổi. Tôi biết thiện tâm của Bắc Bình vương từ lúc xuất quân. Nhưng người ngoài thì không hiểu. Vì thế không nên để lâu sinh nghi ngại làm giảm cái ý nghĩa tốt đẹp diệt Trịnh phò Lê của Tây Sơn ta.

    Nguyễn Huệ nói với Chỉnh:

    – Vua anh Thái Đức ra đây là do không bằng lòng việc tự tiện của ta. Bất quá nửa tháng sẽ rút về nam. Ông hãy giải thích để vua Lê an lòng. Nhà Tây Sơn không có ý gì khác đâu.

    Biết rõ ý định của anh em Tây Sơn, Nguyễn Hữu Chỉnh tương kế tựu kế. Tin này là món quà lớn, hết sức vui mừng cho vua quan nhà Lê. Nguyễn Hữu Chỉnh muốn tỏ cho triều thần nhà Lê nghĩ rằng Chỉnh là tướng của Tây Sơn, nhưng lòng dạ vẫn hướng về nhà Lê. Chỉnh đã thuyết phục anh em Nguyễn Nhạc rút quân. Quả thực trong thâm tâm, Nguyễn Hữu Chỉnh cũng biết anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ vẫn chưa thật sự tin mình. Chỉnh nhiều lần tự hỏi, tới đây tiếp tục theo Tây Sơn hay ở lại Đông Kinh? Chỉnh lót ổ sẵn cho tình huống xấu nhất. Nếu không theo Tây Sơn nữa thì cũng được vua Lê trọng dụng. Chỉnh sấp ngửa vào ngay cung Vạn Thọ:

    – Thưa bệ hạ, tôi đã phân tích rành rẽ trước sau, lợi hại cho anh em vua Thái Đức. Đối thủ chính của nhà Tây Sơn lúc này là Nguyễn Ánh. Chưa diệt được chúa Nguyễn thì nhà Tây Sơn chưa thể kê gối ngủ ngon.

    Lê Chiêu Thống hấp hả hỏi:

    – Họ bảo sao?

    – Thưa bệ hạ. Đúng như tôi đã dự đoán. Nguyễn Huệ sai tôi bẩm lại với hoàng thượng, anh em họ không có ý tiếm quyền, chiếm lãnh thổ nhà Lê. Cái ý tôn phò là trước sau như một. Bất quá nửa tháng nữa họ sẽ về nam.

    Lê Chiêu Thống và các quần thần như trút được quả núi đè trên ngực. Vua bảo:

    – Ôi, thật là phúc lớn cho nhà Lê ta. Bằng Lĩnh hầu quả là một cứu tinh, một trung thần hiếm có. Vậy việc thù tiếp vua Tây nên như thế nào lại vẫn phải cậy vào ông mách bảo và thu xếp cho.

    Một vị hỏi:

    – Vua ta có nên mời vua Thái Đức vào điện Vạn Thọ tiếp kiến không?

    Chỉnh bảo:

    – Tôi nghĩ không nên. Hai vua sẽ gặp nhau nhưng không theo nghi lễ bang giao ở chính điện.

    Lê Chiêu Thống hỏi:

    – Tại sao?

    – Nguyễn Nhạc là người hay nghi kị. Ông ta ra Đông Kinh không ngoài mục đích kiềm chế người em tài giỏi Nguyễn Huệ. Sợ Huệ nhân dịp này nắm lấy Bắc hà rồi quay lại đối đầu với mình. Vì thế ta cứ đường hoàng cư xử với họ như khách. Một thứ khách quý không mời. Không nên lễ nghi tiếp đón quân vương theo lối bang giao.

    – Nhưng quân đội của họ đang tràn ngập kinh thành, cho dù họ không có ý nhòm ngó vào triều đình ta thì cũng nên có cử chỉ để lưu lại chút tình cảm và ngầm nhắc nhở họ nên rút nhanh đi.

    – Bệ hạ tính thế là chu đáo. Theo tôi bệ hạ là chủ nhà nên chủ động có lời chào hỏi. Vua Tây Sơn là khách, vua chủ nhà có lời chào hỏi khách. Trước là tỏ sự đường hoàng, chủ động, lịch lãm của người Bắc hà, cám ơn sự phò lập của nhà Tây Sơn. Sau là ngầm nhắc nhở rằng nước ta có chủ.

    – Ta đồng ý với Bằng Lĩnh hầu. Nhưng sự chủ động ấy phải làm sao để họ đừng hiểu là mình quỵ lụy, sợ mà phải có lời trước.

    – Thưa bệ hạ, ta sẽ có cách để họ hiểu nếu vua nước Tây vào nước ta theo lời mời thì bệ hạ tiếp kiến ở điện Vạn Thọ đúng nghi thức bang giao. Còn đây tự đến, họ có ơn tôn phò mình chủ động tới chào. Vua Thái Đức chắc cũng hiểu ra cái cách hành xử của một nước với một nước như vừa rồi là quá đường đột.

    – Lời ông nói rất hợp ý quả nhân. Dù sao với Tây Sơn, nhà Lê ta cũng có chút ơn. Nguyễn Huệ dẹp cái ách chèn lấn chiếm quyền của chúa Trịnh với ta. Thực tâm phò giúp. Lại kết thân làm phò mã, vì thế ta mới hỏi ông nên thế nào để vừa đuổi được quân Tây Sơn sớm về Nam vừa giữ được hòa hiếu.

    Phan Lê Phiên tiếp lời vua:

    – Theo ông cách thức nên thế nào?

    – Bệ hạ cử một đại thần đem thư sang vương phủ cám ơn vua Thái Đức về việc cử Bắc Bình vương ra giúp nhà Lê. Chúc mừng hai nhà kết thân và mong muốn nhị vị đế vương có cuộc đàm đạo nhân ông ta ra thăm Đông Kinh. Còn gặp nhau ở đâu, lúc nào phải chờ thư đáp lễ và xem ý của vua Thái Đức.

    – Được ta sẽ làm như lời ông. Mong ông hết lòng vì trẫm để cho mọi việc tốt đẹp. Mọi việc cần chuẩn bị gì ông toàn quyền bàn với các đại thần có mặt ở đây.

    Nguyễn Hữu Chỉnh chạy đi chạy lại như con thoi giữa Lê Chiêu Thống và anh em Nguyễn Nhạc.
     

  • CHƯƠNG 18: TRAI ANH HÙNG SÁNH GÁI THUYỀN QUYÊN

    Sau việc Nguyễn Huệ tỏ ra không hài lòng chuyện phong tước, Nguyễn Hữu Chỉnh tìm cách lấy lòng Huệ. Chỉnh thưa lại việc đó với vua Lê Hiển Tông. Vua bảo:

    – Ta không hiểu biết gì về tập tục nước Tây Sơn. Chỉ biết bầy tỏ tấm lòng thành bằng cách đó thôi. Khanh xem ở Bắc hà này có lễ vật gì xứng để tỏ lòng ta với ông ấy thì mách cho.

    Nguyễn Hữu Chỉnh tâu:

    – Thần đã dò xem ý Nguyễn Huệ rồi. Ông ta cũng là người lòng dạ bộc trực mà nói thế thôi. Của cải với ông ấy không phải việc trọng. Bệ hạ nên tính cách gì ràng buộc mối quan hệ hòa hiếu giữa hai nước thì hay nhất.

    Vua Lê ngẫm ngợi một lúc rồi bảo:

    – Hay ta ngỏ ý gả một đứa con gái cho ông ấy?

    Nguyễn Hữu Chỉnh vồ lấy:

    – Tâu bệ hạ, đó là ý định rất hay ạ. Thần sẽ lập tức nói với Nguyễn Huệ lòng yêu mến này của bệ hạ. Nhưng chẳng hay bệ hạ muốn gả công chúa nào cho Nguyễn Huệ ạ?

    – Trước hết ta nhờ khanh sang vương phủ thăm dò xem ý ông ta thế nào. Nhỡ ông ấy từ chối mà mình xăng xái quá thì thật không nên.

    Nguyễn Hữu Chỉnh lĩnh mệnh sang ngay nơi Nguyễn Huệ đóng quân nói lại thiện ý của vua Lê Hiển Tông, Bắc Bình vương vui vẻ nói với các bộ tướng:

    – Ta là em vua nước Tây làm rể vua nước Nam thế cũng là môn đăng hộ đối đấy chứ nhỉ các ông.

    Các tướng cười vang. Nguyễn Huệ bảo:

    – Hoàng thượng quả là “lão mưu đa kế”. Ngài muốn hai nước kết tình thông gia để hòa hợp với nhau. Các ngươi thấy thế có hay không.

    Mọi người chúc mừng Bắc Bình vương sắp được làm phò mã nhà Lê. Huệ cười rất tươi. Nguyễn Hữu Chỉnh xem ý Nguyễn Huệ không phản đối lại hấp hả vào cung bẩm với vua Lê Hiển Tông. Vua nói:

    – Con gái chưa chồng của Trẫm còn đến năm, sáu đứa. Nhưng xem ra chỉ có Lê Ngọc Hân là hiểu biết, có tư sắc, công dung ngôn hạnh nổi trội hơn các công chúa khác. Ta nghĩ nên gả nó cho Nguyễn Huệ ngang bậc vương. Khanh xem thế có xứng không thì giúp trẫm lo cho thành đi.

    Vua cho gọi các công chúa chưa chồng ra cho Chỉnh xem mặt. Chỉnh ngắm qua một lượt quả đúng như lời vua Lê nói. Công chúa Ngọc Hân có vẻ đẹp thuần nhã kiêu sa hơn cả. Lê Ngọc Hân con gái vua Lê Hiển Tông và Chiêu nghi (9) Nguyễn Thị Ngọc Huyền. Năm ấy công chúa tròn mười sáu, kém Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mười bảy tuổi. Nguyễn Hữu Chỉnh hỏi Lê Ngọc Hân vài câu. Công chúa thưa gửi đối đáp khiến Chỉnh rất ưng bụng. Chỉnh sang điện Vạn Thọ thưa với vua:

    – Công chúa Lê Ngọc Hân quả là bực cành vàng lá ngọc hiếm có. Bắc Bình vương

    Nguyễn Huệ cũng không phải bậc tầm thường. Thiên mệnh ông ta lớn lắm, thần đồ rằng mai này công chúa sẽ đứng vào hàng mẫu nghi thiên hạ. Thần xin hết sức làm mai mối cho cuộc nhân duyên này. Chắc chắn thành công.

    Vua Cảnh Hưng vui lắm. Nguyễn Hữu Chỉnh về nói lại ý vua với Nguyễn Huệ. Và đưa đẩy thêm:

    – Vua Lê Hiển Tông có người con gái thứ hai mươi mốt tên Lê Ngọc Hân, trăng tròn mười sáu muốn được khăn lược nâng giấc, hầu hạ nương bóng nơi hậu dinh. Nếu ngài bằng lòng thì đó cũng là thiên duyên trời định. Tôi xin xe tơ kết nối giữa hai nhà.

    Huệ cười:

    – Chuyện này là thật à. Ta ra đây dẹp loạn mà lại lấy vợ về, trẻ con nó có cười cho.

    Nguyễn Hữu Chỉnh lại bảo:

    – Người Bắc hà có câu: “Trai năm thê bảy thiếp”. Bậc quân vương như ngài cần có người xứng đáng. Tôi nghĩ cuộc trăm năm này nếu chỉ do con người xếp đặt chưa chắc đã thành.

    – Ông khéo nói lắm. Nhưng ta chưa biết mặt công chúa Lê Ngọc Hân. Cứ ừ lấy mà không biết mặt vợ sao?

    – Xin ngài yên tâm. Tôi vừa xem mặt hộ ngài rồi. Hoàng thượng còn tới sáu công chúa chưa chồng nhưng không ai sánh được với Lê Ngọc Hân. Con mắt Chỉnh này cũng không kém lắm đâu.

    Nguyễn Huệ vui quá. Vỗ vai Chỉnh:

    – Tướng đánh trận xa nhà, chuyện phòng the cũng rất là cần thiết. Nhưng ta mong cuộc nhân duyên này còn hơn thế. Ta mới chỉ biết gái Nam hà, chưa biết gái Bắc hà. Nay cũng nên thử một chuyến cho biết. Ông xem có là điềm tốt không.

    – Chắc chắn là điềm tốt. Người Bắc hà gọi đó là “Trai anh hùng sánh gái thuyền quyên”. Thật vui thay.

    Nguyễn Huệ nheo mắt cười chỉ vào Nguyễn Hữu Chỉnh:

    – Một ông mối mát tay.

    Chỉnh cũng đùa lại:

    – Rất vui được ngài tin tưởng. Lễ cưới này sẽ nổi đình đám đất kinh thành, vui lắm đây.

    Nguyễn Huệ nói với Chỉnh:

    – Vậy ông cho ta gửi lời tạ ơn hoàng thượng. Huệ này là kẻ thô lậu nơi hang núi. Nay không ngờ lại được bám cành vàng lá ngọc nên vui mừng, hồi hộp khôn xiết. Mong cho tình thân hai nhà ngày thêm bền chặt.

    Mùng mười tháng ấy là ngày tốt. Nguyễn Huệ sai quan Chưởng phủ Nguyễn Văn Dụng cùng Nguyễn Hữu Chỉnh đem hai trăm lạng vàng, hai ngàn lạng bạc, hai chục tấm lụa tốt vào điện Vạn Thọ hỏi vợ. Vua Cảnh Hưng sai hoàng tử Sùng Nhượng công Lê Duy Cận, anh trai công chúa Lê Ngọc Hân thay mặt vua nhận lễ. Quan Thượng thư bộ Lễ và hoàng tử Sùng Nhượng công đem lễ vào Thái Miếu thắp hương kính cáo các bậc tiên đế. Tin Nguyễn Huệ em vua Tây Sơn kết hôn cùng công chúa Lê Ngọc Hân con vua Cảnh Hưng loang ra khắp cung đình, truyền nhanh ra ngoài phố. Dân thành Đông Kinh được một phen túm năm tụm ba kháo chuyện. Người bảo: “Thật là duyên thiên kỳ ngộ”. Người giễu: “Con vua lấy tướng giặc. Chuyện có một không hai”… Vua Cảnh Hưng xuống chiếu lệnh các vị hoàng thân, hoàng phi, Hoàng tử, công chúa và các quan văn võ chuẩn bị xe, kiệu sáng hôm sau đưa công chúa Lê Ngọc Hân về nhà chồng.

    Nguyễn Huệ sai quân đứng hai hàng từ vương phủ tới cung vua. Người kinh thành chen nhau xem đám cưới xưa nay chưa từng có. Mọi nghi lễ hôn nhân đúng phong tục Bắc hà, do bộ Lễ của triều đình sắp đặt. Hữu tham quân Nguyễn Hữu Chỉnh đại diện cho nhà trai, hướng dẫn Nguyễn Huệ mọi thủ tục, nghi lễ của một phò mã. Chỉnh bảo sao Nguyễn Huệ làm theo vậy. Trước đó Nguyễn Hữu Chỉnh đã bàn với bộ Lễ lược bỏ bớt đi vài nghi thức như con rể quỳ lạy bố, mẹ vợ, lễ bái tạ các bề trên của công chúa, cho Nguyễn Huệ đỡ lúng túng. Đúng là một cảnh tượng vui mừng ngoài mong đợi. Cung vua, phủ chúa treo đèn, kết hoa rực rỡ mấy ngày liền. Kèn sáo rộn ràng. Dân Đông Kinh nhân đó cũng vui chơi thỏa thích bù cho mấy năm loạn lạc. Nguyễn Huệ sai gia nhân chuẩn bị năm trăm lạng bạc đưa tay các quan và hoàng thân quốc thích sau khi dự cưới. Hôm ấy con rể Nguyễn Huệ mới có dịp gặp mẹ vợ là chiêu nghi Nguyễn Thị Ngọc Huyền và đầy đủ cả trăm anh chị em hoàng tộc của công chúa Lê Ngọc Hân.

    Chiêu nghi Nguyễn Thị Ngọc Huyền là con gái ông Nguyễn Đình Giai, người làng Nành phủ Đông Ngàn, Từ Sơn, Kinh Bắc. Bà được vua Lê Hiển Tông nạp tần và phong danh hiệu Chiêu nghi hơn hai chục năm trước. Tuy không dự vào hàng chính thất nhưng chỉ xếp sau tam phi, đứng đầu cửu tần. Chiêu nghi Nguyễn Thị Ngọc Huyền hạ sinh cho vua Lê Hiển Tông hai người con. Hoàng tử Sùng Nhượng công Lê Duy Cận và công chúa Lê Ngọc Hân. Để ghi nhớ sự kiện vui mừng này, vua Cảnh Hưng xây tặng vợ một dinh thự lớn ở làng Nành. Đặt tên là dinh Thiết Lâm. Em gái bà là Nguyễn Thị Điều cũng được vào cung hầu hạ vua. Bà Điều sinh cho vua Lê Hiển Tông công chúa Lê Thị Ngọc Bình. Bà Huyền nhận Lê Thị Ngọc Bình làm con nuôi. Sau này Lê Thị Ngọc Bình lấy vua Cảnh Thịnh Quang Toản. Rồi lại trở thành tam phi của vua Gia Long Nguyễn Ánh. Sự sắp đặt kỳ lạ, trớ trêu của lịch sử và duyên phận khiến Chiêu nghi Nguyễn Thị Ngọc Huyền trở thành mẹ vợ của ba vị vua là: Quang Trung – Nguyễn Huệ, Cảnh Thịnh – Nguyễn Quang Toản và Gia Long – Nguyễn Ánh. Ông Nguyễn Đình Giai trở thành bố hai người vợ không chính thất của vua Lê Hiển Tông và là ông ngoại của vua Quang Trung, vua Cảnh Thịnh và vua Gia Long. Quang Trung – Nguyễn Huệ và Gia Long – Nguyễn Ánh là hai kẻ thù không đợi trời chung. Duyên phận của công chúa Lê Ngọc Hân, đặc biệt là công chúa Lê Thị Ngọc Bình trở nên hết sức đa đoan, bất hạnh. Hậu thế đã tốn bao giấy mực để viết về mối tình kỳ lạ trớ trêu của họ.

    Công cuộc tôn phò đang tiến hành thì vua Lê Hiển Tông đổ bệnh nặng. Lê Ngọc Hân nói với chồng:

    – Thưa tướng công. Mấy hôm nay vua cha mệt nặng lắm. Thiếp muốn tướng công vào bên mình rồng vấn an người.

    Nguyễn Huệ đắn đo:

    – Ta chẳng sớm thì chầy cũng rút quân về nam, việc nước không dám dự đến. Vả từ xa xôi tới đây, người Bắc hà chưa hẳn đã tin ta. Nếu ta vào bên long sàng thăm hỏi vua cha, muôn một xa giá chầu Trời, chẳng hóa ra tự mình chuốc lấy cái miệng tiếng hiềm nghi khó mà giải toả được. Nàng hiểu cho ta.

    Lê Ngọc Hân thấy chồng nói thế cũng không nài ép. Nàng lên kiệu vào cung Chính tẩm thăm vua cha.

    Quả thật hôm sau vua Lê Hiển Tông băng ở tuổi bảy mươi. Đó là ngày 10 tháng 8 năm 1786, năm Cảnh Hưng thứ 47. Vua Lê Hiển Tông tên cúng cơm là Lê Duy Diêu, con trưởng vua Lê Thuần Tông. Ông là vị vua thứ 26, ở ngôi lâu nhất (1740 – 1786). Lê Hiển Tông cũng là vị hoàng đế có tuổi thọ cao nhất của nhà Hậu Lê. Gần nửa thế kỷ trị vì, ngài chỉ lấy một niên hiệu Cảnh Hưng. Triều đại của ngài trải qua tới bốn đời chúa: Trịnh Doanh, Trịnh Sâm, Trịnh Cán và Trịnh Tông. Câu cảm thán Lê Hiển Tông nói với Bắc Bình vương Nguyễn Huệ ở điện Vạn Thọ là thật lòng: “Quả nhân có nước mà khoanh tay rủ áo hơn bốn mươi năm. Nay tuổi đã cao sức đã kiệt, việc nước việc quân đều không thạo”. Bốn đời chúa triều đại Cảnh Hưng chỉ có Minh Đô vương Trịnh Doanh là người tài giỏi hơn cả. Trịnh Doanh cũng lấn át vua, nhưng còn biết che giấu sự chèn ép, tỏ ra cung kính vua Lê, dù chỉ là hình thức bên ngoài. Từ Trịnh Sâm trở đi, vua Lê Hiển Tông không chỉ trở thành một thứ bù nhìn mà còn luôn bị đe dọa phế truất.

