Người ta viết nhật ký để làm gì ? Lưu trữ ký ức hay giải tỏa những dồn nén không thể nói ra cùng ai ? Điều gì khiến họ ghi lại những dòng ấy mà không phải những thứ khác ? Tôi thật sự tò mò về nhật ký vì chưa bao giờ tôi nghĩ mình sẽ viết chúng cho đến những ngày gần đây. Tôi tin rằng sự giao tiếp ở cùng tầng mức nhận thức là nhu cầu căn bản của con người, nếu một ai đó nói những điều bạn coi là không cần thiết hay chỉ là những thảo luận vặt vãnh, bạn khó lòng mà tiếp diễn vì rõ ràng không có gì tăng tiến. Cần làm rõ, sự tăng tôi đề cập ở đây không phải sự tích lũy cái biết, mà những gợi mở giúp người ta mở ra một cách nhìn mới đúng đắn và khã dĩ, chứ không phải để tạo ra sự cũng cố vào niềm tin cái cũ. Khi sự trò chuyện mãi xoay quanh việc bổ sung cái cũ, hay thậm chí đưa ra cái phản nghịch lại chúng đều như nhau, nó giống chúng ta đều cầm cái ly và người cho rằng nó tốt nhất dùng uống nước còn người kia bảo để ăn chè, không có gì thật sự diễn ra trong kiểu thảo luận đó. Nhật ký tồn tại trên nền tảng thành thật tuyệt đối với bản thân, dù cá nhân viết nên chúng đang mê ngủ hay tỉnh táo để không nằm ngoài điều trên. Kẻ mê tin rằng bản thân mình được nhìn rõ và phơi bày ra trước mặt mình vào trang giấy, người tỉnh muốn nắm giữ thứ gì đó rõ ràng được nhận thức. Mọi thứ trong nhật ký thật sự đi ra từ sự tuyệt đối không giả dối của người viết, chính vì vậy mà nó đáng giá khi ai đó muốn nhìn nhận lại một quá trình sống, dù chỉ là chuyện đã qua nhưng vẫn là nền tảng cho những thứ còn tiếp diễn.
Nhật ký không đơn thuần là ghi chép, chúng còn là sự tự thảo luận với bản thân, nói đúng hơn là tiếp diễn của cái cũ trong nhận thực đang diễn biến của người viết. Tuy nhiên, phần không đáng tin cậy nằm ở chỗ, người ta có thể diễn giải cái cũ mà quên mất sự toàn vẹn của bối cảnh hay trạng thái tiếp nhận lúc sự việc diễn ra, trừ khi quá trình tiếp nhận ấy đủ mạnh để khắc ghi và tri nhận đầy đủ. Tôi cho rằng điều đáng giá nhất trong nhật ký lại là những câu hỏi treo nằm rãi rác khắp nơi. Các câu hỏi này kể chúng ta nghe về nhiều thứ, từ bối cảnh đến các chi tiết tác động, do dự và cả thôi thúc đang sống bên trong ẩn chứa các khuynh hướng trong tương lai. Các câu hỏi này ít khi xảy ra trong các thảo luận trực tiếp với đối tượng khác mà diễn ra thường xuyên trong nội tâm và hiện lên trên nhật ký. Lý do chúng hiếm xảy ra là vì các thảo luận đa phần mang tính phù phiếm, quoa loa, vụ lợi giữa các cá thể người đầy toan tính bị chi phối mới dục vọng hay định kiến của mình. Những thảo luận kiểu này không rốt ráo đưa đến những khai mở cụ thể nào cả, chỉ nằm trên bề nổi và được chấp nhận vì lý do uy quyền của một ai đó, thông minh hơn hay có vai trò quyết định. Chúng vô hình làm giảm năng xuất và tính tuyệt đối trong các hành vi hay diễn biến nội tâm tiếp theo. Một kẻ không nhận thức rõ bên trong mình còn bị ghì qua kéo lại của muôn vàn uy quyền, quả thật như chơi trò kéo co trong vô vọng, hay tệ hơn là đang bị ngũ mã dày xéo nội tâm của bản thân.
