Category: Uncategorized

  • CHƯƠNG 41: TÔN SĨ NGHỊ BỎ ẤN, TÍN THÁO THÂN

      Vào thời khắc bất ngờ nhất, giao thừa tết Kỷ Dậu (1789), quân đội Tây Sơn do vua Quang Trung chỉ huy chia năm đạo từ Tam Điệp tiến ra bao vây thành Đông Kinh. Ngựa buộc mõm, lính ngậm tăm, qua tất cả các chốt lũy của quân triều đình nhà Lê mà chúng như mù, điếc. Đêm mùng hai tết, Đô đốc Bùi Thị Xuân dẫn đội tượng binh làm tiên phong vượt qua sông Gián Khẩu. Trước đó, một đạo kỵ binh vòng lên thượng nguồn chặn hậu. Đồn này do lính triều đình nhà Lê đóng giữ. Gián Khẩu bị tiêu diệt. Hơn chục tên thoát ra bị bắt gọn. Quân Tây Sơn lần lượt bóc hết lớp đồn bốt bên ngoài. Các đồn Nguyệt Quyết, Nhật Tảo, Hà Hồi…bị vây chặt gọi hàng. Chốt chặn quan trọng nhất là đồn Ngọc Hồi, do Hứa Thế Hanh chỉ huy hơn ba vạn lính Mãn Thanh trấn giữ. Phá được Ngọc Hồi thì Đông Kinh thất thủ. Vua Quang Trung bao vây Ngọc Hồi từ đêm mùng ba tết, nhưng chưa vội đánh. Lính Tây Sơn vô hiệu hóa các bãi địa lôi quanh đồn. Cánh quân của đô đốc Nguyễn Văn Long chiếm xong đồn Nhân Mọc tập kích đồn Khương Thượng. Quân đô đốc Bảo nhổ các đồn lẻ phía nam. Lính Tây Sơn chia cắt, bao vây khiến các đồn giặc không thể liên lạc với nhau. Đêm mồng 4 tết Kỷ Dậu, vua Quang Trung mặc áo bào đỏ ngự trên bành voi chiến chỉ huy công phá đồn Ngọc Hồi. Đội tiên phong hơn hai trăm thớt voi chiến lừng lững tựa trái núi do nữ đô đốc Bùi Thị Xuân chỉ huy đạp tung hàng rào bao quanh đồn. Kỵ binh, lính bộ hò hét vang trời tứ bề xông vào đồn giặc. Vài chục lính đẩy một tấm chắn lớn bện bằng rơm tẩm bùn chặn tên nỏ của địch. Các bức nối liền nhau như bức tường di động. Voi gầm, ngựa hí, quân hô làm giặc Thanh mất vía. Hứa Thế Hanh lên ngựa đem mấy trăm kỵ bị lao ra. Vừa nhìn thấy các thớt voi say máu, vòi tung cao gầm hí đám ngựa chiến quay đầu tháo lui. Lính Mãn Thanh trúng tên nằm la liệt. Hứa Thế Hanh mặt cắt không còn hạt máu. Đang chưa tìm ra lối thoát thì thớt voi đầu đàn do đô đốc Bùi Thị Xuân điều khiển vươn vòi như súc gỗ mốc xỉn cuốn ngang người viên tướng giặc quật xuống. Đế voi dận xuống. Đồn Ngọc Hồi nhanh chóng vỡ. Hơn hai vạn tên giặc còn sống hồn bay phách tán. Bạ đâu chạy được là chạy. Trong đêm, chúng cứ theo nhau nhằm hướng bắc lao tới. Phía ấy không ngờ là con đường cụt dẫn đến một đầm nước lớn. Đầm Mực. Mấy vạn lính sa xuống đầm, chôn chân dứng chờ bị bắt làm tù binh. Sầm Nghi Đống chỉ huy đồn Khương Thượng nghe tin Ngọc Hồi bị tấn công chưa biết xoay trở ra sao thì quân của đô đốc Long ập vào. Đống lao ra khỏi đồn. Bốn phía đều thấy quân Tây Sơn. Sầm Nghi Đống biết là số hắn đã tận. Đống ngoảnh mặt về bắc vái lạy rồi chạy đến hàng cây bên đường treo cổ tự vẫn.

    Trước lúc Quang Trung đánh Ngọc Hồi, Tôn Sĩ Nghị nghe lính bẩm báo nhiều tốp nhỏ quân Tây Sơn đã áp sát Đông Kinh. Hắn vô cùng lo lắng. Nghị lệnh viên tiểu tướng dẫn mấy trăm kỵ binh lên Sơn Tây bắt liên lạc với đạo quân của Ô Đại Kinh. Lệnh cho Ô Đại Kinh và Phùng Tứ đột kích vào sau lưng Quang Trung ở hướng tây bắc. Nhưng không tên lính Mãn Thanh nào tới được Sơn Tây. Sau khi Ô Đại Kinh vượt qua Tam Giang, đội nữ binh Kẻ Gió của bà Cả Vàng và nghĩa binh địa phương đã lập nhiều chốt chặn không cho chúng về Đông Kinh. Nắm được ý đồ của Tôn Sĩ Nghị, bà Cả Vàng báo cho Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết. Vua Quang Trung rất mừng vì mặt tây bắc đã được bảo vệ. Diễn biến chiến trường không ngờ thuận lợi ngoài dự kiến. Sau khi phá tan đồn Ngọc Hồi, giờ Tý mồng 5 tết Kỷ Dậu, vua Quang Trung cùng đô đốc Bảo, đô đốc Bùi Thị Xuân đem đại binh tấn thẳng vào thành Đông Kinh.

    Tôn Sĩ Nghị nhận tin đồn Ngọc Hồi vỡ lúc nửa đêm. Ô Đại Kinh vẫn bặt tăm. Biết thế là hết, Nghị cuống cuồng leo lên con ngựa chưa kịp đóng yên. Mình phong phanh áo mỏng. Giáp trụ, ấn tín không kịp đem theo. Trước sau mấy ngàn tên lính Bát kỳ quân tạo ra bức tường che. Tướng sĩ lao bạt mạng về phía cầu phao. Lính Bát kỳ hung tợn dọn đường bảo vệ chủ tướng. Vướng tên lính Lục Doanh nào trên đường chạy, trên cầu, chúng chém luôn hoặc đạp phăng xuống nước. Tôn Sĩ Nghị qua được bên kia sông Nhị Hà hồn vía mới nhập trở lại. Viên đại tướng lừng danh trận mạc của triều đình Mãn Thanh cùng đám thuộc hạ tâm phúc ngoảnh nhìn về Đông Kinh đang rực hồng ánh đuốc. Tiếng reo hò của quân Tây Sơn như vọng cả sang bờ bắc. Trong lòng vô cùng cay đắng, Nghị câm lặng bước xuống, thay con ngựa đã đóng yên một tên lính vừa dắt tới. Lý Hóa Long chỉ huy đội Bát kỳ chiến tưởng bẩm:

    – Mùa này nước cạn, Nguyễn Huệ có thể đuổi kịp. Xin chủ tướng cho phá cầu.

    Tôn Sĩ Nghị giật bắn mình. Cái tên “Nguyễn Huệ” làm Nghị sởn tóc gáy. Nó thành nỗi ám ảnh kinh hoàng đối với ông ta. Nhìn dòng lính chen nhau đông đặc trên cầu, Nghị càng kinh hãi. Hình như bên kia sông ánh đuốc đang nhiều lên. Nghị hét:

    – Phá đi cho ta.

    Đám Bát kỳ quân nhào xuống mép bãi. Lính Mãn Thanh trên cầu thấy thế, đứa đứng gần nhào xuống nước. Đứa xa gào gọi xin đừng phá. Chửi bới, đấm đá loạn xạ. Cả vạn lính điên loạn, liều chết nhào vào đám quân Bát kỳ đang chặt cầu. Cuộc giằng co khiến cầu phao oằn mình. Những sợi dây neo bên bờ bắc bị chặt đứt. Cầu rùng mình, chao lạng rồi úp ngược xuống dòng nước buốt giá bởi sức nặng của mấy chục ngàn lính. Mặt sông đen đặc những mái đầu nhấp nhô. Tên nào đã sang được thì chạy thoát. Đám không sang kịp ngồi ủ rũ, co ro đợi bị bắt làm tù binh. Tình cảnh thê thảm, hỗn loạn không thể tả nổi. Tôn Sĩ Nghị lầm lũi cúi đầu trở lại con đường mà ít ngày trước hắn ngông nghênh ngạo nghễ bước vào Đông Kinh. Tai nghe tiếng oán thán chửi bới vọng tới trời xanh của mấy vạn quân thiên triều bị bỏ lại.

    Tôn Sĩ Nghị chạy rồi, triều đình nhà Lê vẫn không biết. Viên quan Tham tụng Trịnh Hiến lúc ấy đang ở ngoài phố thấy cảnh nhốn nháo liền vào cung Vạn Thọ bẩm báo. Lê Chiêu Thống cuống cuồng hò hét tả hữu vào hậu cung đón thái hậu chạy chối chết về phía Nhật Tân. Nhìn dòng sông trống huếch nhập nhọa trong ánh lửa. Xác quân Thanh nằm chồng đống cạnh bến sông, Lê Chiêu Thống càng kinh sợ. Thống ra lệnh che kiệu lại không để Thái hậu nhìn thấy cảnh thê thảm này. Lê Quýnh cùng mấy tên cấm quân chạy xuống mép sông tìm được chiếc thuyền đánh cá. Vua, thái hậu và vài tên lính lên thuyền sang bờ bắc. Quần thần nghe tin vua chạy lên Nhật Tân lúc ấy kéo theo khá đông. Lê Chiêu Thống chỉ đem theo hai viên quan thân cận là Lê Quýnh và Trịnh Hiến. Đứng trên thuyền ngài bảo ai muốn đi theo ngài thì tự tìm thuyền sang sông. Vua hẹn chờ ở biên giới Lạng Sơn.

    Tàn quân của Tôn Sĩ Nghị chạy đến huyện Phượng Nhỡn mới dừng lại. Vừa xấu hổ, vừa mệt mỏi Tôn Sĩ Nghị lệnh cho quân nghỉ lấy sức. Lúc này Nghị mới thấy sợ về việc phải tâu bẩm với vua Càn Long thế nào. Rồi tình cảnh vua quan nhà Lê giờ này ra sao. Câu nói của Hoàng đế Đại Thanh như mũi giáo đâm xuyên vào óc Nghị: “Đây là lần xuất quân lớn cuối cùng trong triều đại của ta, phải để lại dấu ấn thật oanh liệt. Dù bắt thỏ, cáo thì tư thế vồ mồi của quân thiên triều ta vẫn phải mang dáng dấp, đòn miếng của sư tử. Nó phải ghi dấu ấn đặc biệt. Chiến thắng này sẽ vinh danh ta mãi mãi. Đây sẽ là “Thập toàn võ công” trong triều đại ta. Ta sẽ là “Thập toàn lão nhân”. Đêm đã khuya lắm mà Nghị không chợp được mắt. Bỗng tiếng hò hét từ đâu lại nổi lên. Tôn Sĩ Nghị tưởng mình ngủ mơ vẫn đang ở Đông Kinh. Ánh sáng bùng phát, lều cháy. Tiếng thét hốt hoảng: “Tây Sơn”. Chưa định thần thì rền vang: “Giết giặc Mãn Thanh”. Nghị hiểu ra bị quân Tây Sơn phục kích. Tưởng tới đây là đã thoát. Đô đốc Lộc hô to: “Bắt sống Tôn Sĩ Nghị cho ta”. Đám Bát kỳ quân lại vòng trong vòng ngoài bảo vệ chủ tướng. Nhiều tên lính không kịp mặc giáp trở thành bia sống. Tôn Sĩ Nghị đang đêm nhằm hướng Lạng Sơn chạy chối chết. Cuộc truy đuổi lên tới tận biên giới.

    Bầu đoàn thê tử nhà Lê lục tục theo nhiều ngả sang Bằng Tường. Tôn Sĩ Nghị lập xong doanh trại, nhưng quá đỗi xấu hổ nên không gặp ai. Lê Chiêu Thống cho Lê Quýnh sang báo tin và hẹn ngày vua Lê đến ra mắt. Sáng mùng chín tháng giêng Kỷ Dậu, trên đất Bằng Tường, vua Lê dẫn mấy chục viên đại thần và hoàng tộc tới doanh Tôn Sĩ Nghị. Nhìn nhau tự nhiên nước mắt lã chã rơi. Nghị cúi gằm. Không còn cái vẻ cao ngạo, xấc xược như hơn một tháng trước. Thấy thế Lê Chiêu Thống ái ngại. Vua buồn rầu nói:

    – Vua quan chúng tôi bất tài để mất nước. Tôi đã mấy lần phải bỏ kinh thành. Hoàng đế Đại Thanh thương tình đã cử Thượng Hiến đem binh mã thiên triều sang, nhưng không ngờ ông trời ngoảnh mặt đi. Đành phải lần nữa chạy sang đây tá túc nhờ quý quốc rồi thong thả tính chuyện khôi phục. Dẫu việc không thành nhưng nước tôi vẫn không quên công lao của Thượng Hiến. Kính mong ngài trở về vạn phúc, bẩm báo lên hoàng đế Càn Long đừng bỏ rơi đất nước khốn khổ này.

    Tôn Sĩ Nghị vớt vát:

    – Nguyễn Văn Huệ bất chợt gặp may mà thắng trận này. Nhưng chưa giết được Huệ thì việc còn đó. Ta sẽ dâng biểu về triều xin thánh thượng cho thêm quân. Ngài và quần thần ở đây không tiện. Xin đưa thái hậu và mọi người về bên Nam Ninh nghỉ tạm. Bao giờ đại quân triều đình tới, tôi sẽ cho báo tin rồi cùng nghị bàn.

    Lê Chiêu Thống nghe thế thuận theo. Chỗ ăn ở vừa tạm xong, vua Lê đã họp quần thần phân công người lẻn về nước vận động các thổ hào, các tướng súy đang lẩn trốn Tây Sơn âm thầm chuẩn bị. Lúc nào quân Mãn Thanh trở lại thì cùng nhau nổi dậy. Số người đi theo vua Lê sang Trung Quốc khá đông. Tả hữu trong cái triều đình lưu vong ấy có một số gương mặt như Trấn thủ Kinh Bắc Lê Hân, Đề lĩnh Phạm Như Tòng, Thư tri Lê Văn Thương, Tù trưởng Đinh quận công Hoàng Đức Hiểu, Hiệp lý quân vụ Phạm Trần Thiện, phó Đề lĩnh Nguyễn Viết Triệu, Chưởng tư Lê Quý Thích… Cuộc ra đi không hẹn ngày trở lại ấy kéo theo cả ngàn con người cùng gia quyến các quan lại, tướng súy. Mấy tháng sau có người còn tìm sang. Vua Lê và tất cả đều nóng lòng chờ Tôn Sĩ Nghị đem quân Mãn Thanh trở lại như ông ta hứa.

     Mùng năm tết Kỷ Dậu (1789), Đông Kinh được giải phóng sớm hơn lời tiên đoán của vua Quang Trung hai ngày. Chiều muộn vua ngự trên mình voi chiến vào thành. Ánh đỏ trên sắc hoàng bào sạm đen khói súng hết sức uy nghi. Người dân tràn ra đường phố đón đội quân nhà trời. Các cơ các đội tỏa đi trấn giữ năm cửa ô. Vua ngự ở điện Kính Thiên. Sáng hôm sau, hoàng đế Quang Trung triệu tập quần thần. Ngài ban chiếu đầu tiên ở thành Đông Kinh về việc cấm quân sĩ quấy nhiễu dân. Mua gì phải trả tiền. Không nhận vật phẩm biếu tặng. Các đô đốc thống kê ngay số tử sĩ, số lính bị thương. Hôm sau nữa là lễ báo công. Các đô đốc, tướng súy trình bẩm lên vua công trạng của binh lính dưới quyền. Chợt vua hỏi về đội nghĩa binh Kẻ Gió mà hôm trước đô đốc Nguyễn Văn Tuyết trình báo. Bà Cả Vàng và các phó tướng được gọi vào chầu. Thủ lĩnh Cả Vàng đĩnh đạc trong bộ võ phục nâu sồng quỳ tâu:

    – Chúng thần chỉ huy đội nữ nghĩa binh Kẻ Gió, Thao Giang kính chúc hoàng thượng vạn tuế.

    Vua Quang Trung tỏ ra rất vui:

    – Ta miễn lễ. Nào các nữ chiến binh quả cảm. Các khanh hãy giới thiệu về mình.

    – Tâu hoàng thượng, biết tin quân Mãn Thanh sắp phạm bờ cõi nước ta, chúng thần là các nghĩa binh Kẻ Gió, phủ Thao Giang, trấn Hưng Hóa đã tập hợp hơn ngàn nghĩa sĩ. Phần lớn là phụ nữ người Kẻ Phung và các làng quanh vùng luyện tập binh pháp, rèn đúc giáo mác lập trận chặn đánh cánh quân của Ô Đại Kinh từ thành Tuyên về xuôi. Chúng thần đã giam chân Ô Đại Kinh hơn một tháng trời khiến chúng không thể về hợp binh với Tôn Sĩ Nghị ạ.

    Nghe bà Cả Vàng tâu các tướng lĩnh ồ lên thán phục. Vua Quang Trung vô cùng đắc ý. Ngài bước xuống đỡ vị nữ thủ lĩnh quả cảm lên:

    – Ta rất khâm phục ý chí và lòng dũng cảm của đội nữ binh Thao Giang, nghĩa sĩ các trấn Tuyên Quang, Phú Thọ, Hưng Hóa, Sơn Tây… giúp đại quân không còn lo về mạn tây bắc. Giam chân Ô Đại Kinh và quân nhà Lê trong thành Sơn Tây. Các khanh đã lập công rất lớn trong chiến thắng này. Nay ta phong chức tướng quân cho nữ thủ lĩnh Nguyễn Thị Vàng và tưởng thưởng xứng đáng các nghĩa sĩ. Các khanh hãy gửi danh sách khen thưởng lên cho tham tán quân vụ Trương Hoàng Lâm.

    Bà Cả Vàng cùng các phó tướng tạ ơn vua. Vua hỏi nữ tướng Cả Vàng cặn kẽ về việc tuyển mộ, huấn luyện quân. Vua Quang Trung tự tay trao mũ trụ, kiếm, áo giáp cho nữ tướng Cả Vàng. Vua lại sai quan Nội hầu đem địa đồ cắt dải đất từ Minh Nông lên đến Trịnh Xá làm thuộc ấp cho tướng Cả Vàng. Ngài vẫy đô đốc Bùi Thị Xuân đến bên, bảo:

    – Vậy là từ nay trong quân Tây Sơn của ta đã có thêm một nữ tướng và các nữ chiến binh dũng cảm Kẻ Gió. Cám ơn các khanh và muôn dân đã làm nên chiến công hiển hách này. Ta giao cho đô đốc hãy chăm sóc nữ tướng Cả Vàng và các nữ binh giúp ta. Đưa họ đi thăm Đông Kinh. Ăn với ta một cái tết thật đáng nhớ này.

    Các tướng sĩ trong đội nghĩa binh Cả Vàng rất vui mừng. Tạ ơn vua lui ra.

    Vua Quang Trung xuống chiếu kêu gọi lính Mãn Thanh còn lẩn trốn đâu đó ra đầu hàng sẽ được đối xử tử tế. Nghe chiếu vua ban chúng lũ lượt ra trình báo. Chỉ trong hai tuần mà đã có tới vài vạn tên. Vua Quang Trung giao Đô đốc Đặng Tiến Đông thu nạp, giam quản đám này. Chu cấp thức ăn và quần áo đợi ngày trả chúng về nước.
     

  • CHƯƠNG 40: LĨNH THIÊN MỆNH NGUYỄN HUỆ LÊN NGÔI

    Hành tung của giặc Mãn Thanh ở Đông Kinh dồn dập cấp báo về Phú Xuân. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mừng vì Tôn Sĩ Nghị bước đúng vào nơi ông muốn hắn bước vào. Sự chậm trễ động binh của Nghị cũng giúp cho Nguyễn Huệ thêm thời gian chuẩn bị. Trước Tết Kỷ Dậu (1789), Bắc Bình vương quyết định khởi binh ra Đông Kinh. Nội thần Lê Phụng thưa:

    – Bẩm chúa công, giặc phạm bờ cõi, đuổi chúng là việc nước lửa. Nhưng danh cần chính. Giặc Thanh lấy cớ phò Lê tràn vào, lòng người càng dễ ly tán. Bắc Bình Vương hãy vì nghĩa lớn, lên ngôi chí tôn, ban hiệu lệnh, ân xá thiên hạ rồi hãy cất quân.

    Các tướng đều sụp xuống:

    – Bẩm chúa công đó là ý nguyện lâu nay của chúng thần và người dân khắp miền.

    Nguyễn Huệ suy nghĩ một lúc lâu rồi hỏi tả hữu:

    – Như vậy có gấp gáp quá không?

    – Bẩm chúa công, nước ta hiện nay không có vua. Thái Đức hoàng đế đã thoái vị. Ngoài Bắc hà, Lê Chiêu Thống hàng giặc. Lòng dân đang ngóng đợi minh chủ. Bắc Bình vương gánh lấy mệnh trời, thế thiên hành đạo là trên hợp lòng trời, dưới vỗ yên dân. Chúa công giương ngọn cờ đại nghĩa chống ngoại xâm. Muôn dân sẽ có đích để theo. Trong quân hiệu lệnh rõ ràng, uy nghiêm. Lúc ấy mọi việc đều thuận.

    Bắc Bình vương nhìn mọi người đang quỳ mọp nói:

    – Lời các ông lúc này không thể làm khác được, ta chuẩn tấu.

    Tiếng hô của quần thần vang vọng:

    – Hoàng thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế!

    Không khí hừng hực. Quan Nội thần Lê Phụng giao mọi người ai lo việc nấy.

    Ngày hai mươi hai tháng mười một năm Mậu Thân, tại núi Bân Sơn, thể theo nguyện vọng của quần thần, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lập đàn tế trời đất, thần sông, thần núi lên ngôi chí tôn. Lấy hiệu Quang Trung (ánh sáng trung tâm) năm thứ nhất, triều đại Tây Sơn Thái tổ. Vua Quang Trung tấn phong công chúa Ngọc Hân làm Bắc Cung hoàng hậu, coi sóc việc trong cung. Lập người con trai trưởng Nguyễn Quang Toản làm thái tử. Phong tước, định việc cho các quan lại. Bố cáo đại xá thiên hạ. Chiếu lên ngôi có đoạn: “…Nước Việt ta từ đời Đinh, Lê, Lý, Trần gây dựng ra nước cho đến ngày nay, thánh minh dấy lên không phải là một họ, nhưng thịnh suy, dài ngắn, vận mệnh do trời, không phải sức người tạo ra được. Trước đây nhà Hậu Lê mất chính quyền, họ Trịnh và cựu Nguyễn chia bờ cõi. Hơn hai trăm năm nay, kỷ cương rối loạn, vua Lê chỉ là hư vị, cường thần tự ý vun trồng, giềng mối của trời đất một phen rơi xuống không nâng lên được, chưa có lúc nào hư hỏng quá như lúc này vậy. Vả lại mấy năm gần đây, nam – bắc gây việc binh đao, nhân dân rơi vào chốn bùn than. Trẫm hai lần gây dựng họ Lê, thế mà tự quân họ Lê không biết giữ xã tắc, bỏ nước đi bôn vong, sĩ dân Bắc hà không hướng về họ Lê, chỉ trông mong vào trẫm, về phần đại huynh ta có ý mỏi mệt, tình nguyện giữ một phủ Quy Nhơn, tự nhún xưng là Tây Sơn Vương, mấy nghìn dặm đất về phương nam thuộc hết về trẫm. Trẫm tự nghĩ tài đức không bằng người xưa, mà đất đai thì rộng, nhân dân thì nhiều, ngẫm nghĩ cách thống trị, lo ngay ngáy như dây cương mục điều khiển sáu ngựa.

    Nay xem khí thần rất hệ trọng, ngôi trời thật khó khăn, trẫm chỉ lo không kham nổi. Nhưng ức triệu người trong bốn bể đều xúm quanh cả vào thân trẫm, đó là ý trời đã định, không phải do người làm ra. Trẫm nay ứng mệnh trời, thuận lòng người không thể khăng khăng cố giữ sự khiêm nhường. Trẫm chọn ngày 22 tháng 11 năm Mậu Thân lên ngôi thiên tử, đặt niên hiệu là Quang Trung năm đầu, truyền bảo cho trăm họ muôn dân phải tuân theo giáo lệnh của nhà vua. Nhân nghĩa, trung chính là đạo lớn của người, trẫm nay vâng theo mưu mô sáng suốt của vua thánh đời trước, lấy giáo hóa trị thiên hạ…”.

     Đêm đầu tiên sau lễ đăng quang, vua Quang Trung Nguyễn Huệ cùng Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân có giây phút bên nhau trên lầu ngắm dòng Hương Giang. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ rất ít thời gian bên người vợ yêu. Lên ngôi thiên tử ông càng ít có những khoảnh khắc riêng tư bên nàng. Nguyễn Huệ ôm Ngọc Hân trong lòng. Từ giây phút này, số phận, trách nhiệm của ông với dân với nước đã khác. Nặng nề vô cùng. Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân giờ cũng không còn là cô công chúa vô tư như ngày nào. Nàng phải ghé vai gánh sứ mệnh chẳng khác bậc đế vương. Nhìn dòng sông loáng bạc êm đềm ngoài xa kia, Nguyễn Huệ nhớ lại kỷ niệm ngày Ngọc Hân đến với ông. Người con gái Bắc hà phủ lên cuộc sống của ông một cảm giác tươi tắn, trong vắt hồn hậu của đồng quê. Ai cũng có trong mình cảm giác trong trẻo nguyên sơ của tuổi ấu thơ. Vậy mà từ lúc còn rất trẻ, Nguyễn Huệ phải dằn lại, giấu nó đi để lao vào các cuộc chinh chiến. Máu và nước mắt. Âm mưu và giả trá. Cả sự thù hận nhẫn tâm… tưởng như đã giết chết những kỷ niệm ấy trong ông. Vậy mà từ khi gặp Lê Ngọc Hân, nàng đã như trả lại cho ông cảm giác thơ thới, rất con người đó. Mỗi khi ôm nàng trong tay, sóng gió cuộc đời dịu hẳn. Nguyễn Huệ gạt được mọi toan tính triền miên lúc nào cũng bám trong đầu. Và hình như mỗi khi Nguyễn Huệ đứng trước những thử thách lớn. Phải quyết định những việc trọng đại, tâm sự với Ngọc Hân trong ông bình tâm, nhẹ lòng hơn nhiều. Huệ thầm thì :

    – Ngọc Hân ơi. Ta sắp phải xa nàng. Việc quân ta đã thuộc. Nhưng triều đình vừa dựng, việc triều chính chưa có thời gian làm quen, sắp đặt. Nàng hiểu rõ những khó khăn, phức tạp ở nơi hậu cung hơn ta. Ta phải cậy nàng mọi việc nặng nề đó.

