Ông già kể hồi trẻ trước khi sống ở nhà gỗ, ông học đủ thứ nghề, làm đủ thứ loại công việc. Rồi với vốn sống đó, ông bén duyên với nghề viết lách, ông không gọi mình là nhà văn hay nhà thơ mà là “Thợ tạc chữ”. Hồi đầu ông cũng có thành công, viết được vài đầu truyện ngắn có một chút tiếng, một chút tiền. “Rồi đột nhiên con chữ chết”, ông bảo thế là lúc ông dừng lại vì không thể giả vờ viết trong sự chết được. Ông cũng có chơi với những người bạn làm nghệ thuật nên cũng học đòi vẽ vời rồi dựng mấy cái mà ông không dám gọi là tác phẩm, ông đặt cho chúng cái tên “Những đứa con hư hỏng của cảm hứng”.
Một ngày ông quyết định dùng số tiền ít ỏi còn lại để đi khắp nơi tìm cảm hứng dù ông chưa bao giờ nghĩ nó có tồn tại trong ông. Chuyến đi chỉ mới được một tuần thì đùng một cái hay tin ba ông mất vì căn bệnh liên quan đến bao tử, thứ mà ông nội cũng từng qua đời vì nó. Ông ám ảnh đến mức lúc trẻ ăn uống rất kiêm khen vì lo cái nghiệp chướng ấy của dòng họ vận vào mình. Ông về ở với mẹ mình được vài năm thì bà cũng mất vì bệnh gan, nhưng anh nghĩ do quá đau buồn nên bà đã suy kiệt dần, bà còn chẳng màng đi trị bệnh. Bỗng chốc ông trở thành trẻ mồ côi. Ông đã viết một bài thơ rồi in trên bia mộ của mẹ mình, bà chưa bao giờ được đọc nó.
Xin lỗi mẹ, con không thể
Con ước một ngày được kể mẹ nghe
Hồn con như buổi trưa hè
Rạo rực hát như ve chờ lột xác
Xin lỗi mẹ, con ngơ ngác
Con ước đêm dài lác đác mưa rơi
Để con được ngỏ đôi lời
Râm rang rỉ rả về đời kẻ nghê
Xin lỗi mẹ, con bỏ bê
Con ước một sáng cơn mê tỉnh giấc
Được thấy nhà mình tất bật
Náo nức vào mùa sự thật nở hoa
Xin lỗi mẹ, con la cà
Con ước một khắc về nhà an giấc
Để chìm vào nơi góc khuất
Âm thầm gieo trồng ẩn dật gió sương
Xin lỗi mẹ, con mê đường
Con ước một xế bình thường khói bếp
Muối đậu một nồi cơm nếp
Ngân nga điệu buồn cảnh đẹp vừa qua
Xin lỗi mẹ, con tha la
Con ước một tối con gà bỗng gáy
Đêm vén màn người chợt thấy
Êm đềm tình người được cấy vào tim
Xin lỗi mẹ, con lặng im
Con ước một giây con tim ngừng đập
Tình này hòa ca thâm nhập
Róc rách con đò cập bến bờ xa
Cảm ơn mẹ, con có thể
Sải bước chân bốn bề trời mây núi
Hoan ca tất thể buồn vui
Miên man sóng vỗ bầu trời thế gian
Ba mẹ ông cũng thuộc dạng khá giả, họ là tuýp người của gia đình dòng họ nên làm lụng cả đời là để cho con cháu. Ông được thừa hưởng mảnh đất hiện giờ là chỗ có căn nhà gỗ và nhiều nơi khác. Từ trẻ ông đã không quan tâm tới tiền hay tài sản ba mẹ, ông coi nó như phương tiện để hiện thực hóa nhân tính của con người, “Người càng nhiều tiền chưa chắc nhân tính nhiều nhưng họ có nhiều cơ hội để thúc đẩy kẻ khác, thông qua đó mà như một sự chuộc tội”, ông từng nói với ba anh như thế sau đó bị đuổi cổ ra khỏi nhà. Sau khi thừa kế, ông loay hoay chẳng biết làm gì, ông đi vào khu đất mà khi đó ông không hề biết nó tồn tại của cha mẹ mình. Lúc ấy còn hoang sơ và tôi cũng chưa chuyển về bên suối. Ông bị mê hoặc bởi khu đất, bởi đám cây cối lưa thưa và đặc biệt là ngã ba sông êm đềm yên ả. “Có lẽ mình đã tìm ra cảm hứng để sống thay vì đề viết”, nghĩ vậy và làm ngay. Ông tốn một năm để nghiên cứu, thiết kế, tập thể thao và thu dọn tài sản của cha mẹ. Một phần ông chia lại cho vài người bà con đã chăm sóc ba mẹ ông, một phần ông nhờ một người bạn quản lý quỹ trong coi đầu tư hộ, còn phần còn lại ông để nuôi thân trong khoảng thời gian ở không.