Thế nhưng, dù các câu hỏi treo trong nhật ký quan trọng thì nó cũng có thể biểu hiện sự lẩn quẩn không lối thoát của người viết chúng. Đôi khi người viết trở thành người đọc thì rất có thể sẽ làm mọi chuyện trở nên tệ đi nếu tình trạng của họ hiện không có gì thay đổi mấy. Hồi đầu đó chỉ như một sự giải tỏa thì sẽ không có giá trị gì về sau, chúng chỉ mang lại điều gì đó nếu người viết thật sự đang suy tư về chuyện họ viết, tức rằng dòng viết trở thành dòng sống động cùng họ tương tác liên tục. Những từ ngữ không còn là màn múa may cho qua chuyện mà những di chuyển bên trong nội tâm người viết, đọc và viết, sống và nhật ký trở thành một không tách rời. Sẽ có người cho rằng nếu là một thì chuyện viết trở nên vô ích, tôi không nghĩ như vậy. Ngay tại cái tư duy làm việc gì đó để đạt được một thứ khác vô hình tạo ra sự tác rời, tức rằng sống và nhật ký trở thành hai giai đoạn tách nhau chứ không còn là một. Khi chúng là một, chúng sẽ mang trong mình sự dồi dào năng lượng, cuồn cuộn những hình hài mà một người đọc khác hoàn toàn cảm nhận đươc, vì những sự dịch chuyển càng sâu thì càng giống nhau ở bất kỳ ai. Nó giống như khi viết thoại cho truyện hay kịch, nếu nó được toan tính quá chi tiết, các dòng chuyện trò sẽ bị vặn vẹo, dù mang lại một ý nghĩa mà người viết hướng đến thì sức sống không thể chảy tràn vào trong người đọc, hay chính cả người viết trong trạng thái viết lúc đó cũng tự ghìm chặt chính mình. Tính hợp nhất này kết nối giữa tất cả mọi phía trong đời sống, hiện tại quá khức tương lai dịch chuyển cùng nhau, lý giải và xâu chuỗi một cách trọn vẹn mà không bị tập trung vào một mạch lý trí hay sự việc nhỏ lẻ tách rời. Cách viết nhật ký thật sự làm tôi suy tư nhiều về sự viết và cả sự sống, từ ngữ hay hình ảnh màu sắc đều chỉ là công cụ, để chúng sống lâu thì nó phải chạm đến đáy của dòng nhận thức hợp nhất này, nếu không chúng ta chỉ đang xem một cái xác chết rồi tưởng tượng trong ích kỷ về quá trình từng sống của chúng với muôn ngàn phán xét.
Chợt nhớ đến những dòng nhật ký của người bạn viết cho tương lai, tôi không nghĩ có tồn tại cái gọi là viết cho tương lai đó. Chúng là những dòng tự sự về mong muốn của hiện tại chưa làm được, ẩn bên trong một chút cảm giác bất lực, bị kẹp giữa năng lực và mong cầu của mình. Suy nghĩ bắt đầu kẹt lại trong thời gian, các chu trình đi trên thời gian xuất hiện như một ảo tưởng về phương pháp để mộng thành thực, mộng và thực không bao giờ là một hay trở thành cái kia. Mộng là cục bộ, bó hẹp trong một mưu cầu hạn hẹp, chúng luôn dễ dàng định hình và đong đếm. Thực không dừng lại ở đâu cả, rộng lớn mênh mông cũng như đòi hỏi năng lượng cực kỳ lớn để tiếp nhận và song hành. Các suy tư kẹt trong việc trở thành sẽ không có lối thoát, các đòi hỏi mộng ngày một lớn dần lên, đạt được cái này thì lại kẹt trong khó khăn khác và lại gò ép nhận thức vào một chiều không gian cục bộ khác. Cục bộ có thể làm một nhóm người có cùng giấc mộng thỏa mãn, những kẻ mê ngủ thì chẳng bao giờ làm khó chịu nhau. Người ngủ bị người thức làm khó chịu là đương nhiên, ngược lại thì không, người thức dậy lo sống cuộc đời mình với muôn ngạn sự kiện thực va chạm nhau. Đôi khi họ va phải kẻ ngủ chứ không hề mong muốn, thức thì không muốn gì cả, những thứ họ cần hay muốn nhanh chóng được nhận thức và sống hướng về nó, có hay không có chúng không còn là vấn đề khi thấy toàn bộ chu trình sống.