    – Thần thiếp đội ơn bệ hạ đã hết lòng tin tưởng. Thiếp nghĩ triều đình tuy mới, nhưng cuộc sống thì cũng không khác trước là bao. Vì thế bệ hạ cứ yên lòng đánh giặc cứu lấy muôn dân.

    Nguyễn Huệ chân thành:

    – Nàng đã sống cả đời trong cung cấm, không xa lạ gì với những ganh ghét, tranh giành mưu mô xảo quyệt. Nhiều khi ta nghĩ đánh giặc có khi còn nhàn nhã hơn việc phải khu xử những mâu thuẫn trong nhà.

    – Bệ hạ thật tinh tế và thương thiếp. Thần thiếp may mắn biết bao được nương bóng bậc quân vương như bệ hạ. Hạnh phúc biết bao khi có một người chồng như chàng.

    – Ôi Ngọc Hân, nàng có biết không, lúc này đây ta đang nhớ lại những phút giây bên nàng ngày về thăm dinh Thiết Lâm. Lúc ấy chỉ có hai ta như hai đứa trẻ lạc trong nương dâu. Nàng chạy tung tăng với đôi chân trần. Vô tư lự, mặc sức hò hét, mơ mộng. Sao lúc này ta thèm được lặp lại giây phút ấy thế.

    Ngọc Hân ôm ghì tấm thân to lớn, mạnh mẽ của chồng. Nàng không muốn giữ lễ nghi như với bậc quân vương. Nàng muốn được âu yếm gọi tên Huệ. Muốn xưng hô với chồng như một cặp phu thê dân dã:

    – Bệ hạ, chàng ơi. Thiếp chỉ mong đêm nào cũng được nằm trong tay chàng như lúc này. Chàng có hiểu nỗi lòng của người vợ trẻ trước lúc người chồng yêu thương dấn thân vào nơi hòn tên, mũi giáo thế nào không. Mai đây khuê phòng hiu hắt, ôm con thơ, dõi theo bước chân chinh chiến. Ôi bệ hạ của thiếp. Chồng yêu của em. Chàng hãy mau mau về với mẹ con em.

    Vậy là từ một chàng trai chân đất theo hai anh dựng nghiệp, mười chín năm sau, vào tuổi ba mươi sáu, Nguyễn Huệ đã lập nên một triều đại tuy ngắn ngủi nhưng sáng chói, gắn tên tuổi mình với những võ công rực rỡ, huy hoàng vào bậc nhất ngàn năm phong kiến Việt Nam.

    Vua Quang Trung định ngày 25 tháng 11 Mậu Thân (1788) cất quân ra Bắc đuổi giặc Mãn Thanh. Ngồi lên ngai vàng mới được ba ngày, vua Quang Trung – Nguyễn Huệ đã lên bành voi chiến xung trận. Quang Trung vời các tướng đến bàn phương án hành quân, đuổi giặc. Giọng vua trầm ấm:

    – Trẫm nhắc lại, lần này ta đồ rằng đánh giặc nhàn. Quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở đã dẫn Tôn Sĩ Nghị bước đúng vào lốt chân Thoát Hoan năm trăm năm trước. Dù không để lòng kiêu mạn dẫn lối, ta vẫn nói với các khanh rằng quân ta ra lần này, chỉ cần đánh một trận là xong. Nhàn là ở chỗ đó. Nhưng muốn đánh giặc nhàn thì phải lo mọi việc chuẩn bị rất vất vả. Vất vả gấp nhiều lần xuất quân trước đây. Tất cả chỉ gói gọn trong một lời này: Nhanh và bất ngờ! Các ngươi có hiểu ý trẫm?

    Tả hữu đồng loạt đáp lời:

    – Tâu hoàng thượng, chúng thần đã hiểu và đang nóng lòng lĩnh chỉ.

    – Giặc Mãn Thanh hiện ở trong, ngoài kinh thành Đông Kinh hơn mười vạn tên. Ba vạn tên khác trấn giữ đồn Ngọc Hồi. Lính nhà Lê năm, sáu vạn tên rải rác khắp nơi. Nhưng với ta đám quân nhà Lê không đáng bận tâm. Quân ta không nhiều. Từ Phú Xuân chỉ năm vạn. Trên đường đi lấy thêm quân các địa phương khoảng năm vạn nữa. Các ngươi có cao kiến gì không?

    – Hoàng thượng tính toán như thế là chu toàn. Nhưng điều một đội quân chục vạn người trên chặng đường hơn hai trăm dặm chúng thần chưa biết giữ bí mật cách nào, đi nhanh bằng cách nào? Mong bệ hạ chỉ bảo.

    – Đường bắc – nam từ trước tới nay chỉ dựa vào tuyến Lai Kinh. Tuy rộng rãi nhưng phải qua nhiều cầu cống, sông suối cách trở. Tôn Sĩ Nghị và quân triều đình nhà Lê đã lập ba tuyến phòng thủ từ sông Thanh Quyết. Tuyến tiếp theo là lũy Duy Tiên, trấn Sơn Nam. Hai tuyến này quân triều đình nhà Lê coi giữ. Phòng tuyến quan trọng, kiên cố nhất là đồn Ngọc Hồi cách Đông Kinh năm dặm. Từ đó vào còn vài lớp đồn lũy do lính Mãn Thanh trấn giữ. Vì thế ta quyết định chọn tuyến Thượng Đạo là hướng chính. Đi theo Thượng Đạo, tuy có xa hơn, nhiều đèo dốc nhưng rừng che mắt giặc. Đại quân có thể bí mật hành binh cả đêm lẫn ngày.

     Các đô đốc, tướng súy tụ lại quanh tấm họa đồ. Ngọn roi trên tay Quang Trung vạch một đường qua vùng rừng rậm tây Thuận Hóa:

    – Đô đốc Nguyễn Văn Long dẫn đội kỵ binh đi tiên phong. Trẫm và Đô đốc Bùi Thị Xuân cầm ba trăm tượng binh tiếp theo sau. Các Đô đốc Trần Quang Diệu, Huy, Ngận… thống lĩnh bộ binh đi sau cùng. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết dẫn năm trăm quân kỵ binh đi trước thăm dò đường, liên tục báo tin về cho ta.

    – Bẩm hoàng thượng, tuyến Lai Kinh thì sao ạ?

    – Đô đốc Lưu Văn dẫn một vạn quân tiến theo đường này. Việc chính là thăm dò bố phòng của địch. Cố gắng không giao chiến, làm cho chúng tin đó là đại binh của ta.

    – Tâu bệ hạ quân đi theo tuyến Thượng Đạo bí mật, nhưng nhiều đèo dốc, lại xa tiếp ứng lương thực sẽ khó khăn.

    – Quả thật đó là vấn đề lớn. Ta đã sai phó Đô đốc Võ Văn Đai chỉ huy một trăm thuyền lớn chở quân lương đi trước theo đường biển. Lương thực sẽ tiếp ứng ở các chặng. Điểm cuối cùng là Sơn Nam. Các đạo quân đi đường bộ phải tính toán đem theo đủ lương thực cho khoảng mười ngày.

    Vua Quang Trung trả lời các tướng rõ rành mọi việc như sắp xếp ngăn nắp trong đầu từ lâu. Mọi người nhìn vị chủ soái của mình đầy ngưỡng mộ. Họ như được truyền sức mạnh, tự tin lên rất nhiều. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết thưa:

    – Hoàng thượng đã có tính toán và chỉ dụ rõ ràng. Chúng thần không còn gì để tham gia. Nhưng quân các hướng sẽ hiệp nhau ở đâu ạ?

    – Chặng đầu đại quân nghỉ tại Nghệ An. Các mũi cứ lựa sức tiếp tục đi. Nhưng điểm cuối hội quân ở Tam Điệp. Quân sư Ngô Thì Nhậm và các tướng Lân, Sở chờ ta ở đó. Từ Tam Điệp ra Đông Kinh khoảng hai mươi dặm. Nơi ấy giữ được bí mật. Quân ta ào ra Đông Kinh chỉ mất hai ngày. Các tướng súy hãy nghiêm lệnh. Đặc biệt lưu tâm không để tin tức lọt ra Đông Kinh. Sáng sớm ngày ba mươi tháng Chạp, sẽ khao quân, ăn tết trước ở Tam Điệp.

    Tả hữu sụp lạy. Miệng tung hô vang vọng:

    – Hoàng thượng vạn tuế, vạn tuế vạn vạn tuế.

    Vua Quang Trung – Nguyễn Huệ mặc áo bào đỏ oai phong bước lên lưng voi chiến. Vua phất ngọn cờ ra lệnh tiến ra Đông Kinh. Bắc Cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân thân dẫn các quan cùng tôn thất tiễn xa giá. Nước mắt lưng tròng, nàng nhìn hút theo bóng cờ đào.

    Cuộc hành binh của vua Quang Trung ra Thăng Long năm 1789 trở thành một kỳ tích có một không hai trong kỳ tích chiến trận thời phong kiến Việt Nam. Sử sách không ghi lại cụ thể. Nhưng dân gian truyền rằng vua Quang Trung đã lệnh cứ ba lính làm một cái cáng bằng tre, nứa. Tre đực già làm đòn. Nứa lọc lấy cật đan tấm vừa đủ một người nằm và đồ lề của ba lính. Hai người khiêng một người cứ thế thay nhau mà nghỉ. Khoảng nửa khắc lại đổi. Cách hành quân ấy không chỉ giúp cho quân chia nhau giữ được sức, đi được dài. Cái mệt san ra. Nó khiến quân sĩ còn thấy ngồ ngộ, vui vui. Lúc qua sông, suối chỉ cần thêm hai đoạn thân gỗ hay cây chuối rừng, đặt cáng lên là thành cái mảng. Mấy vạn người lặng lẽ tiến dưới bóng rừng, men theo chân dãy Thượng Sơn hẻo lánh mà địch quân hoàn toàn mù tịt. Lính bổ sung trên đường xung vào đội vận chuyển, phục vụ, được huấn luyện ngay trên đường hành quân. Cách hành binh độc đáo ấy đã giúp quân Tây Sơn đi được hơn mười dặm mỗi ngày.

    Ngày 29 tháng 11 năm Mậu Thân, đại quân của hoàng đế Quang Trung tới Nghệ An, vua lệnh dừng chân tại đó mười hôm. Quang Trung triệu quan sở tại tới. Viên trấn thủ bẩm báo tình hình giặc Mãn Thanh. Vua lệnh các tướng tuyển thêm lính. Tất cả nam giới từ 12, 13 đến 60 tuổi đều phải đăng ký vào sổ đinh. Nam từ 15 tuổi trở lên, sức khỏe tốt đều có thể sung quân. Cứ ba suất đinh thì chọn lấy một người. Số còn lại tham gia sửa cầu, đường. Sau thời gian nghỉ, quân Tây Sơn đã lên đến gần mười vạn. Tổ chức thành năm đạo: tiền, hậu, tả, hữu và trung quân. Vua Quang Trung cho mời La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp tới hỏi ý kiến.

    – Nay Lê Chiêu Thống sang nhà Thanh cầu lụy, vua Càn Long cử Tôn Sĩ Nghị đem ba mươi vạn binh mã sang xâm chiếm nước ta, trẫm cất quân ra chống cự, mưu mẹo đánh, giữ đã có cả rồi. Nhưng còn số thắng thua thế nào xin Phu tử tiên sinh gieo cho một quẻ?

    La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp cung kính thưa:

    – Cuộc tao loạn tranh giành giữa vua Lê, chúa Trịnh mấy năm qua khiến cái nước thành ra trống không. Lòng người ly tán. Thần nghĩ giặc Mãn Thanh ở xa tới chưa biết nội tình Tây Sơn mạnh yếu ra sao. Đã vậy không mất một giọt mồ hôi mà chiếm được kinh đô. Tôn Sĩ Nghị và tướng soái đang huênh hoang tự đắc. Đó là chỗ chết mười mươi của chúng.

    – Lời này của Phu tử thật hợp ý trẫm. Ta cởi bỏ được nỗi lo rồi. Vậy còn điều gì Phu tử tiên sinh cần dặn thêm.

    – Quân của bệ hạ chưa đủ để chống lại lực lượng giặc vừa đông vừa giỏi trận mạc. Bệ hạ hãy tuyển lấy ngay vài vạn lính ở Thanh, Nghệ này. Vì nơi đây là đất thượng võ xưa nay, anh hùng nhiều, mà hào kiệt cũng nhiều. Lính các ấp, các trại đều đã thạo cung kiếm không cần huấn luyện thêm.

    – Điều Phu tử bảo, ta đang cho làm. Nhưng quả nhân rất muốn được Phu tử bầy cho phương lược đánh quân Mãn Thanh như thế nào?

    – Xưa nay bệ hạ vào nam ra bắc hành tung như bão đổ. Nhân lúc Tôn Sĩ Nghị lơi lỏng đề phòng phải đánh ngay. Giữ được kín đáo, đánh bất ngờ thì bất quá lão phu này đồ chừng chỉ mười ngày giặc sẽ tan.

    – Còn nếu chậm trễ hơn?

    – Trì hoãn sẽ khó thắng. Chậm nữa thì cầm chắc cái thua.

    – Đa tạ những cao kiến của Phu tử. Ta cũng đã nghĩ như thế. Thêm lời này của Phu tử khiến ta tin vào thắng lợi trận này. Ít ngày nữa trên đường khải hoàn, mong lại được đàm đạo với Phu tử.

    – Kính chúc hoàng thượng lập công, đuổi giặc nước và vỗ yên xã tắc. Từ nơi lều cỏ tôi cũng vui lây.

    La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp vái vua Quang Trung, trở lại núi Hồng.

    Mười ngày trước tết Kỷ Dậu, quân Tây Sơn ra tới Tam Điệp. Hai cánh quân đi theo đường Lại Kinh và Thượng Đạo đều đã về tới nơi. Đội chiến thuyền chở lương thực của Võ Văn Đai theo đường Thủy cũng cập bến Biện Sơn. Hơn mười vạn binh Tây Sơn có mặt ở Tam Điệp, kín như bưng. Quân đồn trú nhà Lê và các đội tiền quân của Tôn Sĩ Nghị ngoài Sơn Nam vẫn án binh bất động. Vua Quang Trung càng thêm tin tưởng trận đánh đuổi giặc Thanh sẽ bất ngờ và thắng lợi nhanh chóng. Vua ra lệnh cho lính ăn tết sớm.

    Trong buổi triều kiến đầu tiên, Ngô Thì Nhậm cùng các tướng Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở dẫn các tùy tướng trấn giữ Bắc hà quỳ lạy chúc mừng vua Quang Trụng – Nguyễn Huệ lên ngôi báu. Vua nhận lễ, bảo các tướng đứng lên. Đại tư mã Ngô Văn Sở và Nội hầu Phan Văn Lân vẫn quỳ mọp. Hẳn chuyện bỏ kinh thành cho giặc còn khiến hai tướng vô cùng lo sợ. Vua Quang Trung muốn trêu hai tướng tâm phúc. Ngài sầm mặt, nghiêm giọng chỉ tay vào Lân, Sở:

    – Các ngươi theo ta đã sắp hai chục năm. Xông pha hàng trăm trận. Thân được phong đại tướng, ta giao cai quản cả mười một trấn Bắc hà, được tự quyết. Vậy mà giặc đến, mới nghe tên chúng đã mất vía bỏ chạy như vịt. Làm mất thanh danh, nhụt chí khí quân ta. Tội trạng ấy đáng chết cả ngàn lần. Binh pháp nói “quân thua chém tướng”. Để nghiêm lệnh phải lấy đầu hai ngươi tế cờ. Bay đâu?

    Các tướng Tây Sơn từ Phú Xuân theo vua ra ngơ ngác. Hôm trước vua hết lời khen kế sách bỏ thành Đông Kinh của hai tướng Lân, Sở. Nay lại hô chém nên chẳng hiểu thế nào. Lân, Sở run cầm cập. Đầu đập tưởng toét đất:

    – Kính bẩm hoàng thượng. Lũ tiểu tướng chúng thần đáng tội chết, đáng muôn lần tội chết.

    Ngô Thì Nhậm thấy vua Quang Trung mặt mũi đằng đằng sát khí không biết thực hư ra sao. Hai tướng Lân, Sở bỏ Đông Kinh là do nghe theo Nhậm. Ông đã đem tính mạng cả ba họ ra thuyết phục hai tướng lui binh. Tội trạng này chính ông cũng phải chịu. Ngô Thì Nhậm vội quỳ mọp xuống tâu:

    – Bẩm hoàng thượng, việc không đánh trận nào, bỏ kinh thành cho giặc ngủ trọ là mưu kế của hạ thần. Thần đã đem tính mạng ba họ ra để can ngăn và xin hai tướng nghe theo mình. Nay bệ hạ trách tội, thần xin được cùng chết với hai tướng.

    Vua Quang Trung cả cười. Tiếng cười rất vang. Ba quân thở phào nhẹ nhõm. Vua bảo cả ba đứng dậy. Ngài bước xuống bành voi chiến. Quang Trung đến trước mặt Ngô Thì Nhậm, ân cần cầm tay ông dắt tới trước mặt hai tướng Lân, Sở. Giọng trầm ấm, chân thành: 

    Mấy tháng trước ta trở về nam muốn đem theo ông Nhậm. Nhưng triều đình Lê Chiêu Thống hèn đớn, ta đã trông thấy trước cái hoạ binh đao. Các ngươi đều là những chiến tướng thân cận của ta. Sống chết cùng nhau bao trận. Lúc xông pha vào tên đạn lòng không chút nao núng, đắn đo. Nhưng khi cần đến mẹo lược, ứng biến thì lại vụng, hở. Dễ nôn nóng sai lầm. Ta để ông Nhậm lại làm quân sư chính là cần lúc hữu sự vậy. Đông Kinh bốn bề trống trải. Giặc Thanh trong ruột muốn cướp nước ta, ngoài mặt giương cờ phò Lê. Sức lúc mới sang như sóng thần, như đá lăn, núi lở. Các khanh đã biết nuốt cái nhục nhất thời của người làm tướng để khích cho chúng kiêu mạn. Tránh chỗ mạnh của giặc, bảo toàn sức ta đó là cách dùng binh đã trưởng thành lắm. Ta đùa hai tướng thôi. Các khanh đã biết nghe theo mưu sâu chước hiểm của ông Nhậm. Khi nghe tin ta đã đoán mưu này của quân sư. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết về bẩm báo rõ ta mừng lắm.

    Nhậm dập đầu lạy tạ. Lân, Sở nghe vua nói vậy cùng quỳ xuống tạ lỗi với Ngô Thì Nhậm:

    – Bọn võ thần chúng tôi ngu dại, nhiều phen vô lễ, phạm tới quân sư, nay lấy làm thẹn lắm. Xin ngài đại xá cho.

    Ngô Thì Nhậm đỡ hai tướng lên. Quang Trung cả cười. Vua lại nắm tay Ngô Thì Nhậm dắt tới trước ba quân. Nguyễn Huệ mở lòng:

    – Cũng như các đô đốc, tướng súy đây. Ta xuất thân trên lưng ngựa, tính nết thô thiển, trí lực nông cạn, có lòng có sức mà mưu chước chẳng được cao thâm. Khi nghe đô đốc Tuyết kể lại chuyện của hai tướng Lân, Sở giễu ông Nhậm ta lấy làm thẹn cho các ông ấy và cho cả ta nữa. Lần trước ra Đông Kinh phò Lê, sĩ phu Bắc hà ngoài mặt thì sợ ta, nhưng trong ruột thì chê ta võ biền. Ta biết chứ. Đến khi được ông Nhậm, ta mừng như có người rửa mặt cho vậy. Người Bắc Hà bảo: “Tài ông Nhậm rỏ qua ngọn bút sánh với trăm vạn quân là thế”. Lần này nhờ mưu kế của quân sư, ba chục vạn quân địch ta chỉ quét một trận là xong. Còn trong cung ta lại có hoàng hậu, công chúa Ngọc Hân như hương thơm, như nước sạch. Nàng giúp ta nhìn thấu được trước sau từ trong nhà, trong triều ra thiên hạ. Kỳ này ra quân, trong thì có hoàng hậu gánh lấy cái lo trong nhà. Ngoài thì được các tướng, súy hết lòng phò tá, chỉ mươi ngày giặc Mãn Thanh sẽ phải ôm đầu máu tháo chạy.

    Tướng sĩ cùng chĩa gươm giáo lên. Tiếng hô truyền ngân theo vách núi:

    – Quyết giết giặc Thanh. Hoàng thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế.

    Hoàng đế Quang Trung xuống chiếu: “Đô đốc Lộc đem một cơ đội vòng qua Kinh Bắc đi gấp lên Bắc Giang, Lạng Sơn tìm địa thế hiểm bố trí đón lõng chặn đường tháo chạy của giặc Mãn Thanh. Đô đôc Tuyết làm Tả quân, vòng sang Hải Dương phối hợp với viên phó trấn thủ là người của Tây Sơn làm lực lượng tiếp ứng hướng đông. Đô đốc Long cầm một đội tượng binh và kị binh làm hữu quân xuyên qua Chương Đức về chiếm lấy đồn Nhân Mục. Tạ Hám hầu, đốc suất hậu quân. Hai đại tướng Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở làm tiên phong. Ta cùng Đô đốc Bùi Thị Xuân, quân sư Ngô Thì Nhậm cầm đạo tượng binh đi trung quân…”.

    Vua Quang Trung ra lệnh duyệt binh để tăng sĩ khí, khích lệ tướng sĩ. Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ khoác bào đỏ bên ngoài giáp. Mũ trụ oai nghiêm, đứng trên bành voi chiến. Tay giơ cao thần kiếm, giọng sang sảng như từ trên thinh không vọng xuống:

    – Hỡi các tướng sĩ. Hỡi thần dân Đại Việt. Giặc Mãn Thanh không học được những bài học cũ từ cha ông nó, xằng xược vào cướp nước ta. Chúng núp dưới chiêu bài phò giúp nhà Lê, thực ra là để biến nước ta thành thuộc trấn của chúng. Trận này ta đích thân cầm quân đuổi giặc. Binh lược ra sao đã có trù tính cả. Trước khí thế quân ta. Nắm nội tình quân giặc, ta hứa với ba quân tướng sĩ, không quá mười ngày giặc Thanh sẽ đại bại. Ngày mùng bảy tết này, ta sẽ khao mừng chiến thắng tại thành Đông Kinh. Các ngươi cứ nhớ lời ta. Nay ta xuống chiếu ra lệnh cho toàn quân hãy tỏ rõ sức mạnh, chí khí Đại Việt để giặc Mãn Thanh biết rằng nước Nam ta có chủ. Dân Đại Việt muôn người như một:

    Đánh cho để dài tóc,
    Đánh cho để đen răng.
    Đánh cho nó chích luân bất phản,
    Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn.
    Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng tri hữu chủ.

    Tiếng quân hô vọng tới trời xanh: “Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn.
    Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng tri hữu chủ”.

    Hoàng đế vạn tuế, vạn tuế vạn vạn tuế!”.
     

  • CHƯƠNG 39: GIẶC ĐẾN NHÀ ĐÀN BÀ CŨNG ĐÁNH

    Ba vạn quân của Đề đốc châu Vân Quý Ô Đại Kinh mất hút khi vào lãnh thổ Đại Việt khiến Tôn Sĩ Nghị đứng ngồi không yên. Những ngày đầu, Ô Đại Kinh vào sâu gần chục dặm không gặp sự chống đối nào. Nhưng tới gần thành Tuyên thì sa vào trận địa phục kích của nghĩa sĩ địa phương do các thổ hào chỉ huy. Đội nghĩa binh người Tày của thủ lĩnh Hứa Hải Quảng dựa vào địa thế hiểm bắn tên, lăn đá làm Ô Đại Kinh dồn ứ vào mấy chục cây số đường núi hẹp, chạy quanh co. Những trận đánh nhỏ bất ngờ liên tiếp xé quân của Ô Đại Kinh ra từng đoạn một. Lính Mãn Thanh hoang mang không hiểu chúng đánh nhau với ai. Nhiều hay ít. Nửa tháng vượt biên giới, nhẽ ra Ô Đại Kinh phải có mặt trấn giữ thành Sơn Tây. Vậy mà vật vã mãi với đội quân vô hình, Ô Đại Kinh mới xuống tới Phủ Đoan. Từ đây về xuôi không còn núi cao, nhưng đồi nối đồi san sát tựa bát úp. Lính Mãn Thanh cứ thấy làng nào gần bên đường là vào cướp bóc. Chúng không ngờ bẫy cây, hầm chông, tên độc đã đón sẵn. Những tên lính bị sa bẫy, không chết được la hét thê thảm. Giặc Thanh vô cùng kinh sợ. Nhuệ khí của quân thiên triều nhụt dần trên mỗi thước đường.

