-Chị ơi, chị tỉnh lại đi!
Diệu Bình choàng tỉnh dậy. Út Hương đang lay hai vai cô. Anh Tấn và Dương cũng đang đứng cạnh đấy.
-May quá chị tỉnh rồi, em lo quá ! Út Hương ôm lấy Diệu Bình
-Tôi, Tôi bị làm sao vậy? Diệu Bình lơ mơ hỏi
-Cô bị ngất đi đó! Tấn trả lời, nhướn mày lên gật đầu. Nãy vừa dừng ngựa, ngồi xuống là cô … ngủ luôn à! Chắc do mấy hôm nay mưa gió mệt nên vậy đó cô nương!
Diệu Bình không nói gì. Đúng là cô thấy mệt mỏi uể oải thật. Chuyến đi vắt hết sức lực của cô. Trời thì gió rét, còn mưa nữa. Ở đây lạnh hơn trong Huế nhiều.
-Cô không sao là tốt rồi. Nghỉ ngơi tí là khỏe thôi! Tấn nói.
Diệu Bình uể oải nhìn xung quanh. Cây cối rậm rạp. trời đang trưa.
– Vậy rút cuộc, hai cô vẫn không cho chúng tôi biết mặt à?
Vẫn là Tấn. Anh đang cời đống lửa, vừa làm vừa hỏi, với cái giọng vừa tò mò, vừa có ý trêu ghẹo.
Cuộc phiêu lưu của Diệu Bình tới giờ đã hơn 3 tháng rồi. Cô cùng út Hương đi cùng hai người dẫn đường là Tấn và Dương.
Và hai cô gái đã che mặt suốt thời gian đó.
Diệu Bình đang dỡ đồ trên ngựa của cô xuống, như thường lệ, không trả lời Tấn. Út Hương cũng vậy.
Tấn nhún vai, quay ra nói với Dương:
– Kiếp độc thân còn dài, người anh em ạ!
Dương không nói gì, chỉ nhướn lông mày ra hiệu.
Họ đang dừng chân dưới chân một con đèo gần phủ Cao Bằng. Khuất xa đường đi một chút để đảm bảo kín đáo và đỡ gió lạnh.
Sắp đến nơi cần đến rồi.
Diệu Bình không để bụng mấy câu trêu đùa của Tấn. Chẳng qua hành trình dài, chưa biết khó khăn thế nào, nên cô cũng không muốn nói chuyện quá nhiều về những chuyện bên lề. Nhưng để anh chàng này cứ nói vậy cũng đỡ buồn.
Nghĩ vậy, cô tự cười thầm. Thôi thì thoải mái chút vậy.
Chợt Diệu Bình lên tiếng, giọng nhẹ nhàng:
– Anh kể về nghề của anh đi, có được không anh Tấn?
Tấn nghe Diệu Bình hỏi vậy, nhướn lông mày lên, rồi bắt đầu nói với giọng xuề xòa:
– Sinh nghề tử nghiệp thôi mà. Chuyện phường chuyển vận chúng tôi, tuy là thật nhưng nói ra chắc mười người thì đến chín người không tin, cho rằng hư cấu.
– Không sao, còn một người tin là được rồi – Diệu Bình giục.
– Người còn lại ai bảo là tin đâu, người ta bỏ đi chỗ khác, chả thèm nghe luôn ấy chứ.
Diệu Bình nghe cũng bật cười theo. Cái anh chàng này, đùa suốt được thôi…
– Thôi thì coi như tôi là người thứ mười một đi – Cô lại giục.
Tấn thấy vậy, đưa mắt ra xa xa nhìn, như thể hồi tưởng lại những sự kiện hào hùng không để đâu cho hết…
– Cô biết lúc vào nghề này, tôi được cha truyền lại cho mấy chữ, bắt phải khắc cốt ghi tâm, không được quên. Biết là những chữ gì không?
– Dĩ nhiên là tôi không biết rồi, anh hỏi thừa.