    Trước khi nhắm mắt, vua Lê Hiển Tông cho gọi các đại thần đến truyền cố mệnh. Vua trao ngôi báu cho cháu đích tôn là Hoàng tự tôn Lê Duy Kỳ, con trưởng thái tử Lê Duy Vỹ chứ không cho những người con trai khác của mình. Vua dặn Kỳ: “Quân đội Tây Sơn đang đóng ở đây, truyền nối là việc quan trọng, cháu nên xem ý Nguyên súy chứ đừng tự tiện làm một mình”. Trở thành phò mã nhà Lê, nhưng Nguyễn Huệ giữ ý không trực tiếp can dự vào công việc triều chính. Theo cố mệnh của vua Hiển Tông, các trọng thần mời Nguyễn Huệ dự cuộc bàn định người lên thay vua. Họ đều muốn lựa ý Nguyễn Huệ. Huệ chỉ một mực lặng im. Đêm bên công chúa Ngọc Hân, Huệ ngạc nhiên khi Ngọc Hân tỏ ý phản đối việc đưa Hoàng tự tôn Lê Duy Kỳ lên làm vua. Nguyễn Huệ hỏi vợ:

    – Vậy theo ý nàng, ai xứng đáng nối ngôi báu?

    Lê Ngọc Hân thưa:

    – Thiếp phận đàn bà ngu muội không dám can dự công việc triều chính, được tướng công hỏi tới lòng vô cùng vinh hạnh. Song thiếp biết rõ phẩm chất của Hoàng tự tôn.

    – Ta từ trong nam ra đây, việc lớn nắm được, nhưng nội tình hoàng tộc thì không. Ai giỏi ai hiền đều không hay biết nên dù các đại thần muốn lựa theo ý ta mà ta vẫn phải im lặng.

    Lê Ngọc Hân bảo:

    – Hoàng Tự tôn là kẻ nhút nhát, ươn hèn, dựa dẫm. Người cha là thái tử Lê Duy Vỹ thì rất giỏi giang, mẫn tiệp. Vua cha thương thái tử bạc mệnh nên nhường ngôi cho cháu. Song thiếp thấy con vẫn hơn cháu. Người có thể chấn hưng nhà Lê lúc này chỉ có thể là hoàng tử Sùng Nhượng công Lê Duy Cận.

    Trong cuộc triều kiến hôm sau, Nguyễn Huệ không dự. Huệ cho người đem ý kiến muốn đưa Lê Duy Cận lên kế vị. Các đại thần đâm ra phân vân. Một cựu thần trong hoàng tộc đứng lên nói lớn:

    – Bàn gì thì cũng phải làm đúng với cố mệnh của tiên đế. Hoàng Tự tôn mà không làm vua thì triều đình sẽ loạn. Tôi nghe chuyện phá đám này là do bàn tay công chúa Lê Ngọc Hân. Công chúa muốn núp bóng phò mã dành ngôi báu cho anh trai mình, cưỡng lại cố mệnh tiên đế thì nhà Lê rồi sẽ mất. Tội này ở công chúa cả. Đã thế hoàng tộc hãy xóa tên công chúa đi. Giờ công chúa là người nhà Tây Sơn thì về nước Tây Sơn mà hưởng phúc lộc.

    Cuộc bàn chưa ngã ngũ nhưng tin tức bay sang vương phủ nơi Nguyễn Huệ đóng quân. Công chúa Lê Ngọc Hân nghe thế sợ quá. Nàng nói với chồng xin rút lại ý kiến của mình. Nguyễn Huệ thấy hầu hết các đại thần ủng hộ Lê Duy Kỳ, liền hỏi ý Nguyễn Hữu Chỉnh. Chỉnh bảo:

    – Nếu quả thật ngài không nhân dịp này mà nắm lấy Bắc hà thì nên theo ý các cựu thần nhà Lê.

    – Công chúa Ngọc Hân muốn ta ủng hộ Lê Duy Cận.

    – Sùng Nhượng công Lê Duy Cận là anh trai cùng cha mẹ với công chúa Ngọc Hân. Vua Cảnh Hưng truyền ngôi cho Kỳ, nếu giờ chọn Cận sẽ gây chia rẽ, nghi kỵ về sau. Mai kia ngài rút quân về nam, triều đình lại xảy ra tranh giành như phủ chúa trước đây.

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ thấy thế là phải liền đồng ý đưa Lê Duy Kỳ lên ngôi, lấy hiệu là Lê Chiêu Thống.

    Sau lễ đăng quang vua mới là lễ an táng vua Cảnh Hưng. Lê Chiêu Thống truy phong vua cha thụy hiệu: Vĩnh Hoàng đế. Miếu hiệu: Hiển Tông. Thống đứng chủ tang, nhưng các đại thần và hoàng gia thì đều kín đáo xem ý Nguyễn Huệ. Huệ thực hiện đầy đủ mọi chức phận của một vị phò mã. Nghiêm cẩn và thành kính. Một viên tiểu lại trong lúc làm lễ tỏ ra trễ nải, Nguyễn Huệ lệnh lôi ra chém. Hết thảy đều kinh sợ không ai dám khinh xuất. Ngày di quan vua Lê Hiển Tông về an táng ở Thanh Hoa, Nguyễn Huệ mặc tang phục đi bộ bên cạnh linh cữu đến khi rước lên thuyền ngự. Huệ sai bộ tướng là Trần Văn Kỷ và Nguyễn Hữu Chỉnh tháp tùng linh cữu vua về tới lăng Bàn Thạch. Cử chỉ rất mực tiếc thương, chu đáo của Huệ khiến sĩ phu Bắc hà và quan lại nhà Lê thêm đem lòng nể phục. Tiếng khen vây quanh Huệ. Một lần đắc chí, phởn lên Nguyễn Huệ nói với Ngọc Hân:

    – Tiên đế con trước con sau hơn ba mươi người mà tất cả bọn họ không bằng một mình nàng là gái.

    Ngọc Hân phục xuống tạ ơn:

    – Thiếp may mắn được núp bóng oai linh tướng công. Phận gái báo hiếu chu toàn với hoàng khảo, tiếng thơm này quả là vinh hạnh quá lớn. Người Bắc hà có câu: “Trai không nhờ vợ. Gái phải ăn mày chồng” là vậy.

    Nguyễn Huệ đỡ Ngọc Hân lên, chợt thấy xấu hổ với cái tự thị cỏn con của mình. Lời Ngọc Hân khiêm nhường mà sắc như dao cau. Nó ẩn chứa sự đáo để chanh chua của gái Bắc hà. Lê Ngọc Hân sinh ra trong lầu son gác tía, bậc cành vàng lá ngọc nhưng nàng tỏ ra là người rất mẫn tiệp. Lời lẽ đoan trang, nhu hậu. Người đời ví nàng như đóa hoa đồng nội, giản dị mà kiêu sa, ngát thơm.

    Việc Bắc hà đã dần ổn định, Nguyễn Huệ có chút thời gian. Thư thoảng vào lúc đêm khuya Nguyễn Huệ cùng công chúa Lê Ngọc Hân ngồi bên cửa sổ ngắm cảnh kinh thành Đông Kinh về đêm. Mùi thơm của sen dìu dịu len vào phòng. Đúng tiết này sen đã nở. Loại sen bắc được ươm giống từ hồ Dâm Đàm phía tây kinh thành, nổi tiếng bởi vẻ đẹp và mùi thơm của nó. Sen hồ Dâm Đàm dày cánh hơn sen nam. Hoa to. Nhị vàng nhiều lớp. Mùa này người dân hái sen về ướp trà. Trà sen Đông Kinh là đặc sản rất quý. Nó trở thành món ngự thiện của cung vua phủ chúa bao đời. Lê Ngọc Hân mỗi ngày tự tay hãm trà sen Đông Kinh cho chồng thưởng thức. Nguyễn Huệ dường như đã nghiện món trà sen và cách pha hãm cầu kỳ của thứ nước uống này từ bao giờ. Mỗi khi ngắm công chúa Ngọc Hân hãm trà, Huệ mới thấy sự kỳ khu, tinh túy, lịch lãm và vẻ đẹp quý tộc cung đình nhà Lê. Nó cũng là nét văn hóa lâu đời được cô đúc trong đời sống người Bắc hà.

     Mấy tháng ở Đông Kinh, trở thành phò mã nhà Lê, hàng ngày tiếp xúc với công chúa Lê Ngọc hân và danh sĩ trong triều, Nguyễn Huệ vỡ ra nhiều điều. Không phải ngẫu nhiên mà ở kinh đô ngàn năm xuất hiện tầng lớp sĩ phu khoa bảng. Họ là bộ óc, là tiếng nói, là tri thức văn hóa, là hồn cốt của quốc gia. Họ đại diện cho giới tinh hoa trong xã hội. Mặc dù Đại Việt bị chi phối và ảnh hưởng sâu đậm văn hóa phong kiến Trung Hoa, nhưng nhờ sự kết tinh từ ngàn đời truyền lại, nền văn hóa Đại Việt đủ sức kháng lại sự đồng hóa của phương bắc. Giữ được bản chất cõi lõi của văn hóa Việt. Nó như mạch ngầm truyền trong máu, trong gien dân tộc Việt. Cái gọi là văn hóa ấy, Nguyễn Huệ tìm thấy ở người con gái đất kinh kỳ, công chúa Lê Ngọc Hân. Ở cả món ẩm thực rất nhỏ như trà sen Đông Kinh. Ở các nghi lễ cưới hỏi và trò vui nơi đô hội… Từ khi làm bạn gối chăn với Lê Ngọc Hân, mọi cử chỉ, lời thưa gửi của nàng làm cho cuộc sống của Nguyễn Huệ tươi nhuần hơn. Giảm đi nét thô bộc trong tính nết và khẩu khí. Nhà Tây Sơn khởi binh mới vài năm, sự nghiệp vẫn còn đang trên lưng ngựa. Triều đình vua Thái Đức dẫu sao vẫn tràn ngập thói quê kiểng. Từ trang phục đến nghi lễ, đồ ăn thức uống đang dần làm quen với cách sống vương giả.

    Nguyễn Huệ bất chợt ôm xiết tấm thân trẻ trung ngà ngọc của vợ vào lòng. Những gì đã có với công chúa Lê Ngọc Hân ở Đông Kinh trở thành kỷ niệm đẹp sẽ theo ông mãi. Lòng Huệ dịu lại mỗi khi nhớ những lần cùng Lê Ngọc Hân đi dạo trong vườn thượng uyển. Nàng giới thiệu cho chồng những cây trái đặc sản xứ Bắc hà. Những món ăn riêng có ở kinh thành. Đặc biệt lần Huệ theo vợ về quê ngoại thăm dinh Thiết Lâm ở phủ Đông Ngàn. Chuyến đi bất ngờ vô cùng vui thú. Nguyễn Huệ không ngờ mình lại có những giây phút hạnh phúc, thanh thản như vậy.

    Xe kiệu dừng trước con sông lớn. Lần đầu tiên Nguyễn Huệ đứng trước khung cảnh bát ngát của dòng Nhị Hà. Dòng sông Cả, sông Mẹ lớn nhất đất Bắc. Thắm đỏ phù sa mỡ mầu cuồn cuộn mải miết đổ về xuôi. Nó tạo nên cả một vùng châu thổ rộng lớn. Là cái nôi của văn minh lúa nước và văn hóa Đại Việt. Nguyễn Huệ như quên mình là một bậc quân vương, trận mạc. Tâm trạng thơ thới như muốn bay lên trên triền dâu xanh bạt ngàn. Phong cảnh kỳ thú. Gió sông mát lịm, thổi mơn man da thịt. Nguyễn Huệ chợt nghĩ, giá như mình được ngồi bệt xuống, nằm xoài. Dang tay dang chân trên triền đê mướt xanh này mà ngủ nhỉ. Không phải lo nghĩ gì cả. Bên ông chỉ có người vợ trẻ Ngọc Hân. Viên ngọc báu của cung đình nhà Lê. Mùi của gió sông, mùi của đồng lúa, mùi của nương dâu như đánh thức thời thơ ấu của Huệ. Kỷ niệm đã xa xôi lắm những ngày cùng đám bạn tắm suối, len lỏi trên những cánh đồng dốc xứ Tây Sơn. Đó có lẽ cũng là những phút giây hạnh phúc nhất trong cuộc đời Nguyễn Huệ. Nó vẫn được lưu giữ trong kí ức nhưng không lúc nào có dịp khơi dậy. Giờ đây trên quê hương người vợ yêu kỉ niệm bỗng trở về.

    Kinh Bắc là nơi phát tích nhiều triều đại. Cũng là nơi trú thân của bao nhiêu vị vua chúa lúc sa cơ. Dinh Thiết Lâm rộng hơn mười mẫu điền. Gọi là dinh của bậc Mẫu nghi thiên hạ, nhưng khu nhà ở bà Huyền cũng chỉ xây dựng rất nhỏ nhắn không khác gì nơi ở của một bậc phú hào nhà quê. Đất còn lại bà cho trồng dâu, nuôi tằm. Cha bà, ông Nguyễn Đình Giai là người quản lý trông nom dinh Thiết Lâm. Hàng năm vải lụa, vải đũi dệt bằng tơ tằm trồng ở dinh Thiết Lâm được đưa vào hậu cung nhà Lê. Đặc biệt loại vải gọi là “đoạn” quý hơn lụa, cũng làm ra từ đây chuyên để may trang phục dâng vua Cảnh Hưng và hoàng hậu, hoàng phi. Vải “đoạn” dệt riêng cho vua kén thứ tơ loại nhất. Tự tay chiêu nghi Nguyễn Thị Ngọc Huyền và công chúa Lê Ngọc Hân chăm sóc xiêm y cho vua, cha. Mỗi khi cần may hoàng bào, ông Nguyễn Đình Giai phải kén thợ giỏi nhất kinh thành Đông Kinh hoặc thợ cung đình về làm. Tuổi thơ Lê Ngọc Hân gắn bó với dinh Thiết Lâm. Trong số hơn ba chục hoàng tử, công chúa của vua Cảnh Hưng, Lê Ngọc Hân là người may mắn được gần cuộc sống nơi thôn dã và những người nông dân hơn cả. Có lẽ vì thế tâm hồn, phong cách sống, suy nghĩ và ngôn từ của nàng không nhàm chán, diệu vợi, cảnh vẻ như nhiều công chúa chị em trong cung. Lê Ngọc Hân giầu lòng trắc ẩn, hiểu đời, khôn khéo. Lời ăn tiếng nói của công chúa cũng sinh động giầu ý tưởng. Đời sống thôn quê, tâm hồn người quê thấm vào tâm hồn Lê Ngọc Hân. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ vô cùng thích thú. Ngọc Hân tung tăng đi trước dẫn ông len vào nương dâu ngát xanh. Nàng bảo các cung nữ theo hầu lùi lại. Ngọc Hân cầm tay chồng kéo vào giữa bãi dâu xanh. Nguyễn Huệ như quên mất mình là một bậc vương giả. Huệ lao theo vợ, khúc khích cười đùa. Ngọc Hân tháo đôi hài nhỏ óng ánh chỉ kim tuyến. Tước một sợ dây dâu buộc lại đeo lên cổ. Đôi bàn chân ngà ngọc dầm trong bùn đất. Nguyễn Huệ cũng làm theo vợ. Đi chân không trong bùn, đất không xa lạ với Huệ. Nhưng với một nàng công chúa cả đời sống nơi lầu son gác tía như Lê Ngọc Hân thì thật lạ. Ngọc Hân bảo: “Thiếp đùa nghịch thế này ở quê nhiều rồi. Thích lắm, vua cha cấm nhưng mẹ thiếp giấu cho”. Đám cành dâu ngã rạp xuống. Nguyễn Huệ đổ lên mình Ngọc Hân. Bờ dâu như nghiêng xuống che cho phút tình tự của hai kẻ si tình. Huệ không ngờ mình lại có được giây phút yêu đương thần tiên này. Huệ cuốn Ngọc Hân vào cơn hứng khởi. Gió đồng nhè nhẹ, mươn man mà trong lòng họ như bão nổi. Chàng A Đam và nàng Ê Va ăn vụng trái cấm chắc cũng chỉ hứng khởi, mê đắm như phút vụng trộm trong nương dâu xứ Kinh Bắc của Nguyễn Huệ và Ngọc Hân là cùng. Đôi môi họ gắn chặt nhau. Vị của hương dâu, của gió đồng, khiến nụ hôn nơi đồng nội ấy ngọt ngào gấp bội.

    Đêm ấy trở về Đông Kinh tâm trạng Nguyễn Huệ thật lạ. Thơ thới. Nhẹ nhõm. Mọi thứ chung quanh cũng trở nên sinh động đáng yêu hơn. Một điều gì đó vỡ ra, lắng lại trong lòng Huệ. Nó như một sự cứu rỗi, một khoảng sáng trong cuộc sống cuồn cuộn, gấp gáp và thô thiển của một chiến tướng.

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 18. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
     

    9- Chiêu nghi: Theo quy chế hậu cung nhà Hậu lê: Chiêu nghi, một chức vị phong cho người vợ không thuộc hàng chính thất của vua. Chiêu nghi xếp sau Hoàng hậu và Tam phi (Quý phi, Minh phi, Kính phi) nhưng đứng đầu cửu tần (Chiêu nghi, Chiêu dung, Chiêu viên; Tu nghi, Tu dung, Tu viên; Sung nghi, Sung dung, Sung viên). Sau đó đến lục chức.
     

  • CHƯƠNG 17: RƯỜNG MỐI NHÀ LÊ VỀ NHẤT THỐNG

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ chọn vương phủ làm nơi đặt bản doanh. Nguyễn Huệ cho dán bố cáo việc tôn phò nhà Lê. Phát chẩn cho người nghèo đói. Ba quân nghiêm lệnh cấm quấy nhiễu dân. Vua Lê Hiển Tông năm ấy đã bảy mươi tuổi. Ngài cho mời Nguyễn Huệ vào cung. Huệ chưa biết nên nói gì liền gọi Nguyễn Hữu Chỉnh tới hỏi. Chỉnh lúc này trở thành cầu nối giữa vua Lê và tướng Tây Sơn. Chỉnh biết Nguyễn Huệ thực lòng phò Lê, không có ý tiếm quyền. Ông ta khuyên Lê Hiển Tông nên phong cho Huệ một tước hiệu gì đó xứng đáng. Lấy lễ thượng khách mà đãi. Gặp Chỉnh, Nguyễn Huệ bảo:

    – Ta bình sinh cùng hai anh khởi nghiệp trên lưng ngựa. Mùi mồ hôi ngựa thân thuộc hơn chăn ấm nệm êm. Nay thành tựu đã gần kề mà kiến thức cai trị chưa có được bao lăm. Ta nghĩ cứ lấy đức, lấy tâm ra mà đối đãi với vua Lê. Nhưng còn cánh sĩ phu Bắc hà thực lòng ta chưa biết sẽ tiếp đáp ra sao.

    – Mấy hôm nay tôi nghe nhiều lời ngợi khen của giới sĩ phu Đông Kinh đối với ngài. Họ cho rằng Bắc hà đang được hưởng một cơn gió lạ. Lạ mà trong lành. Triều đình Lê – Trịnh lâu nay đã bước vào thời kỳ mọt ruỗng. Nhà chúa cậy thế chèn ép vua Lê khiến thiên hạ không lúc nào được bình an. Bắc Bình vương thực lòng tôn phò nhà Lê, đem lại thanh bình cho đất nước nên họ ngóng đợi như kẻ khát nước lâu ngày chờ mưa.

    – Cám ơn ông luôn dành cho ta những lời tốt đẹp. Nhưng việc ta xuất hiện ở Đông Kinh cũng khiến không ít người dèm pha, nghi kị. Ta muốn qua tiếp kiến vua Lê Hiển Tông thể hiện cái chí, cái tâm ấy của ta nhất là với giới sĩ phu Bắc hà.

    Nguyễn Hữu Chỉnh lại nói những lời thật bay bướm:

    – Bắc Bình vương quả là người chí thành. Chí thành là đạo trời. Trên có thể giúp xã tắc, chia phần lo với vua; dưới có thể giữ mệnh ba quân; cứu muôn dân trong cảnh khổ. Ngài cũng đã đã nhận ra cái cốt lõi của nền chính trị Bắc hà. Kẻ sĩ chính là xương sống của triều chính. Giới sĩ phu Bắc hà thời nào cũng là tiếng nói có trọng lượng với triều đình. Vương triều nào giữ được kẻ sĩ thì mạnh. Kẻ sĩ quay lưng thì nước nhược. Nhưng kẻ sĩ luôn là phần nhạy cảm, tinh tế và đầy nghi kị. Ngài cứ thực tâm mình giữ lễ, nói rõ ý định tôn phò sẽ thu phục được họ.

