Triết học nơi cánh đồng

Đang nằm ca hát thì nó nghe thấy tiếng ba mình gọi chỗ bên khu rừng trái cây gần ngã ba sông, chỗ lúc nhỏ tôi sống cùng mẹ, ngó qua bên kia một chút về hướng rừng Tràm là nơi mẹ kể cha tôi đã chết vì mấy người nổ trái bắt cá. Hai cha con nó ngồi xuống cái mô đất mà năm xưa tôi và mẹ hay ngồi tắm nắng và nghe mẹ kể chuyện về cha, về Rùa, về Mẹ Tre, về thời xa xưa và về những con người. Ba nó hái sẵn một ít trái cây xung quanh và đang bắt lửa nướng trái bắp xin của người chèo ghe chăn Trâu bên kia sông, họ vẫn còn nhận ra anh dù anh đã thay đổi rất nhiều, ở những vùng đất càng nhiều Tinh Linh, con người lại càng có cảm giác như chỉ mới ngày hôm qua, ai cũng như ngày xưa trong mắt họ.

– “ Hồi xưa ba hay cùng mấy bạn mình dẫn Trâu đi qua khúc sông này qua kia cho bọn nó ăn cỏ” – Anh ta chỉ tay về phía bên kia sông, mắt lia qua lia lại như đang tìm những người bạn cũ

– “Bà nội có kể cho con một lần, nội bảo hồi nhỏ ba còn biết hết tất cả các loài cây ở đây, từ cỏ dại đến cây ăn trái, từ cá nhỏ tới chim trên trời, cả những con côn trùng nhỏ nhất” – Thằng nhỏ vừa nói tay nó vừa quơ qua quơ lại như muốn ôm tất cả vào người.

– “ Bà nội là người luôn diễn tả mọi thứ xung quanh khiến cho tất cả đều hứng khởi và tò mò, bà là cây Tù Và của cả khu này, cây Tù Và vui nhộn và trí tuệ.”

– “ Bà kể ba có tập tranh vẽ và mô tả cỏ dại cùng côn trùng mà sao con tìm mãi trong nhà mình ko thấy “ – Nó cầm con Bọ Rùa đưa lên cao cho anh thấy.

– “Ba cất đi chỗ khác rồi, không dám nhìn lại “

– “Sao vậy ba?”

– “ Vì nó làm ba xấu hổ”

– “ Vì điều gì “

– “ Vì sức sống của những thứ ấy, giờ ba không còn cái năng lượng ấy nữa, tất cả chỉ để phục vụ cho ai đó” – Người con nhìn vào tôi rồi nói thêm “ Xin lỗi vì đã làm lơ mày mấy lâu nay “

– “ Có khi nào con người luôn thấy xấu hổ khi nhìn lại không ba, con cũng thấy vậy khi nhớ về cách hành xử của mình lần trước ở đây “ – Thằng nhỏ cúi mặt xuống đất rồi bứt bứt cỏ Hôi xung quanh làm bốc lên một mùi mát rượi. Chả hiểu sao nó lại bị con người gọi tên như vậy.

– “ Có lẽ vậy, cả khi tốt lên và tệ đi, khi nhìn lại vẫn là cảm giác xấu hổ”

– “Nhưng tiếp theo của sự xấu hổ là gì ba, không lẽ mình chấp nhận nó, mình phải thay đổi chứ”

– “ Con nói đúng, đã lâu hai cha con mình không nói chuyện, có vẻ con đã trưởng thành hơn khi về đây “ – Anh im lặng một lúc rồi xoa đầu con trai mình.

– “ Ông nói con còn chưa lớn, còn phải học nhiều”

– “ Ông nói đúng, cả ba cũng cần phải học, nhìn sức ham học của ông phải nói là ông nói gì cũng nên nghe “ – Hai cha con anh cùng cười cười rồi đồng thanh “Nhưng đôi khi ông toàn nói mấy thứ khó hiểu khi không có bà ở bên “, rồi cả hai lại cười tiếp thật to làm thằng nhóc bên kia sông đang chăn Trâu ngoái đầu nhìn. 

– “ Nhưng con thấy bên ngoài ba giống bà, còn cách suy nghĩ giống ông, ý con không phải giống mà phải dùng từ gì nhỉ “ – Nó gãi gãi đầu làm như trên tóc nó là từ điển vậy.

– “ Nét tương đồng được không “ – Anh nhìn con mình rồi cười một cách vui vẻ, như anh thấy chính mình hồi trẻ quay về, đi cổ máy thời gian để khích lệ chính mình ở hiện tại.

– “ À đúng đúng “ – Thằng nhỏ vỗ tay cái chát đắc ý.

– “ Hồi nhỏ, ba được ông dạy về sự tương đồng. Ông kêu ba nhìn hai cây Tràm bên kia sông rồi hỏi nó như thế nào, giờ con trả lời thử “ – Anh chỉ tay về phía hai cây Tràm già, bên kia sông người ta trồng Trám bán lấy gỗ, nhưng từ lâu đã chừa lại hai cây để thờ cúng, dân ở đây gọi là Đôi Tràm Phu Thê. Mỗi lần chặt cây bán lấy tiền, chủ đất đều làm tiệc to dưới gốc hai cây Tràm đó để đãi người ở quanh khúc sông này.