     Qua địa phận Tuyên Quang, từ sông Chảy trở xuống, Ô Đại Kinh lại phải đối mặt với kiểu đánh khác của nghĩa binh. Đường độc đạo chạy ngoằn ngoèo giữa các đồi cây rậm rạp. Mấy vạn binh mã giặc có khi đầu không nhìn thấy giữa đội hình. Giữa không nhìn thấy đầu và đuôi. Đội nghĩa quân Kẻ Gió do bà Cả Vàng chỉ huy chặn Ô Đại Kinh ở con đường này. Nghĩa binh kẻ Gió gần một ngàn người, chủ yếu là phụ nữ. Những triền đồi thấp rậm rạp cây sim, mua san sát nhau. Thư thoảng lại chồi lên một quả đồi lá cọ xanh ngắt. Khung cảnh thật lành hiền, vô hại. Vậy mà những bóng người ào ra chém vào đội hình giặc. Mỗi “nhát chém” chỉ vài chục, một trăm người. Có khi nghĩa quân tập kích cùng lúc cả đầu, đuôi và giữa đội hình. Đánh và rút thật nhanh. Sợ hơn, nghĩa quân ở đoạn này phần lớn là đàn bà. Tiếng thét của đàn bà khi say máu còn kinh hoàng hơn đàn ông. Nó bám chặt vào óc quân giặc. Đêm ngủ còn giật mình vì giọng the thé căm hờn. Giặc Mãn Thanh thấy như đánh nhau với ma. Những “con ma” tóc dài. Nhiều tên lính trẻ không dám ngủ. Bóng những người đàn bà cùng tiếng thét của họ tra tấn tinh thần mỗi đêm trong quân doanh Ô Đại Kinh.

    Bà Cả Vàng xây dựng phòng tuyến chính tại Bến Gót, nối với triền đồi Bến Hạc vòng sang sát sông Lô. Doanh chỉ huy đặt trong rừng hồng Hạc Trì nổi tiếng gần Làng Cả. Bến sông Hạc Trì bị khống chế chặt. Không một thuyền mảng nào có thể qua lại. Đại quân của Ô Đại Kinh phải vượt sông tại đây để sang Bạch Hạc xuống thành Sơn Tây. Đặt trận địa chỗ này là chấp nhận đối mặt chính diện với đại quân của Ô Đại Kinh. Sau lưng ngã ba sông rộng như cửa bể. Giặc phải bước qua xác nghĩa quân mới sang được bờ bên. Đội nữ binh Kẻ Gió biết thế và đã phát lời thề tử thủ trước khi xuất quân.

    Ô Đại Kinh nhiều lúc phẫn chí, hổ thẹn với chính mình. Hơn mười dặm đường chạy giữa triền đồi san sát, bên các lũy tre làng, tưởng hiền lành mà lúc nào cũng bất thần xuất hiện nghĩa binh Đại Việt. Chúng như bóng ma. Bắt không được. Giết không được. Ô Đại Kinh đã mất hơn bảy ngàn lính vì hàng trăm trận phục kích lớn nhỏ. Quân Mãn Thanh không dám vào nhà dân ven đường. Chúng đến đâu, dân tình gồng gánh theo nhau chạy hết. Thay vào đó là các toán nghĩa binh, hầm chông và đủ các loại bẫy tự tạo chờ sẵn.

    Từ Trại Đồng Giò trở xuống, Ô Đại Kinh phải cho quân dựng lều trên đường lớn. Nhìn từ trên cao không khác gì một con rắn mốc xỉn. ngoằn ngoèo. Mỗi khi bóng chiều sập xuống là đội quân xâm lược này sợ nhất. Bất cứ đêm nào, bất cứ đoạn đường nào cũng có thể rộ lên tiếng quân reo, tiếng trống, kẻng, thanh la, tù và dậy đất. Nghĩa binh nhào ra. Gươm giáo lóe mầu thép lạnh trong ánh lửa bùi nhùi nhập nhọa. Giặc Mãn Thanh không biết xoay trở làm sao. Chỉ hò nhau vung giáo, bắn cung loạn xạ. Ô Đại Kinh không quen kiểu đánh trận thế này. Hoảng loạn. Mất phương hướng. Hoảng loạn đến mức có lúc chúng đâm chém loạn xị cả vào nhau. Vài chục phút triền đồi rực tiếng quân reo, lại lặng phắt. Im ắng như chưa có gì xảy ra. Xác giặc nằm ngổn ngang. Hơn nửa tháng xoay trở Ô Đại Kinh mới đem được quân về gần đến Việt Trì. Một khoảng đất bằng phẳng, rộng rãi hiện ra. Ba con đường đất đỏ lớn tỏa đi ba hướng. Từ đây đã ngửi thấy gió sông Cả đem theo nùi phù sa. Vậy là bến Hạc Trì không còn xa nữa. Sau bao ngày đêm lo lắng, giặc Mãn Thanh đói mệt, tinh thần rệu rã. Ô Đại Kinh lệnh hạ trại nghỉ ngơi lấy sức. Nơi này có thể bố phòng các điếm canh gác. Chòi quan sát bốn hướng tầm nhìn rộng. Ngàn cái bếp cùng nổi lửa trông rất ma quái. Trời lạnh. Lính Mãn Thanh cơ nào đội ấy xuýt xoa quây vào quanh đống lửa. Ăn xong chúng nằm ngả ngớn ngáy vo vo. Lính cảnh giới cũng thay nhau gà gật. Chắc được một đêm ngủ yên. Nào ngờ vừa chớm giờ tý, từ ba bề bốn bên tiếng reo hò dậy đất. Trâu kêu, ngựa hí. Làm nền là thanh la, tù và, trống, kẻng… Những chiếc xe trâu, bò chứa đầy chất cháy, nổ. Đám trâu, bò say máu lao bừa húc tung trại giặc. Lửa bén vải bùng lên. Lính Mãn Thanh chưa kịp định thần thì nối nhau đổ xuống như thân chuối bị phạt ngang. Tiếng “khực”, “ự”… tên cung, nỏ bay rít trong đêm lạnh. Chúng cuống cuồng xoay lưng cụm dựa vào nhau. Hướng mũi giáo, cung tên ra xung quanh. Nhưng không một bóng người. Lạ. Đánh nhau với trâu bò. Đánh nhau với âm binh. Vừa định thần lại thì từ các bụi cây, mép rừng ào ra. Ngàn tiếng thét the thé dựng tóc gáy: “Giết giặc Mãn… Thanh…”. Ô Đại Kinh và hàng vạn tên giặc như bị thôi miên. Chẳng còn hồn vía nào mà chống đỡ.

    Hôm sau Ô Đại Kinh mới biết đêm qua chúng vừa hứng trận tập kích kinh hoàng tại một địa điểm rất linh thiêng của người Việt. Ngã ba Thậm Thình. Từ đó vào đền thờ Quốc tổ Đại Việt chỉ vài ngàn mét. Nơi Ô Đại Kinh cho quân nghỉ lại chính là chỗ mấy ngàn năm trước Quốc tổ Hùng Vương dùng làm nơi luyện binh. Tiếng giã gạo nuôi quân của người dân trong vùng vang lên nghe thậm thình, thậm thình. Giặc Mãn Thanh không chỉ chịu trận bởi các nghĩa binh mà như cả đòn đánh của thần linh ngàn năm trước. Đó là trận đánh lớn nhất gây thiệt hại rất nặng nề cho đạo quân của Ô Đại Kinh từ khi chúng đặt chân vào Đại Việt. Hơn hai ngàn lính chết và bị thương. Quá hoảng sợ, trời chưa sáng rõ Ô Đại Kinh lệnh hất xác lính chết xuống ven đường. Hối hả thu trại, bỏ nơi ngã ba linh thiếng ấy, kéo về ven sông Cả.

    Chiếm một dải đất ven đê, Ô Đại Kinh đóng lại đấy. Mở bản đồ thì ra trước mặt hắn không xa là ngã ba sông Hạc Trì, bên kia là địa danh Bạch Hạc nổi tiếng. Ba con sông lớn nhất miền Bắc Đại Việt gặp nhau ở đây. Vùng nước rộng không mênh mang. Ô Đại Kinh phải đưa quân vượt sông ở bến này. Nhưng bỗng dưng Ô Đại Kinh lại một lần nữa sởn tóc gáy bởi một câu chuyện khác. Năm trăm năm trước, chính tại ngã ba sông này, danh tướng Trần Nhật Duật nhà Trần đã dìm chết hàng trăm chiến thuyền của quân Nguyên Mông. Từ đây xuôi xuống hai chục dặm lại là nơi nhị vị Trưng Nữ Vương nổi dậy chống lại nhà Hán. Hai Bà Trưng đã đuổi quân nhà Hán tới tận hồ Động Đình. Cương thổ Đại Việt khi ấy mở rộng tới nam sông Dương Tử. Ô Đại Kinh, chiến tướng lừng lẫy trận mạc đã cầm quân chinh phục Nê Pan, Tây Tạng, Ngoại Mông… thấy lạnh sống lưng. Hắn co rúm người lại. Câu hỏi đảo điên trong đầu: “Trời ơi! Ta đang lọt vào chốn nào thế này. Ta đang đánh nhau với ai. Người hay ma quỷ? Một thứ mê trận chẳng có bài bản, binh pháp gì. Bọn dân binh đánh ta tơi tả không ngờ lại là một lũ đàn bà. Hay chúng là hồn ma quân Hai Bà Trưng ngàn năm trước? Chẳng lẽ ta phải chết ở chỗ này? Chẳng lẽ số phận ta, danh tiếng ta cũng sẽ bị vùi dưới làn nước kia bởi tay đám đàn bà Đại Việt?”.

    Ô Đại Kinh tung các đội do thám về Đông Kinh, Sơn Tây xin giải vây, nhưng không thấy tên nào quay lại. Một kiểu chiến trận kỳ lạ. Cuộc bao vây, chặn đường tiêu hao ba vạn quân của Ô Đại Kinh của đội nữ binh Kẻ Gió và các thổ hào nghĩa sĩ Tuyên Quang, Phú Thọ kéo đến sát tết Kỷ Dậu. Tổng trấn Sơn Tây là Phùng Tứ, đích thân cầm một đạo binh nhà Lê lên Bạch Hạc tìm Ô Đại Kinh. Hai vạn lính Mãn Thanh kết hợp lính triều đình vất vả lắm mới đưa được Ô Đại Kinh thoát sang bờ bên. Nhưng đã quá muộn rồi. Quân Tây Sơn của Quang Trung – Nguyễn Huệ vây kín thành Đông Kinh từ mọi phía. Ô Đại Kinh co vào cố thủ ở thành ở Sơn Tây, không thể tiếp ứng cho Tôn Sĩ Nghị.

    Lịch sử không viết gì nhiều về nhân vật bà Cả Vàng. Một vài tài liệu lưu trữ của trấn Hưng Hóa nhắc đến bà một cách sơ sài. Nhưng cái tên Cả Vàng thì rất nổi tiếng và trở thành niềm tự hào của người Kẻ Gió. Bà Cả gắn cuộc đời mình với những câu chuyện dân dã huyền hoặc. Không ai biết bố mẹ bà là ai. Chính bà cũng không rõ gốc gác của mình. Người dân Kẻ Gió kể lại rằng bé Vàng xuất hiện ở chùa Tiên, Kẻ Gió vào một đêm mưa rất to:“Đêm ấy sấm chớp đùng đùng. Ni sư Thiên Ngọc (thế danh là Nguyễn Thiên Ngọc) trụ trì chùa nằm mơ thấy một con chim hình dáng rất lạ. Gần giống như chim hạc nhưng to lớn lạ thường. Chim có bộ lông mầu vàng hiện ra từ một tia chớp lao xuống chui vào bụng ni sư rồi bay ra đậu trên mái tam quan. Nó chúc đầu xuống nhả ra ra một vật dài nhìn giống một thanh long đao, một cái mũ trụ. Ni sư chưa kịp tĩnh trí thì chim đã hóa thành một vầng mây ngũ sắc. Trời bỗng chốc tạnh mưa. Gió cũng bỗng chốc bặt im. Ni sư tỉnh giấc, lấy làm lạ liền thắp đèn ra chỗ tam quan. Ni ngỡ ngàng nhận ra trên thềm có chiếc giỏ mây. Trong đó một hài nhi đỏ hỏn. Ni sư bế lên thì là một đứa con gái. Hôm sau ni báo cho chức sắc trong làng. Nhưng không dòng họ nào quanh vùng nhận đứa bé là con cháu mình. Từ đấy ni sư Ngọc nuôi đứa bé trong chùa…”. Vì tên ni sư là Ngọc nên đặt luôn tên con là Vàng. Cũng có người bảo ni sư ngủ mơ thấy con chim có bộ lông mầu vàng mà đặt thế. Bé Vàng lớn lên trong chùa. Chữ học cũng từ ni sư dạy cho. Là con gái nhưng Vàng bộc lộ chất nam tính ngày càng rõ. Khỏe mạnh, hiếu động rất nghịch ngợm. Nghịch hơn cả đám con trai cùng lứa. Sân chùa trở thành nơi đánh trận giả của lũ trẻ trâu. Vàng luôn là đứa cầm đầu. Một lần thấy Vàng ngồi hí hoáy cả buổi vót vót, đục đục. Ni xem hóa ra Vàng đẽo gọt toàn những dao, kiếm, cung tên. Ni sư nghĩ bụng “Con gái con đứa gì mà toàn chơi cung với kiếm”. Thấy ý thích của con thế nên ni sư cũng cắt tóc, may áo quần kiểu con trai cho Vàng mặc. Tuy chỉ học chữ trong chùa do mẹ Thiên Ngọc dạy nhưng Vàng rất sáng dạ. Mấy bộ giáo lý đạo Phật trong chùa Vàng đọc hết. Đọc đi đọc lại đến thuộc lòng. Những trẻ khác trong làng chúng được theo học thầy đồ. Nhiều đứa con gái cũng được học chữ. Có thầy, có sách. Đêm đêm chúng ê a đọc tứ thư ngũ kinh. Đánh vần tập viết. Ni sư Ngọc thương con cháy dạ. Ở với mẹ trong chùa, Vàng chả được học hành đến nơi đến chốn. Mẹ biết chữ nào dạy con chữ đó. Mấy quyển kinh Phật trở thành kiến thức của Vàng. Đêm vắng, chỉ có hai mẹ con vui với cửa Phật. Hòa trong tiếng mõ tụng kinh của mẹ là tiếng nghêu ngao của con. Chả biết đọc đấy mà có hiểu gì không: “Đức Phật có mười ba Phật hiệu. Ngài là Vô Lượng thọ, Vô lượng quang. Ngài sống mãi không có giới hạn. Hào quang của ngài tỏa rạng khắp đất trời…Hỏi: Tu hành bao lâu thì thành Phật. Trả lời: Nhiều đời nhiều kiếp. Chia làm ba bậc tu. Mỗi bậc tu từ 20 đến 80 a tăng kỳ và 100 ngàn đại kiếp. Hỏi: Mỗi đại kiếp dài bao lâu. Trả lời: Một đại kiếp dài bằng thời gian hình thành quả đất – Tiếp đến quả đất và con người mất đi – Tiếp đến quả đất hồng hoang không có sự sống – Tiếp đến quả đất mới hình thành. Hỏi: Mỗi a tăng kỳ dài bao lâu? Trả lời: Mỗi a tăng kỳ (một do tuần) được ví như một khối đá vuông vức mỗi chiều dài 16.000 mét. Một thiên thần lấy tấm lụa quét đi quét lại, bao giờ khối đá ấy mòn bằng mặt đất thì là một a tăng kỳ. Ví dụ khác: Có một cái thùng lòng rộng vuông vức mỗi chiều bốn mươi dặm (160. 000 mét) đựng đầy hạt cải. Cứ 100 năm có vị thần xuống lấy đi một hạt. Bao giờ lấy hết thì đó là thời gian một a tăng kỳ…”. Đêm nào cũng ê a như thế. Ni sư nghĩ nó đọc cho hết thời gian. Càng lớn Vàng càng bộc lộ cá tính mạnh mẽ của mình. Ni sư cảm thấy con bé này không chỉ tréo ngoe trong tính nết. Nó còn tréo ngoe giữa giới tính và hành tung. Chơi thì toàn trò cung kiếm. Đánh trận giả. Hò hét, leo trèo. Vậy mà đã mấy lần ni sư Ngọc bắt gặp nó giảng đạo Phật cho lũ bạn cùng lứa. Cũng lý lẽ đâu ra đấy.

    Tiếng một đứa:

    – Tao hỏi mày tại sao lúc vào chùa ai cũng nói Nam mô A Di Đà Phật?

    Ni sư choáng người. Câu hỏi ghê gớm của thằng Lự, nổi tiếng gan lì cháu ông bõ già vẫn hàng ngày quét dọn sân chùa. Con Vàng trả lời làm sao nổi. Vậy mà tiếng Vàng đĩnh đạc:

    – Giỏng tai lên mà nghe cho rõ. Nam mô A Di Đà Phật là câu chào hàng ngày của các phật tử khi gặp nhau hoặc lúc đến chùa. A Di Đà Phật ý nghĩa là mong mọi điều tốt đẹp, nghĩ đến điều tốt, điều thiện như lòng đại từ đại bi, cứu giúp chúng sinh của đức Phật A Di Đà, hiểu chửa.

    – Nhưng tại sao không Nam mô ông Thích ca, Nam mô bà Quan Âm, ông Đại Thế Chí mà lại Nam mô ông A Di Đà?

    – Ông Thích ca hay ông A Di Đà cùng là một người. Đức Phật có đến mười ba Phật hiệu, Tức là mười ba tên gọi hiểu chửa. Phật A Di Đà là bố của bà Quan Âm bồ tát và ông Đại Thế Chí, hiểu chửa.

    Tiếng đứa con gái chen ngang:

    – Vậy ông A Di Đà là Phật to nhất à?

    – Đúng thế, con này thông minh, giỏi hơn đám con trai.

    – Sao bà tao bảo sư không lấy vợ? Làm sao ông A Di Đà có con?

    Ni sư Ngọc bật cười nghĩ: “Con Vàng trả lời sao đây?”.

    Vàng lặng im. Tay chống cằm rồi bảo:

    – Ừ, cái này thì tao cũng chịu. Đọc sách không thấy nói. Để hôm nào tao hỏi mẹ rồi giải thích cho chúng bay.

    Ni sư bụm miệng. Lũ trẻ vẫn nhao nhao:

    – Bà tao thỉnh thoảng cứ đấm lưng bảo: “Bà sắp chết đây. Sắp hết một kiếp người đây”. Thế Phật có kiếp Phật không?

    – Sao lại không có.

    – Thế kiếp Phật giống kiếp người à?

    – Giống là giống thế nào. Kiếp Phật là vô cùng vô tận mày hiểu chửa.

    – Mẹ mày có phải Phật không?

    – Mẹ tao là ni sư, là con Phật.

    Nhiều lần thấy con như thế, một câu hỏi quẩn quanh trong đầu Ni sư Thiên Ngọc: “Vàng có căn tu không?”. Thực lòng Ni không muốn Vàng bước vào con đường tu hành giống bà. Người nơi khác đến viếng chùa không biết Vàng là con gái. Vàng giúp mẹ trồng cấy trên mấy sào ruộng quả thực của nhà chùa. Năm ni sư Thiên Ngọc bảy mươi tuổi, Vàng đã là một thanh nữ tràn đầy sức sống. Vẻ đẹp khác lạ của cô Vàng khiến nhiều chàng trai để ý. Ni sư muốn Vàng chọn lấy một người con trai gá nghĩa, rời chùa trước khi Ni về Niết Bàn hầu Phật:“Con hãy sống cuộc đời bình thường của một thôn nữ. Ta xem căn tính con không hợp đường tu”. Nhưng Vàng không để ý đến ai. Lúc cảm thấy mình đã yếu lắm, ni sư Thiên Ngọc xin làng một mảnh đất gần ao chùa, dựng nếp nhà tranh cho Vàng ở đấy.

    Năm Quý Mão (1783), Việt Trì, Hưng Hóa tràn ngập đám lính triều đình gốc Thanh, Nghệ trốn truy nã của triều đình sau nạn kiêu binh. Lúc đầu chúng tụ lại với nhau chỗ bãi nổi ngã ba Đà Giang, Thao Giang. Từng nhóm từng nhóm nhỏ tỏa vào các làng xin ăn. Âm giọng rất nặng. Rồi rất nhiều vụ trộm, cướp xảy ra. Dân tình lo sợ. Đều do lũ tàn quân kiêu binh đói quá làm liều. Suốt một dải đất từ kẻ Vĩnh, kẻ Phung tới kẻ Trịnh… từ đó không còn bình an nữa. Cả đời đám kiêu binh ăn lộc vua, không phải làm lụng cày hái gì, nay chúng túng bí hóa thành lũ cướp. Mỗi nhóm vài chục tên, hung tợn vô cùng. Nhiều nơi ở Kẻ Gió phải lập ra các đội bảo vệ, rào làng canh gác. Cô Vàng tập hợp các bạn lại bảo:

    – Thôn làng ta bao năm nay yên hàn. Nhà nhà đêm không phải buộc cổng. Trâu bò thả rông không lo mất. Nay đám cướp ngày ngang nhiên làm loạn. Ai theo tôi lập một đội bảo vệ dân làng.

    – Phải đấy, chúng tớ đi theo Vàng tất cả.

    Không chỉ mấy chục người bạn từ thuở chơi trận giả, đánh sình ở sân chùa. Lời kêu gọi của cô Vàng thu hút được cả trăm người ở kẻ Trịnh, kẻ Vĩnh, kẻ Cao… Có điều lạ phần lớn quân của Vàng là phụ nữ. Vẫn lấy sân chùa Tiên làm nơi luyện quyền cước. Vàng bầy thế trận trên bãi cát, trên hai triền đê chia thành phe tập đánh trận như thật. Khi ấy, ni sư Thiên Ngọc đã viên tịch mấy năm. Nhà của Vàng trở thành bản doanh. Vị sư ông trụ trì chùa Tiên cũng vui lòng cho Vàng dùng tam quan làm nơi hội họp. Từ đó đội bảo vệ của cô Vàng tuần đêm, soát ngày bọn trộm cắp bị đội của cô Vàng bắt răn đe, trừng phạt khiến chúng phải e nể. Vàng đã đụng độ mấy trận với đám tàn binh nhà Lê. Chúng là lính cấm quân triều đình, thông thạo võ nghệ mà không ngờ cánh đàn bà kẻ Phung thành thục trận mạc thế. Chỉ huy cũng rất giỏi. Nhiều tên cướp bị cô Vàng bắt được. Đưa lên quan phủ. Phủ bẩm lên trấn, tiếng lan tới triều đình. Vua Lê xuống chiếu lệnh các địa phương phải cấp đất, tạo điều kiện cho tàn quân kiêu binh lao động nuôi thân. Nghiêm trị những kẻ cướp phá dân lành. Cô Vàng lại vận động mọi người giúp đỡ chúng lao động bỏ thói trộm cướp đi. Xóm thôn yên bình trở lại. Tiếng cô Vàng nổi khắp vùng. Người dân phấn khởi lắm gọi cô là nữ tướng Cả Vàng.

    Tháng chín năm Mậu Thân (1788) tin giặc Mãn Thanh xâm phạm bờ cõi ập về Kẻ Gió. Suốt miệt tả Thao Giang sôi sục. Người người nghiến răng nổ mắt. Lúc ấy cô Vàng đã hơn ba mươi tuổi. Vàng lấy tấm gương nghĩa liệt của Hai Bà Trưng kêu gọi người dân ra nhập đội quân chống giặc Mãn Thanh. Chưa đến tháng trời, số tình nguyện gia nhập đội nghĩa binh Cả Vàng lên tới cả ngàn. Lạ thay vẫn phần lớn là phụ nữ. Các chị, các bà ở khắp các thôn làng ven sông Cả đã tập hợp sau lưng bà. Không ai còn lạ gì nữ thủ lĩnh Cả Vàng. Bà vẫn sống độc thân. Sức vóc khỏe mạnh hơn người. Mùa lạnh bà vác giậm lên đồng Gáp quanh năm ngập nước lặn ngụp đánh cá. Da bà nâu bóng. Chân tay vâm váp. Tiếng bà Cả vang trầm như chuông đại. Bà còn tập quyền cước, học binh pháp hơn cả cánh mày râu. Hàng trăm trai tráng thạo việc binh trong đám kiêu binh người Thanh, Nghệ được bà Cả Vàng cảm hóa đã xin theo bà đánh giặc nước. 

     Đội nghĩa binh Kẻ Gió được các tổng, các làng góp lương thực, tiền bạc mua sắm trang bị. Nhà nào có dây thép, dây đồng đều đem góp để rèn vũ khí, làm chông, tên. Lò rèn các làng đỏ lửa sản xuất giáo mác cho nghĩa quân. Bà Cả tổ chức một đội do thám toàn trai tráng nhanh nhẹn cùng bà ngược lên Phủ Đoan, Tân Trào, Tuyên Quang. Bà gặp các vị thổ hào, thủ lĩnh địa phương liên kết họ lại cùng nhau tạo thế trận chặn giặc. Chốt chặn cuối cùng do bà Cả Vàng chỉ huy ở ngã ba sông Hạc Trì dựa lưng vào đó quyết tử với giặc.
     

  • CHƯƠNG 38: NHẬM ĐÀO MỒ CHỜ TÔN SĨ NGHỊ

    Kế bỏ thành Đông Kinh dụ địch của Ngô Thì Nhậm theo đô đốc Nguyễn Văn Tuyết bay về đến Phú Xuân, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ triệu tập mưu sĩ. Trong đầu chật cứng những toan tính. Nguyễn Huệ tỏ ra khá điềm tĩnh, thậm chí cả một chút khôi hài:

    – Kỳ này Tôn Sĩ Nghị đem một đạo quân rất lớn vào nước ta. Mười vạn tên phục vụ hậu cần, quân bị. Lính xung trận hai mươi vạn. Đặc biệt nhất trong đó là hai vạn tinh binh “Tuyền hoàng kỳ” và “Chính Hồng kỳ” trong lực lượng Bát kỳ chiến tướng làm tiên phong. Vậy là Càn Long rất coi trọng ta mà cũng rất sợ Tây Sơn ta phải không các ông. Hiện giờ Tôn Sĩ Nghị, Sầm Nghi Đống và Ô Đại Kinh đều đã tiến qua biên giới. Hai đạo thủy binh vào bọc hậu ta ở phía nam. Vậy là tất cả những gì chúng ta đoán định đều diễn ra gần như đúng thế.

    Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết trình bẩm:

    – Chưa bao giờ quân xâm lược vào nước ta mà lại có cả một quân đội triều đình mấy vạn tên đi trước dẹp đường chào đón như lần này.

    Nguyễn Huệ nhìn Đô đốc Tuyết hỏi mà như không hỏi:

    – Đô đốc vừa từ Đông Kinh về, ý đồ của quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Lân, Sở ta đã nắm được. Nhưng ta nghe nói Tôn Sĩ Nghị rêu rao là lần này là vào Đại Việt dạo chơi, bắt Nguyễn Huệ về cho Càn Long hỏi tội. Nghị coi thường ta thế đấy.

    Các tướng đều cúi đầu im lặng. Nữ Đô đốc Bùi Thị Xuân đứng dậy:

    – Trình chúa công, chúng ngạo mạn coi thường ta đến thế thì cái chết dành cho chúng sẽ càng đến nhanh thôi. Chúng thần sẽ khiến Càn Long phải cay đắng đến hết đời.

    – Phải đấy. Càn Long, Tôn Sĩ Nghị khinh ta quá đỗi. Phải cho nó biết ai bắt ai trận này.

    Nguyễn Huệ lại bảo:

    – Chắc các ông thấy ta nói khó hiểu, có vẻ bất nhất. Lúc nãy ta bảo Càn Long sợ ta, trọng ta. Giờ lại bảo Càn Long và Nghị khinh ta, coi thường ta. Biết tin giặc Mãn Thanh động binh, chính ta cũng nhiều đêm tự hỏi. Giặc Thanh đem tới ba mươi vạn quân đi đánh một nước nhỏ bé như Đại Việt là phát động một cuộc chiến rất lớn. Lấy danh nghĩa phò Lê làm chiêu bài. Với hùng tài của Càn Long và thực lực của nhà Đại Thanh thì có gì đó như mâu thuẫn. Có gì đó vẫn khiến Càn Long phải lo lắng. Xưa nay trong suy nghĩ của vua Mãn Thanh, Tây Sơn ta chỉ là một đám giặc cỏ. Một bầy dê cừu. Đem mấy chục vạn binh vào, dùng tới hai vạn tinh binh Bát kỳ chiến tướng làm tiên phong thì khác chi đem bầy sư tử, hổ báo nhảy vào chuồng thỏ. Có gì đó ẩn chứa phía sau cuộc ra quân này đây.

    Các tướng đều xôn xao:

    – Quả thật chúng tôi cũng thấy hơi lạ.

    Bắc Bình vương đứng dậy. Ông thong thả đi quanh phòng. Đến sau lưng Đô đốc Tuyết, Huệ vỗ vỗ nhẹ lên vai vị tướng này. Rồi dừng bên cạnh nữ tướng Bùi Thị Xuân. Nháy nháy mắt với vị nữ Đô đốc lừng danh của quân Tây Sơn, Nguyễn Huệ cười to. Mọi người đều ngơ ngác. Một lúc sau Huệ giơ tay, phất phất lá thư của Ngô Thì Nhậm bảo:

    – Lời giải đây. Lời giải đây. Đêm qua đô đốc Nguyễn Văn Tuyết đem lá thư của quân sư Ngô Thì Nhậm về ta đã biết lần này đánh giặc sẽ nhàn. Càn Long khinh ta. Tôn Sĩ Nghị coi thường ta. Chúng không biết quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Lân, Sở đã đào mồ đợi chúng.

    Các tướng lại chưng hửng. Họ đang đợi Bắc Bình vương giải đáp lý do Càn Long xuất binh quá lớn vào Đại Việt nhằm mục đích gì. Ngài lại nói đến chuyện đánh giặc nhàn. Nguyễn Huệ như cố kéo căng sự nóng ruột của các tướng:

    – Kế bỏ thành Đông Kinh làm cho Tôn Sĩ Nghị kiêu căng nghĩ đại quân Mãn Thanh chưa vào Tây Sơn đã mất vía mà tháo chạy chính là dẫn nghị tới chỗ chết vậy. Ta nói với các ông đánh giặc lần này nhàn cũng là vậy.

    Đô đốc Trần Quang Diệu thưa:

    – Trình chúa công, chúng thần muốn được nghe rõ hơn về ý đồ của Càn Long cũng như kế sách của quân sư và hai tướng trấn giữ Bắc hà ạ.

    Nguyễn Huệ lại phất phất tờ thư:

    – Các vị nghe nhé. Quân sư Ngô Thì Nhậm viết cho ta thế này: “…Năm nay Càn Long đã bước sang tuổi bảy mươi chín. Trị vì triều đại Càn Long hơn năm mươi năm. Nhà Mãn Thanh đã thôn tính hầu hết các nước chung quanh. Chín lần động binh lớn trong triều đại Càn Long đều giành chiến thắng. Nhưng đây là lần đầu tiên Càn Long cử binh sang xâm chiếm Đại Việt. Phò Lê chỉ là cái cớ. Tôn Sĩ Nghị tấu trình xin Càn Long sau lần này sáp nhập Đại Việt trở thành một quận, trấn nhà Thanh. Càn Long đã chuẩn y lời tấu trình của Tôn Sĩ Nghị.

    Trình chúa công, ở Yên Kinh quần thần nhà Mãn Thanh chuẩn bị tổ chức lễ mừng “Bát tuần đại khánh” rất lớn tôn vinh Càn Long tám mươi tuổi vào đầu năm tới. Chiến thắng Đại Việt sẽ là món quà vô cùng ý nghĩa dâng lên Càn Long. Bản thân Càn Long cũng nói đây là lần động binh lớn thứ mười và lần động binh cuối cùng trong triều đại ông ta. Càn Long chuẩn bị rất kỹ, tham vọng ngút trời và tin chắc vào chiến thắng. Càn Long đặt tên trận này là:“Thập toàn võ công” và tự gọi mình là “Thập toàn lão nhân”…

    Trình chúa công, vậy là Đại Việt ta đang đứng trước hiểm họa mất nước chứ không phải một cuộc chiến tranh thông lệ. Tôi đã thuyết phục hai tướng Lân, Sở rút hết lực lượng vào trấn giữ phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn. Mở cửa Đông Kinh cho giặc ngủ nhờ ít đêm. Khích cho Tôn Sĩ Nghị bộc lộ hết sự kiêu mạn. Kỷ cương sẽ xộc xệch. Binh lính sẽ trễ nải…Tôi mơ dắt mũi được Tôn Sĩ Nghị bước vào lốt chân Thoát Hoan nhà Nguyên Mông năm trăm năm trước. Đông Kinh vẫn là mồ chôn chúng trong trận cuối cùng. Binh thư đã nói:“Khinh địch, coi thường đối thủ thì trăm vạn quân cũng chỉ như một lũ hình nhân mà thôi…”.

    Kính mong chúa công sớm có kế sách đuổi giặc. Chúng thần quyết giữ vững phòng tuyến Tam Điệp chờ đại quân ra…”.

     Các tướng ồ cả lên. Nguyễn Huệ đặt lá thư xuống bàn. Hai bàn tay to lớn đè chặt:

    – Thế đấy. Càn Long không chỉ quyết tâm giành đại thắng trận này để trở thành “Thập toàn lão nhân” được lưu danh muôn đời trong sử sách. Càn Long còn muốn biến Đại Việt ta thành một thuộc trấn của nó. Tôn Sĩ Nghị muốn đem đầu ta đặt lên mâm dâng Càn Long nhân dịp bát tuần đại khánh. Giờ các vị đã hiểu ta nói Càn Long tôn trọng ta. Sợ ta và coi thường ta có gì mâu thuẫn đâu. Quyết định bỏ Đông Kinh của quân sư Ngô Thì Nhậm để nhử giặc là đúng với dự liệu của ta.

    Tất cả các tướng soái trong bộ tham mưu Tây Sơn đều đứng bật dậy. Hai bàn tay đan vào nhau hướng về Bắc Bình vương Nguyễn Huệ hô lớn:

    – Quyết giết giặc Thanh.

    Nguyễn Huệ cười rất tươi:

    – Mọi kế sách đuổi giặc Thanh đã có, mong các tướng tận sức, tận lòng. Trận này phải xứng đáng với tiên tổ. Ta sẽ làm cho Càn Long trở thành “Thập chiến bại nhân”.

    Tiếng hô lại vang lên:

    – Thập chiến bại nhân. Thập chiến bại nhân. Quyết giết giặc Thanh. Quyết giết giặc Thanh!

    Tướng, soái rời phòng họp với tâm trạng hừng hực. Nguyễn Huệ đã truyền tới họ chí khí chiến thắng trước mỗi lần ra quân lớn.

     

    Lê Chiêu Thống theo lời Tôn Sĩ Nghị đem triều đình về xuôi. Trên đường, quan quân nhà Lê không gặp phải cản trở gì. Sau mấy hôm nghỉ lại Lạng Giang, Trần Quan Châu tháp tùng vua Lê về Kinh Bắc. Tôn Sĩ Nghị thấy thế dẫn đại binh đi sau cứ thong thả chẳng phải đề phòng. Không ngờ từ Ải Chi Lăng trở xuống, lính Mãn Thanh liên tục bị đánh chặn. Những trận tập kích nhỏ, tổn thất sinh mạng ít nhưng lại khiến giặc Thanh lo lắng không yên. Sau vài lần như thế, Tôn Sĩ Nghị phải cho lính đi trước dò đường. Vậy là mất nửa tháng Tôn Sĩ Nghị mới lò dò về tới Kinh Bắc. Lúc này Lê Chiêu Thống đã vào Đông Kinh. Tôn Sĩ Nghị tới bên kia sông Nhị Hà thì viên tụng thần nhà Lê là Vũ Trính chờ sẵn đó.

    Vũ Trính trình báo mọi việc và chuyển lời vua Lê Chiêu Thống mời Tôn Sĩ Nghị vào kinh thành đóng bản doanh. Nghị từ chối. Chọn khu đất rộng hai bên sông đoạn Nhật Tân, Nghi Tàm hạ trại. Hơn chục vạn quân dựng trại san sát tới vài dặm. Tôn Sĩ Nghị vẫn còn rất tức giận vì quân Tây Sơn quấy phá trên đường khiến hắn không về tới Đông Kinh sớm như dự định. Quân sĩ thì mệt mỏi, hoang mang. Lập trại xong, Tôn Sĩ Nghị cũng không thèm vào kinh thành gặp vua Lê. Lê Chiêu Thống đành phải kéo tả hữu lật đật tới doanh Tôn Sĩ Nghị vấn an. Nghị bảo:

    – Bọn giặc cỏ Tây Sơn nghe danh ta đem đại quân sang hỏi tội sợ đến vỡ mật. Trước đó ta đã bảo Tự tôn phải cho quân truy theo mà bắt lấy. Tưởng các ngươi biết dựa oai quân đội thiên triều, tỏ cái chí khí của mình. Không ngờ cả một đội quân nhát như thỏ đế, để lính Tây Sơn chạy hết.

    Lê Chiêu Thống thấy Tôn Sĩ Nghị đang giận không dám nói gì. Vũ Trính lại thay mặt vua Lê thưa:

    – Nước tôi mấy năm nay xảy ra nhiều việc đảo điên. Nguyễn Huệ là bậc kỳ tài về trận mạc. Hắn ra bắc vào nam giết đại tướng như bắt gà, trói chó. Việc hắn tự dưng rút quân khỏi kinh thành, tự quân chúng tôi đồ chúng có mưu chước gì đó. Đến một tên văn quan trói gà không chặt như Ngô Thì Nhậm mà dám dồn quân vào trấn giữ Tam Điệp. Chắc hẳn chúng nghĩ dựa vào thế hiểm trở của núi non mà chia nước Nam chúng tôi từ đấy. Vì thực lực nước tôi không đè được chúng nên phải cầu cứu thiên triều. Ngài đã sang, vua dân nước tôi đang ngóng đợi uy dũng ngài bắt giết Huệ đi thì mới an yên lâu bền được. Chuyện ngài trách móc chúng tôi nhát hèn tự quân nước tôi cũng chẳng biết nói sao.

    Thấy vua quan nhà Lê chịu nhịn, Tôn Sĩ Nghị cao ngạo:

    – Ngươi khen Huệ là hùm beo có ý dọa ta chăng. Ta coi Nguyễn Văn Huệ và quân Tây Sơn chẳng khác đàn chó ốm thôi. Tới đây ta dàn quân xong, nhổ bãi nước bọt, xoa tay với vào Phú Xuân khoác dây lôi cổ Huệ về là xong có gì mà sợ. Mưu chước gì của đám giặc cỏ ấy khiến ta phải bận lòng.

    Hôm sau Tôn Sĩ Nghị đem nửa số quân qua sông Nhị Hà. Làm một cái cầu lớn nối hai khu doanh trại. Lê Chiêu Thống cùng quần thần lại dắt díu nhau ra đê đứng đón rất cung kính. Trước đó Lê Chiêu Thống đã sai người tu chỉnh lại điện Kính Thiên mời Tôn Sĩ Nghị vào nghỉ. Sự cung kính của vua Lê khiến Nghị rất hài lòng nhưng Tôn Sĩ Nghị bảo ở trong cung không thuận cho việc quân. Nghị chọn đoạn đê từ Nghi Tàm, qua An Dương lên Cổ Ngư dựng trại. Từ đó vào tới điện Kính Thiên và cung Vạn Thọ cũng không xa. Cần trao đổi trình bẩm gì Lê Chiêu Thống hoặc cận thần ra đó gặp Nghị. Vậy là cuối tháng mười một năm Mậu Thân 1788, đại quân Mãn Thanh tràn ngập kinh thành Đông Kinh. Chỉ tháng nữa là đến tết nguyên đán Kỷ Dậu. Tôn Sĩ Nghị tỏ ra rất coi thường triều đình nhà Lê. Lính Mãn Thanh bắt đầu giở trò quấy nhiễu. Tôn Sĩ Nghị mặc cho quân lính cướp bóc, hãm hiếp, giết người giữa ban ngày. Người dân chửi rủa ca thán vọng đến tai triều thần. Nhiều người tỏ ra lo lắng, tức giận. Nhưng vua Lê đã rước chúng sang giờ đành ngậm miệng làm ngơ.

    Lê Chiêu Thống trở lại kinh thành. Quần thần nhiều nơi nghe tin lại về ra mắt vua. Họ chúc mừng vua Lê vì tưởng nước đã tan, nay lại nhìn thấy “mặt trời”. Lê Chiêu Thống theo lời tấu của Quân Trung úy đốc Lê Quýnh cho lập bản danh sách ban thưởng quần thần. Hạng nhất là những người đi theo vua từ lúc thất tán đến giờ. Hạng hai là quan các trấn, các lộ, phủ không ra hợp tác với giặc Tây Sơn. Hạng ba là những kẻ ẩn náu chờ thời, nay vua về trở lại phục vụ xã tắc. Ban thưởng xong đến màn định tội những kẻ chạy theo Tây Sơn. Nhiều đại thần bị biếm xuống làm thường dân. Các danh sĩ hàng đầu như: Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Ninh Tốn, Bùi Dương Lịch… bị hạch tội phản quốc, chịu án chết. Chờ bắt được sẽ hành hình. Giám quốc Lê Duy Cẩn cùng mấy vị hoàng tử bị tống giam. Trong số cựu thần được vời về triều không ít người cáo bệnh từ chối.

    Ngô Trường Đảo, phó trấn thủ Kinh Bắc thấy Tôn Sĩ Nghị để quân sĩ Mãn Thanh nghỉ ngơi phá phách mãi mà không cất quân bắt Nguyễn Huệ liền dâng tấu xin vua Lê cho mình đem quân triều đình vào đánh Tây Sơn: “…Quân đội thiên triều ở Đông Kinh gần tháng trời mà không có ý động binh. Trong kia giặc Tây cũng án binh bất động. Nhân lúc chúng đang lo sợ, chưa kịp củng cố phòng tuyến thì phải đánh ngay. Thần rất bất bình với thái độ của Tôn Thượng Hiến. Hay họ muốn chia đôi cái nước mình ra. Thần kính xin bệ hạ cho cầm một đạo quân vào Tam Điệp bắt bọn Ngô Thì Nhậm, Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân. Cứ để quân Mãn Thanh ở Đông Kinh làm thanh thế. Tự lực triều đình ta đến lúc phải lo lấy việc của mình…”.

     Vua Lê khen ngợi và chuẩn tấu. Đại thần Lê Quýnh sợ Nghị tự ái liều tâu:

    – Theo thiển nghĩ của hạ thần, việc di chuyển quân đội lúc này nhất nhất phải báo cho Tôn Thượng Hiến biết. Nếu không hạ thần sợ sinh chuyện nghi kỵ, bất mãn.

    – Nhưng đúng như Ngô ái khanh nói. Thượng Hiến nằm im sắp cả tháng nay. Việc quân mà thế là bất lợi.

    – Để hạ thần lại tới doanh trại nghe ngóng xem ý Tôn Thượng Hiến ra sao?

    – Vậy thì khanh đi ngay. Cứ bẩm ý ta là muốn Tôn Thượng Hiến cất quân vào bắt Nguyễn Huệ.

    Lê Quýnh không biết tâm tư và nỗi lo của Tôn Sĩ Nghị. Ba vạn quân do Sầm Nghi Đống chỉ huy vào theo hướng Cao Bằng đã về tới Phủ Lỗ. Đống hạ trại cách sông Nhị Hà hơn chục cấy số. Nhưng đã quá hẹn nửa tháng rồi mà đạo binh thứ ba do Ô Đại Kinh chỉ huy vẫn biệt vô âm tính. Hai đạo thủy binh đi tới đâu rồi cũng không liên lạc được. Ô Đại Kinh theo đường Tuyên Quang, Phú Thọ đáng ra đã phải về đến Sơn Tây chục ngày trước. Lê Quýnh thưa với Tôn Sĩ Nghị:

    – Đấng Quốc quân chúng tôi được đại tướng các trấn các lộ thúc giục, hùng khí ngất trời muốn bắt Nguyễn Huệ về tế trời đất vào dịp tết này. Ngài cầu xin Thượng Hiến ra oai cho việc hành binh được như ý.

    Tôn Sĩ Nghị giễu vua quan nhà Lê:

    – Các ngươi đúng là không biết phải trái, quân cơ. Lúc giặc đến thì chạy như vịt. Khi giặc lui lại không biết tận dụng sức mình. Nương bóng thiên triều ta thì phải biết tuân thủ theo sự sắp đặt của ta. Bắt Huệ lúc nào chẳng được mà vua tôi các ngươi nôn nóng thế. Cứ hấp tấp, vội vàng việc quân dễ hỏng là phải.

    Lê Quýnh lại đưa đẩy:

    – Dạ, ngoài chuyện ấy, đấng Quốc quân nước tôi rất muốn biết Thượng Hiến cất quân khi nào để còn lo chuyện mừng tết đón xuân cho đại quân thiên triều.

    – Ta đang chờ cánh quân của tướng Ô Đại Kinh. Cả hai đạo thủy binh nữa. Lúc ấy cùng hành động. Năm nay đại quân thiên triều ta muốn ăn một cái tết tại kinh đô Đại Việt xem có gì vui, gì lạ hơn bên Đại Thanh ta không. Ngươi về tâu với vua của ngươi thế. Cứ để Nguyễn Huệ đấy vỗ cho béo thêm. Nể tình vua nước ngươi quá lo lắng, ta sẽ cho lập ba vòng đồn lũy từ Ngọc Hồi vào đến Thanh Quyết, Duy Tiên. Các đồn từ Ngọc Hồi, Khương Thượng, Xã Đàn trở vào Đông Kinh do quân thiên triều trấn giữ. Đồn lũy vòng ngoài giao cho lính triều đình các ngươi. Ta sẽ lập một đạo cơ động tuần tra làm hậu thuẫn cho các đồn lũy đó. Ngươi về báo cho vua các ngươi cứ bình tĩnh ăn tết cho vui vẻ. Mùng sáu tháng giêng ta đem đại binh vào phẩy tay là bọn ở Tam Điệp tan. Lúc ấy bắt Nguyễn Huệ chỉ còn là một sớm một chiều.

    Lê Quýnh là kẻ xưa nay chưa từng biết đến mùi trận mạc. Mấy năm Lê Chiêu Thống tại vị, Quýnh chuyên coi sóc việc hầu hạ Thái hậu lo chuyện hậu cung. Cuộc sống của Lê Quýnh như chuột sa chĩnh gạo. Quýnh thông dâm với đám thị nữ thân phận hèn mọn, chen chúc và khao khát đàn ông trong cung cấm mà chả ai thèm ngó tới. Vì khéo nịnh và biết hầu hạ nên Thái hậu thường nói tốt về Quýnh với vua Lê. Khi triều đình tan tác bỏ chạy, Lê Chiêu Thống cử Lê Quýnh tháp tùng Thái hậu và hậu cung lên Cao Bằng rồi sang Trung Quốc. Dù vua có long đong thì Lê Quýnh vẫn sống đủ đầy. Hưởng thú vui với đám cung nhân. Triều đình về lại Thăng Long, Lê Quýnh được vua cho ở liền bên cạnh.

    Tuy chẳng có kiến thức quân sự gì nhưng Quýnh lại rất hay bẩm báo vua Lê chuyện quân cơ theo ý mình. Lê Chiêu Thống tưởng Quýnh hiểu biết mới sai Quýnh sang cầu xin Tôn Sĩ Nghị. Lê Quýnh sợ nhất vua bắt mình cầm quân ra trận. Tôn Sĩ Nghị nói thế Lê Quýnh chẳng dám phân trần một câu. Hắn đem những lời của Nghị về bẩm lên vua. Lê Chiêu Thống cùng tả hữu chỉ biết thở dài không dám nhắc đến chuyện hối thúc Nghị xuất binh nữa. Nhiều người lo lắng thói khinh địch quá trớn của Nghị. Để yên lòng, Lê Chiêu Thống lệnh cho trấn thủ Sơn Nam điều thêm mấy ngàn quân tăng cường cho phòng tuyến Gián Khẩu, Thanh Quyết và Duy Tiên.
     

  • CHƯƠNG 36: VẬN NƯỚC NHƯ TRỨNG ĐỂ ĐẦU GẬY

    Những ngày cuối cùng năm Mậu Thân (1788), tiết đại hàn mà không khí ngột ngạt như giữa hè. Kinh thành Phú Xuân còn oi nồng hơn. Mấy tuần nay tin tức từ ải bắc cấp tập bay về khiến Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ trĩu lòng. Đã ba đêm rồi ông chưa rời khỏi nội điện. Lúc này có lẽ ông mới cảm thấy sức nặng khủng khiếp của một sứ mệnh quá cỡ. Mười bảy tuổi gắn mình trên yên ngựa theo hai anh đánh Nguyễn, dẹp Trịnh đuổi giặc Xiêm La, chưa bao giờ ông phải đứng trước quyết định khó khăn như lúc này. Nguyễn Ánh trỗi dậy đẩy quân của tướng Phạm Văn Tham ra vùng Ba Thác. Sau ngày Nguyễn Lữ bị bệnh qua đời, các bộ tướng dưới quyền Đông Định vương đều tỏ ra yếu hèn. Tây Sơn vương Nguyễn Nhạc ngày càng ham mê sắc dục, yếm thế, nhụt chí. Thành quả của phong trào Tây Sơn và trọng trách gánh vác giang sơn đặt cả lên vai Nguyễn Huệ. Đất nước đối mặt hiểm họa vô cùng nguy nan. Nguy nan hơn nhiều thời kỳ Nguyễn Ánh rước sáu vạn quân Xiêm La vào xâm lược Đại Việt. Sự còn mất lần này thật sự hiện hữu. Xã tắc, mệnh dân chông chênh như trứng để đầu gậy.

    Bắc Bình Vương im phắc trước tấm bản đồ Bắc hà. Như một khối thạch nhũ. Bất động. Cô đơn. Cô đơn khủng khiếp. Sau khi dẹp loạn Vũ Văn Nhậm, Nguyễn Huệ đã giao mật lệnh cho Ngô Thì Nhậm luôn cận kề bên hai tướng Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân canh phòng giặc phương bắc. Lời ông nói với Ngô Thì Nhậm về tham vọng của các triều đình phong kiến Trung Hoa đã không sai. Nhưng trong thâm tâm Nguyễn Huệ mong nó là tương lai xa hơn. Cả ông và công chúa Lê Ngọc Hân đều nhận ra sự yếu hèn trong tư chất của Hoàng tự tôn Lê Duy Kỳ. Nhưng mời giặc vào giầy đạp lên tôn miếu tổ tông thì quả là ngoài cả trù liệu. Lê Chiêu Thống giờ đây đã đứng cùng hàng những tên vua bán nước cầu vinh như Trần Ích Tắc, Nguyễn Phúc Ánh. Vậy là ở cả hai đầu đất nước, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ phải chống chọi với hai kẻ phản quốc rước giặc về bảo vệ cho dòng họ, cho giai cấp quý tộc cung đình của chúng. Không màng gì tới sự an nguy của người dân. Xã tắc đối với Nguyễn Ánh và Lê Chiêu Thống là hoàng tộc, là cái ngai vàng mãi mãi đè trên đầu trên cổ dân lành. Sáu vạn quân Xiêm La, Chân Lạp năm trước là một thử thách nhỏ. Ba mươi vạn quân Mãn Thanh đang rập rình ở biên cương mới là nỗi lo lớn. Các triều đại phong kiến Trung Hoa đều thèm muốn thôn tính Đại Việt. Đất đai, cương thổ với chúng chưa phải là tất cả. Mà vì sự ương ngạnh, cương cường tự chủ, không chịu cong lưng thần phục của dân tộc này mới là lý do để triều đại nào của Trung Hoa cũng ít nhất gây ra một cuộc chiến tranh tàn bạo với người dân Đại Việt. Triều đình Mãn Thanh đang ở đỉnh cao phồn thịnh. Càn Long sắp tám mươi tuổi, ông ta không giấu giếm tham vọng chiến thắng Đại Việt để lưu danh sử sách. Trở thành vị hoàng đế Trung Hoa đầu tiên bắt Đại Việt phải quy phục. Khát khao ấy của Càn Long khiến cho cuộc binh đao sắp tới sẽ khốc liệt và khó lường hơn nhiều một cuộc chiếm giữ đất đai. Phải làm gì đây? Đối đầu với chúng là chuyện không thể tránh. Nhưng với sức vóc nhỏ bé, lực lượng mỏng yếu của Đại Việt lúc này, đánh cách nào để chiến thắng?