    Nguyễn Huệ đưa Nguyễn Hữu Chỉnh cùng vào điện Vạn Thọ yết kiến vua Cảnh Hưng. Lê Hiển Tông râu rồng, mũi cao, vóc hạc, mắt phượng, đi như làn gió nhẹ, Dáng ngự thanh thoát mà vững như non, tính tình hiền từ giản dị. Vua trang trọng chân thành mời Huệ ngồi ở chiếc sập bên giường ngự. Nguyễn Huệ lấy làm vui nhưng nhún nhường đứng thưa:

    – Tôi vốn là kẻ áo vải ở Tây Sơn, phải buổi thời thế rối ren mà nổi dậy. Bệ hạ tuy không cho cơm ăn, áo mặc, nhưng ở nơi xa, bấy lâu vẫn kính mến thánh đức. Bữa nay được nhìn thấy mặt rồng, đủ thoả được tấm lòng khao khát. Chúa Trịnh vô đạo, hiếp đáp hoàng gia nên trời mượn tay tôi một trận phá ngay được, ấy là nhờ ở oai đức của bệ hạ cả. Tôi chỉ mong bệ hạ trường thọ, mạnh khỏe, thiên hạ từ đó mà cũng được thấm nhuần ơn phúc. Chúng tôi cũng được tựa bóng oai linh.

    Vua Lê Hiển Tông thực sự hài lòng. Ngài nhẹ nhàng bảo:

    – Tướng quân quá khiêm nhường. Võ công này là của tướng quân cả, chứ quả nhân nào có tài đức gì.

    Nguyễn Huệ lại thưa:

    – Tôi chỉ tôn phò, đâu dám kể tới công lợi. Việc ngày nay đã xảy ra như thế thật bởi lòng trời xui nên hết thảy. Trời có ý xui bệ hạ chấn chỉnh kỷ cương, nảy mực, khiến dân tình được hưởng phúc, trong ấm ngoài êm.

    Nguyễn Huệ quay nhìn Chỉnh, bẩm với vua Cảnh Hưng:

    – Người này vốn trước đây là bề tôi của bệ hạ. Có hắn giúp nên công việc nhiều chiều thuận lợi.

    Chỉnh đến trước mặt vua lạy. Nguyễn Huệ lại nói:

    – Người này vì bị bọn xiểm nịnh nhà chúa vu khống hãm hại nên phải vào nương náu nước Tây Sơn. Hắn vẫn có lòng trung, tưởng nhớ đến bệ hạ. Thật là xứng gọi danh sĩ nước Nam.

    Vua Lê Hiển Tông bảo Nguyễn Hữu Chỉnh đứng lên:

    – Chỉnh phò tá quý quốc, nhưng vẫn nhớ về nước cũ, là do được ông tin tưởng gây dựng cho mới được như vậy.

    Chỉnh đáp:

    – Lời bề trên dạy thật là chí lý.

    Hai bên đều dùng lời đẹp đẽ nói với nhau. Một lúc sau thấy vua Lê có vẻ khó ở, Nguyễn Huệ cáo từ:

    – Thánh thể mệt rồi. Tôi xin lui. Từ ngày mai bệ hạ có gì cần sai bảo cứ cho gọi tôi sẽ hết lòng.

    Lê Hiển Tông ân cần cầm tay Nguyễn Huệ:

    – Quả nhân có nước mà như phỗng ngồi trên ngai. Hơn bốn mươi năm nay chỉ biết nghe người khác sai bảo. Giờ tuổi đã cao, sức đã kiệt, việc xã tắc, việc quân cơ đều không thành thạo. Thực lòng thấy lúng túng không biết bắt đầu từ đâu. Tướng quân đã giúp chỉnh đốn lại rường mối, quả nhân thật lòng mong quan quân quý quốc lui lại giúp quả nhân. Tệ quốc lúc này rất cần ông. Mong ông đừng bỏ quả nhân giữa đường.

    Nguyễn Huệ nói với vua Lê:

    – Vua anh giao tôi đi lấy đất Thuận Hóa là phần cương thổ cũ của chúa Nguyễn. Rồi lại tự chuyên quá đà ra đây, cũng đã là trái mệnh. Vì thế chắc không thể ở lâu. Nhưng tình cảnh Bắc hà chưa yên, tôi sẽ sắp xếp ổn thỏa rồi mới rút quân, xin bệ hạ cứ an lòng.

    Vua Cảnh Hưng thấy Nguyễn Huệ tuổi trẻ hùng tài, võ công thao lược lại biết lễ nghĩa, nói năng lễ phép khoan hòa thì tỏ ra yêu mến lắm. Vua cho vời các cựu thần hàng đầu tiếp chuyện Nguyễn Huệ. Hai bên đều giữ lễ, chừng mực. Nguyễn Huệ theo gợi ý của Nguyễn Hữu chỉnh thưa với vua rằng:

    – Tôi cực chẳng đã phải đem quân ra Bắc hà. Nay việc đã gần hoàn thành tôi thực tâm muốn bệ hạ cho mở đại lễ ở điện Kính Thiên để tôi dâng sổ sách quân dân, báo cáo việc tôn phò là đại thống, hầu tránh tiếng nghi kỵ.

    Vua Lê Hiển Tông vui lắm. Vua lệnh cho triều thần chuẩn bị đại lễ để bố cáo thiên hạ theo ý Nguyễn Huệ.

     Sau lễ, vua Hiển Tông sai sứ đem chiếu chỉ sang vương phủ phong Nguyễn Huệ chức Nguyên Súy Dực chính phù vận Uy Quốc công. Nhận sắc phong, Nguyễn Huệ cho người vào cung tạ ơn nhưng trong lòng lại không vui. Chỉnh đến, Nguyễn Huệ bảo:

    – Ta mang quân ra chỉ một trận là dẹp yên Bắc hà. Lẽ thường một thước đất, một người dân đều thuộc về ta. Nếu ta muốn làm vua, làm chúa thì ai dám cản. Cái danh hão Nguyên súy, Quốc công có làm cho ta vẻ vang gì.

    Chỉnh vỗ về:

    – Mong Bắc Bình vương bớt giận. Hoàng thượng nói với tôi rằng tuy ở ngôi vua nhưng cuộc sống cũng đạm bạc không có vàng bạc châu báu gì tặng ngài. Việc phong tước chỉ là tỏ tấm lòng thành của bệ hạ thôi. Hoàng thượng cũng rất muốn ràng buộc tình thân giữa hai nhà. Vì chưa biết ý ngài ra sao nên sai tôi bẩm lại. Còn chuyện ban tặng danh hiệu ngài cứ điềm nhiên nhận không tỏ ra vướng bận gì sẽ lưu được tiếng thơm lâu bền, tỏ cái sự cao thượng của mình.

    Nguyễn Huệ chưa hết tâm tư:

    – Ta nhận rồi đấy, đáp lễ vua Lê rồi đấy, nhưng đừng để họ nghĩ ta là kẻ thô lậu, mán mọi tưởng cái danh hão ấy là to. Ta không nhận đám sĩ phu Bắc hà sẽ bảo ta là thất lễ. Nhưng nhận ta cũng phải nói rõ để chúng hiểu kẻo nghĩ ta không biết gì.

    Nguyễn Hữu Chỉnh ra sức can ngăn. Nguyễn Huệ cũng nguôi ngoai.

    Việc tôn lập, củng cố rường mối nhà Lê đã xong. Một số đại thần nghe chiếu chỉ của vua đã ra gánh vác công việc. Song những danh thần có tiếng đất Đông Kinh thì vẫn lánh mặt. Trong đó Ngô Thì Nhậm là người được nhắc tới nhiều nhất. Nguyễn Huệ đem quân ra xóa bỏ nhà chúa. Ngô Thì Nhậm lớn tiếng gọi Huệ là giặc cướp. Nhậm cùng người em rể, tiến sĩ Phan Huy Ích cùng một số nhà khoa bảng hàng đầu như Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn… bỏ kinh thành về quê. Nhiều đại thần ân sâu mưa móc nhà chúa ôm mối hận Nguyễn Huệ. Một người khác cũng bị căm ghét không kém là Nguyễn Hữu Chỉnh. Họ đổ tội cho Nguyễn Hữu Chỉnh là kẻ rước giặc Tây Sơn về phá nước.

    Nguyễn Hữu Chỉnh cho mình là người có công lớn. Biết nhiều cựu thần nhà chúa và giới sĩ phu Bắc hà ghét mình, Chỉnh cho người dò la. Ai nói xấu, Chỉnh sai quân bắt về tra khảo, đánh đập dã man. Không ít người chết một cách bí ẩn. Một hôm Chỉnh gặp lại người quen cũ tên là Đỗ Thế Long. Long quê Hoàng Liệt, Thanh Trì trước đây cùng Chỉnh phục vụ dưới trướng quận Huy Hoàng Đình Bảo. Sau ngày Việp quân công Hoàng Ngũ Phúc qua đời có người tố cáo Nguyễn Hữu Chỉnh biển thủ một số tiền lớn của quân sĩ. Tiền ấy liên quan cả đến Huy Quận công. Nguyễn Hữu Chỉnh bị tống giam. Trong tù Chỉnh bị khảo đả gần chết nhưng vẫn không nhận tội. Chúa Trịnh Sâm thấy thế cho rằng Chỉnh bị oan nên tha cho. Huy Quận công Hoàng Đình Bảo cũng không bị liên lụy. Từ đó Chỉnh càng được Quận Huy sủng ái. Đỗ Thế Long vì tính nết quá ngay thẳng, nói năng bốp chát, khiến viên đại thái giám phủ chúa ghét mà khép tội lộng ngôn, bắt giam cùng phòng với Chỉnh. Thời gian nằm cùng trong ngục, Chỉnh biết Long vì cứng quá mà mang vạ chứ chẳng có tội tình gì. Khi gặp Quận Huy, Chỉnh nói đỡ nên Đỗ Thế Long cũng được tha. Nghe tin Nguyễn Hữu Chỉnh chạy theo Tây Sơn, Long giận lắm. Cái sự gặp lại lần này không tình cờ. Đỗ Thế Long chịu ơn dày nhà chúa. Biết Nguyễn Hữu Chỉnh được vua Tây Sơn trọng dụng, đang làm Hữu tham quân của Nguyễn Huệ, Đỗ Thế Long chủ động tìm gặp. Long muốn qua Chỉnh thăm dò xem Nguyễn Huệ có cướp ngôi nhà Lê không. Lại cũng đang chứa chất trong lòng nộ khí căm ghét Chỉnh như bao người, Long muốn chửi Chỉnh một trận cho bõ tức. Đỗ Thế Long gọi Nguyễn Hữu Chỉnh là kẻ rước giặc Tây Sơn ra làm hại nhà chúa. Đúng là trời đất có thể chuyển dời nhưng tính nết Đỗ Thế Long thì vẫn như vậy. Nguyễn Hữu Chỉnh thanh minh:

    – Chúa không chịu tin tôi nên mới ra nông nỗi ấy. Chúa còn sống, tôi sẽ giúp Chúa giữ được danh tộc.

    Nghe Chỉnh múa ba tấc lưỡi, Đỗ Thế Long gằn giọng:

    – Ông đưa Tây Sơn ra, giương cờ phò Lê cái tiếng là nhân nghĩa nhưng người Bắc hà cho là rước giặc vào nhà. Khi trước ông theo Quận Việp, Quận Huy phục vụ nhà chúa, cái gì chẳng mang ơn chúa. Nay lấy tiếng diệt Trịnh phò Lê thật quá bất trung bất nghĩa. Vỗ ngực là danh sĩ, là đại trượng phu mà hành động như quân phản quốc thế ru.

    Nguyễn Hữu Chỉnh tái mặt run giọng đáp:

    – Gây dựng là ơn riêng. Cương thường là nghĩa lớn của thiên hạ. Tôi vì nhà Lê làm việc này là để chống đỡ cho nền cương thường. Đó là việc làm chí nhân đại nghĩa, sao ông lại bảo là rước giặc.

    – Chúa Trịnh tuy có lúc lạm quyền vua Lê, nhưng cái công tôn phù hai trăm năm há quy tất vào tội nhà chúa hiếp đáp vua Lê hay sao. Quốc gia đang như bình vàng yên ổn, bất ngờ đảo điên. Dân tình nhớn nhác. Gọi là giặc nghĩ cũng không có gì là nói quá. Tuy danh tiếng ông vang vọng, chẳng qua cũng như “cáo mượn oai hùm”. Lòng người hướng về họ Trịnh còn đông. E sẽ có ngày ông không còn đất chôn thây. Lúc ấy cái thân beo sói diều quạ của ông có gánh hết được tội không.

    Đỗ Thế Long không còn giữ được bình tĩnh. Chửi mắng Chỉnh cạn lời. Nguyễn Hữu Chỉnh tức uất nghẹn cổ nhưng cố nén, không to tiếng:

    – Vậy thì ông khuyên giống beo sói diều quạ này phải chuộc tội thế nào đây?

    Long thấy Chỉnh đã có phần chịu nhún liền khuyên:

    – Tôi biết ông ra chuyến này để trừng trị bọn kiêu binh và những kẻ a dua báo thù cho Huy Quận công. Nay lũ kiêu binh đã thành hồn ma cả rồi, nếu ông khéo tác động để Nguyễn Huệ kéo quân về Nam. Rồi chọn một người khá trong họ Trịnh lập lại ngôi chúa thì việc làm ấy không chỉ chuộc được tội mà cái công “dực đái” (43) của ông không ai bằng được.

    Nguyễn Hữu Chỉnh suy nghĩ một lúc rồi bảo:

    – Vâng. Ông vì nhà chúa, tôi cũng vì nhà chúa việc này để tôi nghĩ xem.

    Người thẳng tính vốn đơn giản, cả tin. Đỗ Thế Long cũng không tránh được cái dớp ấy. Nghe Chỉnh nói thế, Long cho rằng mình đã thuyết phục được Nguyễn Hữu Chỉnh. Đỗ Thế Long cáo từ ra về. Chỉnh liền gọi tay chân vào bảo:

    – Có con rồng vừa ở đây ra. Nó là rồng thì phải đưa xuống nước. Để trên cạn nó làm rối loạn lòng người.

    Thương thay, Đỗ Thế Long bị tay chân của Nguyễn Hữu Chỉnh đón đường trói lại dìm chết ở sông Nhị Hà.

    Quần thần nhà Lê nghe chuyện sợ mất vía. Dân kinh thành thì đem tấm gương của Lý Trần Quán ra so sánh với hành động của Nguyễn Hữu Chỉnh. Việc làm của Nguyễn Hữu Chỉnh đến tai Nguyễn Huệ, Bắc Bình vương gọi Nội hầu Phan Văn Lân tới hỏi có đúng như tin đồn không. Lân bảo chuyện đúng như thế. Nguyễn Huệ thở dài:

    – Chỉnh là người Bắc hà, vừa theo ta ra đây chưa có công lao gì mà sao hành xử ác thế. Không khéo đem tiếng xấu chuốc cho ta.

    Lân đáp:

    – Nguyễn Hữu Chỉnh làm tướng nhưng lòng dạ hẹp hòi. Không chỉ giết Đỗ Thế Long mà trong quân chẳng mấy ai yêu mến. Họ sợ Chỉnh hơn là quý Chỉnh.

    Nguyễn Huệ bảo:

    – Sau chiến thắng quân sĩ có cái vui của mổ trâu, nấu rượu; có cái vui cắm trại, vượt rào. Tướng có lúc phải cởi trần, quỳ gối cho họ cưỡi. Được thế lính mến tướng như con em yêu kính cha, anh. Lúc ra trận họ bảo vệ tướng như tay chân che cho đầu, mắt. Nguyễn Hữu Chỉnh coi mạng người như cỏ rác vậy thì tránh sao khỏi quân lính coi Chỉnh là cừu thù.

    Từ đó Nguyễn Huệ càng có lòng nghi ngại Chỉnh hơn. Con người Nguyễn Hữu Chỉnh chứa đầy nghịch lý. Thông minh, tài giỏi, biến báo nhưng bị chi phối bởi tham vọng. Phản phúc và vô đạo. Chỉnh là kẻ học rộng nhưng không coi trọng chữ tín. Không có gì là thiêng liêng với hắn. Chỉnh là loại người rất đắc dụng trong thời loạn. Dùng nhất thời. Không gần quá mà cũng không nên xa quá. Nhưng không thể hợp tác trong thời bình.
     

  • CHƯƠNG 16: GIƯƠNG CỜ DIỆT TRỊNH, PHÒ LÊ

    Đầu năm Bính Ngọ (1786), Bắc Bình vương Nguyễn Huệ dương cờ phò Lê, diệt Trịnh đem một vạn quân ra Đông Kinh. Đại tư mã Ngô Văn Sở và Nội hầu Phan Văn Lân làm phó tướng, Nguyễn Hữu Chỉnh làm hữu quân thủy đội. Cũng như những lần xuất đại binh trước, Nguyễn Huệ hành tung bất ngờ và rất nhanh chóng. Huệ giấu nhẹm chuyện bắc tiến với vua Thái Đức. Quân vượt sông Gianh rồi Huệ mới cho người đưa thư vào Quy Nhơn bẩm báo lên hoàng đế Nguyễn Nhạc.

    Vua Thái Đức đùng đùng nổi giận thói tự quyết của Huệ. Nhạc lệnh cho ngựa trạm ngày đêm đuổi theo chặn Huệ lại. Quân Nguyễn Huệ đi như cơn gió, chẳng gặp phải chống cự nào của triều đình Lê- Trịnh. Nguyễn Hữu Chỉnh chỉ huy thủy đội theo đường biển đã ra tới trấn Sơn Nam. Hai cánh quân hẹn tập kết ở Vị Hoàng rồi cùng chia ngả tiến ra Đông Kinh. Lúc nghe tin Nguyễn Huệ phạm vào đất Nghi Xuân, hai quan tổng trấn đương triều là Thùy Trung hầu trấn thủ Nghệ An và và Đương Trung hầu trấn thủ Thanh Hoa tá hỏa bỏ chạy. Lính triều đình coi giữ kho lương thảo và đồn binh ở Vị Hoàng thấy thuyền binh Tây Sơn cũng không dám chống lại. Thời gian đó, trấn Sơn Nam mất mùa lớn, người dân đói to. Lúc đầu thấy quân sĩ Tây Sơn ào ra, dân tình cuống cuồng chạy loạn. Để yên dân, Nguyễn Huệ ra lệnh tất cả các đạo binh không được vào trong làng. Đóng trại phải ở nơi cánh đồng, chỗ đất trống thoáng đãng. Cần nước uống, thức ăn phải mua hoặc xin dân. Nguyễn Hữu Chỉnh thông báo đã chiếm được kho lương. Bắc Bình vương lệnh mở ngay kho Vị Hoàng cấp phát cho dân. Từ hôm đó, tiếng đồn lan đi trước, quân Tây Sơn ra đến đâu cũng được dân ủng hộ.

    Đại quân Tây Sơn ra tới Kẽm Trống, Phủ Lý lính triều đình Lê – Trịnh mới hay tin. Đại tư mã Ngô Văn Sở bắt được Đương Trung hầu trấn thủ Thanh Hoa. Thanh Hoa là đất “tắm gội” (8) của cả vua Lê và chúa Trịnh nên Đương Trung hầu còn là một mệnh quan của triều đình. Những buổi triều kiến cơ mật, trấn thủ Thanh Hoa được phép dự. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ bảo Ngô Văn Sở để Đương Trung hầu lại với mình. Huệ đối xử ân cần, hỏi han kỹ về hiện trạng triều chính và dân tình Bắc hà. Đương Trung hầu thực tình kể hết. Nguyễn Huệ tò mò hỏi:

    – Vừa rồi ta lấy Thuận Hóa là vùng đất lớn rất trọng của nhà Lê mà sao không thấy triều đình có phản ứng gì?

    – Thưa, tôi cũng có được dự buổi triều kiến bàn về chuyện đó.

    – Quần thần nói sao?

    – Người bảo phải xuất binh đòi lại. Người nói đất ấy vốn không phải của nhà Lê. Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc lấy được từ tay nhà Nguyễn, nay ai đủ sức vào đấy mà tranh đoạt lại. Có người còn cho rằng nước Tây Sơn lấy Thuận Hóa cho là mừng.

    Thấy Đương Trung hầu ngập ngừng, Nguyễn Huệ hỏi:

    – Sao lại cho là mừng?