Ông mất ba tháng để dựng khung nhà gỗ cùng một người em họ mà ông thuê phụ một tay, những khung gỗ bây giờ vẫn còn sử dụng rất chắc chắn dù cũng đôi lần phải bảo trì mối mọt. Trong quá trình dựng khung nhà, ông cũng khoan giếng nước và đặt đường dẫn nước chính, vì khu đất lúc đó ngoài những cây to có sẵn mọc ven suối, còn lại thì rất khô cằn do đã bỏ hoang khá lâu. Tiếp đến ông hoàn thiện gian bếp vì ông rất coi trọng việc ăn uống, cũng phần vì ám ảnh căn bệnh bên nội, mọi thứ kệ hay bàn đỡ đều được em ông chuốt từng thanh tre để đóng, dụng cụ nhà bếp thì toàn bộ tận dụng đồ đạc còn dư của nhà ba mẹ ông, kể cả cái bếp gas. Hồi đầu ông định làm bếp củi, nhưng sau ông nghĩ “Mình có phải đi thử thách hay trải nghiệm bản thân gì đâu mà đốt củi dựng lều, chỉ là ở gần cây xanh, thân cũng chỉ là thằng thành thị ốm yếu, thôi xài bếp gas vậy”, ông tự coi mình là nông dân nửa mùa. Cuối cùng ông chọn ra 3 nhóm cây để trồng là che mát nhanh, rau vừa ăn sống vừa nấu canh, và gia vị thân gỗ. Ông chọn Húng Quế, Ớt Xiêm và Chanh Chúc làm gia vị tạo mùi thơm; Kim Thất, Muống Xanh và Lá Lốt ông dăm quanh nhà làm rau; còn Sa-Kê, Sung và Chuối làm cây che mát vừa cho trái rất sớm có thể dùng làm thực phẩm. Ngoài ra đi đâu mà gặp giống cây nào ông đều hỏi thăm rồi xin về một ít trồng quanh nhà, một số cây thì ông mua ở vựa giống cây, và một lần như thế Ông già đã gặp Bà lão.
Hôm đó là một ngày sau Tết Nguyên Đán vài hôm, những tiệm cây giống đã không còn tấp nập như trước đó, thậm chí một số nơi còn ăn Tết chưa xong, ông ghé vào một tiệm được người em họ phụ ông dựng nhà giới thiệu. Ông bước vào để tìm mua hai cây Sa Kê trồng che mát cho nhà gỗ, ông đi loanh quanh ra tận gian sau thì không thấy ai bán hàng hay giữ cửa. Nhìn vào khoảng trống giữa khu vườn ươm có một cấu trúc như vòng xoay ngoài đường lớn, họ dùng mấy chậu Hoa Giấy, Hoa Sứ và Hoa Hồng chất cao thành nhiều tầng, có lẽ là phần trang trí cho dịp Tết vừa rồi còn chưa tháo dẹp. Nhìn bên cạnh thì có một cô gái đang mặc chiếc quần yếm màu xanh lá mạ nhìn khá giống tự may vì mấy đường cắt còn những vết vải xước. Bên trong cô mặc một áo thun màu cam nhạt có những bông hoa Xuyến Chi màu trắng ở phần dưới cổ một chút. Thân hình cô khỏe khoắn, không quá ốm nhưng không phải dạng người phồn thực, mắt cô sáng trong lanh lợi như một chú Sóc, còn hàm răng thì hơi cao đưa ra ngoài một xíu không thể gọi là bị hô được. Mọi thứ đều như một cô họa sĩ bước ra từ một tác phẩm văn chương nào đó của Tây Âu, trừ đôi dép lào của dân lao động đặc trưng Việt Nam. Ông đi qua đi lại, đi vòng quanh cái vòng xoay bằng hoa như kẻ lạc bước trong cổ tích không biết đi hướng nào cho phải. Ông lén nhìn cả người và tranh, bối rối không nói được lời nào, phần cũng vì sợ làm gián đoạn quá trình chìm đắm, thứ mà ông từng có. Đợi đến khi bà dừng bút vì do dự một nét vẽ, ông mới đi từ đằng sau và đứng cách xa khoảng 2m để hỏi chuyện.