    Bắc Bình vương chìm đắm trong biết bao câu hỏi chưa có lời giải. Phía xa xa lấp lóa ánh trăng, dòng Hương Giang như dải lụa mỡ gà xôn xao muôn vàn sắc mật vàng ươm. Gió ùa vào làm Nguyễn Huệ cảm thấy chút nhẹ nhõm. Huệ chợt nhớ làn gió trên triền đê sông Nhị Hà năm nào trên đường về làng Nành thăm quê công chúa Lê Ngọc Hân.

    Ôi giang sơn ta đẹp quá!

    Những dải lụa vàng mơ kia. Triền dâu xanh mởn ấy. Và làn gió xuân tươi nhuần xôn xao trong gió sớm. Gót son ngọc ngà vương bùn chấp chới trong nương dâu Kinh Bắc. Và vị ngọn nụ hôn như vẫn còn đậu lại trên môi… Không thể để cho bàn tay lông lá của bọn quỷ dữ Mãn Thanh làm cho vấy bẩn! Vẳng như từ thinh không lời đức Thái hoàng Trần Nhân Tông tựa sấm rền: “Một tấc đất của tiền nhân để lại cũng không được để lọt vào tay kẻ khác”. Bắc Bình vương bừng tỉnh. Khối thạch nhũ linh động, quả quyết. Tiếng bước chân ngoài hành lang, các tướng soái trong bộ tham mưu của ông đã đến. Nguyễn Huệ xoay người lại. Đô Đốc Long thưa:

    – Trình chúa công. Các tướng Trần Quang Diệu, Nguyễn Văn Tuyết, Đặng Tiến Đông, Bùi Thị Xuân… đã có mặt phục mệnh.

    Nguyễn Huệ ra hiệu mời ngồi. Đô đốc Long thưa tiếp:

    – Trình chúa công, tin từ Ba Thác. Quân Nguyễn Ánh vây hãm, sức ép ngày càng tăng. Tướng Phạm Văn Tham xin ứng cứu.

    Nguyễn Huệ bảo Đô đốc Long ngồi xuống. Ông như không quan tâm đến điều đô đốc vừa nói. Nguyễn Huệ hỏi Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết:

    – Bắc hà có gì mới?

    – Trình chúa công, Lê Chiêu Thống hiện ở thành Quế Ổ. Quân của ta từ biên ải phía bắc đã rút về Đông Kinh. Lê Chiêu Thống ban bố chiếu cần vương kêu gọi các thổ hào, quan quân các trấn các lộ truy đuổi quân ta. Chúng dọn sạch đường để đón đại quân của Tôn Sĩ Nghị.

    Tin tức làm nóng tim gan các tướng soái. Nguyễn Huệ vẫn không đổi sắc mặt. Ông chỉ bành hai bên má như nhai trèo trẹo vật gì. Nguyễn Huệ hỏi mà không ngước lên:

    – Tôn Sĩ Nghị thì sao? Do thám được gì?

    – Trình chúa công. Giặc Thanh đã xuất binh từ ngày hai mươi tháng này. Quân bộ vào ba hướng. Đạo quân thủy đang tiến xuống phía Nam. Phó Đô đốc Võ Văn Đai báo về, điểm đến của chúng phải từ phá Tam Giang trở vào. Theo các tướng Lân, Sở, nếu không gặp phải kháng cự, Tôn Sĩ Nghị sẽ tới Đông Kinh nửa tháng sau khi phạm vào bờ cõi nước ta.

    Bắc Bình vương Nguyễn Huệ nhìn các tướng, soái một lượt, điềm tĩnh hỏi:

    – Các ông và nữ Đô đốc ai có ý kiến gì khác không?

    Mọi người im lặng. Nguyễn Huệ đứng lên. Ông cầm chiếc que gãi lưng bằng gỗ thơm công chúa Ngọc Hân tặng lần về thăm quê Kinh Bắc. Một đầu như ba ngón tay. Đầu kia tiện quả mâm xôi núm nhọn. Lê Ngọc Hân bảo đó là loại gỗ hương Đồng Kỵ. Hầu như lúc nào ông cũng mang nó theo bên người. Thái độ bình tĩnh và cử chỉ của Nguyễn Huệ làm cho tất cả những vị chiến tướng có mặt nén được ngọn lửa phẫn nộ đang phừng phừng trong lòng. Nguyễn Huệ trở đầu que chỉ vào bản họa đồ. Ông ra lệnh mạch lạc, tự tin:

    – Đô đốc Nguyễn Văn Long cầm thư của ta vào thành Quy Nhơn bẩm lên Tây Sơn vương. Trong thư ta đã có mẹo lược kìm giữ Nguyễn Ánh. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết gấp rút đem thư của ta ra Thăng Long. Nhận thư hồi đáp của quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Lân, Sở đem về Phú Xuân cho ta. Ta đồ trong vòng một tháng nữa Bắc hà sẽ thay đổi chóng mặt. Và tất cả chúng ta sẽ bận rộn đây.

    Hai đô đốc lĩnh mệnh lui ra. Giọng Nguyễn Huệ hơi chùng xuống. Huệ nhìn mọi người nói vừa đủ nghe:

    – Đất nước lúc này đang hai đầu thọ địch. Nhưng phía Nam ta đã có kế sách. Nguyễn Ánh với ta chỉ như đốm lửa ma trơi. Chúng có thể gây ra đám cháy nhỏ. Làm rối lòng kẻ nhát. Tây Sơn vương sẽ dập được. Cốt giữ yên phía Nam trong vòng một tháng. Giặc Mãn Thanh mới là nỗi lo lớn. Chúng giương cờ phò Lê đem quân vào, mà thực chất là ăn cướp nước ta. Âm mưu ấy ủ sẵn trong đầu của Càn Long từ lâu rồi. Nay mượn cớ Lê Chiêu Thống cầu viện mà đem quân sang. Thanh thế như thác dội. Lại được tiếng làm việc trung nghĩa. Đó mới là đám cháy lớn. Ngọn lửa ma quái ấy sắp táp vào tôn miếu xã tắc. Vì thế lúc này chống giặc Mãn Thanh là chuyện sống còn. Phải đuổi chúng. Đuổi thật nhanh rồi quay lại tính chuyện với Nguyễn Ánh.

    Các tướng soái cùng Bắc Bình vương Nguyễn Huệ dò lại một lượt những điều đã bàn. Khuya lắm họ mới lui. Căn phòng lớn trở nên rộng thênh. Nguyễn Huệ vẫn ngồi im như tượng. Người lão bộc đến bên nhẹ nhàng:

    – Bẩm chúa công, xin ngài đi nghỉ. Đã ba đêm liền ngài thức trắng. Trong hậu cung, công chúa Ngọc Hân vẫn chong đèn đợi ạ.

    – Ta vào ngay đây. Vào đây.

    Nói vậy, nhưng Nguyễn Huệ vẫn chưa dứt khỏi được những toan tính ứ chặt trong đầu.

    Chợt bước chân rất nhẹ. Đôi hài thêu như lướt trên nền gạch. Lê Ngọc Hân nhón gót đến bên chồng. Từ ngày theo Nguyễn Huệ vào Phú Xuân, công chúa Lê Ngọc Hân sớm tối là cánh tay mặt giúp chồng từ việc trong nội cung đến mối quan hệ bên ngoài. Càng ở lâu bên Huệ, Ngọc Hân càng nhận ra những phẩm chất tốt đẹp ẩn giấu trong con người tưởng như khô cứng, thô bộc này. Huệ là vỉa vàng mười, là khối kim cương ẩn trong tảng đá nham nhở, xù xì. Người thường chỉ nhìn thấy vẻ ngoài gồ ghề ấy. Chỉ có nàng mới hiểu những giá trị cao quý mà Nguyễn Huệ ôm chứa bên trong. Cao vọng đế vương. Yêu nước thương dân cháy bỏng. Thông tuệ, quyết đoán, nhưng cũng mềm yếu, cô đơn đến ngạc nhiên… Mấy ngày nay, Nguyễn Huệ ở lì trên điện, Ngọc Hân rất lo cho chồng song không dám khinh động. Tuy không được dự bàn chính sự, Ngọc Hân vẫn lờ mờ cảm thấy chồng nàng đang phải đối mặt với những thử thách rất nặng nề. Mà có lẽ cũng chỉ ông mới giải tỏa được. Người lão bộc thưa rằng chúa công nghị bàn với các tướng đã xong, chỉ có nàng mới khuyên được chúa công đi nghỉ. Nhìn dáng chồng chìm đắm, nặng chịch, Ngọc Hân vô cùng thương xót. Nàng khẽ khàng thưa: 

    – Thiếp cúi xin thượng công hãy dành cho mình một ít phút nghỉ ngơi. Đã mấy hôm nay thượng công quên ăn, quên ngủ khiến thần thiếp đau lòng lắm.

      – Ôi nàng! Lê Chiêu Thống rước ba mươi vạn giặc Mãn Thanh về dầy đạp lên tôn miếu xã tắc. Hoạ binh đao đã táp đến giường nằm, làm sao ta không phải lo nghĩ.

    Lê Ngọc Hân lặng người trước tin dữ. Nàng đỡ Nguyễn Huệ ngồi xuống chiếc ghế mây có tựa cao. Nơi này ông vẫn thích được cùng nàng ngồi ngắm dòng Hương Giang êm đềm lượn xa xa ngoài cánh song. Nguyễn Huệ nắm bàn tay nhỏ, mềm của Ngọc Hân, lòng ông như được san sẻ bớt nỗi ưu tư. Huệ muốn xả bớt nỗi niềm trĩu nặng trong lòng. Ông nói với Ngọc Hân những điều không thể nói với ai khác:

    – Đôi lúc ta chợt thấy ân hận đã không nghe lời nàng. Lê Chiêu Thống không chỉ là kẻ nhu nhược, ươn hèn. Hắn đang tâm cõng rắn cắn gà nhà. Chuyến này ta lại phải vất vả lần nữa. Kẻ thù chân ướt chân ráo vào nước ta, gươm chưa rút khỏi vỏ, ngựa chưa đồ mồ hôi đã cướp được Bắc hà. Chúng đắc ý cao ngạo chính là lúc nên đánh. Ta ra đi không thể đem nàng theo. Nàng ở lại ta cậy nàng mọi sự nặng nề chẳng kém gì trận mạc.

    Công chúa Lê Ngọc Hân khiêm nhường nép vào lòng chồng. Xót xa, thương cảm dâng lên. Không phải chỉ chồng nàng ân hận về chuyện đưa Hoàng Tự tôn Lê Duy Kỳ lên ngôi báu. Từ ngày theo chồng vào Nam, trong lòng Ngọc Hân chưa lúc nào rũ bỏ được nỗi lo lắng về triều đình nhà Lê. Bởi đó chính là gia đình nàng. Là họ hàng tông tộc của nàng. Là mẹ, là anh trai nàng. Giờ đây, Lê Chiêu Thống đã thành kẻ bán nước. Không ai khác, chồng nàng lại phải lao vào chốn tên đạn. Cuộc binh đao này chưa biết sẽ ra sao. Thiên mệnh đặt lên vai Nguyễn Huệ khiến nhiều lúc trong mắt các văn thần võ tướng, Huệ như một “lão thủ hung tợn”. Một con người lạnh lùng sắt đá. Một chiến tướng say máu chém giết. Họ đâu hiểu Huệ cũng cô đơn khủng khiếp. Cũng có lúc yếu đuối đến không ngờ. Người mẹ nào khi hoài thai cũng ký thác trong con mình phẩm chất “Nhân chi sơ tính bản thiện”. Nhưng cuộc sống có cho họ giữ lại được hay cướp đi sự lương thiện ấy. Chỉ có Ngọc Hân hiểu mọi uẩn khúc. Cao vọng và nỗi bất hạnh trong con người Nguyễn Huệ. Từ khi theo hai anh lên lưng ngựa không lúc nào Huệ có điều kiện để sự cô dơn, nỗi buồn riêng trỗi dậy. Có công chúa Lê Ngọc Hân, Nguyễn Huệ được sống trong cảm giác của một con người bình thường. Mối duyên tình tưởng như nặng màu sắc chính trị phò Lê ấy lại mở đầu cuộc tri âm tri kỷ. Nó như mặt hồ phẳng lặng dịu mát trong cuộc đời đầy dông bão của Huệ. Ngọc Hân chỉ còn biết ôm ghì lấy chồng như muốn san bớt về mình gánh nặng quá đỗi mà chồng nàng đang phải mang. Trong vòng tay người vợ yêu, bao nhiêu kỷ niệm ước muốn trẻ thơ lại trở về. Nguyễn Huệ bật cười thầm. Sao lúc này mình lại nhớ kỷ niệm ấy nhỉ. Huệ biết mình phải mang trên vai sứ mệnh quá cỡ của một con người bình thường. Huệ có muốn rũ bỏ đi cũng không được. Nhưng may thay, bù lại trời đem công chúa Ngọc Hân đến cho Huệ. Không chỉ là đem đến một người vợ. Trời gửi nàng xuống để chung vai gánh đỡ Huệ thiên mệnh nhất thống giang sơn.
     

  • CHƯƠNG 37: BỎ KINH ĐÔ CHO GIẶC NGỦ NHỜ

     Động thái của Tôn Sĩ Nghị trên biên ải được các mũi do thám của Tây Sơn cấp báo về Đông Kinh. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết vừa từ Phú Xuân đem thư của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ ra. Quân sư Ngô Thì Nhậm, Đại tư mã Ngô Văn Sở, Nội hầu Phan Văn Lân bàn phương kế chống giặc. Mệnh lệnh của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ gói gọn trong mấy ý: “Tùy thế giặc mà ứng biến. Bảo toàn lực lượng. Làm chậm chân giặc. Chờ đại binh từ Phú Xuân ra”.

    Thế giặc như sóng thần. Như lửa phun. Cách gì làm chậm bước chân chúng? Làm chậm ở đâu? Giữ được bao lâu? Bảo toàn quân ta thế nào? Đạo quân nào phải hy sinh để kìm chân giặc?… Cả một loạt câu hỏi được đặt lên bàn trước mặt Nhậm, Lân và Sở. Ngô Thì Nhậm chợt nảy ra ý định bỏ Đông Kinh. Nhưng mới là ý tưởng chợt đến. Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở nghe thế nhảy dựng lên. Họ nổ mắt, nghiến răng:

    – Làm tướng cầm quân ngoài trận tiền, mới nghe tin giặc phạm biên ải đã muốn bỏ thành chạy. Mặt mũi nào chúng tôi dám nhìn lại chúa công.

    Ngô Thì Nhậm nhỏ nhẹ:

    – Trong thư chúa công lưu ý chúng ta làm chậm chân giặc nhưng phải bảo toàn lực lượng, chờ đại quân ra. Tôi thấy đó là ý chính mà chúa công muốn chúng ta thực hiện. Hai tướng quân và tôi cứ bình tĩnh cùng bàn. Cả phương án bỏ Đông Kinh.

    Ngô Văn Sở bảo:

    – Chúa công dặn dò thế ta phải nghĩ cách làm cho được. Nhưng bỏ Đông Kinh thì hai chúng tôi phải đem đầu ra chịu.

    – Vậy hai tướng quân có cao kiến gì ?

    Phan Văn Lân nói ngay:

    – Trong tay ta lúc này đang cầm vài vạn quân. Dựa vào sông Nhị Hà làm chiến lũy. Đánh vỗ mặt Tôn Sĩ Nghị một trận làm cho hắn tổn thất nặng nề, rồi có bỏ Đông Kinh hãy bỏ.

    Ngô Văn Sở ủng hộ ý kiến Phan Văn Lân:

    – Tôi cùng với ý kiến của Đại tư mã. Đánh một trận thật mạnh. Khiến chúng tử thương. Đó là cách kìm chân giặc tốt nhất. Một mặt ta cho quân vào củng cố phòng tuyến Trạm Giang. Như thế lực lượng vẫn giữ được, ta lại nắm thế chủ động chờ địch.

    Ngô Thì Nhậm xoay tấm bản đồ về phía mình:

    – Hai ngài là những hổ tướng, có thể vung tay giết ngàn quân giặc. Một trận thư hùng, khiến người làm tướng hả dạ. Nhưng Nhậm này nghĩ, kết quả cuối cùng mới là quan trọng. Đọc thư tôi nhận ra điều lo nghĩ nhất của chúa công là thế giặc quá lớn. Âm mưu và tham vọng của Càn Long quá lớn. Khát khao chiến thắng của Tôn Sĩ Nghị quá lớn. Chúng huy động tới ba chục vạn quân. Cho dù hai tướng có giết của chúng vài vạn, liệu có xoay chuyển được kết cục không. Lực lượng ta lúc này chỉ bằng một phần mười chúng. Mỗi người lính đều rất quý. Trận này phải đánh bằng mẹo chứ dùng sức thì cầm chắc cái chết.

    Phan Văn Lân nghe thế giễu Nhậm:

    – Quan Thị lang là bậc cao siêu trong văn học. Ngài nói rất hay. Bọn võ biền chúng tôi trộm nghĩ hay lúc giặc đến, cậy ngài dùng mẹo ra ngâm mấy bài thơ lui giặc.

    Ngô Thì Nhậm nóng mắt. Nhưng ông không chấp họ. Điều này Ngô Thì Nhậm học được ở Bắc Bình vương khi Nguyễn Huệ bất ngờ tới viếng mộ Nguyễn Hữu Chỉnh. Nhậm bảo:

    – Văn võ đâu chia hai. Các ông chớ vội khinh Nhậm này. Chúng ta đều chịu sự ký thác của chúa công. Việc nặng như núi. Khinh giặc là nuôi cái mầm thất bại. Tôi sợ lúc ấy cả ba chúng ta mới không dám nhìn vào mắt chúa công.

    Lời của Ngô Thì Nhậm như luồng điện chạy nhằng trong người Phan Văn Lân và Ngô Văn Sở. Họ biết uy dũng và cả sự nghiêm khắc của Bắc Bình vương khủng khiếp đến mức nào. Ngô Thì Nhậm nói thêm:

    – Manh động lúc này là chết. Thế giặc như đàn hổ đói nhảy vào chuồng dê. Quan quân nhà Lê đi tiên phong dẫn đường cho chúng. Sơ đồ phòng thủ và binh lực của quân Tây Sơn từ biên giới về Đông Kinh chúng đã nắm rõ. Tôi chưa nghĩ được chu toàn kế hoạch của ta nên thế nào. Theo tôi cả ba chúng ta tạm dừng ở đây. Đêm nay hãy suy tính thật kỹ. Sáng mai cùng nhau quyết định. Cùng nhau đem đầu ra chịu trách nhiệm trước chúa công.

    Ngô Thì Nhậm về làng Tó. Không biết từ khi nào, mỗi lần đứng trước thử thách lớn trong đời, ông lại về quê, thức trắng đêm trong ngôi từ đường dòng họ Ngô Thì. Bao biến cố trong mấy năm qua khiến ông ngỡ ngàng như trải qua một cơn ác mộng. Lần này lòng không xáo trộn, băn khoăn như khi ra hiệp tác với Nguyễn Huệ năm trước. Lần này cũng không còn là chuyện lựa chọn đúng hay sai liên quan đến cá nhân ông. Sau lưng là vận mệnh của trăm họ. Là sự còn mất của đất nước, giống nòi.

    Kính cẩn thắp hương trên ban thờ tổ tiên, Ngô Thì Nhậm cầu xin anh linh cha mách bảo phải làm thế nào để ngăn giặc dữ. Nhậm muốn đêm nay ở lại trong ngôi nhà mà ông đã chào đời và lớn lên. Có thể đây là đêm cuối cùng trước ngày giặc tràn tới vùng quê thương yêu này. Bóng đêm nhờ nhợ. Ánh sáng mặt nước Nhuệ Giang hắt lên. Ngô Thì Nhậm buồn ghê gớm. Trong con mắt kẻ sĩ Bắc hà ông là người khó hiểu. Dự vào hàng đầu đại khoa, trải mấy triều vua, chúa rồi gắn bó với nhà Tây Sơn. Cả vua Lê, chúa Trịnh đến Nguyễn Huệ đều nể trọng muốn thu phục ông. Nhưng Nhậm cũng là một khối cô đơn chứa đầy uẩn khúc thời thế. Sự biến vương triều mấy năm qua như một cuộc vật vã sinh nở của lịch sử. Ông cũng là một vật thể lăn lóc trong cuộc sàng lọc đó. Đầu óc Nhậm u u mơ mơ. Việc quân cứ bám riết lấy ông. Từ chiều ông đã nhắc người lão bộc và vợ con chuẩn bị những gì cần đem theo. Gia phả, di bút của cha. Sắc phong của vua Lê, chúa Trịnh… Nhậm đã gói ghém và chôn cất kỹ. Vừa lúc ấy, tiếng bước chân người lão bộc lôi ông ra khỏi mớ suy tư chìm đắm:

    – Bẩm, mọi việc ông sai đã chu đáo. Cả nhà sẵn sàng lui binh theo quân doanh.

    Ngô Thì Nhậm giật mình. Rất nhẹ. Ông quay người nhìn lão bộc, miệng lẩm bẩm như vô thức:

    – Lui binh. Lui binh. Lão vừa nói gì? Lui bình? Lui binh?

    Ý nghĩ bỏ kinh đô sáng nay lại nhằng trong đầu ông. Hai tướng Lân, Sở phản ứng quyết liệt. Nhậm đã không nghĩ đến nữa. Lời lão bộc như vô tình, ý nghĩ đó lại trỗi dậy. Hẳn lời cầu xin tiên tổ của Nhậm đã linh ứng. Tiền nhân mách bảo ông qua miệng người lão bộc trung thành, tận tụy gắn bó mấy chục năm với gia đình ông chăng. Bỏ thành lui binh. Đúng rồi! Bỏ Đông Kinh cho giặc. Hãy bỏ chạy như một lũ thỏ nhát. Giặc Thanh chiếm được kinh đô Đại Việt mà không tốn một mũi tên, khiến chúng kiêu mạn. Đúng rồi! Đã bao năm Nhậm đọc sách thánh hiền. Càng khiến cho địch quân khinh ta, coi thường ta thì dẫu chúng có trăm vạn cũng chỉ như một lũ hình nhân mà thôi. Đúng rồi! Bỏ thành lui binh. Ý nghĩ đó bùng cháy trong đầu Nhậm. Ông quay người ôm lấy vai lão bộc reo lên như con trẻ: “Hãy cho Tôn Sĩ Nghị vào Đông Kinh ngủ nhờ”. Kích cho thói kiêu mạn, tự đắc của chúng thêm tối mắt. Ha …Ha… Đúng rồi!. Ngô Thì Nhậm lập cập chạy sấp chạy ngửa lên thư phòng. Lão bộc ngơ ngác nhìn rồi chạy theo. Không hiểu lão vừa nói gì mà khiến ông chủ vui mừng đến vậy. Nhậm lệnh tất cả mọi người trong nhà trở ra Thăng Long ngay trong đêm.

    Trời còn sớm lắm, Ngô Thì Nhậm đã tới quân doanh thúc hai tướng Lân, Sở dậy. Trong đầu Ngô Thì Nhậm lúc này chỉ loanh quanh tự hỏi: “Bỏ thành như thế nào? Lúc nào bỏ? Giữ nguyên hay phá đi để cho giặc chỉ chiếm được cái thành trống không?” Đại tư mã Ngô Văn Sở và Nội hầu Phan Văn Lân tưởng quân Tôn Sĩ Nghị sắp vào tới Đông Kinh. Ba người lại ôm quanh tấm địa đồ. Bàn tay trắng xanh, ngón nhỏ, dài tựa búp đa của Ngô Thì Nhậm chụp xuống khoảng giữa lãnh thổ Đại Việt. Một luồng sét chém ngang vùng núi non trùng điệp. Giọng Nhậm hào hển:

    – Phen này chúng ta lặp lại con đường của hoàng đế Trần Nhân Tông năm trăm năm trước, nhưng chủ động hơn. Mở sẵn cửa kinh đô cho Tôn Sĩ Nghị ngủ trọ vài bữa.

    Hai chiến tướng lão luyện của Tây Sơn tỏ ra bối rối.

    – Vậy quân ta rút về đâu?

    – Hãy ra lệnh các đạo quân chuyển hậu thành tiền rút hết vào ải Tam Điệp. Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết đem kế hoạch này của chúng ta vào trình chúa công.

    Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở nhìn nhau. Lân vẫn nhắc lại ý hôm trước:

    – Giặc đến, tướng không đánh trận nào chỉ bàn lui binh. Đó là cái nhục lớn nhất của kẻ cầm quân.

    – Xin hai tướng hãy nghe tôi. Đánh giặc cũng như chơi cờ vậy. Thế giặc đang cường. Đông Kinh bốn bề trống trải. Lòng dân li tán chưa hướng hẳn về với Tây Sơn. Giặc Thanh mượn tiếng phò Lê, núp dưới cờ nghĩa để cướp nước ta. Đem quân đối đầu với giặc trong lúc này là tự sát. Nó phạm vào cả ba điều thiên thời, địa lợi, nhân hòa đều không thuận.

    – Nhưng rút sớm thế liệu có làm nhụt lòng quân?