    – Lý lẽ rằng nước Tây Sơn đã chiếm Thuận Hóa của nhà Lê thì sẽ không nhòm ngó Bắc hà nữa. Chỉ cần giữ chắc phần cương thổ cũ của nhà Lê từ xứ Nghệ ra thôi.

    Huệ lại tò mò hỏi:

    – Ta biết quân đội triều đình lực lượng không ít. Trấn giữ Nghệ An, Thanh Hoa tới hơn vạn người. Sao ông không đánh trận nào đã chạy?

    Đương Trung hầu cay đắng, nói như dốc nỗi ẩn ức trong lòng:

    – Nói thực với ngài, quân sĩ triều đình bây giờ như bức rào long hết chân cột. Như đám củi khô. Gặp mồi lửa là sạch. Tôi là quan văn, trấn thủ Thanh Hoa. Khi lâm sự phải dựa vào các bộ tướng và quân sĩ. Nhưng lâu nay các tướng cầm quân chỉ mạnh mồm. Chỉ huy các đội: tướng vệ, tả vệ, hữu vệ, ngũ tiền, ngũ trung, ngũ hậu… tranh giành, kèn cựa nhau thì giỏi. Nghe tiếng ngài và Nguyễn Hữu Chỉnh đem quân ra, ai cũng mặt mày tái mét. Họ chỉ nghĩ đến an nguy cho cái mạng mình thôi. Đánh đấm gì cái ngữ ấy. Thôi thì đằng nào cũng thua, giữ lấy mạng sống cho binh lính. Người ta ai cũng có vợ con, có mẹ già…

    Nói đến đó Đương Trung hầu ôm mặt khóc nức lên. Nguyễn Huệ cũng thấy chạnh lòng. Những người có tấm lòng như Đương Trung hầu này, tuy bất tài song còn biết thương lính. Nguyễn Huệ chợt nhớ cái câu của Nguyễn Hữu Chỉnh: “Thực lực quân lính triều đình như đám củi khô…”. Đúng là Chỉnh tài. Nguyễn Huệ tự tay đưa nước cho Đương Trung hầu. Chờ ông ta qua cơn xúc động, Huệ hỏi tiếp:

    – Trong số các chỉ huy quân đội nhà Lê, ai là người có thể cầm quân cự lại Tây Sơn lúc này?

    – Rường cột của triều đình bây giờ là mấy vị Thái Đình hầu Trịnh Tự Quyền, Liễn Quận công Bùi Thế Dậu và Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng. Mỗi người cầm mấy chục cơ quân thủy, bộ.

    – Những cánh quân ấy giờ đóng ở đâu?

    – Theo tôi biết thì chủ yếu ở Đông Kinh và hai trấn Sơn Tây, Kinh Bắc.

    Nắm được đầy đủ thông tin, Nguyễn Huệ nhẹ nhàng nói với Đương Trung hầu:

    – Tôi cũng biết tình hình rối ren trong triều đình Lê – Trịnh. Họ làm cho đất nước nhão ra. Năm nay lại mất mùa lớn. Khắp nơi người dân oán thán. Vì thế tôi đem quân ra đây để diệt Trịnh, phò Lê chứ không có bụng chiếm giữ nước ông. Giờ ông đem theo gia quyến trở vào Thanh Hoa. Trong lúc loạn lạc này, đừng chạy đi đâu cả.

    Đương Trung hầu sửng sốt nhìn Bắc Bình vương Nguyễn Huệ như chưa tin những gì tai mình vừa nghe:

    – Ngài bảo ra giúp nhà Lê rồi rút quân về nam?

    – Đúng vậy. Tôi giương cờ phò Lê diệt Trịnh làm việc nhân nghĩa, đường đường chính chính. Ông không tin tôi sao?

    Đương Trung hầu đứng dậy, rũ tay áo hướng ra bắc quỳ lạy:

    – Thật là trời còn thương nhà Lê. Ngài mà làm đúng như vừa nói thì không chỉ vua Lê đời đời ơn tạc mà người dân nước tôi cũng ngỏng cổ ngợi ca.

    – Thì ông cứ chờ đấy mà xem. Còn cứ như lời ông nói thì tôi cũng sẽ không gặp khó gì khi vào Thăng Long?

    Đương Trung hầu linh hoạt khác hẳn vẻ ủ rũ ban đầu:

    – Mấy tướng đó vâng mệnh thì phải đem quân bố phòng vậy thôi. Tâm trạng của họ lúc này cũng có khác gì tôi đâu. Nếu ngài thực lòng giúp nhà Lê, tôi xin viết thư cho họ. Chắc họ cũng mừng khôn xiết như tôi vừa nghe ngài nói vậy.

    – Được. Ta sẽ nhờ ông viết thư khuyên họ. Xin hỏi ông câu nữa. Người Bắc hà, nhất là các quan lại, kẻ sĩ nghĩ về Nguyễn Hữu Chỉnh thế nào?

    Đương Trung hầu hỏi lại Huệ:

    – Ngài muốn tôi nói thực lòng chứ?

    – Tôi muốn nghe thực lòng người Bắc hà nghĩ về Chỉnh thế nào.

    – Quận Bằng là người tài lớn, chí lớn nhưng lòng tham cũng lớn. Phản trắc, bội bạc lắm. Chỉnh ăn lộc chúa. Chạy theo Tây Sơn. Bây giờ lại ra diệt chúa. Lòng người Bắc hà căm ghét Chỉnh. Tội của Nguyễn Hữu Chỉnh rửa cả đời cũng không hết nhơ.

    Nguyễn Huệ nghe thế trầm ngâm không nói gì. Đương Trung hầu viết thư đưa tới các đạo quân trấn giữ kinh thành. Trong thư nói rõ ý định củng cố rường mối nhà Lê, của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Người tin người ngờ nhưng họ đều làm theo Đương Trung hầu. Nguyễn Huệ đi đến đâu quân sĩ triều đình chạy cả. Có nơi xếp giáo chờ sẵn. Vậy là lần xuất quân ra Bắc hà của Nguyễn Huệ gần như không phải giao tranh. Máu binh sĩ không phải đổ nhiều. Đúng như nhận định của Chỉnh, chưa đến hai tuần lễ quân đội Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đã xóa bỏ vai trò của nhà chúa hơn hai trăm năm tiếm quyền ở đàng Ngoài.

    Ở thành Đông Kinh, biết tin Nguyễn Huệ dương cờ diệt Trịnh, phò Lê kéo ra Đoan Nam vương Trịnh Tông vội cử mấy tướng đem quân vào giữ lấy phòng tuyến Gián Khẩu, Hà Nam. Gián Khẩu vỡ bay về sau thư của Đương Trung hầu khuyên các tướng không nên chống lại Nguyễn Huệ để bảo toàn mạng sống cho lính. Biết không còn cách nào khác, viên tùy tướng tên Hà Noãn đưa Trịnh Tông và gia quyến chạy lên Sơn Tây. Qua sông Đáy ngó trước ngó sau chỉ còn lác đác vài chục người. Đoan Nam vương Trịnh Tông buồn bã ngửa mặt than: “Văn thần, võ tướng tâm phúc bỏ ta mà đi cả rồi”. Tông hỏi Hà Noãn:

    – Vùng này có vị nào đỗ đạt đang làm quan không?

    – Thưa chúa thượng, vùng này chỉ có viên Thiêm sai là Lý Trần Quán.

    – Vậy ngươi tìm hắn đến cho ta.

    Hà Noãn vâng mệnh. May gặp Quán đang ở nhà. Lý Trần Quán người làng Vân Canh, đỗ Tiến sĩ khoa Bính Tuất. Là người có tiếng hiếu thảo. Bố mẹ mất, Quán mặc

    áo xô ở nhà ba năm chịu tang, miệng không ăn miếng đồ mặn nào. Lý Trần Quán từng nói với học trò: “Ta đã sống gần bốn mươi năm. Nhưng những việc ta làm chỉ có ba năm cư tang là gần với đạo làm người”. Hà Noãn đem hết sự tình nhà chúa ra kể. Quán bảo:

    – Tôi vâng mệnh triều đình về quê mộ quân. Đã được vài trăm tên. Hiện đang ở bản huyện. Ngài liệu cách nào kiếm ít binh khí cho đám quân ấy theo hộ giá. Lúc này tôi nghĩ chúa hãy tạm lánh sang bên Hạ Lôi. Ở đó tôi có tên tuần huyện là Đỗ Tráng, là học trò cũ, có thể nương cậy được. Rồi liệu tình hình mà tính tiếp.

    Hà Noãn đưa Lý Trần Quán gặp Trịnh Tông. Quán bảo:

    – Chúa thượng phải cải dạng, không nói năng gì trong lúc đi đường.

    Trịnh Tông ngần ngừ:

    – Có cần thiết phải làm thế không? Vùng này còn nhiều thủ hạ có lòng với nhà chúa. Chúng nhìn ta có bệ rạc quá không?

    Lý Trần Quán thưa:

    – Bên ngoài đang loạn lắm. Tây Sơn ban bố mục đích diệt Trịnh phò Lê, ai phát giác chúa ở đâu có ban thưởng lớn khiến lòng người cũng rối trí. Không biết thế nào. Chúa thượng cứ nghe thần, đi cho dễ lọt.

    Trịnh Tông đành làm theo. Bồ đoàn theo Quán sang Hạ Lôi. Lý Trần Quán nói thác với Đỗ Tráng:

    – Vị quan lớn này là cột trụ nhà chúa cũng là thày học của ta, từng làm chánh chủ khảo khoa thi năm Bính Tuất. Vì không muốn hợp tác với nhà Tây Sơn nên trốn khỏi kinh thành. Ta nhờ ngươi cho ở tạm đây một thời gian.

    Đỗ Tráng xuất thân là một tướng cướp. Trước đó có theo học Lý Trần Quán một thời gian. Nghe thày học bảo thế Đỗ Tráng vui vẻ:

    – Vậy xin mời quan lớn ở lại chỗ tệ xá xuềnh xoàng này, hàng ngày tôi xin chu cấp mọi vật phẩm đầy đủ.

    Trịnh Tông ở đó đã mà mấy ngày mà không hề nói một câu. Đỗ Tráng nghi nghi. Vài hôm sau Lý Trần Quán tới. Quán nói với Đỗ Tráng:

    – Ta đã liên lạc được với tuần phủ Sơn Tây. Nơi ấy xưa nay là lãnh địa của nhà chúa. Sang đó sẽ có nơi ở an toàn lâu dài. Ngày mai nhờ ngươi đưa thầy học ta sang đấy.

    Đỗ Tráng vâng lời. Lý Trần Quán không ngờ Đỗ Tráng là đứa tham lam, vô đạo. Từ hôm nghe tin triều đình truy nã Đoan Nam vương Trịnh Tông. Ai phát hiện, bắt giữ sẽ được trọng thưởng lớn, Tráng đã nghi ngờ về vị khách mà Lý Trần Quán đưa sang. Nhưng cả Lý Trần Quán và Trịnh Tông còn bất ngờ, đau xót hơn khi biết viên tiểu tướng thân cận là Hà Noãn cũng ủ mưu phản chúa. Từ hôm đưa Trịnh Tông lên Hạ Lôi, Hà Noãn thấy tình cảnh bế tắc. Trước sau gì Trịnh Tông cũng bị quân Tây Sơn bắt. Noãn lo cho mạng sống của mình. Nghe lệnh truy nã Trịnh Tông, Hà Noãn mất ăn mất ngủ. Đêm ấy Noãn vẩn vơ ra sân đi đi lại lại. Không ngờ gặp Đỗ Tráng. Tráng mời Hà Noãn uống rượu. Lúc đã ngà ngà, Đỗ Tráng khéo léo hỏi thì Noãn cho biết người mình hộ tống đi trốn chính là Đoan Nam vương Trịnh Tông. Nghĩ ngợi một lúc Đỗ Tráng bảo:

    – Tướng quân ăn lộc nhà chúa phải hết lòng với chúa. Nhưng thân phận tôi một tên tuần huyện dính vào chuyện tày trời này không khéo chết cả nhà.

    – Ông nói thế là có ý gì?

    – Tôi sợ lắm. Hôm đầu tin lời thày học mà giúp. Nay hóa ra mình đang giấu người bị triều đình truy bắt. Tội đồng lõa, che giấu bị chém đầu như chơi.

    Hà Noãn nghe Đỗ Tráng nói vậy đúng tâm trạng mình. Noãn liền níu áo kéo Đỗ Tráng sát lại, miệng thì thào:

    – Từ hôm biết lệnh của triều đình tôi cũng lo lắng vô cùng. Cũng như ông thôi. Tiếng ở cửa chúa nhưng là phận tôi tớ chứ vương tướng gì. Tôi sợ lắm.

    Đỗ Tráng nhìn vào mắt Hà Noãn:

    – Hay là tôi với ông mật báo cho quan sở tại. Mai trên đường đưa chúa sang Sơn Tây, lính triều đình phục sẵn mà bắt lấy. Khéo làm biết đâu hai ta lại kiếm được món thưởng to.

    Hà Noãn vòng tay xiết chặt lưng Đỗ Tráng. Ghé miệng vào tai bảo:

    – Ông là tuần huyện, việc báo cho quan sở tại cậy vào ông. Dặn họ mai lúc bắt thì bắt tất cả ông và tôi nữa cho kín chuyện. Về huyện giam riêng từng người ra.

    Hai thằng đồng lòng bán chúa. Chúng nốc một chầu rượu nữa mới về. Hôm sau Trịnh Tông rời Hạ Lôi, đi chưa đến nửa ngày đường thì bị lính triều đình bắt. Lý Trần Quán nghe tin dữ vội vàng đến nơi Trịnh Tông bị giam xin gặp. Quán khóc lạy Đoan Nam vương Trịnh Tông:

    – Bề tôi nhất thời hồ đồ. Khiến chúa thượng lâm vào cảnh này là tội của thần cả.

    Trịnh Tông an ủi:

    – Số mệnh ta vậy. Ngươi cũng đừng ăn năn làm gì.

    Lý Trần Quán lạy Tông ba lạy rồi lui ra đi tìm quan sở tại. Viên quan này đã đỗ Hương cống. Rất phục tài học và lòng hiếu thảo của Quán. Trò chuyện, Lý Trần Quán biết Đỗ Tráng báo cho lính triều đình bắt Trịnh Tông. Quán hấp hả đi tìm Tráng. Lý Trần Quán trách mắng học trò:

    – Chúa lâm cảnh hoạn nạn. Bề tôi còn phải chết thay chúa. Ngươi học chữ thánh hiền sao sấp mặt làm điều phản chủ thế.

    Đỗ Tráng trâng tráo:

    – Chúa đang bị truy nã như giặc. Nếu giúp chúa, triều đình hỏi đến, thầy có gánh đỡ tội cho tôi không. Dân gian có câu: “Sợ thầy không bằng sợ giặc, quý chúa không bằng quý thân”. Tôi phải lo cho cái thân tôi trước.

    Lý Trần Quán chỉ biết cay đắng khóc thương chúa. Trên đường bị giải về kinh thành, Đoan Nam vương Trịnh Tông cướp được con dao tự đâm cổ chết. Hôm đó nhằm ngày 27 tháng 6 năm Bính Ngọ (1786). Lý Trần Quán nghe tin chúa qua đời, gào khóc mãi không thôi. Quán bảo người nhà đi mua một cỗ quan tài, mười vuông vải trắng. Vợ con ra sức can ngăn. Lý Trần Quán nói:

    – Bề tôi hại chết chúa, tội muôn chết. Ta phải tỏ cái bụng với trời đất.

    Lý Trần Quán sai người đào một cái huyệt ngay trong vườn nhà. Xé vải làm khăn buộc lên đầu. Miếng kia buộc quanh bụng. Lý Trần Quán hướng về phương nam khóc, lễ hai lễ rồi nằm vào quan tài.

    Tiến sĩ Lý Trần Quán tuẫn tiết sau chúa Trịnh Tông hai ngày.

    Nghe tin Đoan Nam vương Trịnh Tông sợ mà tìm đến cái chết, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ sai Chưởng phủ Nguyễn Văn Dụng lên Sơn Tây đưa thi hài Trịnh Tông về Đông Kinh. Lại sai bắt Đỗ Tráng, Hà Noãn tra hỏi. Nguyễn Văn Dụng làm tờ khải lên vua Lê Hiển Tông nói rõ về nguyên nhân cái chết của chúa Trịnh Tông. Nguyễn Huệ cho phép làm tang ma cho Trịnh Tông theo nghi lễ đế vương. Lại bố cáo với dân chúng rõ về hành động phản chủ của Đỗ Tráng và Hà Noãn. Hai tên này sau lễ an táng Trịnh Tông bị đem ra chém để làm bài học răn đe. Việc làm đó của Nguyễn Huệ khiến các đại thần nhà Lê – Trịnh rất hài lòng. Vừa hài lòng vừa ngỡ ngàng. Tác động mạnh tới tâm tư, suy nghĩ của giới sĩ phu Bắc hà về Nguyễn Huệ. Tuy vẫn còn đầy ngờ vực, nhiều bậc đại khoa, danh sĩ có tiếng đất Đông Kinh đã dần thay đổi ác cảm với Huệ.

    Lòng trung trinh của Lý Trần Quán được mọi người truyền tai nhau. Họ hết lời ca ngợi khí tiết của vị tiến sĩ họ Lý.

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 16. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
     

    8- Đất “tắm gội” Ý nói quê hương, bản quán dòng họ vua Lê, chúa Trịnh.
     

  • CHƯƠNG 15: NGUYỄN HUỆ NGƯỚC NHÌN MẠN BẮC

    Nguyễn Huệ chuyển đại bản doanh từ Quảng Ngãi ra thành Phú Xuân. Bên cạnh các tướng tâm phúc ông có thêm Hữu đô đốc Nguyễn Hữu Chỉnh. Bắc Bình vương giao Vũ Văn Nhậm giữ vùng đất Quảng Nam – Quảng Ngãi. Phan Văn Lân, Võ Văn Sở ngày đêm luyện tập quân bộ. Nguyễn Hữu Chỉnh cùng Huệ lo rèn tập thủy quân. Lúc này con mắt Bắc Bình vương đã ngầm hướng ra Bắc hà. Tả hữu không ai nhận ra ý đồ đó. Để củng cố dự định của mình và thăm dò Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Huệ mở lễ khao quân mừng chiến thắng. Sau màn chúc tụng, Nguyễn Huệ hỏi Chỉnh rất kỹ về các danh sĩ hàng đầu đất Bắc. Nguyễn Hữu Chỉnh cũng luôn nung nấu việc bắc tiến. Ý đồ của Huệ trùng khớp với suy nghĩ của Chỉnh. Tuy nhiên giữ phận trên dưới, lại quá hiểu tính cách của Bắc Bình vương, Nguyễn Hữu Chỉnh không dám thổ lộ với Huệ như với vua Thái Đức. Nhân Huệ hỏi, Chỉnh thưa:

    – Bắc Bình vương chỉ một trận mà thu cả xứ Thuận Hóa về tay. Tiếng tăm vang vọng khắp nơi. Triều chính nhà Lê – Trịnh lúc này rối ren. Tướng trễ binh nản không còn kỷ cương gì cả.

    – Việc ta lấy Thuận Hóa theo ông Đông Kinh sẽ phản ứng thế nào?

    – Tôi cũng nghĩ đến chuyện đó, nhưng cung vua, phủ chúa lâu nay mỗi người mỗi phách khó mà có phản ứng gì.

    Nguyễn Huệ suy nghĩ rất lung. Lâu sau Huệ bảo:

    – Triều chính như thế thì nước nát là phải thôi.

    Nguyễn Hữu Chỉnh mạnh bạo hơn:

    – Mấy năm nay ở Bắc hà liên tiếp xảy ra điềm gở. Loạn lạc khắp nơi. Tôi cũng có hiểu biết một chút về bốc dịch. Vận nhà Lê – Trịnh hết rồi. Trời có ý đem Bắc hà cho tướng quân đó.

    Nguyễn Huệ nhìn Chỉnh làm ra vẻ sửng sốt:

    – Ông nói đùa hay thật. Nhà Lê trị vì Bắc hà đã gần bốn trăm năm. Đó là một nước lớn, nhân tài, chí sĩ nhiều. Việc này không phải cứ dùng sức mạnh mà chiếm được.

    Nguyễn Hữu Chỉnh đang say, hay thói ngạo mạn không kìm giữ được mà buột mồm nói năng khinh xuất:

    “- Người tài ở Bắc hà chỉ có mình Chỉnh này mà thôi. Nay tôi theo Tây Sơn thì đó là cái nước rỗng.

    Huệ bảo:

    – Ta thấy ông có vẻ coi người ta như cỏ rác vậy.

    – Tôi nói thực lòng. Xin ngài đừng nghi ngờ.