– “ Cấu trúc tán cây giống, gân lá, đặc tính, ADN, bề mặt vỏ cây, mọi thứ đều tương đồng nên được xếp cùng một loại “ – Nó xòe bàn tay ra đếm đếm như mấy ông thầy bùa bấm quẻ ngoài đầu cái miễu cho mấy bà mấy ông chơi số đề.

– “Con nhìn kỹ hơn một lần nữa xem, dáng hình thật sự của chúng” – Anh vuốt lưng con trai mình.

– “ Con thấy cây bên trái cành lá mềm mại mượt mà hơn, còn cây kia thì ít nhánh và thô ráp. Có phải đó là lí do người ta gọi là Tràm Phu Thê mà không phải Tràm Huynh Đệ hay Tràm Mẫu Tử không ba “

– “ Đúng rồi đó, nhìn là phải bằng mắt chứ không phải bằng đầu và miệng, vậy mới đúng chức năng của giác quan. Nhưng giờ nếu ai hỏi con hai cây đó là cây gì con trả lời sao “

– “ Chắc con sẽ trả lời là Cây Tràm nhưng thêm vào bạn nhìn thêm chút nữa đi “ – Hai người lại cười với nhau thỏa thích. 

– “ Hồi nhỏ ông hay cho ba chơi mấy trò như vậy, để không cho ba lười suy nghĩ và dễ chấp nhận lời người khác. Còn bà thì lại làm cho ba thích thú với những thứ đó hơn, bởi vậy hầu hết con nít thích bà lắm, còn ông thì “ – Anh ngập ngừng như đang tìm từ trong từ điển không ở trên tóc.

– “ Ông thì chỉ có bà thích “ – Hai người họ nhìn nhau rồi cười, nhưng lần này không còn lên tiếng, mà không khí đã nhẹ nhàng đi nhiều.

Thằng nhỏ và ba nó đi loanh quanh khu đất rồi đến thắp nhang ở cây Mận Xanh, xong họ đi vào dọn dẹp nhà cửa lại cho Ông giá. Người con thì xem xét ngôi nhà và đồ đạc trong nhà để sửa chữa hay thay mới. Thằng Nhỏ thì quét dọn kệ sách, chăm sóc vườn rau và hoa lá xung quanh nhà. Sau đó, họ cùng tôi làm cái nhà Rùa như Thằng Nhỏ đã thử nghiệm và vẽ ra, đến chiều thì Lão hàng xóm mới chở Ông già về. Trên xe hai ông già chở về mấy cây giống mới, vài thứ văn phòng phẩm để ông già làm việc và ít đồ nhu yếu phẩm siêu thị, ngoài ra ông còn cầm một lá thư tay mà sau đó được cất trên cao nhất của tủ sách. Bốn người họ cùng ăn cơm chiều xong thì hai ông cháu ra ngoài chỗ cái nhà Rùa, Thằng nhỏ kể lại quá trình thử nghiệm và cảm hứng từ con Rắn, hai người say sưa trao đổi với nhau trông giống hai người bạn đang cùng nhau làm việc. Lão hàng xóm và Người con thì đốt cây đèn báo bão cũ rồi ngồi ngoài cây Thị nhìn ra ao cá phía xa uống một ít rượu Tây mà Người con mang về, họ trò chuyện cả đêm. Lúc đó tôi nằm im trong căn nhà mới, mà không, chỉ là chỗ nghỉ chân tạm như Ông già nói, gió thổi qua thật dễ chịu làm một đêm nhiều mây cũng thật làm người ta thấy quang đãng. Ngày hôm đó tôi ngủ một giấc ngon lành, trong mơ tôi thấy mẹ mình đang ăn Cà Rốt trên tảng đá bằng mây, bà cười rồi nói “ Hãy cứ lười và tốt bụng như bây giờ, vậy là con đã làm rất nhiều rồi “. 

Người con mỗi ngày vẫn đi dạo để tìm một điều gì đó, còn Thằng nhỏ thì lẽo đẽo theo Ông già, không thì đọc sách và phụ việc vặt cho ông và ba nó, thời gian rãnh ít đi khiến đôi khi nó quên mất cái điện thoại không còn đó, nó không còn lưu trữ cái đẹp trên Cloud nữa mà nhìn thấy những đám mây xinh đẹp trên trời cao. Những cơn mưa to cũng đã sắp đến, Ông già và con mình ngày hôm ấy đi vào rừng trái cây để cắt tỉa. Trong rừng trái cây, họ có trồng những loài cây như Đậu Mèo, Điệp, Muồng Trâu, đọc sông trồng thêm Điên Điển, So Đũa, Ông già bảo là để tốt đất và làm phân bón. Mỗi năm hai đợt trước đợt mưa to và cuối năm dương lịch là ông chặt những loài cây này xuống rồi đặt khắp nơi để làm phân. Ngoài ra một số loại cây này có hoa và quả ăn rất ngon, tôi cực thích ăn So Đũa còn Bà lão có vẻ thích ăn canh chua bông Điên Điển nấu với một quả Điều chín đỏ mới hái trên cây xuống. Ngoài ra rải rác khắp nơi họ cũng trồng Xuyến Chi, Sao Nhái và Dã Quỳ để lâu lâu lại cắt dọn sau đó ủ luôn phân tại chỗ. Nơi nào cây ăn trái đã già thì ông bà cho người dân xung quanh chăn thả bò ở đó quanh năm để nó thải ra đất một lượng phân bón cho đất, tôi không thật sự thích lũ Bò lắm nghe nói tốt đất nên thôi kệ. 

