Cái mẻ kho tiết kiệm

– “Anh chị về rồi đó hả, anh Năm ổng khỏe không chị?”

– “Cao huyết áp chú ơi, bác sĩ kêu mua máy đo để nhà với lại uống thuốc đều đặn”

– “Ừ, thì cái bệnh đó mình phải theo vậy đó, như tiểu đường vậy, hở ra là không ổn”

– “Biết sao giờ chú, nhà tui ăn uống cũng bình thường mà sao bị hoài, thằng con tui nó mới 30 mà cũng bị”

– “Cái gì? Nó còn trẻ mà cũng cao huyết áp hả, sao kì vậy ta!”

– “Hổng biết sao nữa chú ơi, xui gì đâu, ta nói nó xui gì đâu”

Người giữ vườn nghe lõm cuộc trò chuyện của những người hàng xóm, đôi vợ chồng già vừa đi viện ở Sài Gòn về, họ than thở với người bên kia rào về căn bệnh, về số phận rủi xui của mình, còn người kia chỉ cảm thán như đó là nỗi khổ của chính họ vậy. 

May sao hôm đó họ không bày mưu tính kế để trị bệnh, cũng chính những bàn ra tán vào này mà giờ đây như chia hai bờ chiến tuyến, chả ai còn tin ai, có khi họ còn đánh giá bác sĩ qua lượng thuốc họ uống, càng nhiều thì bác sĩ càng giỏi. “Có khi họ không bị bệnh chắc cả ngày họ chẳng còn biết nói với nhau điều gì”, đó là điều người giữ vườn nhận ra khi theo dõi những cuộc trò chuyện của những người trên sáu mươi. Có người còn vịn vào cái cớ “già” để bào chữa cho sự lười biếng rà soát lại những sai lầm trong sinh hoạt, “cứ do già rồi uống thuốc cho xong”, có khi họ nghĩ vậy không chừng. 

Tuy nhiên có câu chuyện về cái mẻ kho của nhà vợ chồng hàng xóm, cũng như với Thạch Sùng nó đã mang đến tai họa cho họ, chỉ khác nhau khi Thạch Sùng quá vô tâm còn họ thì lại bận tâm với cái mẻ kho của mình. 

Theo như lời mẹ người giữ vườn kể, gốc của họ ở miền Tây, do nhà quá nghèo nên trôi dạt lên đây mưu sinh, đã ngót hơn 50 năm đi qua, những thói quen ăn cá đồng kho thì còn ở lại. Cứ vài ba hôm mùi thơm cá kho lại bay qua vào buổi trưa, có lúc họ qua xin người giữ vườn một ít Tiêu Lốt để bỏ vào. Mùi của Tiêu Lốt nặng hơn Tiêu nhưng lại nhẹ hơn Ớt, cái cay của nó thì hiền lành như Tiêu và màu sắc lại đẹp như Ớt, đó là một giống gia vị vô cùng đặc biệt. Mỗi lần họ làm món đó, hắn lại phải đi ăn cơm trưa sớm, vì mùi vị đặc trưng đó làm cho cơn thèm ăn không sao cưỡng lại được. 

Chuyện có vẻ chẳng có gì đáng nói ngoài một món ăn ngon, nhưng đến buổi chiều cái mẻ kho hầu như luôn là trung tâm của cuộc trò chuyện những người trong nhà. Có ba câu nói mà người giữ vườn hay nghe được những lần như thế “Ăn cho hết đi để bỏ uổng”, “Trộn cơm vô chảo vét hết kho quẹt trong chảo đi để bỏ uổng”, “Bỏ tủ lạnh mai ăn để bỏ uổng”, thật ra không phải ba câu mà là ba từ “Để bỏ uổng”. Có lẽ đời sống khổ cực trong quá khứ đã biến thành thói quen tiết kiệm trong sinh hoạt, kể cả khi giờ đây họ đã khá giả hơn nhiều, họ như những chú chim Hải Âu đã đi quá xa vào đất liên mà quên mang theo những hạt muối, nên lắm lúc chúng rỉa lông rồi hoài niệm về mùi của Biển, dù biển đã xa tít mù khơi. 