    – Các ngài hẳn đã đọc binh thư. Nhậm muốn tâm sự với hai tướng điều này nữa. Ngoài việc phải biết tiến thoái. Người cầm quân như chúng ta lúc này còn phải tập làm quen với nỗi nhục nhất thời. Hãy làm cho địch nghĩ rằng ta hèn, ta yếu. Lúc này giặc Mãn Thanh đang kiêu căng, hãy khiến chúng kiêu căng hơn nữa. Gươm không rút khỏi vỏ đã chiếm được kinh thành, khiến kỷ luật xộc xệch, mất cảnh giác, lơi lỏng đề phòng… Nhường chúng một bước, bảo toàn sức ta. Chúa công ra chỉ một trận là quét sạch chúng.

    Ngô Văn Sở hỏi:

    – Vậy cách nào để làm chậm chân giặc?

    – Tôi đã tính đến điều đó. Lựa vài ngàn quân khỏe mạnh, nhanh nhẹn, khéo luồn lách. Cử các thủ lệnh giỏi biến báo linh hoạt chỉ huy. Chia ra mười đội, chiếm giữ những nơi hiểm yếu trên đường chúng hành binh. Lính triều đình nhà Lê cứ mặc cho chúng qua. Chỉ đánh vào đạo quân do Tôn Sĩ Nghị cầm đầu. Quấy phá chúng mất ăn mất ngủ. Không biết ta ít hay nhiều. Chúng đóng trại ở đâu ta quấy đó. Táo bạo. Bất ngờ. Đánh vào tinh thần làm giặc hoang mang, rối trí. Các hướng khác cũng thế. Kêu gọi thổ hào, nghĩa binh chặn chúng. Tôn Sĩ Nghị sẽ không dám tiến nhanh. Chúng ta đủ thời gian đem hết lực lượng vào Tam Điệp. Thủy quân lập trại ở Biện Sơn.

    Phan Văn Lân dùng cán bút chỉ vào mấy địa danh:

    – Từ Nhị Hà trở ngược mấy nơi có thể chặn địch rất đắc địa: Núi Tam Tầng. Nham Biền. Ải chi Lăng. Đồng Bành…

    Một bộ tướng dưới quyền Phan Văn Lân xin vào bẩm báo:

    – Trình bẩm chủ tướng, do thám từ tây bắc báo về. Quân của Ô Đại Kinh bị nghĩa binh địa phương đánh chặn ngay lúc mới bước chân qua biên giới. Hiện chúng vẫn luẩn quẩn chống đỡ chưa vào được thành Tuyên. Cánh của Sầm Nghi Đống cũng gặp chống trả trên đường xuống Đông Kinh. Chỉ có đạo quân do Tôn Sĩ Nghị cầm đầu qua biên ải chưa gặp sức kháng cự do quân đội nhà Lê đi trước dẹp đường.

    Không khí quân doanh như có làn gió thoáng đãng, mát rượi. Ngô Thì Nhậm lòng phơi phới. Ông nói với các tướng:

    – Hai ngàn năm nay, dẫu trong nước yên hay loạn nhưng nếu bọn giặc phương bắc phạm vào nước ta thì mỗi bước chân của chúng đều có hầm chông, cạm bẫy đón đợi. Các ngài đừng vội lo giặc đi như vào chỗ không người. Tôi tin bước chân của quân Mãn Thanh sẽ bị chậm lại ở tất cả các hướng. Đại quân ta dựa vào phòng tuyến Tam Điệp. Đào hào, xây lũy. Nơi đó núi dựng như thành. Ra vào chỉ có một tuyến Lai kinh. Các lối mòn bố trí quân sơn cước dã chiến, cung dài nỏ cứng mai phục nhiều tầng. Một người có thế cầm chân cả trăm tên giặc. Thủy quân dàn trận giữ mặt bể ở thủy cứ Biện Sơn làm thế ỉ dốc. Giả quân Mãn Thanh có tới được đó thì ta cũng đủ sức chặn chúng.

    Nội hầu Phan Văn Lân và Đại tư mã Ngô Văn Sở đã xuôi lòng. Song họ như vẫn có chút bần thần. Ngô Thì Nhậm nhỏ nhẹ mà cương quyết:

    – Tôi rất hiểu nỗi lòng của hai đại tướng quân. Nhưng xin các ngài hãy lấy đại cục làm mục đích, bỏ qua tiểu tiết. Nhận lời ký thác của chúa công, tôi cũng không nhẹ lòng hơn các ngài. Nhưng lúc này tất cả phải gói cái tự thị bản năng. Hãy giấu niềm kiêu hãnh vào trong nhịn nhục. Hãy cắn răng trước ánh mắt khinh thị của dân chúng… Tôn Sĩ Nghị sẽ cười vào mặt chúng ta. Tôi còn mong nó cười thật lớn. Càng cười to thì cái chết của chúng càng nhanh đến. Nước cờ Biện Sơn – Tam Điệp này, Nhậm xin đem tính mạng cả ba họ ra bảo lãnh trước chúa công. Mong các ông quyết theo cho.

    Nghe Nhậm nói, hai tướng Lân, Sở dường như trút được nỗi lo. Lệnh mật truyền tỏa đi trong đêm. Quân Tây Sơn từ khắp nơi lặng lẽ rút về Tam Điệp. Đạo quân quấy nhiều cản chân Tôn Sĩ Nghị cũng lặng lẽ nhanh chóng ngược hướng bắc đón lõng mũi tiến quân lớn nhất của giặc Thanh.

    Ngô Thì Nhậm trao thư gửi Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cho đô đốc Nguyễn Văn Tuyết, Nhậm bảo:

    – Đô đốc hãy thay ngựa trên đường, đi không nghỉ. Phương lược chặn giặc có trong thư này cả. Nhờ đô đốc bẩm xin chúa công yên lòng. Nhậm tôi tin chắc trận này Tôn Sĩ Nghị sẽ phải ôm đầu máu tháo chạy khi chúa công ra.

    Vó ngựa trạm dồn dập ngày đêm sải bước vào Phú Xuân.
     

  • CHƯƠNG 35: ĐẠI VIỆT, MIẾNG “GÂN GÀ” TRONG MIỆNG CÀN LONG

    Tôn sĩ Nghị về gấp Yên Kinh theo lệnh của hoàng đế Càn Long. Sau một đêm ở trong vương phủ của Hòa Thân, Nghị vào Tử Cấm Thành dâng lên Càn Long bản tấu của Lê Chiêu Thống. Bẩm báo rõ tình hình An Nam:

    – Hạ thần ngày đêm tức tốc về kinh xin chịu tội dưới bệ rồng. Chúc thánh thượng vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế.

    Càn Long sai người đỡ Nghị dậy. Vỗ về:

    – Tướng quân đi đường xa chắc mỏi mệt lắm.

    – Đội ơn thánh thượng quan tâm. Thần ngày đêm về kinh chỉ mong được nhìn thấy mặt rồng. Bao nhiêu mệt mỏi đều tan biến.

    Càn Long bảo:

    – So về tuổi tác, khanh cũng già gần bằng ta rồi. Để một lão thần trấn giữ ở nơi quá xa xôi như Lưỡng Quảng ta cũng có phần áy náy.

    – Đội ơn bệ hạ yêu thương. Hạ thần có gan óc lầy đất cũng không báo đáp được ơn này.

    – Lần này ta gọi khanh về cũng chưa cho được nghỉ ngơi đâu. Tính ra ta ngồi trên cái ngai vàng này cũng đã hơn năm mươi năm. Bờ cõi trải dài từ đông sang tây từ nam đến bắc. Thiên hạ đều đã là phiên dậu, thần phục làm phận chư hầu. Duy chỉ có triều đình Đại Việt ngoài mặt xưng bề tôi nhưng trong ruột vẫn không thực bụng trung thành. Mấy năm nay ở Đại Việt nổi lên một lũ giặc cỏ Tây Sơn. Chúng truất ngôi chúa Trịnh ở đàng Ngoài, đánh tan nhà Nguyễn ở đàng Trong nay lại âm mưu cướp ngôi nhà Lê. Tự tôn nhà Lê là Lê Chiêu Thống cầu xin ta gấp đem quân sang giúp nó diệt Tây Sơn. Ta nghĩ không ai hiểu Đại Việt bằng khanh. Vì thế hãy vì ta mà gắng sức chuyến nữa.

    – Hạ thần vô cùng vui sướng được bệ hạ tin cẩn giao cho trọng trách chinh phạt bọn giặc cỏ Tây Sơn. Chỉ trong thời gian ngắn sẽ xin hai tay dâng Đại Việt lên bệ hạ.

    – Trẫm tin với lực lượng và khí thế của Đại Thanh, nhà Tây Sơn sẽ bị tiêu diệt chóng vánh. Tuy nhiên từ hàng ngàn năm nay, với Bắc quốc ta, nước Đại Việt chẳng khác gì miếng gân gà (10). Lần này trẫm muốn nghiền nát miếng gân gà đó.

    – Bẩm hoàng thượng, hạ thần xin tuân chỉ.

    Càn Long rời ngai vàng, tấm thân to lớn, điệu bộ khoan thai. Ông ta bước chậm rãi giữa hai hàng văn võ. Đầu cúi suy ngẫm. Chiếc quạt lụa vàng trên tay như giữ nhịp cho ý nghĩ. Đến cuối hàng, Càn Long quay ngoắt lại, bước tới trước mặt Tôn Sĩ Nghị. Cái lưng Nghị càng khòng xuống. Càn Long nghiêm giọng:

    – Trẫm không nghi ngờ gì về chiến thắng lần xuất quân này. Nhưng ta muốn lưu ý khanh rằng đây là cuộc động binh rất quan trọng và đặc biệt ý nghĩa đối với ta. Lần động binh lớn thứ mười trong triều đại Càn Long. Ta gọi đó là “Thập toàn võ công”. Vì thế nó phải thể hiện được hùng khí của quân đội thiên triều. Ta linh cảm sau trận này sẽ không có cuộc chinh phạt nào lớn nữa.

    – Bẩm hoàng thượng, ân sủng này quá lớn với chúng thần. Chúng thần nhất định sẽ làm rạng danh tên tuổi bệ hạ và uy thế của Đại Thanh. Kính xin bệ hạ an lòng, tin vào chúng thần.

    – Ha… ha

    Càn Long bước đến ngai vàng quay lưng lại phía quần thần tay giơ cao chiếc quạt lụa vàng. Giọng sang sảng:

    – Vậy là ý nguyện của ta đã thành. Lịch sử sẽ mãi nhớ đến “Thập toàn võ công” của triều đại ta. Và ta sẽ gọi mình là “Thập toàn lão nhân”. Ha…ha…

    Hai hàng văn võ sụp xuống tung hô:

    – Thập toàn lão nhân vạn tuế, vạn tuế, vạn… vạn… tuế.

    Bãi triều. Càn Long vẫy đại tổng quản Hòa Thân và Tôn sĩ Nghị ở lại. Không ngờ việc ra quân tiễu phạt Đại Việt khiến Càn Long trăn trở thế. Vua Đại Thanh dường như vẫn chưa thực sự yên tâm. Càn Long nói với hai viên đại thần tâm phúc:

    – Lúc nãy ta không muốn làm nản lòng các đại thần, nhưng ta nghe nói Nguyễn Huệ là một dũng tướng trẻ tuổi rất tài năng. Từ khi theo hai người anh nổi lên hắn chưa để thua một trận nào. Nên nhớ từ thời Hán, Đường, Tống Nguyên, Minh đến nay, triều đại nào cũng cất đại binh chinh phục mảnh đất nhỏ bé ấy, nhưng rồi cuối cùng đều ôm nhục về nước. Vì thế ta lưu hai ái khanh lại. Phải chuẩn bị thật kỹ và không nên khinh xuất, coi thường địch.

    Hòa Thân cúi gập:

    – Muôn tâu bệ hạ, hôm qua thần cùng lưỡng tổng đốc đã có bàn về cuộc xuất binh này. Theo lệnh của thánh thượng, đại quân thiên triều lần này nam tiến với ba mươi vạn binh mã. Hai mươi vạn hùng binh sẽ vào Đại Việt. Mười vạn phục vụ lương thảo, quân bị. Sức như sóng thần. Quân Tây Sơn chỉ như rều rác chẳng mấy mà bị cuốn phăng thôi ạ. Kính xin bệ hạ tin vào chúng thần.

    Càn Long trầm ngâm, khác hẳn với vẻ uy dũng khi triều kiến. Hòa Thân và Tôn Sĩ Nghị quỳ mọp vừa phỏng đoán vừa lo sợ. Hòa Thân là kẻ thân cận bên Càn Long hàng ngày mà cũng thấy lạ. Hoàng đế Đại Thanh tay vin ngai vàng, đầu cúi chìm trong suy tư. Mãi lâu sau ông ta mới thong thả quay lại nhìn hai kẻ dưới:

    – Ta đã suy nghĩ nhiều đến việc đem binh vào Đại Việt lần này. Tự nhiên ta thấy nó có vẻ giống với câu chuyện cách đây năm trăm năm trước. Ngày ấy vua nước Nam là Trần Ích Tắc cũng cho người sang cầu xin vua Hốt Tất Liệt nhà Nguyên Mông sang dẹp loạn, cứu giá. Nhưng ba lần đem binh sang Đại Việt mà cả ba lần đại quân Nguyên Mông đều phải ôm đầu máu về nước. Lần bị đốt sạch lương thảo ở Quan Lạn, Vân Đồn mà đại bại. Lần thế tử Thoát Hoan chỉ vì đắm đuối một nhi nữ trong cung nhà Trần mà mất cả quân đội. Thân phải chui vào ống đồng mới thoát chết. Triều đại trước ta, nhà Minh cử đại binh sang giúp vua Lê cũng bị bọn giặc cỏ nổi dậy ở Lam Sơn đánh cho tơi tả. Vương Thông bị vây khốn tại Đông Kinh, đại tướng Liễu Thăng sang giải nguy bị chém bay đầu ở ải Chi Lăng… Ta không muốn khanh lại trở thành bại tướng dưới tay Đại Việt. Các ngươi hãy nhớ lấy lời ta. Lần này xuất ba chục vạn quân, cung ứng lương thực, vật dụng là chuyện rất lớn. Các khanh tính toán sao cho thật ăn khớp, nhịp nhàng.

    – Tâu bệ hạ, Phúc Khang An tổng đốc mới của Lưỡng Quảng cầm mười vạn quân sẽ lo việc hậu cần.

    – Phúc Khang An vừa thay Tôn ái khanh đây coi sóc Lưỡng Quảng mà.

    Hòa Thân thưa:

    – Tâu bệ hạ, Lưỡng Quảng là cửa ngõ thuận nhất để vào Đại Việt. Tôn tiến sĩ sẽ đem theo các đại tướng dạn dày trận mạc và thuộc thông thổ phương nam. Tổng đốc Lưỡng Quảng lo binh lương là thuận lợi nhất ạ. Thần vùa nhận được tin báo Phúc Khang An đang tập kết lương thực, sẵn sàng đón đại quân.

    Càn Long chỉ tay vào Hòa Thân:

    – Trận này ta đặc biệt giao cho hai ái khanh. Ngoài quân Lục doanh (11) là lực lượng chính, ta cho Tôn ái khanh hai đội Bát kỳ chiến tướng (12) làm tiên phong. Hai khanh tính toán lấy số quân này ở đâu, đưa về luyện tập phối hợp cho nhuần nhuyễn.

    Hòa Thân và Tôn Sĩ Nghị sụp lạy:

    – Chúng thần tuân chỉ. Bệ hạ vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế.

    Ra khỏi cung, Hòa Thân bảo Tôn Sĩ Nghị:

    – Sao hoàng thượng tỏ ra lo lắng quá trước bọn giặc cỏ Tây Sơn vậy nhỉ. Hay ngài cao tuổi, mệt mỏi rồi.

    – Tôi cũng bất ngờ trước lo lắng quá đỗi của thánh thượng. Tôi sẽ quyết bắt Nguyễn Huệ làm món quà dâng lên chúc mừng bát tuần đại khánh hoàng đế.

    – Ồ, ông không nhắc ta cũng quên. Thánh thượng sắp tám mươi rồi thật. Hồng phúc lớn cho Đại Thanh ta. Mong ông mau chóng lập công. Dịp bát tuần đại khánh của thánh thượng không có món quà nào ý nghĩa hơn thế đâu.

    Tôn Sĩ Nghị vái Hòa Thân:

    – Ở trong cung, mong đại tổng quản hết sức giúp cho khi chúng tôi có yêu cầu.

    – Việc của ta. Việc của ta. Ông cứ lo lựa chọn tướng soái, đào luyện quân sĩ đi.

    Tay chân thân tín của Tôn Vĩnh Thanh quay về Quảng Tây bẩm báo vua Càn Long chuẩn theo tấu trình của Tôn Sĩ Nghị. Hoàng đế đã ra lệnh điều quân của bốn lộ Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu và Vân Nam. Cử Tôn Sĩ Nghị thống lĩnh đại quân thiên triều sang đánh Tây Sơn.

    Tôn Vĩnh Thanh biết mình đã thất sủng liền dâng biểu về kinh, cáo bệnh xin nghỉ dưỡng già.

    Càn Long, hoàng đế triều đại Mãn Thanh sinh tại Yên Kinh vào năm 1711. Tên Hán tự là Hoằng Lịch, tên theo tiếng Mãn Châu là Đăng Cách Lý Đặc Cổ Cách Kỳ hãn. Mãn Châu một bộ tộc thiểu số du mục vùng Đông Bắc Trung Quốc. Người Mãn giỏi cưỡi ngựa, bắn cung. Họ sống trên vùng thảo nguyên mênh mông. Giữa thế kỷ XV, bộ tộc Mãn Châu lớn mạnh. Họ tràn xuống Trung Nguyên. Những cuộc chinh phạt liên miên đã giúp họ trở thành đội quân rất thiện chiến. Năm 1661, Mãn Châu đánh bại nhà Minh, thâu tóm toàn bộ đất đai Trung Quốc, lập nên triều đại Mãn Thanh. Nhà Thanh tồn tại 267 năm. Đây là triều đại cuối cùng của chế độ phong kiến Trung Hoa. Càn Long là vị vua thứ sáu nhà Đại Thanh. Sau khi vua cha Ung Chính qua đời, Hoằng Lịch lên nối ngôi đặt hiệu triều đại của mình là Càn Long. Tên tuổi Càn Long gắn liền một trong hai giai đoạn rực rỡ nhất nhà Mãn Thanh. Càn Long cũng là vị hoàng đế có tuổi đời thọ nhất trong lịch sử các hoàng đế Trung Hoa. Vua Càn Long rất khâm phục ông nội mình là Khang Hy. Coi như đấy là hình mẫu cai trị để theo. Càn Long bắt dân chúng học thuộc lòng câu ca ngợi triều đại của hai ông cháu là: “Khang – Càn thịnh thế”. Ở các công trình lớn, câu này được tạc, khắc để nhắc nhở mọi người về công ơn của hai đời vua Khang Hy và Càn Long.

    Gần sáu mươi năm tại vị, Càn Long tiến hành hàng chục cuộc chinh phạt lớn nhỏ. Trong đó chín cuộc xuất quân lớn mở rộng lãnh thổ Đại Thanh. Trung Quốc đến thời Càn long rộng tới mười bốn triệu cây số vuông. Phía nam giáp biển, điểm cuối cùng là đảo Hải Nam. Phía bắc và tây bắc ôm cả vùng đất Ngoại Mông, Nê Pan, Pakistan, Tây Tạng, Tân Cương và một phần Xibêri thuộc Đại Nga. Bờ cõi Đại Thanh thời Càn Long lớn vào hàng thứ hai trên thế giới. Càn Long trấn trị các chư hầu, luôn tự hào về chín cuộc động binh lớn toàn thắng. Do đạt được thành tựu về kinh tế, quân sự, đất đai rộng lớn, Càn Long coi mình là vô địch. Là thiên tử thay trời chăn dắt chư hầu. Các quốc gia khác ngoài Trung Quốc chỉ là phên giậu. Hàng năm các nước này phải triều cống cho Đại Thanh. Càn Long cũng là vị vua văn, võ song toàn. Ông ta làm rất nhiều thơ, phú. Càn Long có sức khỏe hơn người. Khả năng tình dục thuộc loại tuyệt luân. Hàng ngàn cung tần, mỹ nữ qua tay mà vào tuổi gần tám mươi ông ta vẫn rất khang kiện.

    Dẫu đất đai nhà Mãn Thanh đã rộng lớn đến thế, nhưng Càn Long vẫn như kẻ đói khát lãnh thổ. Ông ta nhòm ngó mảnh đất Đại Việt nhỏ bé từ lâu. Cho dù biết các triều đại trước đó như Hán, Đường, Tống, Nguyên, Minh đã dùng sức mạnh chiếm cả vùng đất Bách Việt phía Nam sông Dương Tử, vốn là lãnh thổ của Đại Việt từ thời Trưng Nữ Vương khởi nghĩa thu phục được. Là kẻ thông minh, Càn Long biết lòng yêu nước, sức kháng cự mãnh liệt của người dân Đại Việt lớn thế nào. Năm 1789, quyết định cử Tôn Sĩ Nghị thống lĩnh ba mươi vạn quân sang xâm lược Đại Việt, Càn Long đã bảy mươi chín tuổi trăng. Ông ta muốn hoàn thành ước mơ mười lần xuất đại binh toàn thắng trong triều đại mình để lưu danh sử sách. Cũng muốn đó là võ công rực rỡ mừng tuổi tám mươi của mình. Khả năng kinh tế, quân sự của nhà Thanh lớn hơn một trăm lần Đại Việt. Ra quân lần này chiến thắng gần như không phải bàn, nhưng không hiểu sao Càn Long vẫn mơ hồ cảm thấy lo lắng. Và hình như chỉ mình Càn Long bị nhiễm điều lo lắng đó.

     Nửa năm ở lại Yên Kinh, Tôn Sĩ Nghị dồn hết tâm trí vào việc chuẩn bị chinh phạt Đại Việt. Càn Long cho Tôn Sĩ Nghị toàn quyền lựa chọn các tướng tài giỏi nhất trong quân đội Mãn Thanh làm phó tướng: Đề đốc Quảng Tây Hứa Thế Hanh, Đề đốc Vân Nam Ô Đại Kinh, Tri châu Điền Châu Sầm Nghi Đống, cùng hàng trăm viên tướng giỏi trận mạc chỉ huy các cánh quân chia làm bốn đường thủy bộ. Thượng Duy Thăng và Lý Hóa Long cầm hai đạo binh thiện chiến nhất trong Bát kỳ chiến tướng là “Tương Hoàng kỳ” và “Chính Hồng kỳ”. Mỗi đạo một vạn tinh binh đi tiên phong. Huy động lực lượng hùng hậu đến vậy mà hình như Càn Long vẫn chưa yên lòng. Nhiều lần Càn Long cho gọi Tôn Sĩ Nghị bắt trình báo sự chuẩn bị đến đâu. Càn Long bảo:

    – Ta cho khanh đem theo nhị đạo Bát Kỳ làm tiên phong. Không phải không tin vào sức mạnh và mức độ thiện chiến của đội quân Lục doanh. Nhưng đây là trận “Thập toàn võ công” của ta. Ngươi phải hiểu ý nghĩa đặc biệt của lần ra quân này.

    Tôn Sĩ Nghị tâu:

    – Bẩm hoàng thượng. Hạ thần nghĩ vào Đại Việt kỳ này chỉ như một cuộc đi săn nhỏ. Bắt lũ thỏ, cáo không cần đến hạng sư tử. Hạ thần và các bộ tướng đã quyết tâm. Món quà ý nghĩa nhất dâng lên hoàng thượng vào tết Nguyên Đán Kỷ Dậu là chiến công khuất phục Đại Việt. Chúng hạ thần xin đem đầu mình ra đảm bảo.

    – Hảo, hảo… Ta tin chứ. Ta không nghi ngờ về quyết tâm của các khanh. Cũng không nghi ngờ về chiến thắng. Nhưng ta suy nghĩ nhiều về cách thắng. Lần xuất quân lớn thứ mười trong triều đại Càn Long, cũng có thể nói lần xuất quân lớn cuối cùng trong triều đại của ta phải để lại dấu ấn thật oanh liệt. Dù bắt thỏ, cáo thì tư thế vồ mồi vẫn phải mang dáng dấp, đòn miếng của sư tử.

    – Tuân chỉ thánh thượng. Chúng thần sẽ khiến Đại Việt biết thế nào là sức mạnh và uy dũng của thiên triều ta ạ.

    Bát kỳ quân là lực lượng thiện chiến, uy dũng nhất trong quân đội Mãn Thanh. Nó được thủ lĩnh bộ tộc Nữ Chân, Nộ Nhĩ Cáp Xích lập ra vào cuối triều đại nhà Minh. Bát kỳ quân đã giúp bộ tộc Mãn Châu dựng nên triều đại nhà Thanh. Nó có hai tên gọi là Bát kỳ chiến tướng hay Bát kỳ Mãn Châu để phân biệt đạo quân này với binh lính thông thường gọi là quân Lục doanh gồm đa phần người Hán. Lính Bát kỳ đều tuyển chọn từ bộ tộc Mãn Châu Lý, Mông Cổ và một số ít ưu tú nhất trong người Hán.

