CHƯƠNG XVII: AI CŨNG CẦN GIẢI THOÁT
Bà mệt nặng. Các con đã đưa bà đi khám nhưng bác sĩ nói bà không có bệnh trọng. Chỉ là các chức năng trong cơ thể đang dần suy kiệt, lão hoá vì tuổi tác. Trong khi các con lo cuống lên thì bà lại thấy thật bình thản. Bà đang đi đến những ngày cuối của cuộc đời. Nơi bà sắp tới đây có thể sẽ gặp lại nhiều người thân. Những người đã đi đến đó trước bà. Hồi con rể bà bệnh trọng. Các thầy đều đoán sẽ ra đi trong tháng nhưng rồi con rể bà đã vượt qua lời tiên đoán ấy. Nó đã sống thêm được hai tháng. Có lẽ vì còn trẻ, còn có sức và hơn tất cả là khao khát được sống, khao khát được ở cùng vợ con đã khiến con rể bà kéo dài thêm thời gian. Những ngày cuối cùng, không chỉ người nhà mà hàng xóm cũng vài lần nhìn thấy những sự lạ. Những bóng điện trước cổng chợt tối đi một khắc như có bóng ai đó vừa mới lướt qua. Cô hàng xóm còn quả quyết đã nhìn thấy cả một xe Hải Âu cũ – loại xe mà giờ các tuyến công cộng hay đường dài đã không còn sử dụng – đỗ trước cổng. Xe chở đầy người đứng lố nhố trước cổng nhà của con rể bà. Cô ấy cũng biết điều đó là không thể. Nhưng dường như những đồng đội cũ đang đến đón người đi. Con rể bà cũng có thời là bộ đội. Cậu ấy từng đi lính và chiến đấu ở mặt trận biên giới phía Bắc. Có lẽ vì thế mà đồng đội đã ghé thăm khi biết nó sắp đi xa. Chỉ có điều những đồng đội đó đều đã là người của cõi khác. Và chiếc xe Hải Âu đó gần như đã biến mất khỏi đời sống đô thị hiện đại. Có chăng đám xe cũ đó vẫn còn tồn tại ở những bản làng xa xôi, nơi để chứa chấp, tồn đọng lại những thứ đã cũ, đã bỏ đi từ các đô thị. Cũng không biết khi bà đi đến những thời khắc cuối thì sẽ có những người thân, bạn bè nào đến đón bà? Mà họ có đến chắc cũng chỉ như người đưa tiễn một đoạn rồi thôi. Chặng đường chính bà vẫn phải tự mình đi, tự mình lựa chọn và tự mình đưa ra các quyết định.
Những ngày chờ đợi bà cũng đã thu xếp xong mọi chuyện. Từ phân bổ chút ít tiền tiết kiệm đến những dặn dò con cái, người thân. Bà cũng đã nhờ con cháu đưa bà đến những người bà cần gặp, cần thăm, cần chào hỏi, từ biệt trước lúc đi xa. Bà đã làm xong tất cả. Bà đã sẵn sàng để có thể ra đi bất cứ lúc nào.
Ngày còn trẻ, có thầy khi xem cho bà đã phán:
– Cô phải thật cẩn thận vì khi mất có khả năng cao là sẽ chỉ có một mình.
