Chúng ta có thật sự cần nhiều ánh sáng đến mức phải dùng đến pin năng lượng mặt trời ? Tôi không nói về anh sáng dưới góc độ khoa học hay bất kỳ ngành nghề nào, mà chỉ nói đến các quan sát thông thường hằng ngày trong sinh hoạt, thứ thật sự chiếm thể tích sự bận tâm thật sự nhiều nhất. Tôi nghĩ có ba công dụng thật sự của ánh sáng trong sinh hoạt. Một là để thể hiện sự có mặt của vật thể nào đó trong không gian cụ thể, hai là để xem chi tiết kỹ lưỡng của một vật thể kích thước nhỏ, và ba là sự sáng tác động đến tổng thể của toàn bộ không gian sống.
Tôi tin rằng loại công dụng thứ ba là quan trọng nhất, khi ánh sáng được điều phối hài hòa thì hai công dụng còn lại sẽ chiếm thể tích thấp đi rất nhiều. Đầu tiên, sự tối tăm của không gian sống đi ra từ khoảng trống, sự nhồi nhét đồ đạc làm bóng tối xâm chiếm nhiều hơn, sự thật này đúng luôn cả với tính khi của người ở bên trong. Những khoảng tối làm con người có cảm giác về sự không biết, họ luôn cố gắng soi rọi xung quanh nhiều nhất có thể mà không nhận ra chính họ mang bóng tối vào thông qua sự tích trữ đồ dùng không cần thiết. Vấn đề đôi khi còn nằm ở sự phân bổ và bố trí đồ vật trong nhà. Tôi thấy rằng, phải có một khoảng trống mà đường biên của chúng rộng đủ lớn để ánh sáng làm bệ đỡ tỏa đi khắp nơi, một cái chóa đen vô hình mang tên không gian. Ý tôi là mọi đồ vật nên được đưa ra đường biên hay một ranh giời giữa các khoảng chuyển tiếp công năng của không gian, tạo ra các hốc trống đủ lớn và đưa ánh sáng vào đó tạo ra một hiệu ứng tôi gọi là chóa đèn vô hình. Không nhất thiết nó phải nằm trung tâm theo nghĩa hình học, đơn giản nó phải đủ rộng và ánh sáng trực tiếp đi vào càng ít bị ngăn chặn càng tốt. Thậm chí, nếu sự sắp xếp đồ đạc trong nhà hợp lý, những thứ cần được nhìn rõ nằm gần hốc sáng này, còn những vật kém ưu tiên nhìn thấy sẽ đưa ra xa so với hốc này.
Đừng quên rằng phía cuối đường đi của các hốc sáng có thể đan xen với các đoạn đi các hốc sáng khác và cần được tính tới để tối ưu hóa sự nhìn thấy này. Các không gian mang tính công năng chính chỉ cần một số ít các hốc sáng cùng chóa vô hình ấy là đủ mà thậm chỉ không cần đến các loại đèn hiện đại cường độ cao. Ngoài ra, khi nhìn ánh sáng lan đi bao phủ đều đặn, tức rằng ta nhìn thấy sự sống trong ánh sáng, các mảng sáng không đồng nhất về cường độ, cái cảm giác thu hút hấp dẫn là có thật khi sống ở đó. Tuy nhiên, sẽ có một bước đêm tâm lý và cả thị giác khi bước vào các không gian như vậy. Chúng ta sẽ có phần thấy tối vì mắt chưa kịp điều tiết còn tâm lý có phần lo lắng về cái chưa biết được gán cho nỗi sợ tối. Vượt qua ngưỡng này, con người bình tâm hơn và mắt nhìn rõ hơn, sự dễ chịu thực sự sẽ ùa vào làm dễ chịu cả bên trong lẫn bên ngoài. Lúc đó, chúng ta sẽ có cái nhìn là cái nhìn tổng thể, cái nhìn của thực thể sống chứ không phải căng mắt lên nhìn vào các tiểu tiết gây hỗn loạn tâm lý và cả thị giác. Thể nghiệm thật sự những gì tôi nói là không khó, sau khi cúp điện bạn sẽ vô cùng khó chịu, nhưng nếu nằm im đủ lâu và chậm rãi mở mắt, tin tôi đi nó thật sự làm bạn thay đổi suy nghĩ về nhu cầu ánh sáng thật sự trong không gian sống của mình. Ánh sáng vàng trắng hay màu nào không còn quan trọng, vì mức dộ vừa phải được phân bổ đi cùng dòng tâm lý được điều tiết hài hòa theo ánh sáng làm cách nhìn thế giới cũng khác đi.