– “Cô cho tôi hỏi chủ tiệm ở đâu ?” – Ông loay hoay một hồi mới dám ngỏ lời hỏi
– “ Anh cần mua cây gì ?” – Bà bỏ cọ vẽ xuống rồi nở một nụ cười mím môi trả lời
– “ Cô là chủ hả”
– “ Không em chỉ là người bán hàng ở đây “
– “ Bán hàng ? thiệt hả ? “ – Mắt ông tròn xoe tỏ vẻ kinh ngạc
– “À đúng, tiệm này của một bác, nay bác đi đám giỗ rồi. Ủa mà sao anh có vẻ ngạc nhiên vậy ? “ – Bà cuối người nhìn thằng vào ông
– “ Nhìn cô không có vẻ gì là người bán hàng ở tiệm cây giống ” – Ông lùi lại sau rồi quay ra ngoài vờ như đang nhìn vườn cây giống.
– “Chứ người bán cây giống phải trông như thế nào? – Bà dùng ngón cái gãi gãi cằm tỏ vẻ suy tư.
– “Thì không ngồi trước giá vẽ, mà lại còn ăn mặc xinh đẹp thế này “ – Ông gãi gãi đầu mình không dám nhìn bà, bà không đáp lại câu đó mà im lặng vài phút.
– “ Xin lỗi, tôi không định cợt nhả cô đâu, chỉ là tôi thật sự thích cách cô ăn bận và tranh cô vẽ, nhìn thật sự không giống một người bán cây giống ở một miền quê “ – Ông phá tan sự im lặng đó
– “Anh khen em nãy giờ ba lần, không định tán thì là gì, còn chưa chịu trả lời mua cây gì ?”
– “ Không, không, ý tôi là, à cây Sa Kê, tôi mua 2 cây trồng che mát cho nhà gỗ mới dựng. À mà sao tự nhiên tôi lại kể về cái nhà gỗ, xin lỗi tôi lại nhiều lời rồi “
– “Anh tự dựng nhà gỗ hả, gần đây không ?” – Bà vừa hỏi vừa đi vào vườn giống tự bưng ra 2 chậu cây Sa Kê to, mỗi tay một chậu
– “Trời tay cô khỏe dữ vậy mà còn vẽ đẹp nữa ” – Ông vừa nói xong liền tự biết mình lỡ lời nên tự bịt miệng.
– “Mắc cái gì tay khỏe không vẽ được trời !” – Bà chống nạnh đứng nhìn ông miệng vẫn cứ cười mim mỉm
– “ Do tôi định kiến nhiều quá rồi, dạo này tôi lọ mọ một mình ít gặp ai nên ăn nói loạn quá”
– “ Anh dựng nhà một mình hả, anh chưa trả lời em ở đâu ?”
– “ À em họ tôi phụ, trong chỗ có cái đình to quẹo vô đường nhỏ Tầm Vông đi vào chút”
– “ Em biết khu đó rồi, có cái gò mối nhỏ phải không ?”
– “ Sao cô biết, cô là người ở đây lâu rồi hả?”
– “Không nhà em xa lắm, xuống đây mần thôi, chỗ đó có lần đạp xe đi dạo em thấy nên nhớ, cái gò mối đặc trưng quá mà”
– “Đúng đúng, cô là người duy nhất đến giờ thấy nó đặc trưng” – Ông nói hối hả như vừa bắt được vàng.
– “Gì mà anh mừng dữ vậy?
– “À tại ai cũng nói nó nhìn ám ảnh, tôi hay đứng nhìn nó một mình. Thôi nói một lát tôi lại say sưa tốn thời gian của cô, tôi gửi tiền rồi về đây.”
– “Của anh 250.000 đồng, cần em chở phụ không, tướng anh nhìn nhỏ quá không biết chở nổi không” – Vẫn cái nụ cười như chọc ghẹo nhưng không làm ai giận nổi.
– “À được dạo này về đó ở tôi có tập thể thao thêm. Thôi chào cô tôi đi nha, cảm ơn”
– “Anh về” – Bà gật đầu chào rồi vào trong ngồi vẽ tiếp
Ngày hôm đó ra về trong cơn mưa phùn mà trong ông cảm tưởng ai đó đang bắt cây cầu Ô Thước cho mình bước qua để gặp lại người xưa, như đã quen tự lúc nào. Hôm ấy cùng phụ với người em họ làm vách nhà bằng tre, thoáng chốc đứng tựa cột nhà hút điếu thuốc mà ông cứ cười và nghĩ ngợi, đến nổi em ông gọi mà ông không nghe thấy rồi đổ tại mưa. Lúc ấy mùa mưa sắp đến, hai anh em ông phải tranh thủ để có mái nhà che mưa nên không rời tay được, ông bảo lúc đó cũng muốn đi mua thêm cây giống lắm. Ông đã viết một bài thơ vào một ngày trăng sáng để tỏ bày nhưng mãi về sau khi đám cưới xong ông mới dám gửi, “Tán tỉnh đàn bà bằng chữ thì chữ sẽ không bao giờ quay lại nữa”, ông bảo thế.