Họ làm việc trong im lặng như đàn kiến dưới đám lá khô, đôi khi chạm mặt nhau để xem chuyện gì diễn ra tiếp theo, và có người nào cần phụ một tay không. Sau hai tiếng buổi sáng cắt tỉa, khu rừng bổng khoáng đạt hơn hẳn, những khoảng trống xuất hiện khiến những chùm sáng chiếu xuyên qua lộ diễn nôm như một sân khấu lộng lẫy đang lên đèn cho những vở diễn đời. Dường như khi sống trong những ngày u tối quá lâu, sinh vật bỗng nhạy cảm với ánh sáng hơn, mắt tôi phải mất một lúc lâu mới thích nghi và nhìn rõ hơn, để dẫn ai đó qua khỏi bóng đêm có lẽ phải đảm bảo rằng kẻ ấy không bị choáng ngợp trước ánh sáng. Chẳng phải những nhà thơ ngợi ca ánh mặt trời cũng phải giật mình che mắt lại vào một ngày hè nắng đẹp sao, có lẽ là cái gì đẹp cũng phải thận trọng đón nhận. Một lúc sau, hai cha con họ đến gần bờ sông để tỉa đám So Đũa và Điên Điển, Người con chăm chú quan sát cắt còn Ông già đi quanh đó một lúc sau mang về tàu lá chuối, một ít củi và quả Điều. Ông nhặt mấy nhánh cây Người con chặt rồi ngắt bông cho vào cái phễu bằng lá chuối được lẹm bằng sợi gân lá Dừa. “ Con làm tiếp đi cha vào lấy đồ ra nấu nồi canh chua Điều ngoài này luôn”, ông nói như vậy rồi đi vào nhà. Một hồi sau quay ra thì anh con trai đã nhóm xong lửa, Ông già mang ra 1 bắp Chuối hột, một ít chả cá chay hôm qua còn một ít và hai trái mẹ dốt và một tô cơm nguội. Người con bẻ vài nhánh cây nhỏ rồi chuốt thành đũa, còn Ông già bật nồi nước lên, họ cùng nấu ăn như ngày xưa đã từng. 

– “ Lúc đầu một mình đến đây, nghe mẹ kể cha còn kha khá tiền, con luôn thắc mắc sao không sử dụng để làm nhanh hơn “ – Vừa nói Người con vừa cắt chả chay thành lát dày đặt lên lá Trầu Bà to hái gần đó.

– “ Mới đến lạ nước lạ cái, cũng chỉ là kẻ mới tọc mạch làm nông, sao dám làm nhanh được “ – Ông già lót đôi dép xuống để ngồi vì nước mưa tối qua làm đất chưa ráo hẳn.

– “ Cha không tin vào sách sao ?”

– “ Sách đi ra từ người, cha tin một người ở xa chẳng thà tin hàng xóm gần nhà “

– “ Dù gì người viết sách họ cũng đã kiểm chứng cho mình “ – Sau khi chuẩn bị xong nguyên liệu, anh lại ngồi gần cha mình, cả hai nhìn về khúc sông có mấy chiếc xuống máy xẻ nước lướt qua.

– “ Nhưng họ không ở đây, không chạm vào từng cành cây ngọn cỏ, và cũng không đối mặt hằng ngày với những con người xung quanh”

– “ Tức rằng mình làm chậm để tạo ra kết nối với mọi thứ xung quanh ?“ – Anh xoay qua nhìn Ông giá như một đứa trẻ thuở nào đang tò mò với cha mình.

– “ Nhưng không hề cố tình. Hồi đầu cha mua cho họ hai thùng nhựa để lấy rác hữu cơ, đóng luôn tiền rác cho cả xóm.”

– “ Liệu nó có kinh tế không, một người nghe có thể nghĩ rằng do cha đã có nền tảng kinh tế sẵn“ 

– “ Tất nhiên ai cũng sẽ nghĩ như vậy, nhưng đời người nó không khô khan như vậy. Một thời gian sau khi họ biết cha đang làm gì, họ chủ động tặng cha cây giống hạt giống, còn cho cha thêm tri thức mà họ đã thật sự trãi qua trên cánh đồng. “ – Ông già đứng dậy cắt 5 lá Dừa gần đó rồi lót xuống dưới đất và đặt vật dụng cùng nguyên liệu vào trong

– “ Có lẽ sự tự nguyện cũng lây lan như một căn bệnh lành tính “

– “ Tri thức trong sách không tệ, nhưng con rất dễ cực đoan làm biến dạng cánh đồng xinh đẹp sẵn có, dẫu nó là sa mạc đi nữa ít ra nó cũng sạch sẽ “

– “Cha làm con nhớ tới giờ công trình nào chủ nhà cũng đòi gạch tàu mái ngói vì họ bảo đồ ngày xưa chất lượng hơn vật liệu bây giờ “

– “ Họ nói không sai, nhưng tâm hồn lại kẹt trong quá khứ chứ không phải để nó tiến hóa theo dòng dịch chuyển “ – Ông già cho Me vào rồi ngắt vào lá Bứa rừng vò nát cho vào nồi.