    Cũng không biết Nguyễn Huệ say hay giả say vặn lại Chỉnh rất hiểm:

    – Đừng ngờ ai, có lẽ phải ngờ ông chăng?” (38).

    Chỉnh toát mồ hôi, vội chữa:

    – Đó là tôi vui miệng nói ý người tài ở Bắc hà tuy nhiều nhưng giờ họ đã quay lưng lại với triều đình cả.

    Nguyễn Huệ cả cười vỗ về Chỉnh:

    – Ta cũng đùa ông thôi. Nhưng nước người ta đang có vua có chúa, mình tự dưng đến cướp lấy, chưa biết thành bại thế nào. Vả rồi người đời sẽ bảo việc ấy là cái gì nữa chứ.

    Nguyễn Hữu Chỉnh biết Nguyễn Huệ không phải thờ ơ chuyện Bắc hà như lời nói ngoài miệng. Chỉnh thuyết phục:

    – Tôi nghĩ, triều đại thì cũng như vận số con người mà thôi. Có thịnh tất có suy. Có sinh tất có diệt. Nhà Lê cầm quyền đến nay đã dài nhất trong lịch sử. Vận số đã hết. Sự biến ở phủ chúa năm trước là báo hiệu một cuộc khép mở rất lớn. Luân chuyển của trời đất là lẽ tự nhiên và công bằng. Phải có ai đó thay trời ghé vai gánh vác thiên mệnh. Ngài chẳng nên lăn tăn về chuyện đó.

    Nguyễn Huệ dịu giọng. Huệ cũng không cần giấu Chỉnh nữa:

    – Lời ông cũng phải. Nhưng lấy Bắc hà đâu có thể dễ như chiếm Thuận Hóa. Nước đó quá lạ lẫm với ta. Cần phải tìm hiểu, suy đoán kỹ lưỡng.

    – Ngài dùng binh như thần. Chuyện đó theo tôi có gì là khó.

    – Mỗi địch thủ, mỗi vùng đất có cách đánh khác nhau. Lại còn phải trông vào ý trời, lòng người. Phép dùng binh với Bắc hà ông có cao kiến gì, nếu ta nghe ông đem quân ra đó?

    – Phép dụng binh có ba điều cốt tử. Một là “thì”, hai là “thế” ba là “cơ”. Gặp được ba điều đó làm gì cũng nên. Đánh đâu thắng đó. Cổ nhân từng dạy: “Chiếm kẻ yếu, đánh kẻ tối, lấy kẻ loạn, đè kẻ sắp mất”. Xét mọi nhẽ triều chính Bắc hà lúc này cả thì, thế, cơ đều đang ở trong tay ngài, không nên bỏ lỡ (39).

    Nguyễn Huệ lại bảo:

    – Vậy còn phía nam. Nguyễn Ánh tuy bại trận nhưng đó là một kẻ lì lợm, khó chơi. Lúc nào cũng phải đề phòng.

    – Bắc Bình vương tính thế là chu toàn mọi nhẽ. Nhưng sức Nguyễn Ánh chưa thể gượng dậy sau đại bại vừa rồi. Thân còn phải đi sống lưu vong chắc gì đã khởi lên được. Ngài chỉ cần khó nhọc ít bữa, Bắc hà đã ở trong tay.

    Nguyễn Huệ không trả lời Chỉnh. Nhưng việc chiếm Bắc hà lúc này quả thật dễ dàng. Không nhân dịp này mà mở rộng thanh thế, tạo dựng đại nghiệp há người đời cũng bảo mình ngu. Song Huệ cần thời gian. Trong Tây Sơn tam kiệt, Nguyễn Huệ là người có cao vọng nhất. Là chủ Tây Sơn nhưng con mắt Nguyễn Nhạc chưa lúc nào nhìn vượt ra khỏi vùng đất miền Trung. Thu phục được cương thổ cũ của chúa Nguyễn là Thái Đức toại nguyện. Nguyễn Lữ ốm đau luôn, nhụt chí. Nguyễn Huệ là người mang tố chất của một quân vương, khát khao lập đại nghiệp, thống nhất giang sơn, xây dựng một quốc gia hùng mạnh. Ông còn là vị chiến tướng tài năng bậc nhất. Mấy năm Tây Sơn dấy binh, Nguyễn Huệ cầm quân đánh đâu thắng đó, chưa thua trận nào. Nguyễn Huệ không chỉ có uy, dũng, nhân. Huệ còn là kẻ giảo hoạt gian hùng vào bậc kỳ thủ. Vui, buồn Huệ có thể bộc lộ ra mặt. Thậm chí tỏ ra yếu mềm. Nhưng cao vọng và mưu chước thì không kẻ nào thâm sâu và biến ứng bằng Huệ.

    Thấm thoát đã lại đến tết. Người dân thành Phú Xuân náo nức mua sắm, chuẩn bị đón xuân. Tiếng pháo tép bắt đầu rộn rã vui tai. Thú nghịch của trẻ con luôn là tín hiệu cái tết sắp tới. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ ra lệnh năm ấy ăn tết to. Chiến thắng giặc Xiêm La, thâu tóm được vùng Thuận Hóa xứng đáng để nhà Tây Sơn ăn tết lớn. Trong quân, Nguyễn Huệ thưởng cho binh sĩ mỗi người một quan tiền. Tướng lĩnh theo cấp bậc cũng được ban thưởng hậu. Triều đình Lê – Trịnh mất Thuận Hóa mà không có bất cứ động thái gì. Có lẽ đúng như Nguyễn Hữu Chỉnh nhận định về cái triều đình bạc nhược ấy.

    Nhân lễ chúc mừng năm mới Bính Ngọ, trong lúc thù tạc Nguyễn Hữu Chỉnh lại ý tứ nhắc Nguyễn Huệ câu chuyện về Bắc hà. Chỉnh thừa biết tham vọng của Bắc Bình vương. Nhưng ngoài lúc Nguyễn Huệ chủ động trò chuyện hoặc tỏ ra vui đùa, dễ tính, Chỉnh với Huệ vẫn là mối quan hệ trên dưới. Không thể nói năng khinh xuất như lần trước. Chỉnh muốn tác động Nguyễn Huệ xuất binh ra Thăng Long, cũng biết phải chọn đúng lúc. Nguyễn Huệ không quên và không bỏ qua bất cứ điều gì. Mọi động thái luyện quân ở Thuận Hóa là tín hiệu Nguyễn Huệ chuẩn bị đem quân ra Đông Kinh. Có điều Huệ còn lựa ý và xem thái độ của vua Thái Đức. Chỉnh đưa đẩy:

    – Từ ngày vào Quy Nhơn tôi luôn nghĩ đến câu sấm truyền:“Tây Sơn khởi, Bắc thu công, gà cất tiếng, phất cờ hồng, đại nghiệp dựng, trong ngoài thông” là ứng vào mệnh Bắc Bình vương đó.

    Nguyễn Huệ giật mình:

    – Ông biết câu sấm đó?

    – Tiếng tăm Bắc Bình vương vang vọng khắp gầm trời Đại Việt từ mấy năm nay. Nhất là sau võ công đại phá Xiêm La vừa rồi. Dân thành Đông Kinh từ lâu cũng đã râm ran câu đồng dao: “Chẳng đế, chẳng bá quyền nghiêng thiên hạ, truyền được tám đời trong nhà dấy vạ” là ứng vào vận mệnh họ Trịnh. Nhà chúa đến Trịnh Sâm đúng là đã truyền được tám đời. Sự loạn ở Thăng Long năm trước, rồi anh em Trịnh Khải, Trịnh Cán chém giết nhau chả phải trong nhà dấy vạ là gì. Vận họ Trịnh đã hết. Số nhà Lê cũng mịt mờ. Lòng người Bắc hà giờ chỉ còn biết hướng về Tây Sơn.

    Nguyễn Hữu Chỉnh dẫn câu sấm ấy để khích tướng Huệ. Nhà chúa đến Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm truyền được tám đời. Và cũng từ Trịnh Sâm giết Thái tử kế ngôi Lê Duy Vỹ. Mê muội Đặng Thị Huệ phế bỏ con trưởng Trịnh Tông, truyền ngôi cho Trịnh Cán đã gieo mầm dấy vạ đẩy dòng họ Trịnh đến mạt vận. Sau Trịnh Sâm, ngôi chúa nối thêm ba đời nhưng tất cả chỉ chập chồi trong vòn bốn năm thì mất hẳn.

    Nội tình nhà Lê – Trịnh lúc này đúng như Nguyễn Hữu Chỉnh nhận định. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ tuy có chủ định, song lâu nay vẫn luẩn quẩn trong đầu: “Bắc hà là mảnh đất hoang. Bước chân vào đấy chưa biết cứng mềm, lầy thụt ra sao. Nhà Lê tồn tại gần bốn trăm năm. Ơn nghĩa còn nhuần thấm trong đầu óc của mỗi người dân. Giả mình nắm lấy, nhất thời giành quyền bính nhưng lòng người mấy ai theo. Nhà Tây Sơn chưa có ảnh hưởng gì đến dân Bắc hà. Hoàng đế Nguyễn Nhạc chỉ muốn thu phục phần đất cũ của nhà Nguyễn chứ không muốn đem quân vượt qua sông Gianh…”. Trong thâm tâm Nguyễn Huệ luôn linh cảm việc đại thống giang san đặt lên vai mình. Nhưng liệu thời cơ đã đến chưa. Thế nước chia ba. Triều đình Lê – Trịnh đang trong những ngày tàn, nhưng ý muốn của Thái Đức như thế khiến Huệ cũng khó làm trái. Mượn hơi rượu và không khí thân tình phút đón xuân, Nguyễn Huệ ngất ngưởng ướm hỏi Chỉnh:

    – Ý ông nói lần trước về chuyện Bắc hà ta vẫn để tâm. Nhưng ta vâng mệnh đi đánh Thuận Hóa chứ không phải đem quân ra Đông Kinh. Xong việc nọ xọ sang việc kia thì làm trái mệnh vua. Vả lấy xong rồi ta cũng chưa thể ngồi lại đấy. Tình cảnh lúc ấy thật là khó giải thích.

    Nguyễn Hữu Chỉnh biết Nguyễn Huệ còn phân vân giữa chuyện vượt quyền vua Thái Đức và hậu bắc tiến sẽ ra sao. Chỉnh hiến kế:

    – Nếu lúc này ngài chưa sẵn sàng nắm lấy Bắc hà, thì nên giương cờ phò Lê, diệt Trịnh. Công lao ấy đối với vua Lê không khác gì tôn lập. Nhà Tây Sơn cũng nhân đó nới rộng cương thổ ra tới Bố Chính. Bắc Bình vương để lại tiếng thơm không chỉ với nhà Lê mà người dân Bắc hà cũng có cớ để mơ về một triều đại tốt đẹp hơn. Thế chẳng là chuẩn bị cho đại nghiệp sau này sao.

    Lời Chỉnh khiến Nguyễn Huệ giải tỏa được nỗi băn khoăn. Cái lý do Nguyễn Hữu Chỉnh nêu lên thật xác đáng. “Diệt Trịnh phò Lê”. Lúc này chưa nắm lấy Bắc hà nhưng cũng coi như đặt một chân vào đất ấy. Nguyễn Huệ lại giả vờ như chưa hiểu ý Chỉnh:

    – Ông nghĩ ta sẽ còn trở lại Bắc hà sau này ư?

    Nguyễn Hữu Chỉnh nói toẹt:

    – Ngài không lấy thì sẽ có người khác lấy. Tôi xem mệnh nhà Lê đã hết. Vua Thái Đức thì không để tâm tới. Nguyễn Phúc Ánh không nhắc làm gì. Chỉ sợ lại một kẻ bất tài, vô sỉ lên thay càng thêm khổ dân lành. Tuy nhiên…

    Nguyễn Hữu Chỉnh buột miệng, Huệ hỏi ngay:

    – Tuy nhiên sao?

    – Ý tôi là lấy Bắc hà thì dễ, tuy nhiên để có Bắc hà thì khó. Dễ là không cần đánh. Ngài chỉ cần đem quân ra, triều đình Lê – Trịnh nghe thấy cũng tan. Nhưng khó là có khiến lòng dân Bắc hà tâm phục, khẩu phục mà theo không.

    Nguyễn Huệ bất ngờ phẩy tay nói như bỡn cợt:

    – Sức ta như hổ báo. Ta lấy uy, lấy hình để trị, dân không theo cũng phải theo.

     – Ngài đùa tôi hay tỏ ra không hiểu dân. Thực ra chỉ có quan lại là hai lòng. Dân chỉ một lòng. Nếu dùng hình, dùng uy dân sợ thì chỉ được cái yên ổn bên ngoài còn trong bụng họ thù, họ khinh. Để dân khinh thì lúc nào cũng ôm cái mầm đại họa. Được dân yêu, dân phục thì mới lâu bền. Vì thế muốn biết mình mạnh hay yếu thì phải xem dân sợ mình hay phục mình. Bắc Bình vương ra đợt này ngoài việc nêu cao cờ nghĩa diệt Trịnh phò Lê, còn là dịp gieo lại tiếng thơm trong lòng dân là vậy.

    Nguyễn Huệ vỗ vai Chỉnh cười ha ha, nói như để lấp liếm:

    – Ông làm ta khó nghĩ quá. Ông đang xui ta vào chỗ chết đây.

    Nguyễn Huệ thấy Nguyễn Hữu Chỉnh quá thông minh, nhậy bén. Lý lẽ hắn nêu ra đều khó bắt bẻ. Thôi thì cứ hỏi cho hết nhẽ:

    – Thực lực Trịnh Tông thế nào?

    – Như đám củi khô. Tây Sơn là ngọn đuốc vậy.

    – Ông có coi thường người ta quá không đấy?

    – Tôi hiểu cái triều đình ấy như lòng bàn tay. Cung vua phủ chúa gầm ghè đánh giết nhau. Lính tráng thì bạc nhược. Lòng dân thì chán ngán.

    Nguyễn Huệ thích nhận xét ấy của Chỉnh nhưng vẫn dè dặt:

    – Việc đại sự này do huynh trưởng ta quyết định. Nếu ta tự quyết thì ra nhanh về nhanh được không?

    Nguyễn Huệ lại bất ngờ về nhận xét tai quái, đầy ẩn ý khó bắt bẻ của Chỉnh:

    – Bất quá hai tuần trăng. Vả lại Thái Đức Hoàng đế phong ngài chức Bắc Bình vương đâu phải là cứ bo bo giữ mảnh đất đang có. Tôi luôn nghĩ về cái danh xưng ấy như trời đặt cho ngài qua vua Thái Đức mà thôi.

    Tự nhiên Nguyễn Huệ chùng xuống. Như có màn sương kéo tràn qua đôi mắt quắc sáng. Tư lự. Nguyễn Hữu Chỉnh biết Nguyễn Huệ đã quyết. Huệ chỉ đang mưu tính làm việc đó thế nào mà thôi. Điều làm Huệ lấn cấn lúc này là nên bẩm báo với vua anh hay không? Bẩm báo thì chắc hẳn vua Thái Đức cản trở. Mà tự chuyên nếu thuận lợi không sao. Khó khăn trắc trở thì là trái mệnh quân thần. Huệ bật nói với Chỉnh mà như tự nói với mình:

    – Ông bảo Bắc hà giờ như mảnh đất hoang. Ai đến trước thì làm chủ. Ta nghe ông đem quân ra Đông Kinh là trái mệnh vua, là hành động không tự nhiên.

    – Tôi trộm nghĩ người làm tướng phải tùy cơ ứng biến. Binh thư viết: “Tướng ở ngoài, mệnh vua có khi không cần phải theo”. Lúc này Bắc Bình vương gánh sứ mệnh lớn ngoài biên ải. Ngài không nên để những điều vụn vặt ràng buộc mà lỡ mất thời cơ.

    – Ta cũng nghĩ như ông. Nhưng việc này rất trọng. Hành động mà không tự nhiên thì cương thường đảo lộn. Nội bộ bất an. Tướng sĩ bất hòa.

    Nguyễn Hữu Chỉnh cố làm Nguyễn Huệ an lòng:

    – Binh thư còn có câu cho phép người cầm quân trong hoàn cảnh nào đó: “Trên không bị chế bởi trời, dưới không bị chế bởi đất, giữa không bị chế bởi người”. Kết quả làm biện minh. Theo lẽ tự nhiên thì không gì là không thể. Bắt đầu chưa quen nhưng lâu dần sẽ trở thành tự nhiên.

    Nguyễn Huệ khẽ rùng mình nhìn Nguyễn Hữu Chỉnh. Cái rùng mình rất nhẹ. Chỉnh không nhận ra. Huệ nghĩ: “Bụng dạ kẻ gian hùng này ghê gớm thật. Tráo trở, mưu mô, hoạt đầu như Chỉnh mà miệng nói về lòng dân, về phép trị nước trơn tru đến thế thì dễ sợ thật”. Hình ảnh con suối nước xanh ngằn ngặt ma mị lại hiện lên trong đầu Huệ.
     

  • CHƯƠNG 12: NGUYỄN ÁNH RƯỚC GIẶC VÀO NHÀ

    Sau mấy năm chạy dạt ra vùng biển Hà Tiên, giữ được cụm đảo gần Chân Lạp (29), Nguyễn Phúc Ánh hồi sức dần. Cuộc giằng co giữa Tây Sơn với nhà Nguyễn cứ thế, lúc trồi lúc sụt trong nhiều năm liền. Miền tây giáp hai bể lớn. Nhiều đảo, sông ngòi giăng mắc khiến Nguyễn Huệ không giải quyết dứt điểm được lực lượng của nhà Nguyễn. Nguyễn Phúc Ánh cũng là một tài năng. Ưu điểm nổi trội nhất ở Ánh là lòng kiên trì. Ý chí phục hưng vương triều Nguyễn cháy bỏng. Ánh chỉ lấy đó làm mục đích. Không vì quốc gia, xã tắc. Bất chấp mọi ràng buộc đạo lý. Ánh không tin ai. Dùng người lấy kết quả làm trọng, như kiểu vắt chanh. Tuy nhiên tự sức mình khó mà thành được Nguyễn Ánh đã tìm mọi sự giúp đỡ ở các nước lân bang Chân Lạp, Xiêm La (36) hướng cả sang phương Tây.

    Thời gian đó, ở đàng Trong xuất hiện các giáo sĩ người Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha theo tầu buôn đến truyền đạo. Trong số này Pigneau de Behaine thường gọi là giám mục Adran Bá Đa Lộc nổi lên là nhân vật có ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp của Nguyễn Phúc Ánh. Bá Đa Lộc là kẻ dấn rất sâu vào công việc triều chính nhà Nguyễn sau này. Năm 1776, Nguyễn Ánh gặp giám mục Bá Đa Lộc trong một lần đi thị sát ở vùng biển viễn tây. Sự quen biết tuy để lại trong Ánh sự tò mò nhưng rồi cũng không nối lại. Ít tháng sau, Nguyễn Phúc Ánh bị quân Tây Sơn truy đuổi chạy ra náu mình ở quần đảo Hải Tặc. Cơ duyên đã cho họ gặp lại nhau. Lần này Nguyễn Ánh đã nhờ Bá Đa Lộc giúp mình tìm sự trợ giúp đỡ từ phương Tây để dựng lại nhà Nguyễn. Bá Đa Lộc nhiệt tình nhận lời như một nhân duyên. Qua việc này cũng thêm điều kiện để Bá Đa Lộc truyền đạo sâu hơn vào đàng Trong.

     Năm 1778, Nguyễn Ánh trở về Long Xuyên, chiêu mộ binh lính và lần lượt chiếm lại Sa Đéc, Long Hồ. Tháng 1 năm 1780, Nguyễn Phúc Ánh xưng vương, đặt quan hệ ngoại giao với Xiêm La và Chân Lạp. Nhiều chính sách cai trị của Ánh được thực hiện dưới sự cố vấn của Bá Đa Lộc. Nguyễn Ánh còn có sự giúp đỡ của một sĩ quan thủy binh người Pháp là Manuel, thường gọi là Mạn Hòe, do Bá Đa Lộc giới thiệu. Hai người này đã vận động chính phủ Pháp trang bị cho quân đội của chúa Nguyễn các loại vũ khí mới mua từ Bồ Đào Nha. Đáng kể nhất là ba chiếc tàu chiến hiện đại. Nguyễn vương Phúc Ánh phong Manuel chức Cai cơ, chỉ huy thủy đội này. Năm 1781, quân đội nhà Nguyễn đã lên đến ba vạn người với 80 chiến thuyền đi biển. Tháng 3 năm 1782, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ và Đông Định vương Nguyễn Lữ đem đại quân Tây Sơn nam tiến. Tại Ngã Bảy cửa sông Cần Giờ, thủy quân Tây Sơn đụng trận với thủy quân nhà Nguyễn do Manuel chỉ huy. Dù lực lượng Tây Sơn yếu hơn, nhưng thông thạo sông nước, Nguyễn Huệ đánh cho Manuel đại bại. Đội tàu của Nguyễn Ánh bị chìm gần hết. Manuel tử trận. Nguyễn Ánh lại lần nữa bỏ chạy ra các đảo gần Chân Lạp. Thấy binh lực Nguyễn Ánh không còn đáng lo ngại, Nguyễn Huệ rút quân về Quy Nhơn. Đông Định vương Nguyễn Lữ đóng tại thành Gia Định. Ảnh hưởng của nhà Tây Sơn vào sâu vào tận Gò Công.