Gặp em chỗ ngã ba hoa
Không ba hoa mà buông lời vô vị
Ôm trọn cả đồng Xuyến Chi
Vẫn âm vang lời thì thầm Lá Mạ
Em đứng vẽ cánh đồng xa
Nơi thảo nguyên tôi chim sa lỡ bước
Như chú cá nơi lòng nước
Chốn giam cầm mà ngước mặt cười vui
Phải đến khi hai cây Sa Kê bén rễ và bắt đầu ra lá non thì nhà gỗ mới tạm thời ở được, ông mất một tuần để thu xếp đồ đạc vào và chính thức ở đó sau đó vài hôm. Ông vẫn đi đi về về nhà cũ ba mẹ, để thắp nhang, quét dọn và thanh lý những thứ còn sót lại. Ông cứ thế từng chút một, như con kiến tha lâu đầy tổ, đầy những khoảng trống trãi. Ông tiếp tục nghiên cứu về cây, đọc sách rồi ra ngoài quan sát và ghi chép, có hôm ông lên thư viện thử tìm sách. Thời đó không có mạng internet nên người ta đi tìm tri thức đúng nghĩa bằng ý chí, mọi thứ không hề có sẵn như bây giờ.
Một sáng hôm nọ, ông lên tìm sách về cây, đang vừa ăn cà rem vừa đọc quyển sách tìm được thì có giọng nói quen làm ông bối rối lần nữa.
– “Ủa? Lại gặp anh rồi” – Bà đang tìm mua quyển sách về màu nước thì thấy ông đang ăn cây cà rem đọc quyển sách về cây trồng.
– “Là cô gái Sa Kê” – Ông ăn vội cây cà rem rồi nói không rõ lời.
– “Anh gọi em là cô gái Sa Kê hả? Dễ thương ghê. Mà anh sợ bị xin cà rem hay gì mà thồn lẹ vậy?” – Vừa cười hắc ra bà vừa che miệng rồi hỏi.
– “À không, xin lỗi tôi chỉ đang tập trung nên hơi rối khi thấy cô”
– “Anh xin lỗi hơi nhiều đó, không biết thấy có lỗi thiệt không nữa”
– “À ừ xin lỗi, không, thôi bỏ đi” – Ông lắp bắp.
– Anh đang đọc gì vậy?” – Bà vừa hỏi vừa lấy tay lật xem bìa sách trên tay ông.
– “Về cây”
– “Anh làm nghề gì mà cái gì cũng dính tới cây, dựng nhà gỗ, mua cây giống, giờ là sách về cây”
– “Tôi đang ở không, chẳng làm gì. Mà cô còn nhớ chuyện nhà gỗ?”
– “Nhớ chứ, nghe vui lắm luôn. Anh kể chuyện về việc dựng nhà đi, nếu anh không thấy phiền”
– “Tôi định ở đó khoảng thời gian tới nên dựng nhà, lập vườn nên mua và nghiên cứu cây”
– “Nghe hay quá anh”
– “Có mình cô bảo hay, mọi người còn gọi tôi là Gã Rừng Rú”
– “Anh đừng dùng từ mọi người, vừa như đánh đồng, vừa nghe như anh tách mình ra”
– “Cô nói phải, có lẽ tôi đang tự tách mình ra. Còn cô sao lại chọn công việc đó, ở vựa cây giống. Mà cô là họa sĩ rồi đi làm thêm?”
– “Không em không phải họa sĩ, thích vẽ nên tự học thôi. Em chọn việc ở đó vì 3 lý do. Gần cây khiến mình lành lặn hơn, có nhiều nguyên liệu để vẽ trong vườn giống, cuối cùng là bác chủ biết gia đình em nên tin nhau nó cũng dễ anh” – Bà vừa kể vừa đưa từng ngón tay lên khi nói đến từng lí do.
– “Chỗ đất tôi đang dựng nhà cũng nhiều nguyên liệu”
– “Anh đang rủ em lại nhà gỗ tham quan hay gì vậy?”