– “ Có phải ý cha là phát triển dựa trên những tinh túy xưa để tạo ra những vật liệu mới phát triển ở mức cao hơn không “

– “ Đúng vậy, mái Tranh rất đẹp nhưng hãy để nó ngủ an giấc, hãy để những đứa con nó sống dậy “

– “ Nhưng để làm được vậy thì cần nhiều tiền nghiên cứu, liệu có khả thi không với đại chúng “ – Người con bới cơm rồi dọn mâm cơm gọn gàng xong cũng ngồi vào đám lá Dừa.

– “ Con có thấy cái nhà gỗ của mình không, chú con thi công theo mô tả quoa loa của cha đó “

– “ Thật sự nhìn kỹ thì các mối ghép giữa các thanh gỗ nó đòi hỏi một kỹ thuật cao không phải ai cũng làm được, chú không học hành gì mà làm được chứng tỏ sức tưởng tương lớn” – Anh nhìn về phía nhà gỗ, có lẽ cũng nhìn thấy mình đang chạy nhảy khi còn nhỏ.

– “ Không phải sức tưởng tượng, đó là cởi bỏ “ – Ông già ngắt cho tôi ít Điều chín thơm lừng.

– “ Con vẫn chưa hiểu”

– “ Cái công trình thứ 3 và 7 con xây, cái loại gạch lót nhà tắm nhà số 3 và cái sàn bằng Thép gân nhà số 7. Con đi thuê và mua những bên thứ ba giá cao. Thật ra nếu kiên nhẫn có rất nhiều thợ làm được nếu con cho họ một tay “ – Ông nhìn vào mắt con trai mình.

– “ Cha theo dõi tất cả công trình của con sao “ – Anh kinh ngạc mở tròn xoe mắt như vừa thấy một điều bí ẩn kỳ vĩ nào đang diễn ra trước mắt.

– “ Tất nhiên, chỉ có con là không tự theo dõi chính bản thân mình. Cha nói tiếp, nếu con tìm một con người chịu làm cùng con, trong quá trình cùng làm, những thứ mới sẽ sinh ra còn quý giá hơn kết quả” 

– “ Thứ gì vậy cha “ – Giọng anh có vẻ hơi nghèn nghẹn như muốn khóc, anh quay đi chỗ khác nhưng tôi thấy khóe mắt anh đỏ hoe.

– “ Bà cố ngoại con, bã có vườn Dừa đủ loại, xung quanh đó bã cứ đi nhét nhét đủ loại cũ rồi cho tự mọc, ngoài ra thả một ít Gà và Cá dưới mương nước. Vậy mà tiền thu bán Dừa hòa vốn mà lãi ở bán Gà con và Củ. Tri thức cũng vậy, mục đích ban đầu là quan trọng nhưng thứ thu về được nằm trên quá trình “ – Ông rút bớt cũi ra vì nồi canh sôi quá to.

– “ Dạo này cha ví dụ dễ hiểu hơn xưa. Cha làm con nghĩ đến một lợi ích khác, không cố ý nhưng sinh ra rất tự nhiên, là mối tâm giao giữa mình và người thợ “

– “ Có lẽ cha cũng học được từ mẹ con một ít, như kết hôn là quan trọng, học tập cùng nhau trên quá trình sống cùng mới là giá trị thật sự “

– “ Ước gì cuộc trò chuyện này sớm hơn “

– “ Không thể, đừng để quá khứ điều khiển, tận dụng nó, ăn trưa thôi, Thằng nhỏ nó đi lên thư viện chơi rồi, trên đó nay nghe nói có triễn lãm Thiên Văn gì đó “

– “ Ngoài ra còn có cái tình người được hồi phục “ – Anh nhìn lên trời nhìn mấy con chim gì không rõ đang bay qua, nhìn anh như đang nhìn vào tấm gương to trên trời để soi lại mình.

– “ Con nói sao ?”

– “ Không còn nghĩ đến con Gà con và những cái Củ của bà Cố Ngoại “

Họ đang ngồi ăn cơm trưa nhìn ra khúc sông thì có chiếc ghe cắt cỏ cho Bò đi ngang, trên ghe có khoảng chục cái mo Cau, người chèo ghe thấy họ nên vẫy tay rồi ới lên “ Về ở mấy hôm vậy anh, chuẩn bị cho tối nay chưa “. Thì ra đó là người em học cùng trường với Người con dưới anh 4 khóa, ngày trước họ hay cùng nhau đi hái Cò Ke chơi ống thụt với bọn bên kia sông, bên đây chỉ có hai đứa dám đi qua đó thách đấu, lần nào về anh bạn kia cũng khóc vì bị dính chưởng, mà hễ được rũ là lại xung phong đi đầu. Người con đứng dậy chào rồi đáp “ Chưa biết khi nào đi mày ơi, đi cắt cỏ hả, mà chuẩn bị gì mạy”. Anh bạn kia đáp rồi biến mất phía sau rặng cây Mã Tiến phía xa “ Lễ hội Cầu Mo chứ gì cha nội, đi lâu quên hết rồi “. Anh đứng chống nạnh ngang hông nhìn qua nhìn lại như đang cố nhớ ra gì đó trong ký ức, rồi thoáng mắt anh mở to miệng cười tận mang tai há hốc, anh vùng chạy vào nhà rồi hét to mà bỏ quên cả đôi dép “ Cha dọn dùm con, con đi chặt đồ chuẩn bị “. Ông già lắc đầu qua lại nhưng miệng nhếch mép cười nói “ Chẳng có gì thay đổi, con người rồi sẽ quay về mái nhà xưa nắm lấy cơ duyên “, lúc đó tôi đang lén lút lôi miếng chả cá chay anh đã chưa ăn hết trong tô ra ăn thử, có vẻ cũng ngon, miễn sao không phải thằng Lòng Tong là được.