    Tôn Sĩ Nghị hiểu tâm trạng và sự khát khao của Càn Long. Đại Việt như cái ung nhọt làm tấy nhức lòng kiêu hãnh của ngàn đời vua chúa Trung Hoa. Càn Long không chỉ muốn đây là một trong mười lần xuất binh lớn nhất trong triều đại trị vì của mình mà còn muốn là vị hoàng đế Trung Hoa đầu tiên bắt Đại Việt phải khuất phục. Điều ấy kích thích Nghị càng khao khát lập đại công. Mười bốn vạn quân sẽ do Tôn Sĩ Nghị thống lĩnh theo đường bộ qua ải Lạng Sơn. Đi đầu là một vạn rưỡi tinh binh Bát kỳ chiến tướng. Ô Đại Kinh Đề đốc Vân Nam cầm ba vạn quân tiến theo ngả Tuyên Quang, Phú Thọ rồi chia hai mũi vượt Tam Giang, Hưng Hóa xuống chiếm giữ Sơn Tây. Năm ngàn lính bát kỳ làm tiên phong. Mũi thứ ba cũng khoảng ba vạn quân do tri châu Điền Châu Sầm Nghi Đống chỉ huy theo đường Long Châu vào Cao Bằng, xuống Thái Nguyên tạo thành thế bao vây thành Đông Kinh. Đạo thủy binh từ Quảng Châu, Phúc Kiến theo đường biển vào Đà Nẵng, Thuận Hóa bọc hậu Nguyễn Huệ. Lính Mãn Thanh huy động từ các tỉnh phía nam sát với Đại Việt. Chúng hợp thông thổ, thời tiết nóng ẩm và địa hình núi cao sông dốc. Càn Long đã chuẩn tấu mọi sự chuẩn bị của Tôn Sĩ Nghị. Nhưng trước ngày Nghị rời Yên Kinh, tin từ Đại Việt cấp báo về, quân của Nguyễn Phúc Ánh đang vây ép Tây Sơn ở đàng Trong. Sáu vạn quân của Lê Chiêu Thống cũng đã hướng vào Đông Kinh. Nguyễn Huệ đứng trước tình thế có thể phải bỏ Bắc hà để chống chọi Nguyễn Ánh. Cuộc chinh phạt Đại Việt lần này vậy là quá nhiều thuận lợi. Tôn Sĩ Nghị giấu biệt tin đó, không bẩm báo lên Càn Long. Cuộc dạo chơi vào Đại Việt quá dễ dàng sẽ làm giảm ý nghĩa của chiến thắng.

    Cuối tháng tám âm lịch, Tôn Sĩ Nghị rời Yên Kinh trở về bản doanh ở Lưỡng Quảng. Đại tổng quản Hòa Thân mở tiệc tiễn Tôn Sĩ Nghị. Hòa Thân nói vui:

    – Hôm nay tôi mừng chiến thắng của Tổng đốc đại nhân trước kẻo sang năm ông ca khúc khải hoàn, Hoàng thượng khao quân lớn, tôi không có cơ hội.

    Tôn Sĩ Nghị cảm động nói:

    – Tổng quản đại thần dành cho Nghị này niềm vinh dự quá.

    – Bao giờ ông lên đường.

    – Sáng mai vào cung bái lạy hoàng thượng rồi tôi đi ngay.

    – Hảo hảo. Chúc thượng lộ bình an. Mã đáo thành công.

    Hòa Thân và Tôn Sĩ Nghị chúc tụng cám ơn nhau đến tận khuya.

    Buổi triều kiến hôm sau, hóa ra Tôn Sĩ Nghị vẫn chưa đi được. Cả Hòa Thân và Tôn Sĩ Nghị lại một lần nữa bất ngờ trước sự cẩn trọng thái quá của vua Càn Long. Hoàng đế Đại Thanh bắt Tôn Sĩ Nghị bẩm báo lại một lượt nữa mọi sự chuẩn bị trước khi xuất binh. Nghe Tôn Sĩ Nghị nói xong, Càn Long ban lệnh:

    – Trong biểu dâng lên ta, cả Tôn ái khanh và Tôn Vĩnh Thanh đều có những kiến nghị xác đáng. Ta ngả theo lời tâu của Tôn ái khanh, nhưng cũng không thể bỏ qua ý kiến của Vĩnh Thanh. Ta biết các ngươi nóng lòng muốn xuất binh. Nhưng việc quân không nên vội vàng. Mục đích lần này sang Đại Việt là gì. Để cứu giúp nhà Lê, dành lại ngôi báu. Vì thế khanh hãy lệnh cho vua quan nhà Lê về nước nắm lấy quân đội của họ. Truyền hịch trong dân chúng mục đích quân thiên triều ta sang để diệt Tây Sơn phò Lê. Nếu lòng dân Đại Việt còn hướng về nhà Lê, quân triều đình đi đến đâu họ sẽ theo đến đó. Cứ để Lê Chiêu Thống đánh nhau với Nguyễn Huệ. Quân thiên triều ta theo sau, làm thanh thế cho nhà Lê. Như thế cái nghĩa phục hưng mới sáng ngời. Còn giả như lòng người Đại Việt không muốn nhà Lê nữa thì Tây Sơn sẽ lấn lướt. Chờ hai đạo thủy binh của ta từ Mân Việt và Quảng Châu vào Thuận Hóa, Quảng Nam bọc sau lưng Nguyễn Huệ. Lúc ấy khanh dùng đại binh giúp Lê Chiêu Thống lấy nước từ châu Hoan, châu Ái trở ra. Thuận Hóa trở vào cho Tây Sơn làm chủ. Ban phúc cho cả hai chư hầu chẳng hay hơn sao. Ta nghĩ nhiều, đắn đo không phải vì sự mạnh yếu của Nguyễn Huệ. Quân ta như cọp đói vào chuồng dê bàn gì đến chuyện thắng thua. Ta nghĩ đến mệnh trời, đến vận số nhà Lê. Nếu trời không dung nhà Lê nữa thì chia cái nước ấy ra làm hai. Còn một việc nữa khiến ta trăn trở. Tôn Vĩnh Thanh nói ta không nên để quân ở lại. Tôn ái khanh thì bảo nhân khi Đại Việt như kẻ giẫy chết hãy nhập nó vào đại quốc ta. Ta chuẩn tấu lời xin của Tôn ái khanh. Sau chiến thắng, quân ta sẽ ở lại đó, tùy tình hình ta sẽ định đoạt. Vừa tránh cái tiếng ăn hiếp, xâm lược nước nhỏ mà vẫn thu nó về trong tay.

    Tôn Sĩ Nghị nhìn Hòa Thân. Giờ cả Hòa Thân và Tôn Sĩ Nghị mới thấu rõ thiên ý của Càn Long. Mới hiểu nỗi băn khoăn, lo nghĩ của hoàng đế những ngày qua. Ngài không luẩn quẩn chuyện đánh chác, thua thắng như thế nào. Hoàng đế nghĩ nhiều đến việc nuốt gọn Đại Việt thế nào. Cái tầm nhìn cao vọi của đấng quân vương hùng lược là như thế. Cái sự thâm hiểm sâu sắc của thánh thượng là thế. Tôn Sĩ Nghị dập đầu lạy tạ cùng bộ tướng gấp rút về Quảng Tây.

    Tới Quảng Tây, Tôn Sĩ Nghị cho gọi ngay sứ giả nhà Lê đến bảo quay về nước. Nghị viết thư cho Lê Chiêu Thống nói đúng ý chỉ của vua Càn Long. Lúc ấy Lê Chiêu Thống đang ở Lạng Sơn. Vua Lê mừng lắm, liền ban ngay “chiếu cần vương” truyền tới các trấn, các lộ kêu gọi cùng đứng dậy đánh đuổi giặc Tây Sơn. Đặc biệt trên các hướng quân Mãn Thanh hành binh, đồn bốt Tây Sơn phải được dọn sạch. Lính nhà Lê tiến đến đâu, đại quân Mãn Thanh sẽ áp sát đến đó. Lê Chiêu Thống cử các tướng Trần Quan Châu trấn thủ Kinh Bắc đi trước dẹp đường cho hướng tiến của Tôn Sĩ Nghị. Nguyễn Đạo đem quân về Hải Dương phối hợp với Hoàng Tố Nghĩa trấn thủ Sơn Nam chặn quân Tây Sơn từ trong Nam ra. Phùng Tứ cầm một đạo binh lớn ở Sơn Tây đón đạo quân của Ô Đại Kinh từ Phú Thọ, Hưng Hóa xuống…

    Tôn Sĩ Nghị lệnh cho Ô Đại Kinh, Sầm Nghi Đống cùng lấy thời điểm ngày 20 tháng 10 Mậu Thân (1788) khởi binh. Chậm nhất một tháng phải áp sát kinh đô Đại Việt. Tôn Sĩ Nghị và Sầm Nghi Đống sẽ vào chiếm Đông Kinh theo hai phía bắc và đông bắc. Ba vạn quân do Ô Đại Kinh chỉ huy chiếm thành Sơn Tây, cùng với quân bản bộ của Phùng Tứ, chặn đường Nguyễn Huệ và bảo vệ sườn tây bắc Đông Kinh. Tổng đốc Lưỡng Quảng Phúc Khang An, lập một trăm kho lương thảo từ biên giới vào theo các ngả tiến quân.

    Lê Chiêu Thống đã định giờ khởi sự thì bỗng nhận tin khắp nơi báo về, quân Tây Sơn đã rút khỏi các tỉnh phía bắc. Vua quan nhà Lê không hiểu ra sao. Trần Quan Châu phỏng đoán:

    – Tâu hoàng thượng, thần đồ rằng nghe đại quân nhà Thanh sắp sang chúng rút về bên kia sông Nhị Hà lập phòng tuyến giữ thành Đông Kinh.

    Trần Danh Án lại bảo:

    – Có thể chúng sợ mà rút chăng. Mấy hôm trước thần có nghe Nguyễn Phúc Ánh đã chiếm lại thành Gia Định. Quân nhà Nguyễn đang vây Quy Nhơn. Nguyễn Huệ bận chống trả với Nguyễn Ánh. Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở phải rút quân về hỗ trợ. Không còn bụng dạ nào chống lại quân Mãn Thanh nữa.

    Lê Chiêu Thống vui ra mặt:

    – Nếu đúng thế thì trời giúp nhà Lê ta rồi.

    Vua Lê bẩm báo ngay tin đó cho Tôn Sĩ Nghị. Nghị ra lệnh vua Lê cho quân nhanh chóng truy đuổi Tây Sơn. Trần Quang Châu hộ giá vua Lê về Kinh Bắc. Vừa đến Yên Dũng lại có tin báo quân Tây Sơn rục rịch bỏ Đông Kinh. Tin vui nối tiếp tin vui. Lê Chiêu Thống cười nói bả lả suốt chuyến đi. Không còn mặt ủ mày chau như khi bỏ kinh thành tháo chạy. Tuy vậy, vua Lê cũng không thể một mạch về Kinh Bắc. Từ Lạng Giang xuống lính triều đình đã phát hiện nhiều đội quân Tây Sơn còn trấn giữ nơi hiểm yếu. Trần Quan Châu đưa vua Lê vào thành Quế Ổ ở tạm.

    Vua Lê cho sứ giả đem thư và sản vật sang Quảng Tây hối thúc Tôn Sĩ Nghị xuất binh. Lê Chiêu Thống nóng lòng muốn quân đội Đại Thanh vào Đại Việt. Sự xuất hiện của đại quân Thiên triều làm chỗ dựa rất lớn cho tinh thần quan quân nhà Lê

    Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 35. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
     

    10- “Gân gà” là thứ rất cứng và dai, nhai không vỡ nuốt không trôi, trong tích chuyện Tam Quốc chí. Ý nói Đại Việt như miếng gân gà mà Càn Long muốn cắn muốn nuốt cũng không được.

    11- Quân Lục doanh: Lính thường trong quân đội Mãn Thanh, phần lớn là người Hán.

    12- Bát kỳ chiến tướng hay Bát Kỳ Mãn Châu: “Đạo quân đặc biệt tinh nhuệ. Hành tung xuất quỷ nhập thần vô cùng điêu luyện. Bát kỳ là đội quân trung thành nhất. Mỗi đạo bát kỳ khoảng chín đến mười ngàn lính, chia ra ba binh chủng bộ binh, kỵ binh và thời Càn Long về sau thêm thê đội pháo binh. Lính Bát kỳ được hưởng đãi ngộ hạng nhất, trang bị hạng nhất. Chúng ngồi trên lưng ngựa phi qua mọi địa hình mà vững chãi như ngồi trên đất bằng. Bắn tên bách phát bách trúng. Uy dũng vô song”.
     

  • CHƯƠNG 34: ĐÁNH THỨC LÒNG THAM CỦA QUỶ

    Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị nhận được biểu của Lê Chiêu Thống gửi hoàng đế Càn Long. Bọn Trần Danh Án trình sơ đồ bố phòng của quân Tây Sơn. Tôn Sĩ Nghị lập tức làm tấu trình gửi về Yên Kinh. Nghị không giấu giếm tham vọng: “Hạ thần qua tin tức biết rằng triều đình nhà Lê ở An Nam nay bạc nhược lắm. Họ không còn giữ được nước nữa. Lòng trời đã bỏ nhà Lê. Bọn giặc cỏ Tây Sơn chỉ dấy quân có một trận mà không có tướng nào dám chống lại. Lê Chiêu Thống nay long đong ẩn náu khắp nơi, chả còn ra thể thống gì một vị vua đương triều. Tự tôn nhà Lê dâng biểu cầu xin hoàng thượng rủ lòng thương đem quân thiên triều sang gây lại rường mối. Liệu giúp xong hắn có tự giữ được cái ngai vàng đã mục ruỗng ấy không? Vì thế hạ thần cúi xin bệ hạ cho phép hạ thần dùng quân bản bộ hai tỉnh Lưỡng, Quảng sang An Nam hỏi tội Nguyễn Huệ. Nhưng hạ thần lại nghĩ An Nam vốn là đất cũ của bản triều ta. Nhân dịp này không gì bằng lấy lại. Chúng thần sẽ làm sáng thêm thánh đế uy dũng của bệ hạ. Hạ thần cúi đầu chờ lệnh”. 

    Phó tổng đốc Quảng Tây Tôn Vĩnh Thanh biết ý Tôn Sĩ Nghị muốn nhân dịp này cướp lấy An Nam. Vĩnh Thanh cho thế là không khôn ngoan. Thanh nói với Nghị lần nữa, nhưng Tôn Sĩ Nghị quyết giữ ý mình. Tôn Vĩnh Thanh liền làm một bản tấu khác dâng lên vua Càn Long. Tấu rằng:“Trong nước An Nam hiện nay đang loạn. Họ Nguyễn nổi lên cướp lấy nước của họ Lê. Xét về lý, nhà Lê từ khi Lê Hiển Tông mất, kẻ nối ngôi là Hoàng tự tôn Lê Duy Kỳ, tuy là dòng đích nhưng từ đó Kỳ vẫn chưa có bản tấu xin thiên triều phong vương. Lê Duy Kỳ cũng để lạc mất ấn quốc. Việc này theo lệ phải bẩm báo rõ, thánh thượng xuống chiếu cho đúc lại ấn mới đích danh. Nay Lê Chiêu Thống bỏ kinh thành sống chui nhủi khắp nơi, cầu viện Đại Thanh ta. Việc cứu giúp phiên thuộc hạ thần nghĩ nên làm. Tuy nhiên cần tính toán thật cẩn thận. Đại nhân Thượng Hiến muốn nhân dịp này cất quân sang hỏi tội chúa Tây Sơn Nguyễn Huệ, rồi chiếm luôn đất ấy, mở rộng bờ cõi Đại Thanh. Hạ thần là mệnh quan cả đời trấn giữ ở phía nam nên hiểu rõ. Nếu đánh nhanh giúp Lê Chiêu Thống dựng lại rường mối rồi rút quân về nước thì cuộc ra quân là đại thống. Còn đóng quân lại Đông Kinh, chiếm nước người ta thì hóa ra khởi đầu bằng nghĩa, kết thúc bằng lợi thật không chính đáng. Vả nữa tuy Tây Sơn ngược ngạo vô đạo, nhưng đây là cuộc tranh giành quyền bính của người trong cùng một nước họ. Ta đóng quân lại, người An Nam sẽ nổi lên chống lại, nước ta lại lâm vào một cuộc chiến tranh mới. Hạ thần năm nay đã sắp bảy mươi tuổi, liều tấm thân già cởi hết nỗi lòng kính dâng lên thánh thượng, mong lượng trời soi xét”. 

     Tôn Vĩnh Thanh cho người đi gấp về Yên Kinh. Vua Càn Long gần như cùng lúc nhận được ý kiến trái nhau của Nghị và Thanh. Hoàng đế Đại Thanh thấy vấn đề hệ trọng liền xuống chiếu cử Phúc Khang An tiếp nhận chức tổng đốc Lưỡng Quảng và triệu gấp Tôn Sĩ Nghị về triều. Đại thần nội vụ Phúc Khang An người gốc Mãn Châu, rất được Càn Long sủng ái, tin tưởng. Phúc Khang An thay Tôn Sĩ Nghị làm Tổng đốc Lưỡng Quảng là vị trí rất lớn và rất quan trọng trong ý đồ của Càn Long.

    Tôn Sĩ Nghị người tỉnh Chiết Giang. Kém Càn Long hoàng đế Mãn Thanh chín tuổi. Bình sinh Nghị có nhiều tên gọi: Trí Giã, Bồ Sơn. Nghị học hành giỏi giang, nhưng con đường khoa cử của Nghị khá lật đật. Hai mươi năm liền đi thi, Tôn Sĩ Nghị mới vượt qua kỳ thi hương. Năm 41 tuổi đỗ tiến sĩ. Nhâm Ngọ 1762, Càn Long tuần du phương nam. Vua cho mở khoa thi chọn nhân tài. Tôn Sĩ Nghị dự thi và đỗ đầu được bổ về kinh. Mười chín năm làm quan tại Yên Kinh, Tôn Sĩ Nghị loanh quanh với mấy chức: Thị độc, Biên tu, Nội các Trung thư… Vậy mà vào tuổi 62, Tôn Sĩ Nghị bỗng thăng tiến chóng mặt. Nguyên nhân quãng đời này của Tôn Sĩ Nghị gắn chặt với một nhân vật lừng danh trong các triều đại phong kiến Trung Hoa. Đó là Hòa Thân, đại Tổng quản triều đình Mãn Thanh thời Càn Long.

    Hòa Thân, người gốc Mãn Châu, sinh năm Bính Dần (1746), xuất thân từ một thị vệ khiêng kiệu. Cuộc đời Hòa Thân hội đủ các yếu tố may mắn. Cùng là người Mãn Châu với vua Càn Long. Sự thăng tiến của Hòa Thân bắt nguồn từ một một câu chuyện mang tính cơ duyên tiền kiếp giữa vua Càn Long với một cung phi tên là Năm Hương Phi. Viên đại tổng quản này rất có tài năng quản lý ngân khố. Nhưng có lẽ điều khiến vua Càn Long đặc biệt quý Hòa Thân là hắn rất biết nịnh. Hòa Thân chỉ nói những điều mà Càn Long thích nghe. Cung cúc hầu hạ bất cứ điều gì Càn Long muốn. Kể cả đưa Càn Long trốn khỏi cung tới lầu xanh chơi gái. Là vị hoàng đế bị cả ngàn con mắt nhìn vào, Càn Long ngồi cao chót vót chẳng ai dám làm bạn. Tâm hồn nhạy cảm của một người làm thơ không khỏi khiến Càn Long cô đơn. Chỉ Hòa Thân giúp Càn Long có được những vui thú trần tục dân dã ấy. Chỉ có Hòa Thân biết nói những lời thuận tai. Hòa Thân cũng lợi dụng sự sủng ái ấy để vơ vét của cải, hà lạm công quỹ. Nhiều đại thần dâng biểu xin Càn Long trị tội Hòa Thân. Vua đều gạt đi. Càn Long cũng biết Hòa Thân đục khoét công quỹ triều đình, nhưng hình như số kiếp Càn Long không thể rời Hòa Thân. Một lần Càn Long hỏi Hòa Thân:

    – Khanh là trung thần hay gian thần?

    Hòa Thân thật thà thưa:

    – Bẩm hoàng thượng, thần không phải trung thần, cũng không phải gian thần. Thần là nịnh thần.

    Càn Long hỏi:

    – Tại sao?

    – Bẩm hoàng thượng trung thần dễ chết. Gian thần càng dễ chết. Chỉ có nịnh thần sống lâu nhất.

    Có lẽ vì thế mà chỉ hai mươi bốn năm làm quan dưới thời Càn Long, Hòa Thân được phong chức tới 47 lần, giữ 6 chức vụ trọng yếu trong triều đình. Năm 1776, mới 30 tuổi, Hòa Thân đã leo chức Hộ bộ Thị lang, đại thần tổng quản Nội vụ phủ, hàm nhất phẩm, được cưỡi ngựa vào Tử Cấm thành. Vua Càn Long còn gả con gái thứ mười là công chúa Hòa Hiếu cho con trai Hòa Thân. Cung Vương phủ của Hòa Thân rộng tới 60 nghìn mét vuông. Bên trong đắp hai ngọn giả sơn rất lớn. Trong lòng mỗi ngọn giả sơn, Hòa Thân đặt một vật trấn trạch. Đó là con tỳ hưu rất to tạc bằng ngọc phỉ thúy xanh vô cùng quý hiếm. To hơn cả con tì hưu bằng bạch ngọc của vua Càn Long. Một hành động đại phạm thượng. Vật trấn trạch thứ hai là chữ “Phúc” do chính vua Càn Long viết tặng bà nội mình nhân dịp thượng thọ. Không biết vì sao lại lọt vào tay Hòa Thân. Chữ Phúc ấy, Hòa Thân cho tạc vào một khối đá quý và sau này không vua nào dám phá bỏ. Sự gặp gỡ giữa Tôn Sĩ Nghị và đại tổng quản Hòa Thân là câu chuyện khá hi hữu.

    Lần ấy Tôn Sĩ Nghị vào cung gặp vua Càn Long. Nghị muốn dâng lên vua Đại Thanh một chiếc hộp bằng đá quý. Bất ngờ Tôn Sĩ Nghị gặp Hòa Thân ở sân rồng. Tuy kém Tôn Sĩ Nghị tới hai mươi sáu tuổi, Hòa Thân vẫn hếch hàm xếch xược hỏi:

    – Ê, cái gì trong tay nhà ngươi thế?

    Nghị bảo:

    – Chẳng có gì cả. Chỉ là cái hộp đựng thuốc hít thôi.

    – Đưa ta xem.

    Vừa nói vừa giằng lấy chiếc hộp, Hòa Thân ngắm nghía một lúc rồi bảo:

    – Đúng là vật đẹp. Vật báu. Ngươi cho ta đi.

    Tôn Sĩ Nghị hốt hoảng:

    – Không được đâu. Đây là kỷ vật dâng lên Thánh thượng. Tôi đã hứa với Thánh thượng rồi.

    Hòa Thân trả lại chiếc hôp, nhếch mép nói:

    – Ta đùa ngươi thôi. Rồi ta cũng sẽ có nó.

    Tôn Sĩ Nghị dâng hộp đựng thuốc biếu Càn Long. Câu chuyện về chiếc hộp hôm nói với Hòa Thân, Nghị đã quên. Chợt ít ngày sau nhân một buổi chầu, Hòa Thân vẫy Tôn Sĩ Nghị lại gần rút trong tay áo ra chiếc hộp bảo:

    – Ta cũng có báu vật giống của Hoàng Thượng. Ngươi xem đây.

    Tôn Sĩ Nghị cầm cái hộp lật đi lật lại nhận ra đúng là vật mình đã dâng vua. Mặt Nghị tái dại. Dường như muốn làm cho Tôn Sĩ Nghị sợ hơn, Hòa Thân nhướng mắt, trề môi:

    – Hoàng thượng tặng ta đó. Ngươi nên nhớ Hoàng thượng có gì, Hòa Thân có cái đó. Hoàng thượng không có cái gì thì Hòa Thân ta vẫn có cái đó.

    Câu nói xấc xược, láo lếu ấy sau này trở thành lời chứng cho mức độ hà lạm, tham nhũng của Hòa Thân. Tôn Sĩ Nghị mồ hôi toát ra như tắm, run lẩy bẩy. Từ đó Tôn Sĩ Nghị tìm mọi cách lấy lòng Hòa Thân. Và được Hòa Thân nâng đỡ. Con đường công danh của Nghị như diều gặp gió.

    Năm 1782, Tôn Sĩ Nghị được bổ làm Bố chính tỉnh Sơn Đông. Chưa đầy một năm thăng lên Tuần phủ Quảng Tây. Tiếp năm sau làm Tuần phủ Quảng Đông, một vùng đất hết sức mầu mỡ. Tiếp đến năm 1786, Nghị đã leo lên Tổng đốc Lưỡng Quảng (Quảng Đông và Quảng Tây), tước Nhất đẳng mưu dũng công.
     

  • CHƯƠNG 33: LÊ CHIÊU THỐNG CẦU CỨU GIẶC THANH

    Triều đình Lê Chiêu Thống chạy khỏi Đông Kinh tá túc nhiều nơi. Nghe tin Nguyễn Huệ lại trở vào Phú Xuân, triều thần hộ giá vua Lê về Kinh Bắc. Chọn Lạng Giang làm nơi ở tạm. Nhiều quan lại nhà Lê tìm đến ra mắt vua. Tham tri chính sự Lê Duy Đán và Phó đô ngự sử Trần Danh Án tâu:

    – Giặc Tây Sơn hiện giao thái tử Lê Duy Cẩn làm giám quốc. Ý đồ cướp nước ta để lên ngôi thiên tử của Nguyễn Huệ đã rõ. Lần này ra Đông Kinh, Nguyễn Huệ cũng đã vời được nhiều danh sĩ Bắc hà theo chúng. Đám văn thần do Ngô Thì Nhậm cầm đầu có Phan Huy Ích, Bùi Dương Lịch, Nguyễn Huy Lượng, Ninh Tốn… theo Huệ cả rồi.

    Lê Chiêu Thống ngồi lặng.

    – Đã đến nước ấy, quả nhân cũng hết đường quay lại kinh thành. Vậy các ngươi có cao kiến gì giúp trẫm.

    Lê Duy Đán thưa:

    – Tâu bệ hạ, Lạng Giang cũng chỉ ở tạm được mươi bữa, nửa tháng. Chỗ nào cũng có tai mắt của Tây Sơn. Chi bằng chúng thần hộ giá bệ hạ lên Cao Bằng, trên ấy đốc đồng Nguyễn Huy Túc có lực lượng lại là chỗ tin cậy.

    – Đức Thái hậu và hậu cung hiện giờ ở đâu?