Lại trầm ngâm một lúc, rồi mới tiếp:
– Cha tôi nói: “Con làm nghề này, nhớ lấy mấy chữ mà làm đạo, cứ thế mà theo:
‘Hàng hóa là sinh mạng’
Nói về cái nghề này phải kể từ thuở xa xưa.
Nước Việt ta, đất đai thiên nhiên đã vốn hoang sơ nhưng cũng đầy kỳ vĩ: sông to, núi lớn, không thiếu gì. Việc đi lại từ xưa đến nay cũng vì vậy không khỏi có nhiều khó khăn. Người Kinh vốn trước đây tập trung chủ yếu ở đồng bằng ven sông trồng lúa chăn nuôi, còn các bộ tộc khác sống trên núi cao, xa xôi cách trở, nên giao tiếp buôn bán cũng ít. Nhưng nước ta có của cải, châu báu nhiều, chim quý thú lạ không ít, nên từ thời các vua Hùng đã có những người chuyên đi săn tìm của ngon vật lạ để dâng lên vua. Họ là những người giỏi nhất, gan dạ nhất, liều lĩnh nhất, mới có thể đến những nơi hang cùng ngõ hẻm, không bỏ sót chân trời góc bể nào, để tìm kiếm những thứ ít ai tìm được. Sự tích vua Hùng kén rể với những “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao” mà từ xa xưa truyền lại cũng đã cho thấy đã có những con người như vậy từ rất lâu rồi.
Đến thời Bắc thuộc, họ được gọi là những truy bảo nhân, hành tung đi lại bí ẩn, nhiều khi còn được gọi là ẩn lộ nhân, không ai biết đường đi nước bước của họ ra sao.
Một thời gian dài sau đó, họ vẫn làm những công việc như những ngày đầu tiên. Cho đến thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh, rồi Đàng Trong – Đàng Ngoài, việc đi lại, giao lưu buôn bán giữa các địa phương trở nên khó khăn hơn nhiều. Vốn là những người đã đi đến cùng trời cuối đất, không có con đường nào mà họ không đặt chân đến, nên những truy bảo nhân lại kiêm thêm công việc mới: đó là chuyển vận hàng hóa, hộ tống đoàn người đi khắp từ Bắc chí Nam, đảm bảo an toàn tối đa cho người và hàng hóa. Những người này về sau được gọi là bảo tiêu, cũng gần giống như bảo tiêu bên Tàu vậy, nhưng cái đặc sắc hơn là những nơi không có đường đi được thì họ sẽ tạo ra được đường mà đi, do kinh nghiệm kiến thức cả ngàn năm truyền lại.
Thời đó, Đàng Ngoài có Bắc Lộ Bảo Tiêu Cục, Đàng Trong lại có Nam Giao Bảo Tiêu Cục, uy thế ngang nhau. Đều là nơi tụ họp những người giỏi nhất. Thanh thế quyền lực của họ lúc đó rất lớn, đến quan lại cũng phải nể vài phần. Điều giúp họ thành công chính là cái sự “nửa chính – nửa tà” của họ: chỉ cần khách trả đủ tiền, họ sẽ chuyển hàng đến nơi đến chốn, cho dù hàng đó là người, là vật, hay những thứ kim cổ hiếm gặp.
Khi nhà Nguyễn thống nhất giang sơn, những người đứng đầu các cục đã hợp lại với nhau thành một tổ chức duy nhất, gọi là Việt Nam Bảo Tiêu Cục, với tên lấy theo quốc hiệu nhà Nguyễn lúc bấy giờ.
Đến thời Pháp thuộc, tiêu cục vẫn hoạt động bình thường, không can hệ đến người Pháp, vì nhiều khi chính người Pháp cũng phải nhờ những người này vận chuyển giúp. Bước ngoặt chỉ đến khi xảy ra sự biến cụ Tôn Thất Thuyết tấn công Pháp ở Huế, rồi phong trào Cần Vương nổ ra, những người của Việt Nam Bảo Tiêu Cục đã quyết định đứng về phía nhà vua và nghĩa quân – việc vốn chả liên quan đến họ.