Khi quay vào nhà thì tôi đã thấy anh nhặt chục cái mo Cau khô chất đống từ vườn Trầu Cau của ông bà. Khu vườn này nằm bên trái khu đất trồng Bonsai nếu từ ngoài đường đi vào tới nhà gỗ nhìn về phía trước, nó nằm phía sau cái lu nước chỗ có đám Xuyến Chi và giờ là cái nhà Rùa của tôi. Đó là một mô đất cao giống mai Rùa, Ông kể hồi mới đến có 7 cây Cau tự mọc lên ở đó thành cụm rất mát nên ông và người em đặt cái vòi nước và láng cái nền Xi-Măng ở đó làm chỗ tắm rửa, ở giữa là trụ xây hình lục giác đều, vòi nước chĩa lên cao ở trung tâm trụ và có thể xoay tròn được. Trên bề mặt trụ lục giác đều ông có gạch các đường thẳng chỉ các móc thời gian 3-6-9-12 do bóng của vòi nước in lên mặt trên của trụ. Ông bảo do trục Trái đất gì đó nên ông dùng vài màu để biểu thị thời gian cho các mùa khác nhau. Tôi không hiểu lắm vì loài Rùa không quan tâm thời gian lắm, chỉ đói thì ăn mệt thì ngủ. Mà có lẽ lúc đó ông còn trẻ khác chứ từ lâu trong nhà ông bà đã không còn cái đồng hồ hay quyển lịch nào, hầu như thiên nhiên cùng hàng xóm sẽ kể cho họ biết, và họ cũng thích làm theo lịch cùng họ, đặc biệt là Bà lão luôn háo hức khi ai đó ghé qua và hỏi “ Sao sắp Tết mà chưa thấy bà chuẩn bị gì “. Khu vực Trầu Cau sau này Bà lão về mới được bà trồng thêm nhiều loại họ Cau, trong đó có cả Chà Là và 2 cây Cọ bạn Người con tặng khi về chơi. Chỗ nền Xi Măng bà cho trán lại để có hình dạng như mai Rùa nhô lên một chút ở giữa. Đường viền có vách ngăn nước khi chảy xuống, rồi bà tạo 5 cái rãnh cho nước thoát ra đi vào cái mương nước chằng chịt trong khu vườn Trầu Cau. Sau này ba mới kể đó là hình chỉ tay của mẹ bà còn lại trong ký ức. Hồi đầu bà trồng Trầu là để làm thuốc đuổi sâu và đánh răng còn Cau thì chà trắng răng, sau một thời gian khu vườn tốt vượt lên vì hưởng lượng nước thường xuyên chảy ra. Người già quanh làng biết được nên kêu con cháu đến mua, ông bà không bán mà chỉ đổi đồ ăn với họ. Rồi gần nhà có cái đám cưới, họ cũng đến mua thì bà tặng không lấy tiền, bà nói chú rể “ Cưới có một lần tui cho chứ cỡ lần sau tui bán tiền tỷ “. Về sau xung quanh đó hễ có cưới là họ lại xin ông bà, người gần đây đều bảo “ Ông bả có hai đứa con mà gả cả mấy chục lần “ nó cũng làm bà lão cười sảng khoái lắm.