     Sau thất bại nặng nề đó, Nguyễn Ánh đưa triều đình lưu vong sang Chân Lạp tá túc. Quân sĩ còn lại tản mát trên mấy cụm đảo chơi vơi cực tây. Biết tự mình khó chống được nhà Tây Sơn, Nguyễn Phúc Ánh cho viên tùy tướng thân cận là Châu Văn Tiếp cầu viện vua Xiêm. Xiêm La là một nước có thực lực quân sự mạnh nhất trong vùng. Vua Xiêm Ra Na vốn có ý chiếm lấy Chân Lạp và Gia Định từ lâu. Nhân lời cầu xin của Ánh, Ra Na tương kế tựu kế đồng ý cử binh sang giúp. Nhưng gần hai năm không thấy vua Xiêm động tĩnh gì. Đầu xuân Giáp Thìn (1784), Nguyễn Ánh bí mật tới thành Vọng Các xin gặp vua Ra Na. Kế hoạch cụ thể lúc này mới được vua Xiêm và Nguyễn Phúc Ánh ký kết.

    Tin truyền về triều đình Tây Sơn. Vua Thái Đức cho gọi hai người em là Đông Định vương Nguyễn Lữ và Bắc Bình vương Nguyễn Huệ về thành Quy Nhơn hội kiến. Việc Nguyễn Phúc Ánh cầu viện Xiêm La đánh Tây Sơn là một thách thức rất lớn. Chưa bao giờ đội quân nông dân này chạm trán với giặc ngoại bang. Xiêm La là một nước hùng mạnh. Đang chiếm giữ một phần lớn đất Chân Lạp và phía tây nam Ai Lao. Tiếng là giúp nhà Nguyễn, nhưng âm mưu của vua Xiêm chưa biết thế nào. Đông Định vương Nguyễn Lữ bất chợt bị bệnh nặng phải ở lại Quy Nhơn. Thành Gia Định và mấy tỉnh miền tây giao cho phó tướng Phạm Văn Tham trông coi. Mọi việc chuẩn bị chống liên quân Xiêm – Nguyễn đặt cả lên vai Bắc Bình vương Nguyễn Huệ.

    Nguyễn Huệ như con thoi từ miền tây sông nước qua thành Gia Định rồi trở ra Quy Nhơn. Huệ cho thành lập nhiều đội do thám nắm động tĩnh của Nguyễn Ánh, Xiêm La cả trên biển và trên bộ. Giả làm người buôn bán, các đội ấy sang tận kinh thành Xiêm La, Chân Lạp. Tỏa vào nơi Nguyễn Ánh đặt bản doanh. Nguyễn Huệ đoán rằng giặc Xiêm La có thể đem quân sang sau tết Ất Tỵ (1785). Thời gian đó con nước trên sông Tiền, sông Hậu thuận lợi cho hành binh. Vậy là chỉ còn chưa đầy một năm nữa. Quân Tây Sơn dốc toàn bộ lực lượng, củng cố lại các phòng tuyến phía nam. Ba mươi mốt tuổi Nguyễn Huệ mang trên vai mình trọng trách không khác gì của một bậc quân vương. Cuối năm 1784, Xiêm La cho vài đội thuyền nhỏ vượt biển Phú Quốc vào Rạch Giá, Hà Tiên. Chúng bí mật xây dựng các bến đậu ven sông. Hoạt động ấy cho biết giặc Xiêm sẽ đem quân sang vào thời điểm đúng như nhận định của Nguyễn Huệ.

     Vua Xiêm Ra Na cử đại tướng Chiêu Tăng đem năm vạn quân sang giúp Nguyễn Ánh đánh Tây Sơn. Chiêu Tăng cùng các bộ tướng Lục Côn, Sạ Uyển, Chiêu Sương chia hai đường thủy, bộ vào nước Việt. Châu Thùy Biện, nhiếp chính vương Chân Lạp, kẻ thần phục vua Xiêm cũng tình nguyện đem một vạn quân phối hợp. Lục Côn, Sạ Uyển và quân Chân Lạp hơn ba vạn do Chiêu Tăng chỉ huy tiến theo đường bộ. Hai vạn thủy binh với gần ba trăm chiến thuyền, trong đó năm chục soái hạm do Chiêu Sương thống lĩnh tiến vào đường sông. Nguyễn Ánh dẫn vài ngàn quân bản bộ theo Chiêu Tăng. Hai tướng nhà Nguyễn là Châu Văn Tiếp và Mạc Tư Sanh lĩnh ấn tiên phong dẫn đường. Tổng số quân Xiêm La, Chân Lạp và nhà Nguyễn tham gia trận này lên tới gần sáu vạn người.

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cùng bộ tướng xem xét nhiều nơi cả đường bộ và đường thủy lập trận địa chờ giặc. Nguyễn Huệ cho rằng quân Xiêm sẽ dùng thủy binh làm mũi tấn công chính. Thủy quân Tây Sơn còn mỏng. Điều này Nguyễn Huệ đã nhìn ra trước và sử dụng Nguyễn Hữu Chỉnh hai năm qua. Nhờ tài năng của Chỉnh, đạo thủy binh trưởng thành rất nhiều. Cơ đội quy củ, rèn tập thành thạo sông nước hơn. Nhưng chống giặc Xiêm La vẫn phải dùng mưu kế chứ không thể dàn mặt ra đối đầu với hàng trăm chiến thuyền to lớn, thiện chiến của chúng. Chiêu Sương sẽ dẫn đạo thủy binh hùng hậu theo sông Tiền, hợp với quân bộ ở Mỹ Tho. Từ đấy hai đường tiến ra vây thành Gia Định. Đường bộ Nguyễn Huệ không lo bằng đạo quân thủy của Chiêu Sương. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ tự thống lĩnh quân thủy chống lại đạo quân này. Một mưu kế táo bạo hiện ra trong đầu. Nguyễn Huệ chọn đoạn sông lớn cách Mỹ Tho vài dặm thuộc địa phận Rạch Gầm – Soài Mút đón thủy binh Xiêm La. Chảy đến đây, sông Tiền bỗng phình ra khá rộng. Chiều dài đoạn ấy khoảng nửa dặm. Nó giống như cái túi. Hai bên nổi nhiều cù lao. Mấy cửa nước phía thượng nguồn từ Bình Thạnh Tây, Bình Thạnh Đông, Kim Sơn… đổ cả vào đó. “Cái túi” này có thể chứa vài trăm thuyền lớn.

    Ý đồ đánh thủy binh Xiêm La hình thành trong đầu Bắc Bình vương Nguyễn Huệ từ mấy tháng trước. Đầu tiên là khi ông nhìn thấy “cái túi” nước Rạch Gầm – Soài Mút. Một khi lừa được chúng vào đây. Chặn đầu, khóa đuôi thì chúng hết đường xoay trở. Ý nghĩ đó bám chặt trong đầu. Nó càng bùng cháy khi Nguyễn Huệ thăm đội khinh thuyền mà ông bí mật thành lập, khổ luyện ở đảo Lý Sơn. Sát ngày diễn ra chiến trận, Nguyễn Huệ mới đem ra bàn với bộ tướng. Nhiều ý kiến băn khoăn:

    – Liệu giặc có nghi ngờ không?

    – Chiêu Sương phải hành binh qua đó. Ta khéo léo giấu quân, giấu ý đồ thì chúng không nghi ngờ.

    Võ Văn Đai, chỉ huy biệt đội khinh thuyền thưa:

    – Thưa chủ tướng, cho dù Chiêu Sương phải đi qua, nhưng cách nào bắt chúng dồn cục vào đoạn sông ấy?

    Nguyễn Huệ bảo:

    – Việc đó ta sẽ bàn với các ông trước trận đánh.

    Đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng hỏi:

    – Nếu thủy binh Xiêm La không vào hoặc chỉ lọt vào một ít thì đánh cách sao?

    Nguyễn Huệ giải đáp tất cả thắc mắc ấy một cách chung chung. Huệ chưa muốn lộ hết ý đồ của mình. Không chỉ với các thuộc cấp, Nguyễn Huệ còn giữ kín chuyện này với Nguyễn Hữu Chỉnh. Chỉnh không được dự các cuộc họp kín. Nghĩ tới Chỉnh, Nguyễn Huệ lại thú vị. Tất cả bọn họ và Nguyễn Hữu Chỉnh không biết là nhờ moi được kiến thức về thủy quân của Chỉnh, Nguyễn Huệ nảy ra việc thành lập một đội khinh thuyền điêu luyện trong thủy binh Tây Sơn.

    Từ hai năm trước, sau cuộc trò chuyện với Nguyễn Hữu Chỉnh ở Hội An, Nguyễn Huệ đã bí mật chiêu mộ một ngàn người giỏi nghề sông nước. Đóng năm mươi khinh thuyền bền, nhẹ bằng thứ gỗ săng lẻ chặt từ dãy Thượng Sơn. Huệ đặt biệt danh cho thủy đội này là “sói biển”. Chỉ vài người trong triều đình Tây Sơn biết việc làm đó của Huệ. Sói biển được đưa ra đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi rèn tập gần hai năm trời. Ở đây sóng nước dữ dằn. Sông suối dốc. Tin tức về đội sói biển giữ kín bưng. Hầu hết lính sói biển đều kén từ hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định mà Nguyễn Hữu Chỉnh gọi là dân “Nam Trực”. Thanh niên dân chài khỏe mạnh. Một số là thủy thủ trong các đội vận chuyển muối, hàng buôn lậu và cả cướp biển đã giải nghệ. Hai năm trời ăn sóng nói gió trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, sói biển trở thành đội thủy quân vô cùng điêu luyện. Không người lính nào được về đất liền. Lính sói biển có thể bắn cung trúng dây buồm thuyền giặc cách xa trăm thước. Quăng móc sắt, đu người leo soái hạm như leo tường nhà. Lặn giữ hơi rất lâu, bám đáy đục thủng thuyền giặc. Sói biển điều khiển thuyền lao trên nước mà như như chạy xe trên đất bằng. Làm xiếc trên nước. Nhiệm vụ của sói biển là thám thính. Đột kích bất ngờ. Lấy nhỏ đánh lớn. Dùng ít đánh nhiều. Đánh, rút đều chớp nhoáng.

    Chỉ huy đội sói biển là Võ Văn Đai, người đảo Lý Sơn. Võ Văn Đai có thâm niên đánh cá xa bờ và dày dạn kinh nghiệm sông nước. Đã nhiều lần Võ Văn Đai đưa đội thuyền Lý Sơn ra đánh cá ở hai cụm đảo không người chơi vơi ngoài biển đông. Mấy chục năm trước chúa Nguyễn Hoàng, rồi Nguyễn Phúc Nguyên đã cho người ra trồng cây, đánh dấu chủ quyền ở đó. Mỗi năm tiết trời chỉ thuận lợi vài tháng vào mùa xuân để ra đảo. Cụm đảo phía bắc toàn loại cát vàng. Dân chài lưới chủ yếu sống trên thuyền. Có khi cả tháng trời. Trong một chuyến đi gặp bão. Thuyền đắm, mọi người chết hết, mình Võ Văn Đai lênh đênh mấy ngày rồi dạt vào hòn đảo nhỏ. Tự tìm thức ăn, nước uống sống ở đó hơn ba tháng trời. Sau gặp người cứu về. Thời gian sói biển luyện tập, đã vài lần Nguyễn Huệ ra Lý Sơn úy lạo, kiểm tra. Lần gần nhất, khi biết tin giặc Xiêm La sẽ đem quân sang, Huệ lại ra Lý Sơn. Và chính tại đây ý đồ dùng đội sói biển trong trận tiêu diệt thủy quân Xiêm La được xác định trong đầu Nguyễn Huệ. Ông hình dung cái “túi nước” Rạch Gầm – Soài Mút. Năm chục con sói biển này sẽ là mồi nhử giặc vào đó. Không hiểu sao Nguyễn Huệ thấy vô cùng hứng khởi và tin chắc ý đồ ấy sẽ thành công.

     Một ngày trước khi giặc tới, Bắc Bình vương đem thuộc tướng chỉ huy các cơ đội xuống nơi sói biển ém quân. Giọng Bắc Bình vương trầm tĩnh, sắc như mũi thép:

    – Thành bại của trận này ta đặt vào tay thủy đội sói biển.

    Các đô đốc, tướng soái vây quanh tấm sa bàn Võ Văn Đai dựng lên theo lệnh Nguyễn Huệ. Chủ tướng nói tiếp:

    – Theo do thám của ta, Chiêu Sương đại tướng Xiêm La sẽ vào theo ngả sông Tiền. Năm mươi soái thuyền chỉ huy dẫn theo nhiều thủy đội. Lực lượng chúng rất mạnh. Ba trăm chiến thuyền với hai vạn quân.

    Đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng thưa:

    – Như lần trước, tiểu tướng vẫn mong chúa công chỉ cho cách dồn chúng vào trận địa ta.

    Có ý kiến đế theo:

    – Vâng đó là điều khó nhất.

    Nguyễn Huệ nhìn Võ Văn Đai mủm mỉm cười bảo:

    – Việc này ta giao cho sói biển. Các ngươi cùng nghĩ xem. Hãy khiêu khích làm chúng mất cảnh giác. Say máu đuổi theo mà lọt vào nơi quân ta chỡ sẵn.

    – Thưa chủ tướng, nhưng năm chục khinh thuyền của ta chỉ như những cọng lá so với hàng trăm chiến thuyền của giặc.

    – Đúng thế.

    Các tướng còn đang phân vân khi Nguyễn Huệ chưa trả lời. Nhìn nét mặt Bắc Bình vương điềm tĩnh kỳ lạ. Có phần đắc ý nữa. Huệ hỏi:

    – Các vị đô đốc, tướng soái ai có sáng kiến gì không?

    – Dạ, tôi vẫn phân vân làm sao đưa chúng chui vào cái “túi nước” đó?

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cầm đoạn ống sậy chỉ vào sa bàn. Giọng ông nghiêm trang. Một chút căng thẳng:

    – Lần trước các tướng đã hỏi ta ý này, nhưng ta chưa trả lời ngay. Giờ ta ban lệnh – Nguyễn Huệ vẫy Võ Văn Đai đến bên – Một ngàn lính “sói biển” phải trở thành đàn ong lửa nhè vào mặt Chiêu Sương mà đốt. Làm đủ cách để hắn rối trí. Nếu chúng nghi ngờ thì quăng móc sắt leo lên thuyền giặc. Lặn xuống đục đáy thuyền. Bắn tên tẩm dầu lên đài chỉ huy… Việc này sói biển đã luyện tập suốt hai năm qua. Ta nói thành bại trận này là do sói biển là như thế. Vừa đánh vừa lui làm nó rối trí, mất cảnh giác, dẫn nó vào cái túi nước Rạch Gầm – Soài Mút cho ta.

    Võ Văn Đai vòng tay ngang mày thưa:

    – Tiểu tướng hiểu ý của chúa công rồi. Thủy đội sói biển sẽ hoàn thành nhiệm vụ chúa công giao cho.

    Nguyễn Huệ hỏi lại Võ Văn Đai:

    – Nếu Chiêu Sương chần chừ không đuổi theo?

    – Thưa chúa công, đội sói biển đã nhiều lần luyện trận theo chỉ lệnh của chúa công. Giặc dừng thì ta áp sát. Quây, phá không cho chúng có phút nào yên. Không cho chúng có thời gian suy nghĩ. Làm chúng tối mắt tối mũi nổi điên mà lao theo.

    – Đó, đó. Tức là phải đánh thật. Nhưng không cần giết nhiều giặc. Dụ bằng được chúng vào trận địa là chiến công lớn của sói biển. Hai năm nay các ngươi luyện tập, giữ kín chỉ để cho một trận này. Ta rất tin sói biển làm được.

    – Các đô đốc, tướng soái hiểu ra tất cả. Họ đều quỳ gối đợi lệnh Bắc Bình vương.

    – Đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng.

    – Có tiểu tướng.

    – Đô đốc chỉ huy một trăm chiến thuyền giấu sẵn trên các cửa Kim Sơn, Bình Thạnh Đông, Bình Thạnh Tây chặn đường rút của Chiêu Sương sau khi chúng lọt vào ổ phục kích của ta. Nếu chúng quay lại nghênh chiến phải dồn chúng trở lại.

    – Tiểu tướng tuân lệnh

    – Phó đô đốc Vũ Văn Nguyệt.

    – Có tiểu tướng.

    – Ta cùng phó đô đốc dẫn năm mươi chiến thuyền từ Mỹ Tho ngược dòng đánh vỗ mặt Chiêu Sương. Chiếc nào lọt ra phải đánh chìm hoặc đẩy ngược chúng vào cái túi nước đó.

    – Tiểu tướng vâng lệnh

    – Các tướng còn lại sẵn sàng từ các cù lao hai bên sông ào ra khi có lệnh. Hỏa pháo lên tiếng trước coi đó là hiệu lệnh. Hãy thả các thuyền cá, bè mảng chứa chất cháy nhè thuyền giặc mà đốt.

    Các tướng, soái, đô đốc Tây Sơn đồng loạt cúi mình trước vị tướng trẻ thiên tài. Họ đã theo Bắc Bình vương đánh hàng chục trận lớn đều giành thắng lợi. Trận này họ cũng rất tin tưởng vào sự chỉ huy của Nguyễn Huệ. Giọng Bắc Bình vương sang sảng:

    – Ta ra lệnh cho tướng, sĩ hãy đánh cho giặc Xiêm La biết thế nào là chí khí của Tây Sơn ta. Ta tin Chiêu Tăng, Chiêu Sương, Nguyễn Ánh sẽ đại bại trận này.

    Tiếng dạ vang rền. Đến giờ các tướng mới hiểu cặn kẽ ý đồ của chủ tướng Nguyễn Huệ. Mấy ngày nay, cơ nào đội ấy đã chiếm lĩnh trận địa ém quân. Đã chuẩn bị chất cháy nổ mà chưa hiểu sẽ dùng vào lúc nào. Bao giờ cũng vậy trước một chiến dịch lớn, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đều dành cho họ sự bất ngờ. Bất ngờ mà không bị động. Họ được chủ tướng truyền cho niềm tin chiến thắng, truyền cho chí khí xung trận. Còn Nguyễn Huệ thường nghiền ngẫm đến mũi đột phá. Đột phá thành công sẽ làm địch quân rối trí, hàng ngũ chúng trở nên xộc xệch, dễ hoảng loạn. Thủy đội sói biển là kế độc đáo nhất từ ngày quân đội Tây Sơn khởi binh. Tâm trạng Nguyễn Huệ vẫn có một chút lo lắng. Lo lắng xen lẫn cảm giác như náo nức. Đó cũng là điều dễ hiểu trước một trận đánh lớn. Tâm trạng ấy không phải lần đầu xuất hiện trong Huệ. Điều này báo trước sự gian nan nhưng nhất định thắng lợi của trận đánh ngày mai. Huệ tin sói biển sẽ không phụ lòng ông.