Còn với hai vợ chồng hàng xóm, thì muối lại đúng theo nghĩa đen trong chảo cá kho. Mùi thơm của Tiêu của Ớt không thể che đi mùi mặn bốc ra từ lượng muối mà họ cho vào, bao nhiêu muối rắc vào món ăn là bấy nhiêu bệnh tật chảy vào trong cơ thể. Con người cần muối để sống, nhưng quá nhiều muối thì như hài kịch mà chẳng ai hiểu nổi, gây ra những mệt mỏi cho người tiếp nhận. Kết quả là hai cha con mắc cao huyết áp còn người vợ thì bị tiểu đường, vì bà là người thường xuyên ăn cơm trộn kho quẹt trong chảo còn sót lại. 

Sự tiết kiệm cái mẻ kho trong ý niệm đã mang đến những lãng phí sức khỏe ở thực tại. Vậy đó, Thạch Sùng vì quên đi cái mẻ kho mà thất bại, còn sức khỏe của họ suy sụp vì nhung nhớ cái mẻ kho quá nhiều. Nhớ và quên vốn dĩ là biểu hiện khác nhau của sự lơ đãng với phần còn lại của đời sống, con người dính chặt vào những hoài niệm cũng như ước vọng, như kẻ đi tìm vàng nhưng lại quên mang theo hộp cơm ăn dọc đường, kết quả là cái chết đến trước khi tìm thấy kho báu.

Tình trạng này chẳng mấy khác với cái mẻ kho ở nhà ba mẹ người giữ vườn. Mẹ hắn vẫn giữ nếp nấu ăn cho gia đình khi bà còn trẻ, ba hắn thì ám ảnh rằng những gì ông xây dựng mua sắm bị người trong nhà phá hỏng. 

Có một hôm cả hai người đi ăn đám ở mỗi nơi khác nhau nhưng không hề cho nhau biết, người mẹ vẫn nấu theo thói quen rất nhiều đồ ăn, cả nhà hôm ấy chỉ có hắn ăn hai bữa sáng chiều nên còn dư lại 2/3 chảo tàu hủ kho khóm cùng bốn trái khổ qua nhồi thịt. Những món này vào những ngày hè rất dễ bị thiêu, đến chiều khi họ về nhà thì chúng đã bắt đầu có mùi và rỉ nhớt. 

– “Mẹ, con lấy đồ ăn thừa cho mấy con ki ăn nha, tụi nó khoái ăn tàu hũ lắm” – Người giữ vườn trộn cơm cho mấy chú chó nhỏ ăn chiều, dạo này trời nắng nên hắn nghĩ sẽ cho một ít nước khổ qua vào cho tụi nó mát  

– “Ừ, con cho nó ăn đi, chừa ba mẹ hai trái khổ qua được rồi” – Mẹ hắn trả lời mà mắt dán vào điện thoại, bà còn không biết trong bếp còn bao nhiêu đồ ăn.

– “Đồ cho người mà đem cho chó ăn gì mạy?” – Ba của người giữ vườn trong cơn say ngà ngà nói với xuống bếp từ ngoài võng đặt ngoài mái hiên. Mỗi khi nghe ai đó kể rằng hắn đem một thứ gì đó đi cho người khác là ông ấy lại nổi điên lên chửi rủa như ai đó lấy đi phần xương máu của mình. Ông đã bị chính lý tưởng thời trẻ của mình phản bội, để giờ đây ông coi mọi người đều là kẻ phản bội ông. “Ông mới chính là kẻ phản bội chính mình”, người giữ vườn nghĩ như vậy mỗi khi nghe ông nổi nóng vì những chuyện nhỏ nhặt trong nhà.

Người giữ vườn nhìn xuống mấy chú chó nhỏ, xoa đầu từng con rồi nói “thôi hôm nay ăn cái khác cũng được hén”. Hắn cất đồ ăn vào trong tủ lạnh mà không nói lời nào, sau đó đi chiên cho mỗi con một cái trứng gà nhặt trong đám đinh lăng ngoài vườn. Tụi chó từ sắp ăn đồ mém thiu thì giờ được ăn ốp la xanh sạch, quả là trong họa có phúc. 