Người con cắt tỉa mo Cau thành những cái thuyền nhỏ, sau đó đục lỗ trên đầu và đuôi rồi kết 9 cái mo Cau thành một hệ thuyền sát nhau bằng dây lá chuối khô có sẵn trong nhà ông bà hay dùng để nấu bánh các loại. Vào những ngày mưa dầm ông bà hay chuẩn bị sẵn nếp và các loại đậu cùng trái cây, vì đất sình đi lại rất vất vả nên hai người cùng nhau gói bánh với đủ loại biến tấu, có khi họ thất bại khi làm một loại mới thì lũ Gà và tôi ăn giúp một ít, à mà con Chó già đã chết nó cũng thích ăn bánh Ú nhân Chuối lá Dứa. Chưa kịp làm xong thì thấy Thằng nhỏ về dẫn theo một đám lâu la theo, chúng chào rồi xin phép Ông già đi chặt một ít mo Cau để làm thuyền cho lễ hội Cầu Mo tối nay. Một lúc sau, mấy người thanh niên cỡ tuổi Người con cũng có đến với mục đích tương tự, cả khu vườn nhà náo nhiệt hẳn lên, có người còn mang Đậu luộc theo chia cho mọi người ăn cùng, Ông già thì vẫn ngồi trên cái bàn tam giác nhìn họ làm và kéo một hơi thuốc rê như đang hồi tưởng hay hình dung điều gì đó. Họ đang làm thì Người con đúng lên hô lớn “ Mọi người đợi một tí đợi một tí, mày đi cùng anh lấy ít Tre” anh ngoắc người em bạn chèo ghe lúc nãy vẫy tay chào, anh ta cũng đến cùng đám người hái mo Cau. Hai người bọn họ khinh về rất nhiều Tre Trúc, Người con gợi ý thay vì mỗi người một thả thì làm một cái hệ thuyền mo Cau to, anh bắt đầu mô tả: ” Giờ nè, mình sẽ làm một thứ như bàn cờ hay bè bằng Tre Trúc, tạo ra các ô cờ đủ to để chứa 3 mo Cau nằm dọc, mình cố định đầu của ba cái thuyền mo Cau này bằng dây Chuối khô vào thân Tre, mình tạo luôn một bộ thuyền thật to tối nay thả cho sáng cả khúc sông đi mấy đứa “. Anh chống nạnh vung tay qua lại chỉ chỏ, như anh được trở về ngày xưa, luôn tụ họp nhỏ lớn bày trò đủ thứ, có lẽ người lớn cần tuổi thơ hơn trẻ con cần trưởng thành. 

Tất cả nháo nhào bàn tán một hồi nhưng rồi hầu hết đồng ý, trừ Thằng nhỏ và hai người lớn khác, có lẽ họ có những mong ước thầm kín muốn gửi riêng cho ai đó. Tất cả cùng rôm rả làm thuyền, người chẻ Tre, người bào cho nhẵn, người giỏi thắt dây thì buộc các mối nối của cái bè, đứa thì ra tạp hóa bà Năm mua ít vải và dầu hôi, có hai đứa con gái thì đi hái rau và làm đồ ăn còn ông thì nấu một nồi cơm thiệt to cùng chén tương hột sả ớt. Cả đám nhốn nháo làm thì ít mà nói dóc thì nhiều, mọi người hỏi thăm Người con, tâm sự chuyện gia đình, chuyện con cái, chuyện đời. Đám con nít bình thường cũng hơi sợ ông chỉ chơi cùng bà nay có dịp cũng láo nháo cả cánh rừng, đứa xin ông hạt giống, đứa xin trái cây, đứa xin bưng tôi đi chơi, cả đám như lạc vào một xứ sở xa lạ mà thân quen với một vị vua mới, nhưng rồi chúng dần quen, dần nhận ra ở đây chỉ cần xin phép và làm gì cũng vừa phải thì ông đều cho phép, “Coi bộ ông còn dễ hơn bà nhiều” một đứa con gái nói như vậy khi hái rau. Cuối cùng thì đến xế chiều cái bè thuyền mo Cau cũng xong, họ mang chúng ra sông thả thử rồi điều chỉnh những chỗ cần thiết, hai đứa con gái giơ tay bảo “ Để tụi em hái cỏ Lau trang trí thêm “ rồi tụi nó nhanh chân mượn ông cây liềm đi cắt một bó thật to. Người con cắt thêm mấy ống tre rồi cột vào tại vị trí các mối nối của bè để làm bình chứa hoa. Không một nguyên tắc nào cả, hoa Cỏ Lau, Xuyến Chi, Sao Nhái cứ như mọc đầy trên bè, một thảo nguyên bao la đầy hoa trôi dạt trên sông. Khi xong rồi tụi nó vào nhà ăn cơm, nhưng chén dĩa trong nhà chỉ vừa đủ dùng cho hai người, đã lâu nhà họ không có đám tiệc hay đãi đông khách như thế này, Thế là bọn nhóc nhanh nhảu chạy đi lấy mấy gáo dừa rải rác và mo Cau còn dư đem đi rửa sạch và cắt gọt cành cây Lồng Mứt mọc khắp nơi làm đũa, thoáng cái bàn tiệc được bày lên sàn nhà như trong một bộ phim hoạt hình lộng lẫy. Người con lôi điện thoại ra định chụp lại bàn tiệc và không khí nhộn nhịp thì tất cả đám nhỏ đều nhìn chằm chằm vào anh như đang dò xét gì đó. Anh ngập ngừng có chút ngại ngần hoang mang gãi đầu hỏi “ Sao, có gì sai sai hả mấy đứa “, đám nhỏ liền đồng thanh nói như dàn đồng ca trong nhà thờ hát một câu hát linh thiêng để mang đến bầu không khí phước lành “ Ở đây không được chụp hình “. Anh đã đi quá lâu khỏi chốn này và lạc mất mình vào chiếc điện thoại, người ta bây giờ gọi nhau dễ đến mức cứ ngỡ rằng người kia ở bên cạnh, họ xem những chuyến phiêu lưu của kẻ khác rồi thao thao về nó như đó là của mình, họ xem về cuộc đời của người khác nhiều hơn của mình, biết về quá nhiều người nhưng lại chẳng biết gì về mình, về những người xung quanh. Anh vội xin lỗi mấy đứa nhỏ rồi tắt luôn điện thoại nhét vào ngăn sau nhất trong balo và lấy ra sự chân thật từ hang cùng của tấm lòng mình.