    Trên đường trở lại Mỹ Tho đã khá khuya. Thuyền lặng lẽ xuôi dòng. Gió xuân mơn man. Huệ nghĩ giá lúc này được mở phanh áo, nằm trên mũi thuyền, nhắm mắt lại tận hưởng mùi vị của phù sa, của gió sông. Đầu óc không phải ngẫm ngợi lo lắng gì thì vui sướng hạnh phúc biết bao. Nhưng số phận không cho ông được quyền tận hưởng niềm vui sống tự nhiên như bao chàng trai bình thường khác. Ồ, Nguyễn Huệ bật cười. “Chàng trai? Ừ nhỉ năm nay mình mới ba mươi hai tuổi”. Một chàng trai đúng nghĩa mà Huệ đâu có được tự do bay nhảy. Tự do chơi bời. Nguyễn Huệ sinh ra là để gánh trọng trách cho dân cho nước. Một trọng trách tưởng như ngoài khả năng của một con người. Trận đánh này là lần cầm quân lớn nhất của Huệ. Mà là đánh giặc ngoại xâm chứ không phải đối đầu với Nguyễn Ánh hay quân triều đình Lê – Trịnh. Giặc Xiêm La, Chân Lạp và nhà Nguyễn số lượng gấp đôi quân Tây Sơn. Điều đó Huệ không ngại. Huệ chỉ nghĩ nhiều đến lần đầu giao tranh với một đạo quân thủy lớn. Rất lớn. Số lượng thuyền chiến của Xiêm La gấp bốn lần thủy quân của Mạn Hòe nhà Nguyễn trước đây. Chúng đánh nhau trên sông nước giỏi hơn. Đối đầu trực diện với chúng, thủy binh Tây Sơn sẽ tan tác. Vì thế phải dùng kế. Phải trói tay trói chân chúng lại mà đánh. Đội sói biển sẽ không chỉ là đòn bất ngờ với giặc Xiêm mà bất ngờ cả chính với quân đội Tây Sơn và một kẻ nữa là Nguyễn Hữu Chỉnh. Ô Nguyễn Hữu Chỉnh! Nguyễn Hữu Chỉnh! Không biết từ đâu số phận cho Huệ và Chỉnh gặp nhau. Mỗi lần lừa được Chỉnh hay làm Chỉnh bị bất ngờ, Huệ tỏ ra thích thú, khoái trí lắm.

    Gió sông làm Huệ như mơ màng. Ông rất muốn được chìm vào giấc ngủ. Nhưng thuyền đã cập bến. Chỉ vài tiếng nữa tất cả đã phải có mặt ở trận địa. Sẽ lại là một đêm thao thức. Một đêm rất dài trong cuộc đời chinh chiến của ông.
     

  • CHƯƠNG 11: GIẾT EM RỂ LẤY LÒNG VUA

    Đoan Nam vương Trịnh Tông sau khi dẹp xong nạn kiêu binh, ổn định ngôi chúa có ý muốn tìm người tài phò tá. Quế Đình Vũ em rể Nguyễn Hữu Chỉnh thưa:

    – Người có thể giúp củng cố quyền lực nhà chúa lúc này chỉ có thể là Bằng Lĩnh hầu Nguyễn Hữu Chỉnh.

    – Vậy giờ Nguyễn Hữu Chỉnh ở đâu?

    – Dạo kiêu binh lộng hành, Lê Hương Châm treo thưởng lớn nếu ai bắt được Nguyễn Hữu Chỉnh. Bằng Lĩnh hầu sợ chúa không dung vì trước đây đã theo Quận Huy.

    Trịnh Tông bảo:

    – Ta chỉ diệt những kẻ chống ta, chứ đâu có thù ghét gì ông Bằng.

    – Bẩm chúa thượng, thần nghĩ Nguyễn Hữu Chỉnh chạy theo vua Tây Sơn cũng là cực chẳng đã. Ông ta vẫn có lòng hướng về cố quốc.

    – Vậy ngươi có thể vì ta mà đi vào mời Bằng Lĩnh hầu ra không?

    – Được chúa thượng tin tưởng, thần sẽ hết lòng đi một chuyến xem sao.

    – Vậy ngươi định đi theo cách nào?

    – Bẩm chúa thượng, chuyến đi này lấy quan hệ anh em, người nhà vào thăm. Thần sẽ đóng giả một người đi buôn thì dễ gặp ông ấy hơn.

    – Được, ta sẽ chu cấp lộ phí cho ngươi. Gặp được ông Bằng cứ nói cái thực tâm quý mến của ta với ông ấy. Nước nhà đang rất cần người tài. Nguyễn Hữu Chỉnh về ta sẵn lòng trao trọng trách lớn.

    Quế Đình Vũ cải dạng nhà buôn đem theo thư của chúa Trịnh Tông vào đất Tây Sơn làm thuyết khách cho chúa Trịnh Tông.

    Nguyễn Hữu Chỉnh con một nhà buôn giầu có làng Bằng Hải, huyện Châu Phúc, xứ Nghệ. Chỉnh đặt biệt danh cho mình là Bằng Lĩnh hầu. Quen gọi Quận Bằng. Nguyễn Hữu Chỉnh là chàng trai rất giỏi giang. Mười sáu tuổi thi đỗ hương cống và cùng năm Chỉnh đỗ luôn hạng tam trường khoa tạo sĩ (môn võ). Vóc dáng sang cả, tính nết hào hiệp, giao du rộng. Trong nhà Chỉnh lúc nào cũng có vài trăm thực khách kết thân đàm đạo. Bố Chỉnh là môn hạ của Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc, nhờ thế Nguyễn Hữu Chỉnh càng có điều kiện thể hiện tài năng của mình. Thông minh. Giảo hoạt. Đặc biệt khả năng thuyết khách khiến Chỉnh nổi tiếng từ rất sớm. Từ Nguyễn Hữu Chỉnh toát ra sức lôi cuốn hấp dẫn đến khó cưỡng. Ngày theo Hoàng Ngũ Phúc chinh phạt Nguyễn Ánh, Chỉnh mới ba mươi tư tuổi. Nguyễn Hữu Chỉnh quen biết anh em Nguyễn Nhạc khi Hoàng Ngũ Phúc sai Chỉnh đem cờ tiết vào Quy Nhơn sai Tây Sơn tam kiệt đi đánh Nguyễn Ánh.

    Từ ngày vào Quy Nhơn theo vua Thái Đức, Nguyễn Hữu Chỉnh được đối đãi như khách. Chỉnh cũng tận tụy trung thành, đem hết kiến thức ra xây dựng thủy quân Tây Sơn. Nhưng là người thông minh, nhạy cảm Chỉnh vẫn thấy hình như Bắc Bình vương Nguyễn Huệ có điều gì đó chưa hẳn tin tưởng mình. Phải làm cách nào để giãi bầy tấm lòng chân thật thì Nguyễn Hữu Chỉnh chưa nghĩ ra. Quế Đình Vũ bất ngờ vào thăm khiến Nguyễn Hữu Chỉnh không rõ nên vui hay buồn. Vừa nhìn thấy em rể, đã đoán biết ý đồ của Vũ. Nguyễn Hữu Chỉnh phủ đầu:

    – Trịnh Tông sai mi vào làm thuyết khách hả?

    Chưa hiểu bụng dạ Chỉnh thế nào, Quế Đình Vũ nói thác đi:

    – Không. Ngày phủ chúa có biến, đệ bỏ về quê đi buôn. Nhân chuyến này vào nam, biết tin huynh đã đầu quân dưới trướng vua Thái Đức nên vào vấn an anh chị thôi.

    Nguyễn Hữu Chỉnh lưu Quế Đình Vũ lại trong nhà. Hàng ngày thiết cơm rượu thịnh soạn và đưa đi thăm thú vài nơi. Chỉnh giới thiệu Vũ với một số vị quan lại trong triều đình vua Thái Đức. Biết Vũ còn e ngại, Chỉnh khéo léo, dần dà hỏi thăm nội tình nhà Lê – Trịnh. Hỏi về dân tình Bắc hà và kinh thành Đông Kinh. Hỏi về số phận những người mà Chỉnh quen thân trong cơn tao loạn vừa qua. Thấy Nguyễn Hữu Chỉnh tỏ ra quan tâm, không có gì đáng ngại, Quế Đình Vũ cũng mở lòng kể hết những gì mình biết. Trong khi kể luôn có ý khen Đoan Nam vương Trịnh Tông là người biết trọng hiền tài. Chỉnh là kẻ lọc lõi, cái đuôi thuyết khách của Quế Đình Vũ lòi dần ra. Nguyễn Hữu Chỉnh cứ nhẩn nha khai thác. Mấy hôm sau Chỉnh hỏi Vũ:

    – Số kiếp bọn kiêu binh ra sao?

    – Kẻ cầm đầu hung hăng nhất là Lê Hương Châm nghe đâu cải dạng trốn lên tây bắc, đi đến Hưng Hóa thì bị dân phát hiện đánh cho đến chết. Phần đông bị bắt đầy lên vùng Đà Giang, Thao Giang. Số nữa tản mát giả làm dân thường về quê. Chúng không còn thế lực nên triều đình cũng không truy cứu gì nữa.

    Nguyễn Hữu Chỉnh ngẫm nghĩ hồi lâu. Lúc sau nhìn sâu vào mắt Quế Đình Vũ, gằn giọng:

    – Ngươi giấu đầu hở đuôi. Đi thuyết khách mà làm bộ làm tịch thăm với chả viếng. Hoàng thượng hay chúa thượng có thư hay mật chỉ gì không?

    Quế Đình Vũ biết là không thể giấu được Chỉnh. Moi trong gấu áo ra thư của Đoan Nam vương Trịnh Tông. Vũ nói:

    – Chúa thượng biết huynh theo vua Tây chỉ vì tình thế lúc ấy không thể khác. Ngài mong huynh về phụng sự xã tắc, cũng là giữ được phú quý, danh lộc.

    Xem thư của Trịnh Tông, Nguyễn Hữu Chỉnh bảo Vũ cứ nghỉ ngơi ít bữa để Chỉnh suy nghĩ thêm. Hơn tuần sau, Chỉnh bảo nhà bếp làm cỗ thịnh soạn chiêu đãi Vũ. Tự tay Nguyễn Hữu Chỉnh rót rượu mời em rể. Cử chỉ vô cùng thân thiết. Cuối bữa say quá, nói năng chẳng đâu vào đâu nữa. Nguyễn Hữu Chỉnh mượn rượu chửi Trịnh Tông và Quế Đình Vũ:

    – Ta xem ra vận họ Trịnh đã hết. Những điềm gở trời đất sinh ra là để cảnh báo điều đó. Mi là thằng ngu, ta không chấp, nhưng trách cái đứa sai mi vào đây. Cả Trịnh Tông và đám quần thần trong triều đình đó khinh ta. Chúng biết tài kinh bang tế thế của ta nhưng đâu có đãi ngộ ta xứng đáng. Sự loạn ở phủ chúa là do Trịnh Sâm nghe Hoàng Đình Bảo và Đặng Thị Huệ mà phế trưởng, lập thứ. Ta có can hệ gì mà đám kiêu binh đổ tội cho ta. Giờ triều chính như cái nhà long hết cột kèo, lại cầu ta chống đỡ.

    Quế Đình Vũ tưởng Nguyễn Hữu Chỉnh say nên mắng Trịnh Tông cho hả dạ. Không ngờ giọng Chỉnh ráo hoảnh:

    – Lính đâu. Lôi thằng phản nghịch này ra chém đầu cho ta.

    Quế Đình Vũ bị lôi xềnh xệch ra đường. Người dân quanh chỗ Chỉnh ở thấy lạ đổ ra xem ngày một đông. Nguyễn Hữu Chỉnh tay cầm chai rượu ngất ngưởng chỉ mặt Vũ bảo:

    – Mi ngu thì mi phải chết, đừng oán ta. Dám vào đây múa ba tấc lưỡi dụ ta. Mi tưởng Trịnh Tông đem bổng lộc dụ ta bỏ chỗ sáng chui vào chỗ tối được sao. Xuống âm ty mà oán Trịnh Tông ấy. Nó cũng sắp xuống cùng với mi rồi đó (34).

    Chuyện thật ghê gớm. Nguyễn Hữu Chỉnh chém em rể vào làm thuyết khách cho Trịnh Tông mau chóng lan truyền khắp kinh thành Quy Nhơn. Quần thần triều đình Tây Sơn bàn tán mấy hôm liền. Ai cũng cho rằng Chỉnh thực tâm đoạn tuyệt hẳn với triều đình Lê – Trịnh. Chỉnh giết cả em rể để chứng tỏ lòng trung thành với vua Thái Đức. Họ chỉ không biết Nguyễn Hữu Chỉnh cố tình giết Quế Đình Vũ để lấy lòng tin của Nguyễn Huệ. Quế Đình Vũ bất ngờ trở thành vật tế thần cho Chỉnh.

    Quả vậy, sau khi biết chuyện Chỉnh giết em rể vào làm thuyết khách, vua Thái Đức cho rằng Nguyễn Hữu Chỉnh thực bụng theo mình. Nhưng với Nguyễn Huệ, Nguyễn Hữu Chỉnh là một kẻ rất phức tạp. Tài năng. Thông minh. Giảo hoạt. Gian hùng. Tham vọng và độc ác dường như trộn lẫn trong con người hắn. Nguyễn Hữu Chỉnh lớn hơn Nguyễn Huệ đúng một giáp. Cùng cầm tinh con gà. Nhưng xuất thân của Huệ và Chỉnh khác nhau một trời một vực. Nguyễn Huệ là chàng trai nhà quê, sức vóc vâm váp, tấm lòng thánh thiện chưa gợn một bụi mờ nào. Lòng khao khát chỉ như muốn bay lên cao cất tiếng hót thanh bình, đem lại bằng an cho mọi người. Nguyễn Hữu Chỉnh là một chàng công tử bóng bẩy, văn võ song toàn. Chỉnh là một khối kiến thức lớn về triều đình Lê – Trịnh và giới sĩ phu Bắc hà. Nói năng khôn khéo, linh lợi. Song con người Chỉnh cũng chứa đầy sự gian giảo, đê tiện và lòng tham của một con buôn.

     Trò chuyện với Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Huệ vừa thích thú vừa như cảm giác bất an thế nào. Những câu chuyện của Chỉnh về nền chính trị, phong tục tập quán và đội ngũ khoa bảng, kẻ sĩ Đông Kinh… khiến Huệ như kẻ khát nước lâu ngày gặp dòng suối trong. Nước suối trong mát nhưng cứ lẫn trong đó mầu xanh ngằn ngặt, ma mị. Không hiểu sao từ ngày đầu gặp Chỉnh, Huệ nghĩ thế. Và rồi hình ảnh con suối ma mị ấy cứ hiện lên mỗi khi Nguyễn Huệ trò chuyện với Nguyễn Hữu Chỉnh.
     

  • CHƯƠNG 10: CON “HẢI ƯNG” RỜI ĐẤT BẮC

    Trước ngày xảy ra vụ đảo chính hụt năm Canh Tý, Nguyễn Hữu Chỉnh được Quận Huy giao đi tuần bể. Sau đó Chỉnh đem thủy binh về đóng ở Nghệ An, dưới trướng tổng trấn Dao Trung hầu. Nghệ An vừa là quê, vừa là nơi Nguyễn Hữu Chỉnh luyện tập thủy binh của triều đình Lê – Trịnh. Nhiều năm trước Huy quận công Hoàng Đình Bảo mấy lần đem Chỉnh theo đi đánh dẹp quân nổi loạn ở Nghệ An và cửa biển Thần Phù. Nguyễn Hữu Chỉnh thắng trận liên tiếp. Nổi lên là một chỉ huy thủy chiến rất có tài. Lính tôn vinh Nguyễn Hữu Chỉnh là đại bàng biển. Cái biệt hiệu:“Chim hải ưng” xuất hiện từ đó.

    Dao Trung hầu em rể Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc là người tin cậy của Huy Quận công Hoàng Đình Bảo. Thời gian kiêu binh hoành hành, tin tức tới tấp bay vào Nghệ An. Chỉnh nghe đồn Lê Hương Châm cho tay chân đi khắp các trấn lùng bắt vây cánh Huy Quận công. Chưa biết thực hư ra sao thì Nguyễn Lạng, người cùng làng với Chỉnh ở Đông Kinh chạy về. Ngày trước Lạng được vào phục vụ dưới trướng Huy Quận công là do Chỉnh tiến cử nên vẫn có ơn với Nguyễn Hữu Chỉnh. Nguyễn Lạng bảo:

    – Đám cấm quân hung tợn lắm. Bắt được người của Hoàng Đình Bảo và Đặng Thị Huệ là chém luôn. Không cần tra xét gì. Chúng treo lệnh ban thưởng lớn nếu ai bắt được ngài. Tôi phải vội về đây báo tin.

    Dao Trung hầu, Nguyễn Hữu Chỉnh sợ toát mồ hôi. Chỉnh nói với Lạng:

    – Ngươi mới đi đường xa về, hãy nghỉ ngơi lấy sức. Ta bàn với ngài tổng trấn xem đường đi nước bước thế nào.

    Nguyễn Lạng đi rồi, Chỉnh nói với Dao Trung hầu:

    – Vây cánh Trịnh Tông đang truy nã người của Huy Quận công. Tôi với quan lớn cũng nằm trong số đó. Tính mạng đang tính từng ngày.

    Dao Trung hầu là người nhút nhát. Nghe Chỉnh nói thế ông ta lập bập hỏi:

    – Vậy thì phải làm sao bây giờ?

    Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

    – Đây vào tới Phú Xuân không bao xa. Cũng chỉ còn lối đó mà chạy thôi.

    Dao Trung hầu:

    – Nhưng Đương Quận công, đại tướng coi thành Phú Xuân là người của chúa Trịnh Tông. Vào đó khác gì rúc đầu vào rọ.

    – Tôi biết điều đó. Hiện giờ Khôi Thọ cầm một cơ đội trấn giữ đồn Động Hải. Hắn là người trong cửa cụ Quận Việp, được Huy Quận công tin tưởng. Khôi Thọ cũng bị Trịnh Tông ghét. Quan lớn hãy viết thư kín nói rõ nội tình và bảo Khôi Thọ tìm cách giết chết Đương Quận công, chiếm lấy thành Phú Xuân.

    Dao Trung hầu nghe thế càng run:

    – Nhưng làm thế là phản nghịch. Chuyện lớn quá tôi là người kém cỏi, gan bé không dám làm. Ngài tìm cách khác đi.

    – Bây giờ họ đang lùng bắt giết cả nhà chúng ta mà quan lớn vẫn luẩn quẩn phản nghịch với trung quân. Chuyện lớn nhất lúc này là giữ lấy cái mạng mình.

    – Vậy nếu Khôi Thọ chiếm được Phú Xuân thì ta thành kẻ chống lại triều đình à?

    – Một khi thành Phú Xuân đã về ta, ngoài này cho lấp đường Hoàng Mai, xây lũy chặn cửa Quỳnh Lưu thì quân triều đình cũng không làm gì nổi. Lúc ấy sẽ dâng biểu tâu rõ với hoàng thượng và chúa thượng thực tình để bề trên lượng xét. Cái tội cướp thành cũng là cực chẳng đã để tạm thời trốn tránh sự trả thù của đám cấm quân đang hung tợn kia mà thôi.

    Dao Trung hầu ngồi lặng. Lâu sau đứng dậy đầu lắc nguầy nguậy:

    – Khó. Khó quá. Tội chỉ nặng thêm.

    – Vậy thì còn một cách?

    Dao Trung hầu hấp hả:

    – Cách gì?

    – Ba mươi sáu chước, chước chuồn là hơn.

    – Trong kia là giặc Tây Sơn. Ngoài là thù hằn truy sát. Bỏ đi đâu được.

    Biết không thể thuyết phục kẻ nhát cáy này được. Nguyễn Hữu Chỉnh thở dài:

    – Thiên hạ mênh mông. Đi đâu chả được.

    Dao Trung hầu không nói gì. Cứ đi đi lại lại. Vừa đi vừa lắc đầu kêu khó. Nguyễn Hữu Chỉnh dời dinh Dao Trung hầu. Trong đầu Chỉnh nghĩ người như hắn chẳng mấy bữa mà chết dưới lưỡi đao của Lê Hương Châm. Ngó trước trông sau thấy không còn ai để chia sẻ cái chí của mình, Chỉnh bảo người trong nhà nhanh chóng thu xếp hành lý. Lại cho người đi gọi Nguyễn Lạng. Lạng đến, Chỉnh bảo:

    – Ở lại nơi này không được nữa. Ta phải đem gia quyến đi lánh thôi. Ngươi có đi cùng ta thì thu xếp cho nhanh. Sáng mai lên đường.

    – Thưa ngài, đi đâu ạ.

    – Lúc này chưa nói chắc được. Nhưng cứ bảo với người nhà là được lệnh vua đi tuần thám biển. Chuyến đi dài ngày nên đem gia quyến theo.

    – Dao Trung hầu thì sao ạ?

    – Ông ta đang hoảng loạn, không dám bỏ đi.

    Nguyễn Lạng bảo:

    – Vậy tôi theo ngài.