Con người muốn đồng nhất tất cả thành tiêu chuẩn của mình, ánh sáng thành một nạn nhân tiếp theo của họ. Chúng ta muốn sự thấy phải như nhau ở mọi ngóc ngách trong nhà, tránh xa bóng tối trong khi chúng là một phần song hành với ánh sáng. Kết quả là ánh sáng bị cưỡng đoạn sự sống của mình, căn nhà trở nên một bản nhạc đơn sắc không còn hài hòa. Kết quả là mắt bị thu hút liên tục ở khắp hình ảnh xung quanh làm chúng không thật sự trụ vào đâu, luôn căng mình lên để cánh giác sự biết do ánh sáng bật lên khắp nơi. Nghe có quen không, đó chính xác là cách chúng ta đang sống cuộc đời mình còn gì?
Một luồng ánh sáng thật ra luôn sống hay tạo cảm giác sinh động nếu cường đồ cùng độ rộng khoảng trống vừa phải. Tức rằng nó phải vừa đủ thỏa mãn sự nhận diện vật thể khi mắt ở trạng thái ôn hòa sau khi chuyển vùng không gian, nhận thức về trật tự trong không gian đó sẽ được thâm nhập ở mức tổng thể và cả các chi tiết vừa đủ mà không dẫn đến tiểu tiết làm mắt xáo động. Người thủ hưởng sẽ có một khoảng thời gian làm quen với tâm lý của vùng đất mới, nhìn đủ bao quát để không mơ hồ và biết phải di chuyển ra sao nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về thứ gì đó gây chú ý với họ. Ở đây tôi chỉ đề cập ở mức tổng quan, còn thể nghiệm thực còn dựa vào nhiều yếu tố, vật liệu và tổng thể bố trí không gian là hai thứ quan trọng hàng đầu trong những quan sát của bản thân tôi.
Tôi nêu ra điều này vì ánh sáng hay bất kỳ thứ gì được điều hướng trong không gian sống phải mang đến một sức sống ở mức độ nào đó, tôi tin nó sẽ làm cho người sống trong đó có thêm nguồn sống. Kích thích thị giác tự nhiên sẽ xảy ra với một nguồn sáng sống, chúng không gây kích động làm mắt đảo liên, cũng không mang đến sự buồn chán hay u tối đến mức không còn nhận rõ hình hài. Ánh sáng sống cũng đưa trạng thái con người về lại với sự nghiêm tục hơn, họ chú tâm trong di chuyển, nhìn ngó kỹ lượng nhưng ở mức độ bao quát. Khi tôi nói bao quát tức là tiếp nhận hình ảnh ở các mức ưu tiên khác nhau nhưng trọn vẹn cả không gian đang ở đó. Ánh sáng chết khiến người ta đảo điên với mớ dữ liệu liên tục ùa vào, các phản ứng hay quá trình nhận thức không gian trở nên hời hợt, mang đến cảm giác phản xạ không chân thật chứ không phải mạch lạc trọn vẹn. Chúng thôi thúc hoạt động của nhận thức nhưng với nhịp điệu mất kiểm soát, lạ thấy cái chết lại mang về sự hoạt động liên tục phải không ? Chết ở đây giống với việc không có gì thật sự mới xảy ra, cái chết của nhận thức, ta có thấy nghe nhìn nhưng không có gì đọng lại, như một chiếc máy quay phim hay ghi âm mà không làm gì khác ngoài record lại những gì chứng kiến. Sống và chết nằm ở chỗ hành vi chìm sâu bên dưới nhận thức, không phải ở phản xạ của một bộ não tê liệt bởi quá nhiều dữ liệu kích thích ùa vào.