Xét ở góc độ hạn chế, viết cho tương lai cũng không hẳn quá tệ. Chúng như một dự cảm của người viết về cuộc sống của họ đáng ra phải như thế, chỉ là họ chưa tìm ra cách để thức dậy. Người mộng không có năng lực tự đánh thức, họ chỉ thức khi mấp mé có cơ hội hay cơ duyên được va chạm người thức. Thời khắc lay động này rất quan trọng, một kẻ ngủ quá sâu sẽ khó lòng mà tự nhận thức về va chạm này, hay mức độ va chạm của nhận thức chưa đủ lớn. Sự lờ mờ nhận ra còn một trạng thái khác hiện thời của kẻ mộng là tiền đề cho việc thọ cảm về khoảnh khắc lay động, lưu giữ để tri nhận chúng đủ lâu, lúc ấy người thức sẽ nhận ra ngày và chỉ một cái lay nhẹ là thế giới có thêm một kẻ sống chân thực. Sự tự thân trong quá trình mộng này thực ra không giúp cho con người thức dậy, nó khiến họ cảnh giác hơn, dành nhiều sự chú ý về phía những lay động dự đoán của mình, ngoài ra cơ duyên về va chạm bản thân tôi thấy là cần thiết. Dù sự tự thân trong mộng không thật sự then chốt, nó khiến người đó rung lắc, xét tổng thể chúng làm tăng khả năng va chạm kẻ thức, chứ kẻ thức thì sẽ không bao giờ cố tình một cách thái quá để đánh thức ai cả, kẻ cố gắng là một kẻ mộng du nghĩ mình thức mà thôi. Mộng du vẫn là mộng nhưng bị chi phối bởi chính các rung lắc dữ dội, có nhiều cơ hội để tỉnh dậy mà cũng đày rủi ro chìm sâu hơn vào giấc mộng dài sâu hơn. Vì sao ư, người này hành động như kẻ thức nhưng không tự chủ, chính vì vậy anh ta nghĩ mình đang thức và không còn để ý tới các rung lắc nữa. Tình trạng này trong xã hội loài người bây giờ rất nhiều, học đọc được vài kinh điển, ăn nói sinh hoạt như thánh nhân nhưng tâm địa chỉ là sự uốn nắn bắt chước, suy cho cùng mộng vẫn là mộng, chẳng có giấc mộng nào cao hơn giấc mộng nào cả.
Chính những suy tư trên, tôi tin rằng nhật ký lưu giữ tình trạng và các mức độ của người viết, tất nhiên chỉ kẻ thức và người mộng đang lay động mới có năng lực nhìn ra một cách chân thật, nếu không mọi thứ lại là màn đánh thức nhau của hai kẻ mộng, chẳng có gì xảy ra cả. Đừng quan tâm tôi tự coi mình là gì, mộng hay thức, thứ bạn nên đánh giá là chính bản thân bạn khi đọc những gì đang phơi bày trong nhận thức của mình. Mọi chuyện sẽ luôn diễn ra đúng với trật tự, thứ duy nhất đáng giá là trạng thái soi sét, theo dõi liên tục nội tâm của chính mình chứ không phải kết quả nào đó đạt được ai đó hứa hẹn với bạn, hay chính bạn ru ngủ mình.
Dù là của ai đi nữa, nhật ký luôn làm con người ta mong muốn được đọc, tôi tự hỏi tại sao. Cái cảm giác không sống trọn vẹn của con người có vẻ là một trạng thái phổ biến, ai cũng dày vò đau đáu một điều gì đó chưa đủ. Họ loay hoay không biết làm sao, kẻ mộng chẳng có mấy việc làm ngoài ngủ mê, sâu bên trong là rung lắc còn điều gì đó khác nữa. Sự động cảm mộng mi chắc là thứ làm họ thích thú với nhất ký, cũng có thể họ đang cần điều gì đó va chạm để tỉnh dậy, vì cái khao khát được thức là căn bản của loài người, chỉ là nó bị chôn sâu và lớp đất mộng ngày một bồi cao dày hơn mà thôi, không bao giờ khát vọng sâu thẳm ấy biến mất. Tôi tin rằng trong thời đại con người thích chiếc hộp tiện lợi hơn ngôi nhà thật sự này, nhật ký còn có thể là tọc mạch chơi bời qua loa, chúng tao nên cảm giác được dự phần vào điều bí mật nào đó của những sự vụ hay con người nổi tiếng được coi là thú vị. Cái cảm giác thú vị lan vào trong đời họ trong phút chốc, sau đó đi thảo luận với kẻ mộng khác về điều đó, nó làm giấc mê ngủ càng chìm sâu hơn nữa, xóa tan đi cơ hội nhận ra những rung lắc để thức dậy. Càng nhiều vật chất và cả ý niệm bủa vây, đơn giản ta không thể chú tâm vào để lắng nghe những dao động nhỏ chìm sâu, mỗi thứ lặt vặt vô nghĩa cứ lấy đi sức sống của ta từng chút một rồi đến ngày chết còn không nhận ra mình từng sống. Nhật ký dù của ai, nếu được viết và đọc một cách chân thành, những dao động thông qua các sự kiện cùng suy tư chảy bên trong vẫn có tồn dư màu mùi sự sống, thứ giúp đánh thức các giác quan cũng như nhận thức chìm sâu. Thế nhưng tất cả phải được duy trì và chúng phải đủ mạnh để duy trì, nếu đọc gì đó khiến bạn khuây khỏa trong giây lát mà không cảm giác sức nặng chảy vào bên trong, đừng đọc chúng đây là lời nói chân thành của bất kỳ ai còn muốn sống.