Khi ấy bà đã không hiểu. Bà đã hỏi đi hỏi lại rằng chồng con rồi người nhà đâu mà bà lại chỉ có một mình khi mất? Thầy đã giải thích có thể lúc đó người nhà đi vắng, chỉ có một mình bà ở nhà. Hoặc cũng có thể bà ra đi trong lúc đang ngủ. Bà cũng đã thấy vài trường hợp người mất ra đi rất nhẹ nhàng. Họ ra đi ngay trong giấc ngủ rồi không bao giờ trở dậy nữa. Ý thức về điều đó nên bà đã chủ tâm thu xếp ổn thoả mọi việc trước lúc ra đi. Bà cũng cố gắng hạn chế ít nhất những bất ngờ ngoài dự liệu. Sẽ không có những điều muốn nói mà không kịp nói. Tất cả đã được bà làm gọn ghẽ để có thể nhẹ nhàng buông xuống bất cứ lúc nào. Bà chợt nghĩ tới hai chữ giải thoát. Có lẽ nào bà đang thu xếp, đang chuẩn bị mọi thứ để tự giải thoát cho mình? Những ngày ốm bệnh bà đã nghĩ nhiều về 90 năm của cuộc đời mình. Trong đời mỗi con người do mê lầm, cố chấp mà đã tự trói buộc mình vào không ít chuyện. Có người bị trói vào nghĩa vụ chăm lo cho bố mẹ, anh em, con cháu dù đôi lúc đó không phải phận sự cũng như không ai bắt họ phải làm. Có người lại nghĩ mình phải đấu tranh cho bất công, cho người khác mà không biết mình chỉ đang nhìn sự việc ở một phía dẫn đến những sai lầm, ngộ nhận. Lại có người lấy việc hy sinh vì chồng, vì con, vì gia đình làm lẽ sống mà quên đi chính bản thân mình. Không ít người, ở những giai đoạn khác nhau của cuộc đời đã tin lầm, chấp mê vào một người hay một tư tưởng, giáo phái nào đó rồi đến lúc ngộ ra lại phải chật vật tự mình giải thoát. Có cái giải thoát về mặt tinh thần khi không còn bị chấp mê vào một điều mình từng tin tưởng. Có cái giải thoát về mặt trách nhiệm và nghĩa vụ khi bao lâu nay mình cứ tự quàng vào. Nhưng nhiều nhất có lẽ là sự giải thoát khỏi tình yêu khi nhiều người nghĩ mình sẽ chết nếu thiếu đi tình yêu đó. Nhưng khi tình yêu hết hoặc bị phản bội họ đã phải chật vật bước qua đoạn tình cảm đó. Và khi đã giải thoát khỏi sự lệ thuộc, nhiều người như bừng tỉnh và nhận ra hoá ra không có người ấy mình vẫn có thể sống tốt. Đời bà đã chứng kiến không ít những câu chuyện như vậy từ người thân, người quen, từ bạn bè và cả chính mình.
Nghĩ đến giải thoát, bà chợt nhớ đến bà Đốc Nhân – một bà cô họ xa – với cuộc đời đầy những thăng trầm, xa xót. Ngày bà cô về làm vợ ông Đốc Nhân cả họ mừng lắm. Mừng vì bà cô được gả vào nơi yên ổn, giầu có. Mừng vì họ hàng có thể nhờ vả được chút đỉnh từ ông Đốc không chỉ về tiền bạc mà cả công việc. Ông ấy học nhiều, lại đang làm việc cho Tây nên trong mắt mọi người bên vợ ông ấy cao quý lắm. Cao quý không chỉ vì tiền bạc mà cả cái cách ông đi đứng, ăn mặc và nói chuyện. Mỗi lần về làng, ông ấy đều mặc một bộ comple trắng, đội chiếc mũ phớt, tay chống cây batong mạ vàng. Ông đi đến đâu là mùi nước hoa sực nức bay theo đến đó. Các ông bố bà mẹ khi nhìn thấy ông Đốc đều ước ao con gái mình được gả cho một người sang trọng, giầu có như thế. Bà cô của bà được gả khi vợ đầu của ông Đốc bỏ đi. Ai cũng nghĩ bà vợ bỏ đi ấy dại quá. Đâu phải ai cũng