Bà lão đã ra đi trên tay Ông già, trông như đang ngủ một giấc ngon lành giữa trưa hè oi ả, chỉ là Bà lão đã không còn ho hốc ra như vài tháng qua, cái chết như cuốn đi tất cả, chỉ còn lại tiếng ve đượm buồn vang lên trong khu rừng Tràm bên kia suối. Tôi đã dặn lũ Ve về ngày hôm nay, bọn nó cũng đồng ý sẽ soạn một bản giản tiện như con người bà để đưa tiễn, “Con người chết cũng như Ve lột xác, một khởi đầu mới của dòng chảy”, con Ve già trên ngọn cây cao nhất nói với tôi như thế.
Ông già ngồi lặng thinh bên xác vợ mình, ánh mắt ông nhìn về phía khu rừng sau ngôi nhà gỗ mà họ đã sống hơn nửa đời người ở đó. Tựa hồ như ông đang tua lại cả một cuốn phim hoài niệm, những bóng mờ của người vợ lẩn khuất đâu đó bên trong khoảng trống hun hút của rừng, nơi sâu thẳm ông giữ cho riêng mình. “Mình sẽ còn gặp nhau mà phải không em, giờ anh sẽ tiễn em về với rừng”, Ông già nhắm mắt ngẩng mặt lên trời rồi hít một hơi thật sâu nói như thế, không một giọt nước mắt rơi, nhưng điều gì đó đang diễn ra mãnh liệt lắm, bên trong cái hồ sâu ấy của ông.
Đằng xa, trên con đường trải đá mi xuyên qua hai hàng cây Vú Sữa, Mít, Dừa và đủ loại cây ăn trái chạy dọc. Chàng trai hàng xóm phóng chiếc xe đạp cà tàng nghe thấy rõ tiếng lạch cạch lao đến, thoáng chốc đã đến trước nhà gỗ, anh quăng luôn chiếc xe nằm sõng soài xuống đất cạnh cái giếng nước đã ở đó còn lâu hơn cả tuổi đời anh. “Hồi hai bác đào giếng này cha con và bác trai một tay làm, má con là người uống ngụm nước đầu tiên, sau đó ba tháng bác nghe mang thai mày. Có khi bác nghĩ mày được sinh ra như ở Nữ Nhi Quốc trong Tây Du Ký hổng chừng”, Bà lão vừa nói vừa rửa mặt cho anh ở cạnh cái giếng, hình ảnh vẫn còn vẹn nguyên trên thành giếng, mùi rêu vẫn còn đó mà hơi thở đã đi mất. Phút chốc anh cứ nghĩ mình như đứa trẻ mặt mày lấm lem được nghe cô giáo đầu tiên kể về mình đã đến từ đâu. Anh bất giác chợt tỉnh, cung tay thành nắm đấm như bóp nghẹt nỗi oán hờn cái chết, thứ đã cướp đi cha má anh khi chỉ vừa lên sáu. Anh không kiềm chế được nữa mà sút vào cái xe đạp dưới chân, những cú đá hụt làm bụi văng lên tỏa ra như bủa vây một con người lạc lối. Từ lâu anh đã không kiềm chế cảm xúc của mình nữa, “Muốn khóc thì khóc đi, làm bộ quài”, chính Bà lão đã nói như thế khi cùng anh chôn con Sóc anh nuôi ở cạnh tảng đá ven suối, cũng là nơi tôi hay gọi là Nhà. Anh trượt chân ngã bật ngửa nằm dài ra đất, nhìn lên trời thấy đàn Cò bay ngang, anh khóc nấc lên thành tiếng như khi anh bị đám bạn chọc mình là trẻ mồ côi, hôm nay người mẹ thứ hai của anh đã qua đời. “Đùng!”, tiếng súng phát ra từ rừng Tràm của đám thanh niên thành thị về đây săn chim mỗi cuối tuần làm anh bừng tỉnh. Anh bật dậy, dựng cái xe đạp tựa vào thân cây Sa Kê bên hông nhà, đến bên cái giếng để tự lau nước mắt và rửa mặt, vì mẹ anh đã không còn ở đó nữa. “Khóc xong thì đừng dậy rồi đi làm”, anh vẫn còn nhớ câu nói của Ông già khi anh nghe tin Bà lão chỉ còn sống được vài năm trước đó.
“Để con kêu ổng qua phụ khinh gỗ” – Anh không dám nhìn thẳng vào ngôi nhà gỗ, nơi hai vợ chồng già đang cùng im lặng bên nhau, anh nói lói vào trong rồi quay mặt đi về phía cổng, chắc anh định kêu Lão hàng xóm vào phụ anh làm giàn hỏa thiêu, thứ mà chính Bà lão đã tự vẽ cho mình một tháng trước đây.