Ngó lơ các dao động nhỏ, dần khiến độ nhạy trong việc tìm sâu trong nhận thức trờ nên tắt dần, những kẻ mê ngủ sẽ ngày một chiếm ưu thế và bao nhiêu người thức lẻ loi còn sót lại cũng không đủ, dù với người thức thì chuyện đó không còn quan trọng nữa. Đánh thức là một va chạm cơ duyên, không phải một nổ lực cố ý mà làm được, ngay cả trong chủ đích thì người thức cũng chỉ đang sống với tất cả những gì mình có, không cố lôi kéo hay tụ họp lại thành bè phái, người thức không có bè phái vì họ nô đùa trên chính mình chứ không cần ai khác nhảy múa cùng. Nhật ký và những dòng suy tư chân thật sống động của họ là đủ để tạo thêm năng lượng cho các cơ duyên xảy ra, dù không cố tình nhưng chúng được nhận thức rõ ràng, từng dòng viết và lời nói đều cẩn trọng, mổ xẻ không dĩ hòa vi quý cho qua chuyện. Tôi tin lòng trắc ẩn của người thức nằm ở chính sự thức của họ chảy tràn vào trong hành vi nghiêm túc tuyệt đối không ngơi nghỉ của mình, thức rồi thì không mê nữa và không cần nghỉ ngơi. Cái thức của tinh thần khác thể xác chỗ đó, nói tới đây tôi lại thấy mình chưa đúng, thể xác cũng không mê khi nghỉ ngơi, chúng hoạt động để thu xếp những sai lệch và tự hồi phục chính mình. Chúng ta đòi hỏi quá nhiều giải trí ,nhưng sự thật tự nhiên ban cho sinh thể đủ năng lực để tự hồi phục nếu chưa đi quá xa làm quá mức.
Chắc sẽ có bạn hỏi, quá trình và trạng thái nhận thức này giúp ích được gì phải không, rất nhiều đấy. Như viết nhật ký mà chỉ như chuyện trò với chính mình, chúng có sự kiện cụ thể khởi nguồn nhưng không có căn nguyên thúc đẩy tiếp diễn. Nói đúng hơn cuộc trò chuyện tự mang trong mình sinh mệnh đầy sức sống của riêng nó vì không hao phí năng lượng khi không bị kéo về bất kỳ đâu. Nói là không đi về đâu không có nghĩ là lang mang lạc lối, nó mang hàm ý rằng có thể tiến triển về muôn hướng mà vẫn mang trong mình lý lẽ sắc nét cùng tình cảm dạt dào. Đó chính xác là gợi ý về sáng tạo hay tạo tác, chúng khiến chúng ta không quằn quài đi tìm nguồn cảm hứng thông qua một cách thức hay bối cảnh tương đồng xảy ra trong quá khứ. Tệ hơn, chúng ta có thể sẽ gian lận qua mặt thánh thần bằng cách thiết lập các bối cảnh tương đồng để thúc đẩy nguồn lực này xuất hiện lần nữa, trong khí đó thánh thần chính là ta. Dối gian với chính mình vì muốn nhận ân sủng từ chính tạo vật của mình, quả nhiên sự thông minh của con người đi quá xa, chính vậy mà gây hại cho họ trên con đường nhìn nhận thế giới và chính mình.