    – Tâu bệ hạ, Thái hậu và hậu cung đã lên Cao Bằng từ hôm trước rồi ạ.

    – Ta nhớ đã cử Nội hầu Lê Thì Chí đi liên kết với các phiên trấn. Không hiểu kết quả ra sao.

    – Tâu bệ hạ, Ngô Thì Chí đi chưa đến nơi thì ốm chết. Trong lúc bệ hạ đang lo lắng chúng thần không bẩm báo khiến bệ hạ thêm đau buồn.

    Vua Lê chảy nước mắt:

    – Ngô Thì Chí là một bậc lương thần. Thật thương thay.

    Tham tri chính sự Lê Duy Đán thưa:

    – Tâu bệ hạ, có lẽ lúc này chỉ còn một cách sai sứ sang cấp báo với tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị. (Nghị được gọi cung kính là quan Thượng Hiến). Nhà Lê ta hàng năm vẫn giữ lễ phiên giậu, nộp cống phẩm đều đặn. Xảy ra việc trọng cũng phải cấp báo. Vừa rồi tiên đế Cảnh Hưng băng, theo lệ phải sang bẩm báo, xin phong vương mới. Nhưng giặc Huệ tràn ra những việc ấy đều còn gác lại.

    Phó đô ngự sử Trần Danh Án nói rõ hơn:

     – Bệ hạ nên cử sứ thần sang bẩm báo rõ cho quan Thượng Hiến biết, kèm theo bản tấu xin vua Càn Long cho quân sang hỏi tội Nguyễn Huệ. Chỉ có cách đó ta mới củng cố lại được rường mối nhà Lê. Hạ thần nghĩ thực lực trong nước hiên giờ không ai có thể chống được Tây Sơn.

    Lê Chiêu Thống nghe tả hữu dâng kế trong lòng thấy sáng ra. Mấy tháng nay chạy quanh chạy quẩn không biết tương lai rồi đến đâu. Vua Lê chấp thuận lời tâu. Vua bảo Lê Duy Đán:

    – Theo ta, nên viết thư trước cho Thượng Hiến. Xem ý ngài ấy ra sao rồi bẩm tấu vua Càn Long sau. Khanh thảo thư giúp trẫm, đại ý rằng: “Gần bốn trăm năm nay nước tôi được hưởng mưa móc ơn đức của thiên triều, nối đời làm phiên giậu. Nhờ oai linh của hoàng đế Thanh triều trong nước vẫn yên an. Đức Hiển Tông mất đi, Nguyễn Huệ là con rể không giữ tình hòa hiếu, bội nghĩa, đánh hạ người trong lúc có tang, chiếm lấy nước Nam. Tôi là người nối dòng chính thống phải bỏ thành mà chạy. Việc báo tang, cầu phong chưa kịp cử người sang. Nay mẹ già, vợ con đang phải tạm tá túc ở châu Bình Nguyên. Bản thân lang thang chưa biết tương lai sẽ ra sao. Xưa nay nước Nam tôi vẫn một lòng kính thuận đại quốc, nay bị phải nạn này, cầu mong nhận được sự che chở, bảo vệ của Thiên triều. Tôi viết thư này xin bẩm báo hết duyên do với ngài. Nhờ ngài bẩm lên hoàng đế Càn Long cử một đội quân sang đánh kẻ có tội, dựng lại rường mối nhà Lê. Ơn đức ấy ngàn đời không dám quên…”.

     Vua lại nói với Trần Danh Án:

    – Khanh lựa cho trẫm một đoàn sứ bộ. Lễ vật thế nào? Tuy vàng bạc không còn nhiều, nhưng vẫn phải có. Hãy xem sản vật địa phương đây có gì quý hiếm thì chuẩn bị một ít đem theo.

    Đoàn sứ bộ nhà Lê do Tham tri chính sự Lê Duy Đán làm chánh sứ, Phó đô ngự sử Trần Danh Án làm phó sứ cùng vài tên tùy tùng đem thư vua Lê gấp sang Quảng Tây dâng lên Tôn Sĩ Nghị. Lê Chiêu Thống thân tiễn hai sứ giả một đoạn đường xa. Trước phút chia tay vua bùi ngùi:

    – Xã tắc đang trong cơn nước sôi lửa bỏng. Thành bại, còn mất là nhờ cả vào chuyến đi này của hai khanh.

    Đán và Án quỳ lạy vua:

    – Chúng hạ thần xin hết lòng. Kính mong bệ hạ cứ tin vào chúng thần.

    Đoàn sứ bộ nhà Lê cải dạng giống người đi buôn, ngày đêm gấp lên Lạng Sơn. Lê Duy Đán nói với Trần Danh Án:

     – Bọn ta phải hết sức cẩn thận. Chưa đi đến biên giới mà giặc Tây Sơn biết, tóm được thì hỏng việc lớn, cái mạng mình cũng khó toàn.

    Trần Danh Án bảo:

    – Nếu như trời còn để nhà Lê thì chuyến đi sẽ trót lọt. Đây lên đến trấn Nam Quan cũng không quá xa. Ta nên khôn khéo một tí. Chỉ có điều từ xưa đến nay chắc chưa có chuyến đi sứ nào lạ lùng, khốn nhục như chuyến này.

    Đến biên giới Lê Duy Đán thấy người buôn chuyến qua lại khá đông. Việc kiểm soát cũng không có gì ngặt nghèo lắm. Để đi trót lọt, Đán nói với Trần Danh Án:

    – Tôi với ông cầm sẵn trong người vài lạng bạc. Ta lẩn vào đoàn người buôn kia. Đến chỗ ải Pha Lũy mới có bọn lính canh xét hỏi. Nếu nó hỏi trúng vào mình thì đưa bạc cho chúng, chắc qua được.

    – Ngài tính vậy là chu đáo.

    Lê Duy Đán và Trần Danh Án qua ải nhằm hướng Bằng Tường không gặp khó khăn gì. Tới một làng nhỏ thì bỗng nhiên gặp Nguyễn Huy Túc, tri châu Sơn Bình và mấy người nữa là Nguyễn Đình Quân, Nguyễn Quốc Luyện, Lê Quỳnh. Mấy năm nay Nguyễn Huy Túc vẫn giữ mối quan hệ với các quan chức sở tại vùng biên của nhà Đại Thanh nên khá thạo đường. Từ đó Nguyễn Huy Túc dẫn cả bọn sang Quảng Tây. Vừa lúc sắp vào tiết thu năm Mậu Thân. Tôn Sĩ Nghị Tổng đốc Lưỡng Quảng đọc thư của Lê Chiêu Thống liền gọi chánh, phó sứ bộ vào hỏi thật kỹ ngọn ngành. Lệnh thu xếp chỗ nghỉ cho họ rồi mời Tôn Vĩnh Thanh cấp phó của mình đến thương nghị:

    – Tôi vừa nhận được thư xin viện binh sang cứu giá của vua An Nam. Việc này bất ngờ và lớn quá. Đưa quân sang một nước khác phải do thánh thượng quyết định. Nhưng quả thật tình cảnh nhà Lê giờ như kẻ hấp hối. Việc cứu giá gấp như chữa lửa. Tôi chợt nghĩ biết đâu trời cho ta dịp này mở mang thêm lãnh thổ Đại Thanh.

    Tôn Vĩnh Thanh đã cao tuổi, gần như cả đời trấn giữ vùng Quảng Tây. Đọc thư của Lê Chiêu Thống, Thanh bảo:

    – Cứ theo cái lẽ trong thư thì có phần hơi lạ. Nguyễn Huệ là một tên giặc cỏ, khởi lên từ xứ lau lách mà đánh một trận lấy được cái nước đã gần bốn trăm năm vua Lê cai trị thì phải là kẻ dùng binh như thần. Thượng Hiến là đại thần nhà nước nắm cờ tiết chốn biên thùy, nên hết sức cẩn trọng. Ngài cứ lưu bọn sứ giả lại, chờ thánh chỉ rồi hãy quyết. Chứ chúng ta không nên tự chuyên.

    Tôn Sĩ Nghị vẫn giữ ý mình:

    – Xưa nay nhà Lê vẫn ngoan ngoãn giữ phận cống thần. Nay bọn giặc cỏ Tây Sơn làm điều ngược đạo. Thiên triều ta tỏa bóng xuống che chở các nước chư hầu, họ cầu cứu thì không thể không cứu. Tội của Tây Sơn không thể không trị. Ta làm điều nhân nghĩa, các nước bề tôi khác của Đại Thanh nhìn vào đó mới yên lòng, càng giữ phận làm tôi. Chẳng há làm một việc mà được nhiều việc hay sao.

    – Đã đành phải cứu chư hầu nhưng mấy chục năm nay nhà Đại Thanh không xuất binh ra ngoài biên ải. Việc này là rất hệ trọng. Theo tôi ngài cứ cấp báo về triều để thánh thượng quyết định.

    Tôn Sĩ Nghị thấy Tôn Vĩnh Thanh cương quyết vậy đành nghe theo. Ngựa trạm ngày đêm đem bản tấu của Tôn Sĩ Nghị về Yên Kinh dâng lên vua Càn Long. Thỉnh thoảng bọn Lê Duy Đán lại thấy Nghị gọi vào hỏi cặn kẽ tình hình Đại Việt. Mùa màng mấy năm qua thế nào? Gia quyến vua Lê Chiêu Thống ở đâu? Tâm trạng kẻ sĩ Bắc hà lúc này ra sao?… Lê Duy Đán và Trần Danh Án trình báo tất cả. Lần khác Tôn Sĩ Nghị cho viên thư lại đem tấm bản đồ Đại Việt ra hỏi kỹ về hiện trạng đường sá, cầu cống. Quân sĩ triều đình nhà Lê còn giữ được vùng đất nào? Lực lượng mạnh yếu ra sao? Lê Duy Đán và Trần Danh Án nghĩ Tôn Sĩ Nghị muốn biết kỹ như vậy hẳn là nhà Đại Thanh chuẩn bị đem quân sang giúp vua Lê. Họ mừng lắm. Lần sau gặp, Trần Danh Án hỏi Tôn Sĩ Nghị:

    Xin mạo muội hỏi Thượng Hiến, lời cầu xin của đấng Quốc quân nước tôi có được thánh thượng Càn Long chuẩn tấu không ạ?

    Tôn Sĩ Nghị bảo:

    – Ta biết các ông nóng lòng nhưng cất đại quân sang nước khác là chuyện lớn, không thể vội vã. Ta đã cho ngựa trạm ngày đêm về kinh tấu trình lên hoàng đế. Chắc chỉ mươi hôm nữa sẽ có thánh chỉ. Bồ đoàn các ngươi đã sang đây cứ yên tâm ra công quán nghỉ. Ta cấp lương ăn, vật dụng. Ngoài hai chánh, phó sứ bộ, quan lại đi theo còn ai không?

    – Dạ, thưa Thượng Hiến. Đi theo chúng tôi còn Nguyễn Huy Túc tri châu Bình Sơn và vài viên tri huyện, thư lại ạ

    – Vậy theo ta chỉ mình Lê Duy Đán ở lại chờ thánh chỉ. Còn số kia Trần Danh Án và Nguyễn Huy Túc dẫn họ quay về nước chia việc mà làm. Khi có chiếu chỉ của thánh thượng, quân thiên triều chỉ ào sang một trận là bọn giặc Tây Sơn sẽ tan tác thôi.

    – Bọn tôi vô cùng biết ơn quý quốc. Nay chúng tôi phải làm gì, xin ngài chỉ vẽ cho.

    – Các ngươi chia hai đường về tìm Tự tôn báo lại cho vua các ngươi biết, thiên triều sẽ rủ bóng che chở củng cố rường mối cho nhà Lê. Nguyễn Huy Túc thông thạo vùng này lên châu Quảng Uyên tìm gia quyến vua Lê đưa sang Trung Quốc cho họ yên lòng.

    Đoàn sứ bộ nghe lời Tôn Sĩ Nghị đem nhau trở về. Trần Danh Án đến chào, Nghị dặn thêm:

    – Ngươi tâu với Tự tôn cử các tướng dò la kỹ xem lực lượng và việc phòng bị của quân Tây Sơn từ biên giới về Đông Kinh ra sao. Vẽ sơ đồ rồi cho người sang đây báo cho ta. Càng nhanh càng tốt. Khi nhận được chiếu chỉ ta lập tức xuất binh không mất thời gian dò đường, tìm hiểu nữa.

    Bọn Án, Túc quay lại An Nam. Đi đường không gặp trở ngại gì. Trần Danh Án tìm được Lê Chiêu Thống lúc ấy vẫn quanh quẩn ở vùng Kinh Bắc. Án đem lời Tôn Sĩ Nghị tâu trình lại một lượt. Mấy hôm sau có tin Nguyễn Huy Túc đã đưa được Thái Hậu và hậu cung sang Long Châu, vua Lê mừng lắm. Lê Chiêu Thống xuống chiếu ban thưởng Lê Duy Đán, Trần Danh Án, Nguyễn Huy Túc. Vua chắp tay ngước lên trời khấn:

    – Kẻ tiểu tử bất tài này không ngờ lại còn được thấy bóng thiên nhật. Cơ hội trung hưng nhà Lê chắc sẽ thành. Kính cầu xin các đấng tiên tổ phù hộ độ trì cho.

    Trần Danh Án thưa:

    – Như chúng thần đã hẹn với ngài tổng đốc Tôn Sĩ Nghị, thần phải quay lại Quảng Tây đem sơ đồ bố phòng của quân Tây trình cho ngài ấy. Rồi việc phối hợp giữa quân thiên triều với quân triều đình ta để khi họ vào cho nhịp nhàng. Bệ hạ nên viết thư cám ơn ngài Thượng Hiến. Bệ hạ cũng nên có tờ biểu chính thức gửi đức thánh thượng Càn Long. Mọi thư từ bẩm trình vừa qua mới chỉ đến ngài Thượng Hiến. Không có biểu chính thức dâng lên hoàng đế Càn Long e rằng thánh thượng quở trách.

    Lê Chiêu thống nghe thế bảo:

    – Ta chuẩn tấu. Ý kiến của Khanh thật chu đáo. Thư sẽ có ngay, nhưng các ngươi đã vất vả rồi để ta cử một võ tướng am hiểu quân sự đem sang.

    – Tâu bệ hạ, trước hôm chúng thần về ngài Thượng Hiến Tôn Sĩ Nghị bảo chúng thần vẫn phải sang. Họ sợ người mới chưa quen nhỡ có chuyện giả mạo.

    – Thế a. Vậy khanh lại phải khó nhọc chuyến nữa vậy.

    Sau khi thu thập được tin tức bố phòng của Tây Sơn, Trần Danh Án thu xếp một bồ đoàn gọn nhẹ. Phần nhiều là chỉ huy quân đội nhà Lê có hiểu biết về đường sá và kiến thức quân sự sang trình báo với Tôn Sĩ Nghị. Đoàn đi mấy ngày thì sang đến Quảng Tây, không phải lén lút như chuyến trước.
     

  • CHƯƠNG 32: CHỮ NHÂN TRONG LÒNG CHIẾN TƯỚNG

    Mấy hôm sau buổi đàm đạo thân tình đó, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lại làm Ngô Thì Nhậm sửng sốt, bất ngờ. Nguyễn Huệ hỏi Nhậm:

    – Người ta chôn Nguyễn Hữu Chỉnh ở đâu?

    – Bẩm chúa công, mộ ông Bằng trong một nghĩa địa bình dân phía nam thành Đông Kinh.

    – Ta muốn đến thắp cho ông ấy nén hương. Chẳng gì Nguyễn Hữu Chỉnh cũng là danh sĩ nhà Lê. Riêng ta còn có chút ơn với Chỉnh.

    Ngô Thì Nhậm lặng đi trước thái độ hành xử của Nguyễn Huệ. Nhậm hỏi nhỏ:

    – Chúa công muốn dùng lễ gì?

    – Chỉ là cá nhân ta thôi. Ông đi với ta. Đem theo vài tên lính là đủ.

    Chập chiều, tốp người xuống khu nghĩa địa nằm giữa cánh đồng bỏ hoang thuộc phủ Thanh Trì. Không ai biết đó là vị chủ tướng Tây Sơn lừng danh Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Lính bày hoa quả, đồ lễ, châm hương. Nguyễn Huệ cắm hương lên nấm đất. Một nấm đất không có bia, tượng gì. Lơ thơ cỏ gà. Chỉnh chết cũng mới vài tháng. Ngô Thì Nhậm ý tứ lui ra xa. Trông Nguyễn Huệ lúc này thật khác lạ. Không dáng vẻ uy nghiêm, oai phong của một bậc chiến tướng. Đôi mắt không sáng quắc phát ra ánh nhìn mà bề tôi lắm khi phải sởn da gà. Dáng Huệ lòng khòng, lui cui bên mộ Chỉnh. Một con người yếu lòng, rầu rĩ và cô đơn. Nguyễn Huệ đầu cúi, bùi ngùi. Đứng thế một lúc khá lâu. Huệ ra hiệu cho Ngô Thì Nhậm đến bên cạnh. Giọng Huệ gần như thì thào:

    – Quân sư biết không, lần đầu gặp Nguyễn Hữu Chỉnh ở Quy Nhơn, ta đã bị Chỉnh cuốn hút rất mạnh. Ông ta thực sự là một nhân tài đất Bắc. Một chỉ huy thủy chiến bậc thầy. Nguyễn Hữu Chỉnh đã chia sẻ với ta kinh nghiệm, mẹo mực xây dựng đội thủy binh. Chỉnh cũng là người nối kết ta với vua Lê Hiển Tông. Và chắc hẳn việc vua Lê gả công chúa Ngọc Hân cho ta cũng có bàn tay sắp đặt của Chỉnh.

    – Dạ, chúa công là người thật nhân hậu.

    Nguyễn Huệ lặng phắc chăm chăm nhìn nấm đất đang sẫm dần. Trời sập tối. Ngô Thì Nhậm khẽ khàng thưa:

    – Ở Đông Kinh mùa này sương xuống nhiều, không tốt cho sức khỏe. Thỉnh chúa công về nghỉ.

    Nguyễn Huệ như không nghe thấy lời Nhậm:

    – Vậy đấy. Nguyễn Hữu Chỉnh hưởng dương được bốn mươi bảy tuổi nhỉ.

    – Vâng Bằng Trung công sinh năm Tân Dậu.

    Nguyễn Huệ thở dài:

    – Cùng cầm tinh con gà với ta. Ôi…tân biến vi toan… Đời người chẳng biết thế nào. Giờ Bằng Trung công đã trút sạch bụi trần. Quân sư cho tìm người thân của ông ta. Nếu họ muốn đưa hài cốt về quê, hay để nằm lại đây thì xây cất cho đàng hoàng. Hãy giúp họ một tay.

    – Chúa công cho phép thế, con cháu ông ta sẽ đội ơn suốt đời.

    Dường như gánh nặng triều chính vẫn chưa ra khỏi đầu óc Nguyễn Huệ. Ngồi bệt xuống một bờ đất bên cạnh, Huệ nói như quên chuyện đang thăm mộ Nguyễn Hữu Chỉnh:

    – Khi ta cất quân ra đây, sự hiểu biết về chính sự, tập tục, văn hóa của người Bắc hà quá ít. Rất may được các ông khai sáng cho đôi phần. Ta rất muốn được đàm đạo với ông như hai người bạn.

    – Chúa công khiến kẻ bề tôi này xúc động quá. Quả thật tôi đã không chọn lầm minh chủ. Những việc làm của chúa công cho nhà Lê, cho người dân Bắc hà vừa qua thể hiện cái minh, cái tâm, cái dũng của bậc chí thành. Ngài đến thắp hương cho Nguyễn Hữu Chỉnh hôm nay là thể hiện cái nhân sáng chói, thật là việc làm không nhỏ chút nào.

    Khí lạnh đã trùm phủ lên cánh đồng. Ngô Thì Nhậm vẫy mấy tên lính soi đèn dẫn Bắc Bình vương rời khỏi nghĩa địa. Về đến quân doanh, Nguyễn Huệ kéo Ngô Thì Nhậm ở lại. Nỗi trăn trở lớn về phương Bắc vẫn luẩn quẩn trong đầu. Huệ nhắc lại lời dặn Nhậm mấy hôm trước:

    – Ta để Bắc hà lại cho quân sư và hai tướng Lân, Sở. Lòng chưa hẳn yên. Ngô Văn Lân và Phan Văn Sở đều là hùm beo khi lâm trận. Song cũng như ta, cái mưu cái chí thì chưa đủ một vốc tay. Mong ông hết lòng chỉ dẫn các tướng cho.

    – Chúa công quá khiêm nhường. Nhậm này bỏ cõi tối theo về nẻo sáng, được chúa công ủy thác việc lớn lòng thấy lo sợ hơn vui mừng. Ngày đêm không dám trễ nải.

    – Ta thực lòng muốn được nghe quân sư. Giả sử vạn bất đắc dĩ triều chính có biến nên ứng biến thế nào?

    – Trộm nghĩ hiện nay tuy thế lực ủng hộ họ Trịnh còn đông. Chúa công rút đi sự trỗi dậy cũng có thể xảy ra. Nhưng khả năng ấy rất ít. Sẽ tùy cơ mà liệu, khó nói trước được. Triều đình nhà Lê còn trên danh nghĩa, song lực đã cạn cũng khó mà làm cuộc trung hưng. Chúa công cứ yên lòng. Mong chúa công thu xếp xong việc nhà. Chúng tôi ngóng đợi từng ngày.

    Nguyễn Huệ bảo:

    – Ta cũng suy nghĩ giống như quân sư. Sự biến trong nước không còn đáng ngại lắm. Nhưng nếu như biên giới xuất hiện những chuyện đáng ngờ?

    – Thưa chúa công, tôi vẫn ngả theo hướng lấy hòa khí làm quý, lấy lễ làm đầu. Quân yên thì theo lễ. Quân động thì dùng uy. Cơ mưu từ khi đóng trại, ứng biến lúc lâm nguy.

    – Nghe quân sư nói ta thấy yên lòng rồi. Gần đây ta đọc sách Binh thư. Có một điều này rất lấy làm tâm đắc. Nói về quân cơ: “Một là uy nghiêm, hai là hiệu lệnh, ba là chỉnh túc, bốn là tinh nhuệ, năm là tử tế, sáu là thanh liêm”. Tướng cầm quân xa càng phải nên nhớ sáu điều này.

    – Chúa công dạy rất phải. Tôi hiểu binh là hung khí, bất đắc dĩ mới phải dùng đến. Binh cần nhưng phải tinh chứ không cốt nhiều, tướng lấy mưu làm đầu.

    – Cái kết cho Nguyễn Hữu Chỉnh và Vũ Văn Nhậm là bài học tốt cho mỗi người cầm quân. Lòng tham không đáy. Tối mắt vì danh lợi. Biết người mà không biết mình. Giết người hiền, ghen người tài. Coi thường mạng sống quân sĩ luôn là lưỡi gươm vô hình kề vào cổ tướng. Mong các ông hãy là một Ngô Khởi thì không lúc nào phải lo cho tính mạng mình.

    – Vâng, Tôi và hai tướng sẽ không phụ lòng tin tưởng của chúa công.

    Hôm sau Nguyễn Huệ rút quân về Nam. Với Ngô Thì Nhậm và giới sĩ phu Bắc hà, Nguyễn Huệ là một khối bí ẩn lớn. Tài thao lược. Sự nhìn xa trông rộng. Không ai có thể phủ nhận trí lự hơn người của một vị quân vương. Chuyện Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đến viếng mộ Nguyễn Hữu Chỉnh lan ra trong quần thần và chúng dân, gây xôn xao dư luận. Nhiều người trong giới sĩ phu Bắc hà sửng sốt. Nhưng tất cả đều trân trọng cử chỉ ấy. Nó rất con người. Tiếng đồn tốt đẹp về Nguyễn Huệ truyền lan mãi. Hình ảnh Nguyễn Huệ trong mắt mọi người đã khác hẳn trước đây. Các tướng tiễn Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mấy dặm đường mới bịn rịn chia tay. Nguyễn Huệ đưa cho Ngô Thì Nhậm tờ lệnh viết tay mà lời lẽ như tâm sự: “Đại Tư mã Ngô Văn Sở, Nội hầu Phan Văn Lân là nanh vuốt của ta; Chưởng phủ Nguyễn Văn Dụng, Hộ bộ thị lang Trần Thuận Ngôn là tâm phúc của ta. Lại bộ thị lang Ngô Thì Nhậm tuy là người mới, nhưng là bậc tân thần, ta coi như khách, làm quân sư cho hai tướng. Nay ta giao cho các khanh hết thảy mọi việc quân quốc, coi quản mười một trấn của Bắc hà. Hễ có điều chi, ta cho cứ được tiện nghi mà làm. Song các khanh cần phải bàn với nhau, chứ đừng tách bạch kẻ mới người cũ, miễn sao cho được việc, ta mới yên lòng”.

    Nguyễn Huệ đem quân ra Thăng Long giết phò mã Vũ Văn Nhậm khiến hiềm khích với vua anh Nguyễn Nhạc rất có thể lại bùng lên. Bắc Bình vương giữ đạo làm tôi. Về đến Phú Xuân, Huệ cho người vào thành Quy Nhơn bẩm rõ với Thái Đức hoàng đế tội trạng của Nhậm. Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc không nói gì. Mấy tháng sau, Nguyễn Nhạc có một quyết định bất ngờ. Vua Thái Đức bố cáo thiên hạ, chủ động thoái vị, chỉ giữ lại đất Bình Định và thành Quy Nhơn. Giao toàn bộ cương thổ Tây Sơn cho Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Nguyễn Nhạc tự phong mình là Tây Sơn vương. Trong chiếu nhường ngôi, Nguyễn Nhạc muốn Nguyễn Huệ lên làm vua tiếp tục triều đại Tây Sơn Thái Đức đời thứ hai. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ nhận chiếu chỉ, thu nạp cương thổ nhưng không kế vị. Vậy là triều đại Tây Sơn Thái Đức chỉ tồn tại một đời kéo dài mười năm.