Từ trong gian sau của nhà gỗ, Cô bé học trò của hai ông bà cầm một cái khay bằng mo cau mà bình thường họ hay dùng để mang ấm trà nóng lên mời khách, trên khay là xấp vải trắng và một chai cồn dùng vệ sinh thi thể. Cô bé có gương mặt tinh khôn với mái tóc ngắn ngang vai đi những bước chậm rãi như một vũ công múa Mai của Nhật Bản đang nhảy một điệu buồn tiễn đưa. Đó là một cô bé hay đến nhà ông bà để vẽ, mỗi lần tôi bò ngang khi cô vẽ là đều bị cô chặn lại rồi bưng tôi lên và nói “Ê Rùa, không biết ngươi bao nhiêu tuổi nữa, nghe nói loài Rùa thở chậm nên sống dai, tui cũng đang tập nè, có bí quyết gì không?”. Đúng rồi, tôi là một con Rùa, nhưng chuyện đó sẽ được kể sau và vì sao con Rùa là biết múa Mai là gì …. Nhà Cô bé cách đó không xa, nhưng nghe ông bà kể người cha hay say xỉn, gia đình làm nông chẳng ai hiểu rõ về cái nghề vẽ nên thường xem cô như một kẻ trên mây. “Cái thứ đàn ca vẽ vời vô tích sự chả nên cơm cháo gì”, có lần cô chạy lại ôm Bà lão rồi khóc nức lên kể như thế, lúc đó tôi đang tắm nắng trên tảng đá gần cái lu nước có vài bụi Xuyến Chi kề quanh. Tôi thì không rõ câu nói ấy có ý nghĩa gì, thứ tôi vẽ duy nhất là vết chân trên bãi cát gần suối, thứ mà hôm sau tự dưng biến mất.
Cô bé khuỵu gối xuống rồi đặt khay mo cau lên tảng đá nằm giữa gian trước của hiên nhà, đó là phiến đá cuội dài, không quá dẹp không quá to nhìn cũng như một viên đá bình thường gần con suối nơi tôi ở. Giữa phiến đá có cái lõm đủ rộng và sâu khi cần thiết đặt các mặt bàn, mâm hay khay hình phẳng lên đó, một loại trụ để giữ thăng bằng cho những thứ nằm lên nó. Giờ nghĩ lại mới thấy nó cũng khá giống cái mai của tôi, trừ cái lõm. Nghe kể một người bạn đi rừng thấy nó nằm ở một con thác trong khu rừng miền Trung, nước chảy bào mòn qua nhiều năm tạo thành cái lõm đó, có lần tôi bò ngang đó rồi bị kẹt cái mai vào, hai chân cọ quậy lủng lẳng không thoát ra được. “Cái trụ giờ thành ra cái bẫy mày”, Ông già nói khi bưng tôi ra. Cô bé và Ông già nhìn nhau một lúc, rồi cùng đặt đầu bà lên cái gối nhỏ Bà lão cùng cô hay nằm trước nhà mỗi trưa để cùng cười đùa kể lể. Sau đó, Cô bé vẫy tay gọi Thằng nhỏ cháu của hai ông bà đang ngồi vuốt vuốt đầu tôi dưới bộ bàn đá nhỏ bên dưới gốc Thị già, nơi Người con trai của họ cũng đứng gần đó, một gã chả bao giờ có thể đứng yên cùng cái điện thoại luôn phát ra tiếng suối reo giả như những lời hắn nói trong cục hình chữ nhật ồn ào ấy.
“Em chạy ra lu nước đằng bụi Xuyến Chi lấy cho chị nước, đừng đầy quá, chỉ một nửa gáo dừa hơn một chút rồi vào đây phụ chị cầm vải che để ông vệ sinh cho bà” – Cô bé nói rồi tay chỉ về hướng nơi tôi hay phơi mình những ngày thấy lạnh.
Thằng nhỏ nhanh làm theo rồi quay lại với gáo dừa nước trên tay, nó cầm hai tay đưa cho Cô bé rồi cùng nắm miếng vải mỗi người một góc, mặt quay ra ngoài sân không dám nhìn vào. Cách đây sáu tháng nó về ở cùng ông bà vì ba mẹ nó cãi vã ly thân, lúc đó nó là thằng nhỏ ồn ào tinh ranh khôn lỏi, nhưng giờ đã khác đi nhiều. Chợt nó bỏ miếng vải xuống rồi nói “Để con ẵm Rùa vô, bà thích nhìn nó lắm, chắc nó cũng vậy”, thế là nó mang tôi lên đặt cách trụ đá cuội một chút. Thật ra tôi cũng tò mò họ đang làm gì lắm, vì hiếm khi tôi được thấy xác chết một người thân của mình, bọn họ đột nhiên một ngày biến mất vậy thôi, như thằng Lòng Tong vậy, chẳng một vết tích.