Kết cục là binh biến thất bại, phong trào bị đàn áp dã man, tiêu cục cũng không tránh khỏi họa diệt thân. Cơ sở bị phá bỏ hoàn toàn, những người liên quan: người bị giết, người bị đi đày, không ai thoát. Cơ sở chính ở Hà Nội bị phá bỏ. Quân Pháp đã xây nhà tù Hỏa Lò khét tiếng ngay trên đấy, như để thể hiện sự thống trị của mình. Chúng cũng mở những công ty vận tải, sử dụng ô tô, tàu hỏa để vận chuyển hàng hóa, nhằm nắm hết con đường mưu sinh của dân ta. Việc làm ăn càng thêm khó khăn.
Về sau đó, những bảo tiêu ở những tiêu cục nhỏ hơn, hay những người trốn thoát được khỏi cuộc truy quét đó, dần đi vào bóng tối. Có người giải nghệ, có người vẫn làm nhưng kín tiếng hơn, hoạt động âm thầm hơn, chỉ làm việc và giao dịch với những người thân quen mà thôi.
Tấn và cha là những người hiếm hoi vẫn còn làm nghề này. Vất vả, bạc bẽo, nguy hiểm nên càng ngày càng ít người làm. Cha anh tuổi cao cũng đã nghỉ, không làm ba bốn năm nay, ở nhà làm phụ nghề gốm, làm chén bát với mẹ anh. Tấn theo cha đi theo hàng từ lúc mới mười bốn, đến năm nay đã được mười mấy năm có lẻ, tuổi nghề không phải là nhiều nhưng được cái gan dạ, máu liều lĩnh, lại khôn ngoan trải đời, nên việc giao cho anh đều làm đến nơi đến chốn. Cả năm chỉ về nhà vài bận. Cũng may Tấn là con thứ, trên đã có anh cả lo việc nhà nên cha mẹ cũng không lo lắng lắm, chỉ giục anh kiếm cô vợ sinh thằng cu cho cha mẹ mừng. Nhưng mỗi lần như vậy anh chỉ cười xuề xòa, không nói gì.
Tấn to cao, người săn chắc vì đi lại nhiều, nhưng không phải là gầy gò ốm yếu, thân hình chắc nịch như khúc gỗ. Nước da ngăm ngăm đen – là vì có nước da giống mẹ anh vốn rất trắng, nếu không thì anh đã phải đen như cái cột nhà cháy rồi. Chân tay sẹo đếm không xuể, chiến tích những chuyến đi mà thi thoảng anh vẫn lôi ra đếm mà khoe với mọi người, nhưng khuôn mặt thì tuyệt nhiên nhẵn nhụi lành lặn. Có lần hỏi thì Tấn nói: “Giữ cái mặt lành lặn, sau lấy vợ đêm đỡ dọa cho vợ sợ!”
Ngồi nghe Tấn thao thao bất tuyệt, Diệu Bình không nói gì, chỉ nghe và gật đầu tán thành. Cô biết chuyện anh nói mười phần thì chín phần là nói khoác rồi, nhưng cứ kệ cho anh chàng kể thôi, coi như là cảm ơn vì mấy lần giúp đỡ trên đường. Không chỉ Tấn, anh Dương cũng không nề hà mà rất nhiệt tình giúp đỡ. Diệu Bình rất cảm kích điều này.
– …Lúc đám cướp đó lao đến, tôi liền thủ thế, cầm gậy mà quét một lượt, tất cả chúng trở tay không kịp, té ngã sõng soài ra. Tôi lại gõ cho mỗi tên một cái vào đầu, chúng lăn kềnh ra luôn, vậy là cha tôi chỉ việc lấy sợi dây thừng trói hết cả thể lại là xong.
– Có phải sau đó anh dẫn chúng lên quan lĩnh thưởng, nhưng ra đến nơi thì quan đi vắng nên anh lại thả chúng về, bắt chúng hứa không làm ăn cướp nữa đúng không? – Út Hương đang lim dim bỗng chen vào câu chuyện của Tấn.
– Ủa sao cô biết hay vậy? – Tấn ngạc nhiên.