Khi tôi dùng hay từ sáng tạo hay tạo tác chúng phải được làm rõ theo nghĩa phổ quát hơn. Sáng tao là những hành vì không ám màu bóng tối, thứ chi phối điều hướng làm lệch đi sử nở ra của hành đồng, thứ bóng tối này khiến con người không hành động mà tự động phản ứng theo một bộ quy tắc nào đó được xây dựng bên trong. Sáng tạo để mọi việc trôi đi, nở ra hư bông hoa không biết đến từ đâu vẫn ngát hương thuần khiết. Các hành động này, theo quan sát của bản thân ở trong tự nhiên cũng như đời sống hằng ngày, chúng hội tụ đủ các yêu cầu của sự kiện hay tạo vật đang thành hình. Con người được trở thành một vị thần linh trong cuốn nhật ký của chính mình, nói đúng hơn họ được trả về với đúng tính chất thần linh tồn tại sâu bên trong họ, không cần phải bịa đặt rồi tự quỳ lạy tạo vật của bản thân. Mọi thứ viết ra trong nhật ký tinh khôi như bất kỳ cuốn kinh linh thiêng nào, nó chứa đựng đầy đủ nhân tính và lý tính, khi hiểu được chúng thì hai thứ này nhập làm một không tách rời. Đừng nhầm lẫn đây là lý luận về nền tảng của nghệ thuật hay sáng tác, mà khoan đã, sống cũng là một nghệ thuật, thứ nghệ thuật tối cao con người phải nhúng tay vào nhiều nhất chứ không phải bất kỳ thứ gi khác. Vậy xét cho cùng, thật sự đúng vậy, nó là căn nguyên nuôi sống đời sống nghệ thuật của nhân loại không thể khác. Chúng là năng lượng, là tiêu chuẩn chất lượng, là tình yêu, lòng trắc ẩn, có lẽ vài người tiếp nhận nó qua trực giác số còn lại thì lý luận logic đến tận cùng để thấu đạt chúng, không sao cả, khí chảy cùng phẩm chất thì đều trở về với đại dương mà thôi.
Các quyển kinh có lẽ cũng mang hàm ý là một quyển nhất kỳ, có khi nói vui theo nghĩa thú vị thì nó như tốc ký của một vị ký giả ngồi nghe các bậc thánh trò chuyện. Họ ghi lại với nhiều tầng mức khác nhau, những con người càng thấu đạt thì sẽ tiệm cận trạng thái viết nhật ký tôi đã nêu ra ở trên. Đó chính xác là thể nghiệm sống trực quan ẩn chứa dòng chảy sinh mệnh các bậc thánh muốn truyền đạt, kinh chỉ là phương tiện chứa đựng nó, nhưng đây là loại phương tiện sống vì chúng cũng sinh động cùng người tri nhận viết nhật ký. Với tôi, tên những nhật ký nhân loại kiểu này không nên coi trọng cái tên phạm trù nó nói đến, thứ nên để tâm vào đó là cuộc đời người viết, thứ là yếu tố cốt yếu xem phương tiện sống họ mang đến thế gian có thật sự chống chịu được sóng to gió lớn, có đủ gìn giữ những lời thì thầm xuyên không thời gian của người xưa hay không. Các phạm trù được gọi tên, định danh chỉ mang tính định hướng, phân chia dễ truyền đạt, nhưng dần nó lại trở thành sợi dây trói buộc người đọc và viết kinh. Cuộc đời người viết nhật ký nhân loại là thứ cốt yếu lại trở nên bị thêu dệt làm mù mờ, thần thánh hóa các vị theo chiều hướng chiêu mộ thêm người mê càng mê. Sự sắp xếp lại thế gian quan trọng hơn nhiều với tạo ra cái mới, nếu xét tận cùng chỉ cần thu xếp mọi thứ bên trong có trật tự thì đó cũng là một dạng sáng tạo có sức nặng.