Ông già đầu tiên bọc quanh người Bà lão bằng một miếng vải trắng to, sau đó ông lòn tay vào trong để nâng lưng bà lên khi đã cởi áo của bà, nhờ miếng vải mà phần cơ thể của bà không lộ ra ngoài nên có lẽ Cô bé chưa biết trước cách làm mà che chiếc rèm lên cùng Thằng nhỏ, Ông già đã không nói gì mà cứ để sự tế nhị ấy của cô diễn ra. Tiếp đến ông dùng cồn loãng vệ sinh bên trong miệng, hai lỗ tai, hai con mắt, hai lỗ mũi, hai lòng bàn tay bàn chân và những bộ phận khác, đến bây giờ tôi mới hiểu đó là những nơi dễ bị vấy bẩn theo nhiều nghĩa nơi loài người, bọn tôi thì chỉ cần nhảy ùm xuống nước là coi như sạch. Theo sau sự thanh tẩy đó, Ông già dùng nước sạch và khăn nhỏ để lau mặt cùng những phần da thịt còn sót lại của bà, rồi lau lại bằng một chiếc khăn khô khác mà Cô bé chuẩn bị sẵn trước đó. Cuối cùng, một chiếc khăn mùi xoa có thêu hình một bụi Tre Ngà được phủ lưa thưa những Dây Tơ Hồng, loại dây mà ngày xưa con nít hay chơi “bán quán” dùng làm sợi mì mà nay đã ít khi còn gặp, đã chẳng còn ai được xoe duyên nữa. Tấm vải quấn quanh hai vòng thi thể Bà lão không hẳn trắng toát, mà nó có màu hơi ngà ngà, như màu nắng chiều ráng đều phảng phất trong khu rừng sau ngôi nhà gỗ của họ. Ra là vậy, một sinh mạng con người kết thúc cũng chỉ vỏn vẹn được thêm vài phút, có lẽ vài phút ấy khiến họ dần làm quen hơn với sự mất mát sau đó, như một bước đệm cho sự kết thúc, hay khởi đầu của một thứ neo lại ở đâu đó, tôi không rõ. Với chúng tôi, những con vật bị hầu hết người ta coi là vô tri, thứ mang đến là sự đột ngột, sự biến mất, và sự không biết. Có lẽ nó làm chúng tôi đối mặt với cái chết nhẹ hơn không? Tôi không chắc nữa, nhưng lúc này hình ảnh mẹ tôi bị chích điện chỗ ngã ba sông đằng xa hiện ra, không một lời từ biệt, bà đột nhiên đi ra khỏi đời tôi như người cha tôi chỉ hình dung qua lời kể của mẹ.
“Ông cho con tha một chút son cho bà được không, hôm bữa con định mua tặng bà mà lúc đó không còn tiền” – Cô bé vừa nói vừa đưa thỏi son cầm sẵn trên tay, màu gì tôi cũng không rõ nhưng nhìn nó làm tôi liên tưởng đến những ngày xuân mát mẻ. Ông già chỉ gật đầu rồi kéo khăn mùi xoa trên mặt lên chừa lại đôi môi nhợt nhạt.
Thằng nhỏ xếp khăn che lại, đem đi cất những vật dụng nãy giờ sử dụng cho việc vệ sinh, nó tiện thể hái một nhánh hoa Sao Nhái màu cam nhạt quanh nhà rồi vào ôm tôi lại gần mặt Bà lão, ngồi xếp bằng nhìn Cô bé thoa son cho bà. Có một khoảng im lặng sau khi son được thoa xong, Thằng nhỏ đặt hoa lên khăn che mặt chỗ thái dương rồi xoa xoa lên đầu tôi vài cái, “mọi lần bà hay cho Rùa ăn hoa này đó chị”, Cô bé quay qua nhìn rồi hai người cười, Cô vẫn kiểu cười mím môi như muốn cất lại điều gì đó không muốn nói ra, còn Thằng nhỏ thì vẫn một cái nhếch mép bên trái thừa hưởng từ ông mình. Nụ cười như một căn bệnh thiện lành vậy nó lây lan lặng lẽ, tôi quyết định pha trò như mọi khi làm bà thích thú. Tôi bò lại gần đầu bà, ba người bọn họ tròn xoe mắt như nghĩ tôi muốn tạm biệt hay khóc than gì đó, nhưng không, tôi ngoạm lấy nhành hoa rồi lôi ra khỏi mặt bà, xong tôi nhai chậm rãi nhấm nháp như loài Rùa vẫn vậy. Một trận cười vang lên giữa ba con người tuổi tác khác nhau, “Mày làm cái gì vậy trời?”, họ vừa cười vừa nói như vậy khi tôi đang rụt đầu vào mai. Rồi đột nhiên, ào một cái đàn chim Sẻ hơn chục con láo nháo bay vào ngang cái chuông gió làm nó reo lên “kleng kleng kleng” như tiếng của mấy xe cà rem xưa nay không còn thấy xuất hiện trong xóm. Tiếng chuông như đưa mọi người quay lại thực tại, tôi cũng không pha trò nữa, Ông già đứng dậy rồi nhìn lên cái chuông, hai lòng bàn tay chắp lại ngang bụng, ông gật đầu nhẹ một cái và nhìn xuống “Cảm ơn mấy đứa và Rùa”, có lẽ họ không để ý nhưng tôi cũng cười rồi đây, nhếch mép bên phải.