Ánh sáng trong đô thị bị đứt gãy do sự chen chút, chúng đan xen hỗn loạn vào nhau tạo nên sự lung tung hơn là sinh động, Chính vì vậy, người sống trong đó không còn cách nào khác là dùng các nguồn sáng cường độ cao để chiếu sáng cục bộ làm lấn áp sự hỗn loạn. Một con cóc đang ngồi trong hang cạnh hồ nước nóng, mỗi ngày nó đi lên đỉnh núi cao và tự hào đem về nhà một tảng băng làm mát ngôi nhà cho già đình, dù tảng băng tan dần khi về đến nơi nhưng cũng đủ làm cả nhà cóc vui đùa nhảy cẫng lên. Loài người và câu chuyện ánh sáng đô thị có lẽ cũng như vậy, đem một thứ chết về nhà để xoa dịu trong phút chốc. Nhưng tôi tin rằng dù ở bất kỳ đâu, ánh sáng sống cũng khôi phục mang lại sức sống, như cây dại mọc trên sườn núi lửa che mát cho nhà cóc. Có những vùng đất chết, hỗn loạn, nhưng sự sống thì cần kiên nhẫn và trật tự, với ánh sáng là cường độ và sự phân bổ tổng thể của chính ánh sáng cùng với mọi vật trong nhà. Sức sống luôn mãnh liệt hơn sự hỗn loạn, ánh sáng sống sẽ không lần áp các quầng ánh sáng chết xung quanh mà bao phủ ôm lấy rồi đồng nhất chúng sống trở lại.
Tôi không có ví dụ điển hình nào về những thứ tôi nói ở trên, chỉ có trãi nghiệm bản thân trong ngôi nhà nhỏ. Tôi đưa đồ đạc ra các đường ranh giới, tường hay các biên vô hình do các vật lớn quan trong tạo nên. Ánh sáng thật sự di chuyển trong nhà không hề đơn điệu, tôi hứng các hắt sáng rồi đặt những vật đang nằm trong tối vào đó, vậy là công năng của sáng không phải do nó tạo ra mà cả chính những sự đi vào, bổ sung xung quanh nương theo đó mà hình thành. Vai trò phận sự con người trên đời có lẽ cũng vậy, chúng ta sẽ sống rồi mọi thứ sinh ra có thể không phải do riêng bản thân ta, mà còn là sự có mặt hay xuất hiện của sinh thể khác.
Khi tôi hướng về ánh sáng sống, bóng tối cũng hiện hình song hành bổ trợ. Khi viết tới đây, tôi nằm nghỉ nhìn bóng cái cột nhà in trên tường, nó thật sinh động đi ra cùng ánh sáng sống mà cây cột nhà đón nhận, bóng tối cũng sống như người bạn ánh sáng của nó. Chúng không dồn lại thành hình học cố định mà cũng tỏa ra giảm dần mật độ như ánh sáng, các nguồn sáng mạnh không tạo được cảm giác này của bóng tối.
Tôi nhìn ra xung quanh, mọi thứ thật thú vị như cuộc trò chuyện sáng tôi trong nhà đang diễn ra, chúng kể cho nhau nghe mình đến từ đâu và cấu tạo ra sao. Thông qua va chạm với ánh sáng, chúng thấy bóng tối của mình, nhận ra chính mình rõ nét hơn và tương tác với mọi thứ xung quanh. Nhận thức của tôi dịch chuyển theo chúng, có những bí mật được giải thích cũng có vài điều kỳ lạ xảy ra thông qua sức sống bật dậy từ ánh sáng.