– “Không không, xin lỗi ý tôi là thiên nhiên còn hoang sơ”
– “Vậy là em không được ghé tham quan?” – Bà vừa nói vừa cười cùng ông.
– “Thôi em đùa đó, anh biết sách nào vẽ màu nước không, gợi ý em thử” – Sau trận cười bà cầm quyển sách của ông đang đọc lên, lướt qua mục lục sách như đang xem xét người chủ sách.
– “Cô coi thử đầu sách này” – Ông đứng lên đi vào dãy sách mỹ thuật của thư viện rồi mang ra 2 quyển sách về màu nước và hội họa.
– “Anh tìm lẹ dữ, anh cũng rành mảng này hả?”
– “Không, tôi có duyên gặp được vài người tài giỏi” – Ông vừa nói vừa nhìn ra cửa sổ, như đang nhìn bạn bè mình đang vẫy tay chào ngoài sân
– “Anh có phải người tài không?”
– “Tôi cũng đang tự hỏi mình câu đó”
– “Trời, mắc dữ” – Bà nhìn giá của sách rồi kinh ngạc
– “Ừ, sách Y Khoa và Hội Họa là mắc lắm, đều cứu người mà. Một là cứu thân, một lại cứu tâm”
– “Anh thích chơi chữ quá, anh có làm gì liên quan viết không” – Bà nhìn ông chằm chằm khi nghe ông nói về thân tâm.
– “Đã từng”
– “Sao anh không còn làm nữa?”
– “Hết chữ, thôi tôi phải về rồi. Nếu cô có muốn tìm nguyên liệu vẽ, cô biết phải đến đâu rồi đó” – Vừa cầm quyển sách đứng dậy ông lao ra khỏi cửa.
– “Vậy là anh rủ tôi ghé chơi rồi còn gì, đồ đàn ông lươn lẹo “ – Bà thầm nói trong miệng khi bóng ông đã ra khỏi cổng thư viện, miệng nở nụ cười mỉm.
Sau buổi gặp hôm ấy, họ biết rằng chuyện gì đó đang nảy nở, như hạt giống đã chạm đất. Dần dần ông chuyển về sống thường xuyên hơn ở nhà gỗ, ông bắt đầu quan sát kỹ hơn khu đất và thiết kế phân khu cho nó. Mỗi khi cần một loại cây gì, ông lại đi mua và trò chuyện cùng bà, cũng có hôm họ cùng nhau lên thư viện rồi nói đủ thứ chuyện từ nghệ thuật cho đến đời sống nông dân. Họ chưa từng hẹn hò chính thức, mà “ Hãy cứ để gió nổi thuyền trôi “ ông từng nói như vậy cho em họ mình khi kể về bà cho người đó nghe.
Những chuyện ngày đầu gặp gỡ họ nhớ rõ, kể lại vanh vách rồi cười đùa cùng nhau khi về già, khi còn trẻ họ đã tâm niệm “Đời sống chỉ còn lại ký ức ”. Với họ những vật chất chỉ là biểu đạt cho đời sống bên trong con người, những hoài niệm về những điều đã qua mới là thứ nên được gìn giữ. Ông già mỗi ngày đều nhìn những bộ quần áo của Bà lão sau khi bà mất được gần hai tháng, không phải để nhớ thương, mà ông chỉ muốn giữ lại một vài thứ, “Đó như sự tôn vinh những điều sâu xa của một con người giản tiện “ ông nói như vậy khi ngồi cùng Cô bé trước những bộ quần áo của bà. Từ trước đến giờ bà chỉ mặc ba dạng quần áo là váy hoa, sơ mi rộng hơn thân người cùng quần Jean mỏng, và quần yếm dài cùng áo thun. Mỗi giai đoạn bà chọn lựa màu sắc và họa tiết khác nhau cho phù hợp lứa tuổi, chứ còn không quá nhiều kiểu cọ thay đổi. Bà nói một phần vì bà tự may nên giữ luôn vài cái form thôi cắt may cho dễ, phần vì “Lo cái bên ngoài quá bên trong ai lo“. Mỗi khi đồ nào đã không còn mặc được nữa thì bà mang đi đốt chứ không cho ai, hễ ai xin bà sẵn sàng may mới cho chứ bà nói “ Những xui rủi của mình bám lên quần áo lại lây cho người khác sao được “. Cứ mỗi năm bảy năm bà lại mới may một loạt quần áo mới để phù hợp với tuổi và tâm trạng những năm đó.