Từ đằng xa, Người con trai nhìn vào với con mắt châu lại tỏ vẻ khó chịu, sau khi bỏ được cái điện thoại ra khỏi lỗ tai thì bắt đầu bước những bước vội vàng về phía nhà gỗ. Chẳng rõ anh ta tức giận điều gì mà trái Thị dưới đất không thấy rồi đạp trúng, quả vàng ươm tứa ra dính đầy vào đôi giày màu nâu bóng, nhìn mà tôi không sao nhịn nổi cười. Người con sút vào quả Thị lần nữa rồi dẫy nẫy “grừ” lên một tiếng, giày anh ta lại dính đầy màu vàng thêm lần nữa. Anh ta tiến đến gần nhưng không đi lên nhà, ngôi nhà gỗ có mặt sàn cách đất một khoảng nhỏ để hạn chế sâu bọ tình cờ lẻn vào nhà mà cũng cách được hơi đất của rừng. Anh ta ngước nhìn lên một chút vào mặt của cha mình, như một tên quan đang bẩm báo điều gì, nhưng với thái độ này có thể nhà vua sẽ chém đầu anh mất.
“Cha chơi trò con nít đủ chưa? Con gọi cho chị rồi, tụi con quyết định sẽ thuê người đến khâm liệm tử tế xong sẽ kêu người trong công ty con vẽ cho mẹ một ngôi mộ đàng hoàng ngoài nghĩa trang, con mua sẵn rồi” – Người con hùng hổ nói lớn tiếng, nhưng ánh mắt anh ta đôi lúc phải nhìn đi chỗ khác.
“Chẳng có gì để quyết định ở đây” – Ông già nhíu mày dày như con sâu trên Dây Lưới hay mọc quanh hàng rào của dân khu này.
“Cha bị cái gì vậy? Cái gì mà giàn hỏa thiêu tự vẽ, ở đây lâu quá cha mất trí rồi hả? Quay về với thực tại đi! Để con lo!”.
Vừa dứt lời, một ly trà nguội tạt thẳng vào mặt Người con từ sau lưng Ông già, là Cô bé. Anh ta lấy tay che mặt như một phản xạ tự vệ của con Nhím xù lông, Thằng nhỏ thì chạy lại ôm lấy chân Ông già, còn tôi thì thử một giọt trà vương vãi dưới sàn. Hoàn hồn sau vài giây, anh ta tiến gần hơn chỉ thằng mặt Cô bé rồi tiếp tục lớn tiếng: “Mày nghĩ mày bị bỏ rơi rồi tới đây ở vài bữa là thành con họ hả? Mày nghĩ mày là ai? Họ rồi cũng sẽ bỏ mày như tao từng bị thôi”. Từ đằng sau Người con, Chàng trai hàng xóm sau khi lái chiếc máy cày nhỏ chở gỗ làm giàn thiêu và Lão hàng xóm đến, anh ta nhảy tót xuống xe mà chưa kịp tắt máy rồi lao thẳng tới níu một bên vai nắm cổ áo Người con nâng lên.
“Chứ mày nghĩ mày là ai, hả?” – Anh ta nói khi điều thuốc còn trong miệng.
“Đánh tao đi, đánh tao đi, thằng nhà quê cục súc” – Người con khiêu khích.
“Tao mà mấy năm trước là cho mày ra bã rồi, để mày trở thành thứ cặn bã mà mày đang là, biến mày” – Chàng trai hàng xóm quăng Người con ra một bên té lăn ra đất.
Lão hàng xóm chạy lại đỡ Người con lên phủi bụi rồi thì thầm vào tai “Hồi đó anh đâu có dầy đâu, nhìn đi, mẹ anh mới chết đó”. Anh ta giật tay lão ra rồi đứng dậy xỏ đôi giày vàng của mình lao đi ra hướng đầu làng, trong lúc chạy được một đoạn anh ta quay lại để kêu con mình : “Đi về mày, thằng kia”, Thằng nhỏ vẫn ôm chân Ông già. Người con quay đi rồi biến mất trên con đường vào nhà.
“Con xin lỗi đã ồn ào” Chàng trai hàng xóm cúi đầu trước thi thể Bà lão.
Từ trong nhà, Ông già xoa đầu thằng nhỏ rồi đi ra bàn đá chỗ cây Thị sau khi nói “Con ngồi đợi ông chút”. Ông ngồi đó cùng Lão hàng xóm, cả hai cùng đốt thuốc rồi nhìn vào khoảng trống trước mặt.
“Càng ngày sao nó càng tệ dậy hổng biết, hồi xưa nó hoạt bát chứ có thô lỗ dậy đâu” – Lão hàng xóm phá vỡ không khí im lặng.
“Do nó không có một người cha tốt ”- Ông già đáp.
“Anh giúp tôi làm cái giàn cho bả, để ít ra tôi có thể làm thằng chồng tốt” – Ngắt quãng một hồi Ông già nói tiếp.
“Ừ, hút xong điều này vào làm” – Lão hàng xóm ngồi vắt 1 chân lên ghế, phả một làn khói thuốc mà trong nhà tôi nhìn ra như thể hai người ngồi đó đột nhiên biến mất, như thể mẹ hay thằng bạn của tôi vậy. Nhưng không, họ vẫn ở đó, chẳng biết là may hay xui cho họ nữa.