Kể từ khi về đây người giữ vườn không coi mình đang về với ba mẹ, hắn sống khép nép lễ độ như đang ở trọ, vì hắn biết mình có thể ra đi bất kỳ lúc nào. Hắn ăn khi họ ngủ, hắn dọn dẹp xung quanh khi họ vắng nhà và tránh mặt khi có cãi vã xảy ra. Không phải hắn không quan tâm tới họ, khi trời lạnh hắn luôn đắp mền khi ba say rượu ngủ ngoài võng và luôn hỏi thăm mẹ đi chơi ăn gì có vui không. Mỗi lần đi ngang khi họ nhắm mắt, hắn dừng lại trong 10 giây để xem nhịp thở họ có vấn đề gì không, khi trời đổ mưa hắn lén cắt một lát gừng bỏ vào bình thủy đựng nước sôi. Chỉ là hắn không thể thu nạp thêm những lời cay nghiệt nào từ bất kỳ ai thêm nữa, những năm tuổi trẻ hắn đã nghe và thấy đủ rồi. Giờ đây, hắn từ chối tiếp nhận những loại độc dược tinh thần ấy, con người ai cũng cần có thời gian để giải trừ những cặn bã tích tụ nơi sâu thẳm trong tâm hồn. “Khi đã bị bọ cạp chích rồi thì ít nhất đừng để rắn cắn mới mong giải độc”, hắn đã từng viết như vậy khi nghe vợ chồng một người chú cãi nhau vì quên đóng cửa sổ trong nhà. “ Họ đã từng yêu nhau mà phải không?”, hắn tự hỏi.

Hai ngày tiếp theo sự việc trên, ba mẹ hắn lạ tiếp tục duy trì mật độ đám tiệc và nấu nướng như thể, lần này người giữ vườn không xen vào khẩu phần của họ mà tự nấu cho mình và tụi chó. 

Chiều hôm đó, hắn thấy mẹ mình đổ đi nồi khổ qua và chảo tàu hũ kho, “Nấu cho đã không ai thèm ăn”, bà lèm bèm và dường như đã quên sạch những gì xảy ra hôm trước. Chuyện này như một vòng lặp đi lặp lại, cái kết của nó là khi ba mẹ hắn nổi điên lên với nhau vì cái tủ lạnh bẩn thỉu tràn lan thực phẩm và mùi thì như một bãi rác. Để rồi vào buổi tối họ lại khóc thương cho một đứa bé châu Phi đói khát, lòng trắc ẩn của họ mà đặt vào cái mẻ kho tiết kiệm thì hay biết bao nhiêu. 

Sự tiết kiệm lại trở thành hoang phí, lẽ ra họ nên xem lại lịch sinh hoạt và trao đổi nhiều hơn, lẽ ra cứ vứt bỏ đồ ăn thừa một cách hoang phí để sâu bên trong họ thật sự nhận thức những sai lầm, thì khi đó những thay đổi mới diễn ra. 

Tiết kiệm, tối giản, mọi thứ đều được nhìn nhận ở mức độ hời hợt mà không thấy tính phổ quát, sự lờ mờ này chỉ làm con người trở thành con chuột chạy trong bánh xe, ngỡ rằng mình di chuyển nhưng lại là dậm chân tại chỗ. Sự tiết chế thực chất nằm ở chỗ nhận thức và điều chỉnh liên tục những thực trạng bản thân, tìm ra những vấn đề gốc rễ, những thứ thối rữa cần được loại bỏ, chỉ khi đó sự vừa đủ sẽ đến một cách tự nhiên. Vậy đó, niệm câu “biết đủ là đủ” vẫn là chưa đủ để bạn tiến gần đến sự vừa đủ, đó không phải thứ bạn có thể đạt được mà là thứ bạn hướng đến bằng sự nghiêm túc tuyệt đối.

Hôm đó, mấy con chó được ăn cá biển chiên và nước rau má luộc, bọn chim sẽ cũng bay lại ăn mót những hạt cơm thừa cùng lũ kiến đen. Sự tiết kiệm hiển lộ một cách đáng kinh ngạc và mang lại cho chúng một đêm ngủ mát mẻ ngày hè.