    Mờ sáng hôm sau, một thuyền buồm lớn đem theo gia quyến Nguyễn Hữu Chỉnh cùng người nhà Nguyễn Lạng rời bến sông Lam. Mấy trăm tên lính trong thủy đội tiễn chủ tướng. Nguyễn Hữu Chỉnh phát cho mỗi người một quan tiền. Bước xuống thuyền Chỉnh quay lại dặn: “Ta đi rồi, các ngươi hãy về quê mà làm ăn, đừng quay lại chỗ Dao Trung hầu nữa”. Chỉnh bắn ba phát súng chia tay. Thuyền giương buồm khuất dần trong sương sớm. Nhằm hướng biển mà đi. Bọn lính dưới trướng không biết chủ tướng đi đâu. Nguyễn Hữu Chỉnh cứ theo hướng nam, mười ngày sau thì tới Quy Nhơn, Bình Định.

    Hôm ấy, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đang ở Quy Nhơn hội kiến với vua anh Thái Đức thì nghe lính canh biển cấp báo có thuyền từ Bắc Hà chạy vào xin hàng. Cả Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ không ngờ kẻ vào hàng lại là Nguyễn Hữu Chỉnh. Chỉnh sụp lạy vua Thái Đức, vái Bắc Bình vương ba vái. Nguyễn Huệ đỡ Nguyễn Hữu Chỉnh lên, miệng tươi cười:

    – Ôi, tưởng ai. Người quen cũ. Ông không phải đa lễ với ta.

    – Tâu Hoàng thượng, bẩm Bắc Bình vương, Chỉnh tôi không may ở vào hoàn cảnh triều chính nhiễu nhương. Bọn kiêu binh làm loạn khống chế cả vua, chúa ở thành Đông Kinh. Nghĩ không gì bằng bỏ chỗ tối theo vào chỗ sáng, cái thân hèn đớn này may ra còn có ích. Kính mong hoàng thượng dung nạp.

    Nguyễn Huệ bảo Chỉnh đứng lên. Dắt đến gần ngai vàng cạnh vua Thái Đức. Cử chỉ của Huệ hết sức ân cần:

    – Nào có chuyện gì, hoàng đế và Huệ này đang lắng nghe ông đây.

    Nguyễn Hữu Chỉnh bẩm báo lại một lượt sự rối ren trong triều đình Lê – Trịnh từ sau khi Trịnh Sâm chết. Loạn ở phủ chúa tranh giành ngôi báu. Nạn kiêu binh phá phách và cảnh ngộ hiện nay của mình. Nghe xong vua Thái Đức bảo:

    – Ta thật ái ngại cho ông. Chắc đi đường xa đã mỏi mệt lắm, giờ hãy về công quán nghỉ cho lại sức vài hôm. Rồi ta sẽ xem ông giúp được việc gì.

    – Đội ơn hoàng thượng dung nạp. Thần nguyện hết sức tận trung báo đáp.

    Việc Nguyễn Hữu Chỉnh đột ngột chạy vào theo hàng Tây Sơn làm Nguyễn Huệ hết sức bất ngờ và thú vị nữa. Mấy năm trước, lần gặp đầu tiên ở Quy Nhơn, Nguyễn Hữu Chỉnh đã để lại trong Huệ ấn tượng khá mạnh. Nguyễn Nhạc cũng tỏ vẻ quý vị danh sĩ Bắc Hà này. Vua Thái Đức sai quan hầu cận đưa gia quyến Nguyễn Hữu Chỉnh về công quán. Lo chu cấp mọi thứ cho Chỉnh và những người đi theo. Nguyễn Huệ bất ngờ bảo:

    – Để tôi đưa ông về nơi nghỉ. Mà chắc ông chẳng được nghỉ ngơi lâu đâu. Chiều nay mời ông uống với tôi chén rượu nhạt. Ta tâm sự lâu hơn.

    Nguyễn Hữu Chỉnh lạy tạ vua Thái Đức, vô cùng cảm động trước sự ân cần của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Đưa Nguyễn Hữu Chỉnh về công quán, Huệ lệnh cho viên thị lại trông coi ở đó phải lo cho gia quyến Nguyễn Hữu Chỉnh thật chu đáo. Nguyễn Huệ trở lại cung gặp vua anh Thái Đức:

    – Trình vương huynh, đệ nghĩ việc Nguyễn Hữu Chỉnh chạy vào theo ta thời điểm này là rất có lợi.

    – Sao đệ có suy nghĩ ấy?

    – Chỉnh là người có tài chỉ huy và xây dựng thủy quân. Mấy năm nay đệ đã nghĩ đến việc chinh phục phương nam phải cần tới đội thủy binh mạnh. Chính vì thế đệ muốn khai thác Chỉnh, giao cho hắn huấn luyện thủy quân của ta. Vương huynh hãy thu nạp và phong chức cho hắn. Còn sử dụng Chỉnh thế nào cho đệ toàn quyền.

    – Hắn vừa chạy vào với ta, chân ướt chân ráo chưa biết ra sao đã có thể tin mà giao cho hắn chỉ huy quân đội?

    – Chỉ huy thủy quân vẫn là đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng. Nguyễn Hữu Chỉnh làm phó, chuyên lo mặt huấn luyện, mẹo mực giao chiến trên sông nước.

    – Được. Nếu đệ đã tính toán kỹ, cho hắn nghỉ vài bữa. Ta giao Nguyễn Hữu Chỉnh cho đệ. Phải luôn để mắt đến hắn.

    – Vương huynh đừng lo. Số phận Chỉnh bây giờ sống chết phải dựa vào Tây Sơn ta. Hắn sẽ đem hết tài năng để báo đáp. Đệ tin như thế.

    – Vậy nên phong cho hắn chức gì?

    – Bệ hạ phong cho Nguyễn Hữu Chỉnh chức phó đô đốc thủy quân. Tài hắn lớn, nhưng mới theo vào đã được trọng dụng, chức ấy là hậu đãi. Đệ đã có chủ ý với Chỉnh rồi.

    Vua Thái Đức bảo:

    – Dùng hắn thế nào có lợi thì cứ dùng nhưng cũng nên có đãi ngộ tốt để hắn tin và hết lòng theo ta.

    Đúng lúc Bắc Bình vương đang dồn tâm trí vào xây dựng lực lượng thủy quân Tây Sơn thì con “Hải ưng” đất Bắc bất ngờ bay vào. Nguyễn Huệ linh cảm như số phận mình gắn bó và nặng nợ với con chim biển này. Huệ thấy vui. Ngồ ngộ. Thú vị. Nghĩ: “Trời đem Chỉnh vào giúp ta đây”.

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đưa Chỉnh đi thăm thú nhiều nơi. Xuống miệt biển, ngự thuyền trên sông lớn. Chuyến đi dài nhất là vào vào thành Gia Định. Xuống Mỹ Tho, theo sông Tiền khảo sát sông nước miền tây. Nhưng đáng nhớ nhất là cuộc trò chuyện của Huệ với Nguyễn Hữu Chỉnh tại Hội An. Hội An khi ấy đã qua thời kỳ cực thịnh dưới triều chúa Nguyễn. Trải qua mấy năm liền chiến tranh, kinh tế giảm sút nhưng nó vẫn là một cảng biển sầm uất bậc nhất đàng Trong. Tầu buôn từ Nhật Bản, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Hương Cảng… và một số nước châu Âu vẫn qua lại giao thương.

    Nguyễn Huệ cho đặt tiệc mời Chỉnh trên lầu một nhà hàng gần cửa Đại. Từ đó ra tới biển cũng không bao xa. Khung cảnh thật khoáng đạt, dễ chịu. Quan hệ giữa Nguyễn Huệ và Chỉnh là trên dưới. Nhưng Huệ đối đãi Nguyễn Hữu Chỉnh như khách, một người bạn tâm giao. Vừa cởi mở vừa dè chừng. Tự Huệ cũng không lý giải được tâm trạng có vẻ kỳ lạ, trái khoáy ấy. Nguyễn Huệ chọn cách tiếp cận thân hữu cho dễ nói chuyện. Nguyễn Hữu Chỉnh cũng bớt e ngại. Điều rất cần với Nguyễn Huệ lúc này là kho kiến thức về thủy quân trong đầu Chỉnh. Nguyễn Huệ biết Nguyễn Hữu Chỉnh còn là một danh sĩ Bắc hà. Chỉnh nói chuyện rất biến báo, lợi khẩu có sức mê hoặc người khác. Nguyễn Huệ bảo:

     – Tôi biết ông rất thao lược trong thủy chiến. Quân lính suy tôn ông là “chim hải ưng”. May mắn kỳ này được tiếp kiến, thật lấy làm vui lắm.

    – Ô, không ngờ Bắc Bình vương biết đến cả cái biệt danh cỏn con ấy của tôi.

    – Đại Việt ta gối đầu trên sóng nước. Nửa phần lãnh thổ phía nam sông rạch chằng chịt nhưng dường như người Việt vẫn giỏi đánh trận rừng núi hơn. Xin ông chỉ giáo cho vài điều lợi hại trong thủy chiến ở vùng sông nước miền Trung này.

    – Tôi rất vui được Bắc Bình vương tin tưởng hỏi đến. Nói đến thủy chiến thì một buổi, một ngày không thể hết được. Lợi hại trong thủy chiến mỗi trận lại khác nhau. Phải tùy vào sông nước, luồng lạch, địa thế. Phải nương vào sức gió, thủy triều, con nước. Phải căn cứ vào thuyền lớn thuyền nhỏ, sức bền của binh lính… Bắc Bình vương hẳn đang tính đến xây dựng đạo quân thủy.

    – Đúng vậy. Nhà Tây Sơn chúng tôi dậy từ nơi sơn ổ. Cưỡi ngựa, bắn cung, khiển tượng đã quen. Nhưng tới đây để chinh phục phương nam, sẽ không tránh khỏi đối đầu trên sông nước với Nguyễn Ánh. Tôi đang tập trung đào luyện thủy binh, được ông góp sức thì thật là vạn hạnh.

    – Tôi không rõ thực lực của thủy quân Tây Sơn hiện nay ra sao, nhưng cũng đã bỏ công tìm hiểu. Bắc Bình vương đang ngồi trên cái mỏ vàng để xây dựng một lực lượng thủy binh bách thắng vậy.

    – Xin ông nói cụ thể cho.

    – Hình thế nước Đại Việt ta chia ba miền. Miền nào cũng có sông nước, cũng có dân sông nước giỏi. Nhưng lâu nay tôi cứ nghĩ lính Bắc hà giỏi đánh thủy trong thế trận mai phục. Dựa vào địa thế hiểm trở. Dùng kế bất ngờ mà hạ địch. Võ công lừng lẫy của các bậc tiên liệt Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo, Trần Nhật Duật… cho thấy điều đó. Người vùng sông nước phía nam giỏi sử dụng tàu, ghe nhỏ, luồn lách xuất quỷ nhập thần. Kéo địch quân vào mê trận kinh rạch mà đánh. Còn miền Trung sông dốc, nước chảy xiết. Dân chài lưới rất giỏi giữ thăng bằng, chịu được sóng to gió lớn.

    – Ông nhận xét thật tinh tế. Nhưng cụ thể vùng đất chúng tôi đang cai quản thì chú trọng gì vào xây dựng thủy binh?.

    – Tôi nghĩ vóc dáng người Đại Việt mình nhỏ, dẻo dai, nhanh nhẹn. Lực lượng thủy binh của ta cũng lấy phòng ngự làm chính. Ta không cần thuyền lớn vượt bể cự tranh với nước khác. Vì thế thuyền chiến Đại Việt cần linh hoạt và bền cứng. Nhưng yếu tố con người vẫn là cốt yếu. Tôi nói ngài đang ngồi trên mỏ vàng để xây dựng thủy binh chính là nói về con người miền này vậy.

    – Ôi, vậy là tôi gặp được thày giỏi rồi.

    – Không dám, trước hết nói về lính, rẻo đất từ Quảng Nam vào đến Phú Yên, Diên Khánh dân chài lưới đánh bắt cá, người buôn muối, vận chuyển hàng cho đến bọn cướp biển đều dùng thuyền nhỏ một cách thành thạo. Dân đi biển xuất phát từ Lý Sơn, Gành Rĩa… sống cả tháng trên thuyền. Họ coi thuyền là nhà. Ngồi trên nước vững như ngồi trên đất. Ban đêm cũng như ban ngày nắm vững luồng lạch như đi trong ao nhà mình. Đặc biệt ở vùng Bình Định, Quảng Ngãi có nghề buôn muối đường thủy. Dân gian gọi họ là người “Nam Trực”. Ngài cứ kén những thanh niên khỏe mạnh trong số dân đó xung làm lính thủy. Thợ lái thì kén người có tuổi hơn, thành thạo luồng lạch, thời tiết.

    – Vậy còn về tầu, thuyền?

    – Phàm đánh giặc thủy thì phải lấy tàu, thuyền làm bậc. Thuyền soái, thuyền cơ, thuyền đội. Mức chở được nhiều hay ít thì lấy gạo làm chuẩn. Ví như một lính nặng bằng hai thưng gạo. Căn cứ gạo mà đóng thuyền chở bao nhiêu lính. To nhỏ tùy phiên chế. Nhưng to hay nhỏ thì cũng chú trọng đến sự nhanh nhẹn, cơ động dễ phù hợp với độ dẻo dai khéo léo của người Nam ta. Thuyền chủ tướng cần chắc chắn vững chãi nên đóng bằng loại gỗ tứ thiết như đinh lim sến táu. Khinh thuyền cần nhẹ, dai, dẻo có thể dùng thông già. Tốt nhất là gỗ cây săng lẻ có nhiều trên vùng núi Thượng Sơn giáp với Ai Lao.

    – Giờ tôi mới nghe đến loại gỗ đó.

    – Vâng. Cây đó thẳng, cao tới vài chục mét. Vỏ mầu trắng. Lá giống như bạch đàn, nhưng to bản hơn. Gỗ săng lẻ dai và chịu nước rất tốt. Tôi cũng lấy làm lạ là xứ Ai Lao bốn bề rừng núi, không có biển mà lại mọc rất nhiều cây gỗ đóng tầu thuyền.

    – Ở ta có không?

    – Có trên mạn tây Thượng Sơn nhưng rải rác không mọc tập trung thành rừng như bên Ai Lao.

    Nguyễn Huệ phóng ánh mắt ra phía cửa Đại, lát sau ông quay lại nhìn Nguyễn Hữu Chỉnh hỏi:

    – Theo ông có cách nào để chống lại hỏa công đối với tầu, thuyền?

    Chỉnh bảo:

    – Bắc Bình vương suy tính chu toàn mọi nhẽ. Tôi nghe nói trên rừng từ Bố Chính vào tới Kon Tum có loại cây “tấn thạch phong” nửa gỗ nửa thân leo. Cây ấy đem về giã ra hòa với nước. Rồi đem nước ấy ngâm sợi lanh, sợi đay… Tẩm rồi lại sấy cho đến khi no. Sợi săn chắc lại thì đem dệt thành vải làm buồm, phủ lên mũi tầu thuyền hoặc bện thành chão. Lửa gặp phải thứ này không bắt cháy được. Giáo đâm cũng khó thủng. Vải ấy còn có thể dùng may áo trận cho lính. Không chỉ chống cháy, thứ đó bền nhẹ, nổi được trên nước.

    – Ông đúng là cuốn cẩm nang về thủy quân. Thời gian tới chắc tôi phải nhờ đến ông nhiều đấy.

    – Tôi rất sẵn lòng nghe Bắc Bình vương sai bảo.

    – Không dám, tuy nhiên sẽ có bao nhiêu việc lớn mà người thông thạo về thủy binh thiếu quá. Chống lửa thì vậy, còn cách nào để đánh bằng lửa dưới nước không?

    – Thưa ngài có đấy. Dạo theo Huy Quận công đánh giặc ở cửa Thần Phù, chúng tôi đã dùng nó phá trận giặc.

    – Đó là gì vậy?

    – Trong triền núi đá vôi từ Hòa Bình vào đến rừng Bạch Mã, có nhiều khe đá trên lưng chừng núi. Người dân vùng đó tìm ra thứ nước rỉ ra như dầu. Gọi là dầu đá. Lấy dầu đó chưng cất lên, tẩm vào bùi nhùi thì nó cháy được trong nước. Trộn với phân dơi và vài thứ nữa thì phát nổ. Dùng nó phá đá. Gắn vào đáy thuyền phá thủng thuyền giặc.

    Nguyễn Huệ vỗ tay rất hồ hởi:

    – Bái tạ quân sư. Bái tạ quân sư.

    Huệ và Chỉnh nói chuyện như hai người bạn tri kỷ. Khoảng cách trên dưới như bị xóa nhòa. Nguyễn Huệ tỏ ra là một người rất khéo giấu đi cảm giác thật của mình. Nguyễn Hữu Chỉnh vui vì lần đầu tiên dám nói năng ngang hàng phải lứa với một trong ba vị chúa Tây Sơn lừng danh. Chỉnh chắp tay đáp lễ Nguyễn Huệ:

    – Không dám nhận lời khen của Bắc Bình vương. Nhưng chuyện thủy chiến thì Chỉnh này không thiếu. Lớn thì luyện quân, đóng thuyền. Nhỏ thì mẹo độc chỉ người Đại Việt mình mới nghĩ ra.

    – Mẹo thế nào mong ông đừng giấu Huệ này.

    Nguyễn Hữu Chỉnh ghé tai Huệ ánh mắt hay háy tỏ vẻ bí hiểm:

    – Hôm nay tôi chỉ kể một mẹo thôi nhé.

    Nguyễn Huệ giục:

    – Kể đi, kể đi.

    – Đánh giặc cạn có cái khó của cạn. Giao chiến trên nước lại khổ vì nước. Chưa tính đến mưa gió, có trận lính phải ngâm mình trong nước nhiều giờ. Nhất là giao chiến trên biển. Nước mặn ăn nát da thịt. Nước ngọt cũng gây lở loét, nhiễm trùng. Những chỗ kín trên người dính nước càng dễ bị nhiễm bệnh. Dạo đánh giặc ở cửa biển Thần Phù quân lính của tôi bỗng dưng theo nhau lăn ra ốm. Sờ đến mười tên thì sáu, bảy tên hai bìu giái sưng rất to. Nóng rát. Có khi không mặc được quần. Gót chân nát ra, kiễng không nổi. Khổ sở vô cùng. Mỗi thuyền mất hơn nửa số lính phải đưa vào bờ chữa trị. Đúng là các cụ xưa thường bảo “sắc như nước”. Chỗ nào nước cũng len vào được. Tìm đủ cách chữa. Thuốc bôi, thuốc uống đều không mấy tác dụng. Sau rồi có người nghĩ ra một mẹo. Đơn giản một cách không ngờ.

    Nguyễn Huệ nôn nóng cắt ngang:

    – Mẹo gì hay thế?

    – Lấy gáo dừa non hoặc vỏ quả bầu khô nạo mỏng đựng hai bìu giái vào đó. Dùng dải lụa, kéo cao buộc chặt quanh bụng. Cho lính đeo tập làm quen. Chỉ vậy thôi mà vô tư đánh nhau. Còn hai gót chân là nơi chứa huyệt dũng tuyền và nhiều huyệt khác liên quan đến tì vị. Ngâm lâu trong nước sẽ bị lạnh, sốt, đau bụng… Tôi cho dùng vải sơn đen cuốn nhiều lớp. Làm sao cho nước không ngấm vào. Giữ được hai yếu huyệt đó, lính của tôi đánh nhau dài ngày cũng không bị sao nữa.

    Nguyễn Huệ vỗ tay cười lớn:

    – Ha…ha… Thú vị thật. Đúng là danh bất hư truyền, ông quả là con hải ưng đa tài. Xin cám ơn.

    Hai người vái nhau cười ha hả như đôi bạn tâm giao.

     Trở về Quy Nhơn, Nguyễn Huệ đưa Chỉnh xuống căn cứ thủy đội Tây Sơn. Tại đây Bắc Bình vương trao sắc chỉ vua Thái Đức phong Nguyễn Hữu Chỉnh chức phó Đô đốc thủy binh. Nguyễn Huệ dặn riêng đô đốc Huỳnh Duy Ngưỡng về tài năng của Chỉnh. Giao cho Chỉnh chuyên lo việc luyện tập thủy quân. Nguyễn Hữu Chỉnh mừng lắm, ngày đêm đem hết kiến thức, kinh nghiệm của mình ra chỉnh đốn lại thủy quân Tây Sơn. Đòn miếng, mẹo mực hết thẩy đều không giấu diếm gì. Nguyễn Hữu Chỉnh còn dâng lên Nguyễn Huệ kế hoạch đóng tầu thuyền cho phù hợp sông nước phía nam. Thủy đội Tây Sơn dưới sự huấn luyện của Nguyễn Hữu Chỉnh chỉ hai năm đã trưởng thành nhanh chóng. Nguyễn Huệ rất vui. Huệ xin vua Thái Đức ghi công và ban thưởng lớn cho Chỉnh.