Ở trong nhà, Cô bé lấy bản vẽ giàn hỏa thiêu ra xem rồi vẽ vẽ viết viết gì đó như đang tính toán lại, còn Chàng trai hàng xóm cùng Thằng nhỏ đang ngồi thòng chân xuống đung đưa, tôi thì ở phía sau hai người nhưng đang nhìn xem Cô bé. Trông cái giàn cũng giản dị nhưng làm chẳng biết thế nào, “Thường mấy thứ nhìn có vẻ dễ mà để đạt tỉ lệ đẹp được là phải đi qua một quá trình rất khó”, Bà lão đã từng nói thế với Cô bé. Tôi ít khi hiểu những câu nói kiểu như vậy của con người, như cái mai Rùa của tôi có đo đạc gì mà vẫn đẹp, dẫu nó có vài vết sẹo và rong rêu lắm lúc bám đầy.
“Anh xin lỗi chuyện hồi nãy” – Chàng trai lên tiếng khi ngồi đó với Thằng nhỏ.
“Ba em quá đáng thiệt mà”
“Anh đã hơi nặng lời”
“Thật ra ba em khác đi từ khi họ ly thân thôi, ba mẹ em ấy”
Sau khi khói thuốc của hai ông già tan đi vào không khí, cả hai ngồi dậy đi vào nhà, Ông già đứng nhìn mọi người và nói “Mọi người giúp tui, tiền đây con đi chợ nấu dùm ông mấy món tùy con, còn con đi quanh nhà thấy gì cần dọn thì dọn, cả tuần này ông bừa bộn lắm. Còn mày cứ đi loanh quanh nhà như mọi khi, hoặc về suối khi mày đã chán”. Chẳng nói chẳng rằng, mọi người túa ra khắp hướng như đàn Ong tìm mật, Bà lão vẫn nằm đó như chờ đợi niềm vui cuối cùng, còn tôi lại bị kẹt vào cái trụ đá mà chẳng ai lôi ra, thôi thì nhìn họ chăm chỉ vậy. Dẫu sao đó là điều đẹp đẽ nhất họ mang đến cho thế giới này, không phải trí tuệ vì làm sao bằng Mẹ Tre trong rừng, không phải lời nói vì đó là thứ khởi đầu cho cãi vã, mà đó là sự cần mẫn ngày qua ngày trong rừng, trên cánh đồng, trong chợ và cả khi ở nhà.
Một lúc sau thì tôi thiêm thiếp buồn ngủ, trong sự lờ mờ về những ký ức đêm hôm đó, trời ngoài suối lạnh, nên lúc chiều tà tôi đã bò lên bờ để rị mọ rúc vào trong đống rơm Ông lão lót dưới sàn nhà. Tôi nghe thấy tiếng Bà lão ho từng cơn, giọng nói thều thào về cái chết, họ nói với nhau những thứ vừa giống vừa khác lời mẹ tôi kể, hôm đó như tôi đang nghe cha mẹ mình trò chuyện vậy. Nó làm tôi nhớ có lần lâu rồi, bao lâu tôi không rõ, tôi đã hỏi mẹ về cái chết.
“Khi nào thì mình chết như cha, có phải chỉ khi bị trái nổ mình mới chết, hay còn cái chết nào khác vậy mẹ”, có lần tôi hỏi mẹ như thế trong khi hai mẹ con đang bơi về phía ngã ba sông. Mẹ đã dừng lại, ngoi lên mặt nước rồi bò lên bờ, dẫn tôi lên một gò đất nhỏ nơi nhìn về phía xa là nơi cha đã chết dưới gốc cây Bứa rừng. Mẹ bình thản trả lời “Đến một lúc nào đó, khi mỗi ngày con mở mắt ra, những hình ảnh của người con yêu thương thật sự không còn gần đây, chúng ôm trọn lấy cái mai, cứ bất giác con lại thấy họ, những hình bóng lượn lờ quanh mặt nước, quanh áng mây nhìn qua tán lá, dưới những sợi rễ của đám Lục Bình ngoài kia, là lúc con đã già. Rồi đến khi, con không còn thấy gì cả, con thấy họ hiển lộ rõ ràng trước mắt, không như những màn sương bóng khói, con không còn biết mình đang ở đâu, chỉ còn một cảm giác duy nhất còn sót lại, mẹ nghĩ đó là khi loài Rùa của mình chết, khi điều gì đó đẹp đẽ bắt đầu”.
“Vậy khi đó mình có thấy cha không mẹ, cha có còn dưới gốc cây đằng xa mà mẹ kể ?”
“Con muốn gặp ai khi cái mai lấm lem bùn đất?”
“Mẹ và thằng Lòng Tong, dù con ghét nó lắm, nó láu táu làm gì cũng lia lịa, còn hay chỉa đồ ăn của con, nhưng mà đi chơi cùng nó vui. Con không chắc có muốn gặp cha không vì chưa bao giờ con nhìn thấy cha từ khi sinh ra. Nhưng mà thôi, con muốn gặp cha, để mẹ gặp lại cha ở đó, nơi mà mẹ nói là đẹp đẽ.”