vớ được một ông chồng thơm tho, giầu có đến như thế. Nhưng mãi sau này thì mọi người mới hiểu. Ông Đốc Nhân không có khả năng sinh con. Ông lại quá sạch sẽ, kỹ tính nên người nào ở cùng ông cũng không dễ để chiều theo. Nhưng cô của bà là người khéo léo. Bà chấp nhận chuyện ông bà không thể có con chung. Bà cũng chấp nhận những kỹ tính thái quá của ông trong các sinh hoạt thường ngày. Nhưng bù lại bà có tiền bạc để lo cho bố mẹ, cho anh em và các cháu trong nhà. Được cái bà là người biết điều nên không chỉ chăm lo cho gia đình bên mình mà gia đình bên chồng bà cũng rất chu đáo. Bà nhận nuôi 3 đứa cháu bên chồng và 3 đứa cháu bên mình. Những người được bà nhận nuôi đều được cho ăn học. Năm 1954, bà theo ông Đốc vào Nam. Cả 6 người con nuôi đều đi theo bà. Nhiều gia đình còn tiếc khi không được gửi con đi theo với ông bà. Ai cũng biết bà không có con nên bao nhiêu tiền của, tâm sức bà dồn lo cho các cháu – cũng là các con nuôi của ông bà. Sau này nghe nói cả 6 người con nuôi đều được bà dựng vợ gả chồng tử tế. Thậm chí, bà còn lo vốn làm ăn, lo nhà cửa cho họ. Nhưng đến cuối đời, khi ông Đốc đã mất thì không một người con nào nhận bà về nuôi. Buồn chán, xót xa bà đã cắt đứt quan hệ với họ và với mọi người rồi vào tu trong chùa. Ai cũng trách 6 người con nuôi tệ bạc. Mấy lần, họ hàng bên chồng rồi bên bà tìm đến chùa để khuyên nhủ và muốn mang bà về sống cùng. Nhưng bà kiên quyết không gặp mặt một ai. Nhiều người thương bà cứ năn nỉ sư thầy cho gặp nhưng bà nhất quyết không ra. Bà nhắn với mọi người qua sư thầy rằng cả đời bà đã hy sinh cho họ hàng hai bên, cho anh em, cho các cháu, các con nuôi của bà. Nhưng đến cuối đời bà lại gặp phải cảnh trái ngang khi cả 6 người con nuôi đều không muốn đón bà về nhà. Bà không còn muốn bất kỳ một liên hệ nào với họ cũng như họ hàng hai bên nữa. Bà đã quy y theo Phật. Bà đã tự giải thoát mình khỏi tất cả những mối liên hệ với họ hàng. Xin mọi người đừng đến làm phiền việc tu tập của bà. Ngay cả khi mất bà cũng không muốn gặp lại họ. Bà cũng đã gửi gắm phần hậu sự của mình cho nhà chùa lo liệu. Bà không còn muốn có bất kỳ sự dính dáng nào tới họ hàng hai bên nữa. Bà muốn giải thoát khỏi tất cả.
Những lời bà ấy nhắn ra làm nhiều người đau đớn. Có người ôm ngực khóc nghẹn. Một người đã hy sinh tiền bạc, công sức, tuổi trẻ của mình cho bố mẹ, cho anh em, họ hàng như bà mà đến cuối đời lại muốn từ bỏ, muốn giải thoát khỏi tất cả những mối dây liên hệ thì hẳn là phải đau lòng lắm lắm. Bà Đốc Nhân đã gặp phải chuyện gì? Sáu người con nuôi của hai bên dòng họ đã đối xử ra sao để bà ấy đi đến quyết định như vậy? Có lẽ nào dòng con nuôi bên chồng lại tị nạnh với dòng con nuôi bên bà và ngược lại dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm. Không ai biết chắc nội tình nhưng ai cũng cảm thấy cả 6 người con nuôi đều rất đáng trách. Bà Đốc Nhân sẽ không đi đến quyết định cực đoan như vậy nếu chỉ cần có một người con nuôi đứng lên đảm nhận, chăm lo cho bà.