Mọi người cùng ăn cơm với nhau, một rổ rau luộc thiệt to, một dĩa trái cây đủ loại, và một tô tương hột sả ớt, còn tôi thì mỗi khi thấy đồ ăn quá nhiều tôi tự dưng lại thấy ngán, nên đứng từ xa gặm bông Xuyến Chi chơi. “ Con muốn biết nguồn gốc của lễ hội Cầu Mo này không, hỏi ông nội đi kể cho “ đang ăn thì Người con quay ra hỏi Thằng nhỏ, anh vừa dứt lời thì bọn nhỏ nháo nhào “ kể đi ông, kể đi ông” có đứa lại nói lộn thành “ kể đi bà” vì trước đây năm nào tụ lại vào ngày này bà cũng kể cho tụi nó nghe, nghe hoài thành quen như hè nào khi xưa Người con và lũ nhỏ cũng kéo nhau ra quán café đầu xóm xem kiếm hiệp, mấy bộ cũ chiếu đi chiếu lại đến mức thuộc lòng nhưng cả đám vẫn đèo nhau đi coi. “ Tụi mày im ông mới kề được “ người bạn con ông nói lớn rồi giơ hay tay lên cao, cả đám ngồi xuống không nhốn nháo nữa, tụi nó vừa ăn vừa ngó ngó nghe Ông già kể, lâu lâu lại nghe tiếng Bìm Bịp giữa cái tiết trời âm u của buổi chiều mùa mưa như thêm vào bức tranh một chút trầm mặc của quá khứ một thời xa xưa, khi rừng thiêng nước độc còn bao quanh khắp nơi.

“ Tụi con thấy cái miếu ở đầu xóm rồi đó, chỗ đó người ta gọi miếu ông Mo. Ngày xưa khu này toàn rừng già, chỉ có vài bóng người sống lát đát, thú dữ rắn độc khắp nơi, rồi đôi khi còn có đám cướp vào lánh nạn xong gây nhiều tội ác cho mấy nhà dân thưa thớt trong này. Hồi nhỏ ông nghe ông Ngoại ông kể lại, ngày xưa có một ông thầy pháp người ta gọi là thầy Mo, mấy người già nhất ở đây kể trước đó rất lâu ông theo con sông chèo một chiếc thuyền bằng cái mo Cau khổng lồ đến đây, ai hỏi ông tên gì thì ông lại chỉ vào cái mo Cau nên người ta sau đó gọi thầy Mo. Ổng lập một cái am đơn sơ để ở, ngày ngày cúng bái, tự làm lụng sống một mình, dần người dân quanh đó tò mò đến hỏi thăm thì ông bày cho họ cách trồng hoa màu, nhận biết các cây thuốc, nghe nói ông còn dạy thanh niên học võ để tự vệ trước bọn cướp. Ngươi ta bảo một ngày ổng chỉ ăn hai bữa mà dẻo dai như trai tráng, ông một mình tự làm tất cả. Mỗi ngày ông đi lại khắp nơi, để phụ giúp và hướng dẫn mọi người, tối về người ta lại nghe tiếng ngâm thơ của ổng trong căn chòi nhỏ. Bệnh tật trong làng ổng đều trị được, giỏi nhất là khoảng rắn cắn và sốt rét. Độ chục năm từ ngày ổng đến, làng xóm tươm tất hơn, cũng gìn giữ rừng cây nhưng thổi cái hồn con người lành mạnh vào đó. Mọi người dần coi ông là già làng, dù ông không bao giờ nhận. Rồi một thời gian nhiều người hay tin, họ kéo nhau đến trị bệnh, học nghề làm nông, nghe ông giảng giải về đủ chuyện trên trời dưới đất, có người vì sùng tín nên còn mua đất quanh đây sống thành một khu vực, họ tự gọi mình là những kẻ đi về cội nguồn rừng cây. Người càng ngày càng đông lên nên rắc rối cũng theo đó kéo về, họ bề ngoài thì tỏ ra hiền lành, thiện lành nhưng vì tự gọi mình như vậy mà hễ bực nhau vì lời ăn tiếng nói lại không dám nói ra, giữ lại trong lòng vì sợ mất đi cái mặt nạ họ đang đeo. Dần dần những mâu thuẫn và giả tạo chồng chất, sợi chỉ treo trên cành cây thiêng đã không còn giữ được những tảng đá lòng treo trên đó, những thù vặt đã dần thành trả đũa. Nhưng vì nể trọng thầy Mo nên họ vẫn không làm gì quá trớn, họ đến kể lại cho ổng nghe, rồi xin lời khuyên làm sao để tâm trí không bị những thứ vặt làm phiền. Hễ ai đến, thầy Mo lại viết cho một tờ bùa trên đó ghi “ Tôi là người xấu xa “ và kêu mang về treo ở nơi dễ thấy trong nhà, ổng bắt giữ một lời thề rằng ngày nào cũng phải dành ra 10’để tụng câu trong lá bùa đó cho đến khi tự thấy mình đã thay đổi thì mới gỡ xuống. Nữa năm trôi qua thì mọi thứ tạm lắng xuống, một ngày kia bỗng đâu hai người nọ vì mâu thuẫn gì không biết, gỡ lá bùa rồi kéo nhau ầm ĩ đến chỗ thầy Mo, mấy người khác gần đó cũng đến xem chuyện gì. Hóa ra một anh nhà giàu vốn có tiền từ cha mẹ, vì nghe tin về khu rừng có những người thiện sống cùng nhau nên cũng đến ở, xong vì chịu cực chịu khổ chưa quen nên dùng tiền mua vài thứ tiện nghi về, trong đó có cái đài radio hồi đó phải giàu lắm mới mua được. Trưa hôm đó người còn lại đang tụng lá bùa thầy Mo cho thì anh nhà giàu bật radio nghe nhạc Tây phát rân trời, anh đang tụng kinh phát hỏa qua chửi “ thiện lành gì cái thứ công tử bột nhà mày “, anh kia cũng chẳng vừa trả lời lại “ Đồ thô lỗ suốt ngày mần thịt động vật, mày làm ô uế cả khu này “. Mọi người can ngăn nhưng họ không ngớt giận nên kéo lên thầy Mo đòi phân xử. Thầy không trả lời trước khung cảnh lộn xộn đó, ông vứt cái mo Cau không lồ mà ông đã dùng để đến đó xuống sông, mọi người kinh ngạc rồi im lặng nhìn. Ổng chất mấy bó rơm lên mo Cau, những kẻ kia nghĩ là lót cho êm mông, ông leo lên thuyền mo Cau rồi chèo đi, được một đoạn nhỏ mọi người đứng hai bên sông vẫn còn nhìn thấy. Ông châm một mồi lửa xuống đống rơm rồi đứng bật dậy nói to 4 câu như sấm vang trời. 