“Lúc đó ba người mình sẽ lật ngửa ra phơi nắng” – Vừa nói mẹ vừa dùng cái đầu của mẹ, chỗ có nhiều vết sẹo của lưới cắt đứt, mẹ hất tung tôi lên lật ngửa, bốn chân tôi giãy dụa vừa sợ vừa mắc cười”
“Bật con lại bật con lại, Lòng Tong ơi cứu tao”
Một chút sau khi nghe tiếng Cô bé đi chợ về “Rùa lại tự bẫy mình hả?”, những ký ức ban nãy còn lờ mờ, tôi nhìn ra thì thấy ba người đàn ông làm sắp xong, à không là bốn, Thằng nhỏ cũng phụ bưng nước và trái cây ra cho họ, nó đang đứng nhìn chăm chú. Nhìn từ xa, cái giàn quả là thứ hay ho, đáng để leo lên tắm nắng vào ngày đông, tất nhiên nếu nó không phải là cái giàn hỏa thiêu.
Màn chiều chật dật cũng dần buông, họ cùng nhau phụ một tay bồng thi thể Bà lão đặt lên trên ý tưởng cuối cùng của bà. Đó là một khu đất cát trắng hình giống quả Bầu Hồ Lô, tất nhiên nó không tròn trịa như vậy, được chia làm hai vòng cong dính với nhau vào một cái eo nhỏ ở giữa, đường cong nhỏ nhìn giống hình cái đầu của tôi còn vòng to thì như mai Rùa. Ngay tại vọng eo ai đó đã đặt một cái cổng không có cửa như chia cách hai vùng đất khác nhau ở các chiều không gian khác, vài lần tôi đã thử bước qua bước lại nhưng giờ thì vẫn còn ngồi đây. Bên dưới cái cửa về cả hai phía của quả Bầu Hồ Lô cát trắng là một hàng đá cuội nhỏ được chặn lại bởi các thanh Tre thành như một đoạn đường nhỏ, mỗi lần có người đi ngang đều nghe tiếng những viên đá va vào nhau lạch cạch nghe rất vui tai. Bên phía vòng cong nhỏ là nơi họ đặt giàn hỏa thiêu, bình thường ở đó đặt một cái bàn gỗ ngang tầm 2m liền với băng ghế dài, trên mặt bàn là ống Tre Mạnh Tông to cao như ống đũa và một cái khay nhỏ bằng gỗ Tràm, bên trên có luôn cả mái tranh đủ rộng để che nắng phía Tây cho người ngồi đó. Người gần đó đôi khi xin ông bà đến đó để đọc sách, mấy đứa nhỏ có thể học bài hoặc ngồi vẽ, cũng có khi họ chỉ ngồi đó và nhìn vào khoảng trống bất tận trước mặt. Quy tắc duy nhất ở đó là chỉ một người được ngồi đó mà thôi, và ngày hôm nay nó dành cho Bà lão. Họ đặt bà lên giàn hỏa thiêu, thứ duy nhất bà nghĩ ra mà không thể thực hiện, mỗi người đứng một vị trí xung quanh vòng cong nhỏ ấy, cạnh họ là những khúc gỗ to như con cờ hình thù kỳ quái đặt theo viền, Ông già thì đứng ở mặt đá cuội gần chỗ vòng eo có cánh cổng trọi trơ không cửa. Nhìn từ đằng sau lưng, xuyên qua cánh cổng, như đang nhìn xuyên thời gian và thấy tuổi già cùng cái chết của chính mình vậy, như kiếp sau của một con Rùa.
Ông già vừa cầm cây đuốc tiến đến chuẩn bị châm lửa, ngọn sáng ấy như đang nhảy múa trên thanh Tre, nhìn lửa lúc nào tôi cũng vừa vui vừa sợ, vừa sinh ra cùng sắp tiêu hủy. Vừa lúc đó, có tiếng xe ba gác chạy vào từ đằng xa và cả những tiếng nói nhỏ của nhiều người đang đi vào, đó là bà con gần đó và lũ nhỏ hay đến học được chở trên xe cũng đến, có lẽ ai đó đã nghe tin rồi báo nhau cùng đến, ở đây chả có bí mật nào cả.
Họ vừa đi làm về rồi vội đến, trên người còn bùn đất, có người thì đang mặc chiếc áo đồng phục công nhân, có đứa nhỏ còn trên người cái áo trắng và khăn quàng, còn có cô giáo mặc áo dài xin đôi dép lào ở đâu cũng đang cùng đi vào. Không áo trắng, không áo đen, không khăn tang, chỉ một sự vội vã để đưa tiễn một con người mà họ yêu mến, để được nhìn mặt bà lần cuối. Cũng chẳng kèn Tây, chẳng vòng hoa viếng, cũng chả có người canh thùng tiền điếu, chỉ một ánh đuốc le lói như thân phận của con người ở đây vậy. Một người cầm trên tay nãi chuối ở nhà, có đứa học trò đang trên tay một nhành Điệp đỏ hái vội, mỗi người một vẻ tiến vào chậm rãi, chỉ cùng nhau sự nhỏ nhẹ im lìm, trừ con xe ba gác.