Sự nhìn thấy tổng thể thú vị hơn nhiều căng mình lên để nắm mắt toàn bộ hình thức bên ngoài, ta có thể cắt nghĩa nó nhưng không bao giờ nhận ra sự dịu dàng của ánh sáng giá trị tới chừng nào. Chúng nhắc ta về sống và chết song hành, sống chết cũng đẹp như nhau, chuyển hóa cho nhau và hiện hình cùng nhận thức chìm sâu bên dưới lớp vỏ tham lam muốn nuốt trọn tất cả. Sự nhìn vừa đủ nhờ ánh sáng sống như năng lượng thúc đẩy nhận thức tiếp diễn, khám phá vạn vật ngay tại chỗ và nhìn ra cách vận hành sâu nhất mà không tìm ở đâu xa xôi.
Thật thích khi chơi đúa cùng ánh sáng, thứ hiện ra đằng sau chúng nói lên nhiều điều. Dòng nước, hòn đá và cả nội tậm đều hiện ra rõ ràng khi ánh sáng chếu vào. Ánh sáng chết không làm được điều này, chúng đồng nhất và chăn dắt tất cả thành cùng một dạng thức, sự va chạm võ ra cái đẹp của tương tác không còn, ánh sáng bị bóng tối con người lấn áp nên chúng lấn áp ngược lại nhận thức và nặng lực nhìn ra nội hàm của mọi thứ xung quanh. Ánh sáng chết giống các đánh giá chi tiết đến mức kỳ lạ về sinh thể dựa trên cái tiêu chuẩn đồng dạng, không còn thấy sự sống khi soi rọi vào, một sinh thể trở thanh mớ từ ngữ chết sáo rỗng. Cũng có thể loài người đang dần sáo rồng rồi chết dần bên trong.
Ánh sáng luôn đại diện cho nhận thức rõ ràng của nhân loại, cho lòng tốt bản thể tự nhiên bên trong mỗi người, nhưng khi bị đồng hóa thì chỉ còn lại các bóng tối dày đạc mang dạng hình nhàm chán. Như bất kỳ thứ gì khác có sức sống, khi bị lạm dụng và mất trật tự hay mức độ thái quá trong phân bổ sức sống, chúng trở nên hỗn loạn. Càng loạn càng đòi hỏi, càng đòi hỏi lại loạn lên đi tìm. Bạn có tìm thấy một món đồ trong một bãi rác dù cho mặt trời ở cạnh bên, hay sẽ bị thiêu đót trong sự thừa mức trên hành trình đòi hỏi mặt trời của đời mình.
Một sự thật hiển nhiên, khi ánh sáng trở nên hỗn loạn, thực tại bạn cho rằng đang tiếp nhận có còn chân thật, não bộ ta có đủ tiến hóa hay nó đang bị bóp méo về hướng lụi tàn của nhận thức. Thích nghi nhưng lại dẫn đến thụt lùi trong quá trình nhận thức thế giới. Chúng ta đang tự tạo ra các vấn đế, phương pháo được sinh ra từ sự không cần thiết, thứ sinh ra vấn đề ấy, mọi sai lầm cứ thế chồng lên nhau chứ không làm thay đổi để đi về phía sự sống.
Tôi không muốn bạn tạo ra những phát kiến hay nhận thức triết học mới mẻ, mà nhìn rõ lại sâu bên trong con người mình, sắp xếp lại các tần suy tưởng của ta về sự tồn tại này. Thế gian có đủ nhà để ở rồi, vấn đề không phải xây mới, mà thu xếp lại chúng và đưa ánh sáng sống vào ngôi nhà và cuộc đời bạn, cũng có thể xây mới một ngôi nhà sống, chuyện dó tôi chưa thể nói rõ lúc này.
Gà gáy rồi, ánh sáng giờ
Mang theo cả bóng tối lờ mờ tỏ
Sáng tối nhảy điệu cùng gió
Thấy mọi điều, đêm về có thấy Ta ?
Bừng sáng bóng quế hồn ma
Chạy vội vã hát ca không lối về
Ánh sáng giờ cũng lê thê
Đông Tây Nam Bắc mãi mê tuyệt tình