Tiễn người một đoạn

Không hẹn ngày về

Thoát khỏi cơn mê

Lời thề còn giữ

Sau hôm ấy chẳng còn nghe tin gì nữa, chẳng còn biết thầy Mo còn sống hay đã chết. Cả khu vực ấy tan rã, chỉ còn lại những người nông dân đã gắn bó cùng ông từ những ngày đầu tiên. Họ thương nhớ ông nên hàng năm làm thuyền mo Cau, đốt lửa thả trôi sông rồi lập miếu thờ ở đây. Khi vừa thả thuyền trôi sông, hai bên bờ người ta hô lớn hai bên bờ sông “ Tôi là người xấu xa “ ba hồi như để ngọn lửa đốt cháy rụi đi những tà ác trong con người mình, tự nhắc nhở bản thân về những thứ chưa hoàn lương của tâm địa con người. Khi lửa đã tắt ở phía xa, một người già trong làng sẽ được cử ra để đọc 4 câu mà khi xưa thầy Mo đã nói trước khi biến mất vào phía sau rừng Tràm trên sông, như một lời nhắc nhở cho con cháu về sự kiên định trên con đường lành lặn bên trong, không dễ để đi trên đó, chỉ một phút dao động là con người sẽ sa ngã vì những thứ rất nhỏ nhặt.

Tụi con thấy đó, lễ nghi tục lệ của người xưa như kể lại cho mình cái mong muốn được sống an lành và bình an, cả bên trong lẫn bên ngoài, nhưng tại sao đến giờ những lễ này vẫn còn, là vì mình chưa làm được. Nên mọi hoạt động kiểu này là muốn nhắc tụi con đừng quên sự chính nghĩa mà mình nên hướng đến, chứ không phải làm màu bày vẽ bon chen dành giật nhau. Chùa đền chỉ như một biểu tượng để nhắc nhở, lớn nhỏ đẹp xấu không quan trọng, sự nhắc nhở của chính nghĩa không có màu sắc. Dù vậy khi làm lễ thì phải nghiêm túc, chỉnh chu tươm tất vừa đủ, ai sao nhãng thì thôi năm sau làm cũng không muộn. Giờ mấy đứa phụ ông dọn dẹp sạch sẽ rồi về tắm rửa thơm tho hẳn ra thả thuyền đi. “

Cả bọn ngồi im re há hốc mồm, vì trước giờ chưa nghe ông nói nhiều như vậy, và câu chuyện mọi người kể cũng không chi tiết đến vậy. Tôi cũng tập trung nghe kể mà quên mất Cô bé cũng ở đó lúc nào không rõ, cô ngồi bên canh không ăn cơm, chắc là vừa mới đến, chỉ lặng lẽ nhìn và nghe Ông già kể chuyện. Người con thấy Cô bé nên đến bắt chuyện để xin lỗi chuyện ở tang lễ Bà lão, còn nhóm thanh niên trẻ nhỏ kia đã giải tán về nhà chuẩn bị. Lúc đó tôi cũng đã mệt vì cả ngày hôm nay bị đám kia bưng đi bưng lại đừ cả người, và động vật mà bị ám hơi người quá nhiều là bọn tôi sẽ thấy mệt, nên bọn chó cỏ ở quê lúc nào cũng linh động theo một cách riêng chứ không chỉ ngoan ngoãn nghe lời. Một lát sau Ông già đi đâu đó ra khúc sông chỗ sẽ làm lễ hội, Chàng trai hàng xóm cũng đã ghé chở Cô bé đi học vẽ và hẹn Người con vài hôm sẽ gặp trò chuyện.