– Vì câu chuyện này anh đã kể đến lần thứ năm rồi, anh chàng ngốc ạ! – Út Hương chỉ đợi đến câu này để bộc phát ra.
Diệu Bình cười khúc khích, còn út Hương thì bò ra mà cười. Tấn thấy mình làm oai mà cuối cùng thành trò cười, ngượng không để đâu cho hết, phải chữa thẹn:
– Cô nhóc này, ai bảo vậy. Ta gặp nhiều đám cướp lắm, mỗi lần kể là đám khác nhau. Chỉ là ta vốn rộng lượng thương người, tha cho chúng nên hôm nào cũng nói giống nhau, thực ra là khác nhau đấy!
– Eo ôi, chả tin anh đâu, anh nói khoác lên tận ngọn cây rồi ấy chứ, ha ha ha.
– Không tin thì tùy cô nhóc, mà ta có kể cho cô nghe đâu, ta kể cho chị của cô cơ mà. Chị cô không nói gì nghĩa là chuyện ta kể rất là hay đấy chứ.
Út Hương “xì” một tiếng, không nói nữa, chạy đến cái lá to mà Tấn bày ra từ nãy để đặt thức ăn lên, thò tay nhúp một miếng ăn ngon lành rồi:
– Đợi anh Dương về rồi ăn cả thể đi em, đừng nhúp nhặt trước như thế là xấu đấy em – Diệu Bình bảo em.
– Nhưng em đói chị ơi, hì hì, em là em út, cho em được ưu tiên đi mà – cô bé lại làm nũng.
Cũng vừa lúc anh Dương xin được nước về, mọi người đã khá đói nên tập trung mà ăn, chả nói nửa câu.
Nhưng vì đang che mặt mà cứ đeo khăn thì vướng, không ăn được, nên cứ đến bữa, Diệu Bình và út Hương mang đồ ra một chỗ ăn riêng, ăn xong mới trở lại chỗ cũ. Có đồ ăn vào bụng, sắc mặt mới có chút thần thái trở lại. Đúng là có thực mới vực được đạo!
Tấn lấy trong túi áo chẽn ra cái đồng hồ quả lắc – món đồ anh có được của một tay buôn sứ người Hoa trong một lần giúp hắn đi con đường mòn qua cửa khẩu để trốn quan đánh thuế. Đưa lên xem giờ, đã 3 giờ chiều rồi, bèn nói tiếp:
– Chúng ta nghỉ ngơi thêm chút rồi lên đường nhé, cũng gần đến rồi.
Diệu Bình lại hỏi:
– Ta đi qua ba con đèo, chí ít cũng ba chục dặm đường rồi, mà sao không gặp bóng quan quân nào nhỉ? Ta nghĩ những địa thế hiểm trở trọng yếu thế này phải có lính đồn trú chứ nhỉ?
Vốn là từ khi từ đất Lào về lại đất mình, Tấn đều dẫn đoàn tránh những đồn trú của quan quân. Những chỗ đó không chỉ có lính Việt ta, còn có cả lính Pháp nữa. Bọn chúng được trang bị súng đầy đủ, đi qua quả rất ngặt nghèo, cũng may là không phải qua trạm nào. Cũng có khi đang đi thì có những toán lính đang hành quân đi qua, nhưng tụi này thì không chú ý đến dân bên đường lắm, chỉ cần đi tránh ra, dẹp
vào bên đường cho chúng đi qua là xong. Họ ăn mặc cố ý rách nát, quần áo nhàu nát để chúng khỏi để ý, mặc nhiên là người đang đi đào cây lấy củ về làm thuốc Bắc, nên không ai nghi ngờ gì cả.
Tấn đang nói chuyện với Dương, có vẻ tươi tắn lắm. Nghe Diệu Bình hỏi vậy, thì mắt nheo lại, im lặng một lúc, rồi nói:
– Cô nói đúng lắm, qua thung lũng này là đến đồn to đầu phủ Cao Bằng, lính coi rất ngặt, và đây là đường độc đạo, không còn con đường nào khác. Ta chuẩn bị tinh thần đi nhé.