Đời bà cũng từng chứng kiến nhiều gia đình mâu thuẫn, tị nạnh lẫn nhau không phải do nghèo khó. Thậm chí, một số đứa con trong nhà còn thuộc dạng có của ăn của để. Nhưng sự so bì, tị nạnh giữa các con đã khiến nhiều bố mẹ già phải khổ sở, phải ngậm đắng nuốt cay lúc cuối đời. Chứng kiến nhiều chuyện bà mới hiểu không chỉ nghèo, không có tiền lo cho nhau mới khổ. Ngay cả khi giầu vẫn có thể xung đột, bất hoà khi người này người kia tị nạnh. Có của thì tị của. Không có của thì tị công. Ai cũng nghĩ mình vất vả. Ai cũng sợ mình và gia đình nhỏ của mình chịu thiệt khi phải bỏ công, bỏ của chăm bố, chăm mẹ. Những lúc ấy liệu có đứa nào nghĩ đến việc cha mẹ đã bỏ công, bỏ sức ra bao nhiêu để nuôi chúng lớn khôn. Rồi đứa khoẻ, đứa ngoan thì tốn ít tâm sức, tiền của. Đứa nào đau yếu lại lười nhác, hư hỏng thì tốn không biết bao sức, bao công, bao tiền của và cả mồ hôi, nước mắt của cha của mẹ. Các con ruột, anh chị em ruột còn đối đãi với nhau như thế thì bà Đốc Nhân với 6 đứa con nuôi của hai bên dòng họ liệu có phải cũng rơi vào vòng xoáy của sự so bì, tị nạnh? Bà Đốc Nhân đã tìm đến chùa để giải thoát mình khỏi họ hàng hai bên, khỏi 6 người con nuôi. Có người trách bà Đốc Nhân cạn nghĩ khi họ hàng còn cả đống đấy có phải ai cũng lòng dạ bạc bẽo đâu. Nhưng nhiều người thì hiểu. Đến 6 người con nuôi được bà dốc công chăm bẵm còn chả có trách nhiệm với bà lúc cuối đời thì trông mong gì ở đám họ hàng chỉ chăm chăm nhờ vả hay mong ngóng vào đống tài sản của bà. Không biết ở những ngày cuối đời bà ấy có buông bỏ được mọi thứ hay không? Bà ấy đã ra đi trong nhẹ nhàng, thanh thản hay trong đau xót, uất hận? Những ngày nương náu nơi cửa Phật, liệu bà ấy có bình tâm để tự giải thoát mình khỏi tất cả những đau đớn, hy sinh, những trách nhiệm, sự kỳ vọng mà cả đời bà đã theo đuổi. Không một ai biết thêm tin tức gì khi bà Đốc Nhân đã quyết cắt đứt, quyết tuyệt giao với tất cả.
Cứ vẩn vơ những câu chuyện về mình, về người bà chợt nhận ra, không chỉ những âm binh, những linh hồn đã chết bị giam giữ ở khu vườn đó mới cần đến giải thoát. Ngay cả người sống cũng phải tự giải thoát mình khỏi những sai lầm, lệ thuộc. Bà không biết tâm trạng của những người khi biết mình sắp mất sẽ như thế nào? Nhưng bà đã chứng kiến nhiều người không cam lòng. Nhất là những người còn trẻ, những người mang trong mình trọng bệnh. Họ ra đi nhưng vẫn còn nuối tiếc cuộc đời lắm. Tiếc cho đến tận phút cuối khi luôn hy vọng sẽ có một phép mầu nào đó xảy đến giúp họ chiến thắng bệnh tật và kéo dài sự sống. Cũng có lẽ họ chưa muốn rời đi vì còn quá trẻ. Còn nặng nỗi lo về cha mẹ, vợ chồng và những đứa con. Những hồn ma đó chắc sẽ còn quanh quẩn mãi bên gia đình, vợ con mà chưa thể siêu thoát. Bà không muốn mình ra đi trong tâm trạng tiếc nuối. Bà muốn được giải thoát, tự giải thoát để có thể nhẹ bước và đi.