Bạn có sặn sàng viết một cuốn kinh cuộc đời mình không, mà có lẽ bạn có rồi mà chưa thành hình cụ thể, hay có lẽ nó không ở dạng ký tự mà là suy tưởng đi cùng sóng não. Phải rồi, não chúng ta cũng không khác gì tờ giấy phải không, mọi thứ đi vào in lên đó thành ra các dạng thức khác nhau mà thôi. Có thể là mùi hương, màu sắc hay xúc giác và vị món ăn, chúng đều được ghi nhớ như người ta viết nhật ký. Các ký ức quan trọng được ưu tiên giống như các sự kiến khiến ta phải cất bút, thế nhưng xét kỹ còn một chuyện khá thú vị. Nếu não không phải chỉ là chuỗi phản ứng dây chuyền có thiết lập ưu tiên, mà các nơ ron vừa sống độc lập vừa chuyện trò cùng nhau như một đại gia đình đang tương tác dựa trên tinh thần viết nhật ký sống của nhân loại. Vậy kinh điển hay kiệt tác hẳn là hình hài của trạng thái này thể hiện qua các loại vật chất khác nhau, đó là lý do trong lĩnh vực nào dù phổ biến hay ngách thì luôn có những thứ sống đời vượt lên trên thời gian không gian, như nghe dân ca của bất kỳ dân tộc nào cũng cảm thấy một sự trôi chảy từ tai đi vào trong. Tính chất của chúng là thiên biến vạn hóa nhưng lại có tính chặt chẽ trong sự bền bĩ và chú tâm cao độ. Hiểu chuyện này, ta không đòi hỏi các kêt quả nổi trội đám đông, mà hướng về phía chất lượng mà đại dương nhận thức làm nền tảng như tờ giấy trắng cho ta viết nhật ký đời mình.
Viết lại không phải để người ta nhớ về mình, mà nhật ký nếu được thực hiện ở mức sâu nhất, sinh động nhất sẽ quay ngược lại tác động và nuôi sống người viết. Tất nhiên khi tôi dùng từ viết thì đó có thể là bán rau, làm phim hay phi công vũ trụ, sự viết là sự khắc ghi thông qua công việc nhờ cơ duyện không thể tránh né, ta nhận làm phận sự tự nhiên nhất của mình. Như khi ta bán rau tìm hiểu thật kỹ và sống cùng chúng, ta nhận ra nhiều thứ khiến ta học được nhiều hơn nữa về đời mình, thông qua cọng rau con chữ hay phi thuyền nhìn thấy trái đất cũng khiến ta thay đổi theo. Công việc và người làm là một, tương tác va chạm để tạo nên hình hài như một đấng tạo hóa đang điêu khắc chính mình. Hiểu dược tính trọn vẹn bền chặt mà luôn vận động trù phú này khiến ta không đòi hỏi mà dâng hiến, vì đến cuối cùng ta là người hưởng lợi nhiều nhất. Tin tôi đi khi tôi nói niềm tin và sự vui vẻ trong lao động, cùng với đó là quá trình nhìn nhận sự thật tận sâu xung quanh, chúng đáng giá hơn nhiều so với những vật chất. Suy cho cùng những tạo tác vật chất là hình hài, đại diện cho đại dương muôn màu.
Tôi kết thúc 10 bài viết về các vật tương như vô tri ở đây, tại cuốn nhật ký tôi đang nhìn vào cuộc đời mình mà cũng là của một con người trong sự sống chung. Tôi biết có những thứ các bạn sẽ thấy tôi lặp đi lặp lại, tôi diễn đạt nó thông qua nhiều hình ảnh và lý luận, phần nào đó tìm cách phong phú hóa các chủ đề lặp lại. Tôi không cố tình làm chuyện đó, nó là cách thức mà trong cách thức chứa đựng luôn cả nội hàm bao trùm toàn bộ tác phẩm, chính nhận thức về nó dẫn đến phương pháp tự mình sinh ra chứ không phải nổ lức tìm kiếm cách diễn giải nó, hai cách nhìn này chắc chắn dẫn đến các trạng thái sống khác nhau. Hồi đầu tôi đặt tên cho lần viết này cái tên “Tôi là”, nhưng dần cái tên đích thực của nó hiển lộ ra chính trong quá trình viết. Tôi xin gọi cái tên “Dòng chảy”, còn không biết trên dòng chảy mà tôi đang trôi dạt, cái tên khác có hiện ra không thì chẳng thể biết trước. Tạm thời, tôi ngừng lại ở đây và chuyển sang dùng các đối tượng khác gần gũi với không gian sống của một căn nhà để tiếp tục để tựa đề tác phẩm len lỏi vào trong. 5 chủ để tiếp theo là : Ánh sáng, vật liệu, bụi, côn trùng, và nhiệt độ. Tôi không phải chuyện gia, chỉ là dòng tự sự khi nhìn ngắm thế gian, trông ngó lại chính mình.
Dòng chảy trên từng trang giấy
Tôi viết lại đời, đời viết lại tôi
In hình một nỗi đơn côi
Hít vô ngẫm lại mưa rơi về nguồn
Từng cười từng nói rồi buồn
Thở ra cởi xuống trần truồng mà trôi
Trang giấy trên một dòng chảy
Thảnh thơi viết lại, thảnh thơi cuộn trào.