“Mọi người dẫn bà con đứng xa ra, hơi người chết xác cháy con nít hít vào trời chật dật này bệnh thì lại không hay” – Ông già nhìn những người phụ ông cả ngày hôm ấy nhờ họ dẫn mọi người đi qua cái vòng cong lớn còn lại, nơi ở giữa bãi cát có cây Tràm Bông Vàng già xõa bóng.
Cả khu đất cát này hồi xưa là cái vùng trũng Trâu nằm, rồi người ta không còn ai nuôi nữa, đến mùa mưa nó ngập nước còn mùa khô thì Mắt Mèo mọc lên nhiều, cây Tràm ở đó từ khi ông bà đến đây sống đã có sẵn rồi. Có một hôm người nhà nước đi nạo vét lòng sông gần đó, nên ông đã nói họ xả cát trắng dưới đáy sông rồi dẫn ống bơm cát trắng lấp đầy cái vũng trũng ấy. Từ đó, mỗi chiều tụi nhỏ và thanh niên đến đó chơi quanh bóng mát của cây Tràm già. Cách đây hơn hai mươi năm, nhà nào cũng có cái sân cát như vậy quanh một cái cây to, ở dưới sẽ là cái giường tre hoặc tấm phản tấm ván để nằm nghỉ trưa, giờ thì họ bảo lá cây và cát dơ nên tráng xi măng cho sạch. Ở đó tối đa chỉ chứa năm đứa một lúc, “Đông chỉ tổ không ai có trách nhiệm, ít ít ngó nhau mà nhắc nhở”, Ông già từng nói như vậy. Có lẽ đó là lí do mà ông bà từ chối vài người tài trợ tiền cho họ mở một lớp học cho mấy trẻ em nghèo khó gần đó, họ đã từ chối bằng câu trả lời “Tụi tui chỉ là Nông-Lâm viên, không phải Giáo viên nên không dạy nhiều được”. Có lúc ông bà bị coi là đạo mạo, không tốt lành như vẻ bề ngoài, vậy mà chục năm qua ai cần tham khảo hay học gì đến hỏi họ đều hăng say trao đổi, nhưng chỉ một kèm một mà thôi.
Tất cả gần hai mươi người đứng quanh cây Tràm rồi nhìn về phía ánh đuốc xa le lói, trăng cũng đã bắt đầu lộ diện, tạo nên màn khói bạc phủ cả khu đất cát trắng. Không khí im ắng giữa mùa hè, mọi sinh vật như dừng lại để đợi điều gì đó, như chờ xem pháo hoa để kết thúc và bắt đầu lại mọi thứ. Mọi người vẫn có lúc nhỏ nhẹ với nhau những lời kể về Bà lão khi còn sống, có người thì thút thít khóc, Thằng nhỏ thì đội tôi trên đầu để nhìn cho rõ. Cuối cùng, lửa cũng đã bùng lên, như pháo hoa vút lên một chốc, chỉ là không ai hò reo ầm ỉ mà thôi, không khí đã thực sự im bặt trong ánh lửa hòa vào vệt trăng, những loang lổ ánh sáng dịch chuyển bên trong nhau, như tâm trạng tôi lúc này vậy, đượm buồn nhưng vô cùng hân hoan trước thứ bầu không khí mà không phải con Rùa nào cũng được thấy một lần trong cuộc đời dài dằng dặc những bước chân rề rà. Bóng dáng Bà lão trong lửa cũng dần nhòe đi không còn nhận rõ, còn lửa thì vẫn bùng cao do tiết trời hanh khô mùa hè, mùi da thịt cháy cũng bắt đầu tỏa ra, tiếng kêu lách tách cũng bắt đầu xuất hiện rõ nét hơn. Bỗng ở đâu một cơn gió thổi lồng qua khu đất làm rung chuyển cành lá cây Tràm già, sáu cái chuông được treo trên đó cũng theo đó mà hòa nhạc. Từ khi bà biết mình bị bệnh, cứ mỗi năm vào Tết khi đi lễ chùa, họ đều mua một cái chuông nhỏ treo lên đó. Mỗi năm đi qua, chuông ngày nhiều lên như hy vọng của họ, nhưng rồi đến lúc âm thanh lớn dần lên rõ nét như báo hiệu điều gì sắp xảy ra. Trong khi mọi người đang ngước lên nhìn và tìm cho riêng mình một cái chuông, thì từ đằng xa Ông già khoắc tay ra hiệu cho mọi người đi về. “Ổng dặn sợ tụi nhỏ ngửi mùi bị bệnh nên thôi mọi người về đi, bữa khác ghé thăm ổng sau”, Lão hàng xóm đứng lên phía trước nhóm người rồi giơ hai tay lên nói như vậy.
Nhìn bà con ghé viếng ra về cũng lặng lẽ như cách họ đến, dưới góc Tràm có một nãi chuối và một nhành Điệp đỏ, lặng lẽ mà tình cảm, trừ cái xe ba gác ra. Đêm hôm đó, Chàng trai hàng xóm và Cô bé ngủ lại cùng Thằng nhỏ, bình thường họ nhà ai nấy ngủ rồi đôi khi đến học hay phụ gì đó cho ông bà, nhưng hôm nay ai đó phải trông nom Ông già dù ông còn rất khỏe mạnh. Một ngày nhọc nhằn cho họ về nhiều mặt, họ đều lăn ra ngủ sau khi ăn cơm tối và tắm rửa, tôi cũng được cho một ít Táo và Bí Đao trong nồi canh. Ăn xong tôi cũng lúi cúi đi về suối, dù gì có nhà thì phải về dù có ở một mình đi nữa, “Về hả Rùa? Bye nha!” cả ba người đồng thanh chào tôi.
Trên đường về suối, tôi đi ngang vườn rau của ông bà đằng sau gian bếp, nước sinh hoạt trong bếp được đưa ra vườn rau, họ rửa chén bằng loại dung dịch tự ủ từ Khế sau nhà và bả Mía nên rau rất tươi tốt và nền đất thơm phức, đặc biệt là sau mưa. Khi đi được một nửa vườn rau, tôi như nghe thấy tiếng ai đó phát ra từ phía cửa sổ của bếp, bên trong những hàng Húng Quế, Ngò Rí, Diếp Cá, Húng Lủi, Ngò Gai, … ai đó nói với tôi rằng “Ăn no rồi về hả mạy, Rùa? Nhớ coi chừng chồng tui nha, đừng lén ăn Sung chín rụng bên suối nhiều quá mà mập đó nha”. Khi quay đầu lại thì không thấy ai cả, tự dưng mắt tôi chảy nước, còn miệng thì lại cười nhếch mép phải, tôi cười hay khóc, vui hay buồn, thương tiếc hay đưa tiễn? Trên phần còn lại của đường về nhà, tôi bước đi mà không cảm thấy gì dưới đất, nhìn nhưng không nhận ra xung quanh. Về đến suối, bên cái đám lá khô xung quanh là Dương Xỉ nơi tôi gọi là nhà, tôi rụt đầu vào mai rồi dần chìm vào giấc ngủ. Trong những mơ hồ của giấc ngủ một con Rùa, tôi nhìn thấy những hình ảnh khi lần đầu mẹ dẫn tôi về sống bên con suối sau khi rời bỏ ngã ba sông nguy hiểm, những ngày đó nhà gỗ còn xập xệ, bên trong chưa có gì ngoài sách và màu vẽ. Cuộc sống thật kỳ lạ, cái gì được cái gì mất, có những người không còn nhưng vẫn ở đó, nhưng lại có thứ dù ở trước mặt nhưng lại như không có.
“Toóc, toóc, toóc” ba giọt nước đọng lại trong sương sáng rơi xuống từ những chiếc lá phát ra âm thanh khi chạm vào cái mai của tôi, đó là chiếc đồng hồ báo thức dễ chịu hơn bọn chim bên kia sông. Việc đầu tiên thức dậy là rung nhẹ mấy bụi cây thấp gần đó, để sương đọng rơi xuống và tôi uống vài giọt, cũng là để tôi thật sự tỉnh dậy. Sau đó thì đi dạo quanh gốc Sung bên suối rồi ăn sáng bằng quả chín cùng vài lá cải xoong Nhật mọc phủ kính khu vực đó. Ngày trước ông bà xin ở đâu được một ít rồi dăm dọc mặt nước, giờ thì nó thành ra một thảm thức ăn sáng cho tôi. Hôm nay tôi ăn Sung chín ít đi nhiều, vì như ai đang nhìn mình khi ăn vậy. Đang nhấm nháp lá non thì tôi chợt tò mò không biết ngày hôm sau một tang lễ loài người thường làm gì, có điều gì mà tôi không nên bỏ lỡ không. Thế là tôi quyết định men theo suối quay lên lại nhà gỗ của họ.
Tôi không đi thẳng vào khu nhà mà về hướng bãi cát Hồ Lô, lúc đó mặt trời cũng chỉ vừa gửi tôi một ít nắng đầu tiên trong ngày trên những ngọn cây cao, trông xa xa như ai đó mở hờ cánh cửa vì còn e dè gì đó chưa dám đi vào thế giới này. Ông già vẫn nằm đó ngủ trên đống đá cuội nhỏ chỗ cánh cổng không cửa, đầu ông bên phần cái vòng cong lớn còn phần dưới thì bên vòng cong nơi những gì còn sót lại của Bà lão vẫn ở đó. Tôi bò lên bụng nằm yên đó và quay đầu nhìn gương mặt chữ điền của ông, râu ria đã mọc um tùm sau những ngày lao lực chăm sóc Bà lão nhưng vẫn không bỏ bê khu rừng sau nhà, nhìn đám râu như cỏ mọc lên trên mảnh đất bỏ hoang từ lâu. Đôi mắt ông bình thường to tròn như mấy hạt Nhãn trên con đường đi vào nhà, nhưng giờ đây đã có chút sầu thương. Trên lòng bàn tay trái của ông có vỏ Dừa rỗng mà ngày xưa người ta hay dùng giữ nhiệt cho ấm trà nóng, trên đó có khắc bốn dòng thơ.
Em đã đi rồi, về với lửa
Thi thể tan, lời hứa dần cạn
Một nhúm tro tàn còn vương vãi
U phiền sợ hãi theo gió về trời