A. Tác giả Huấn địch thập điều: Vua Minh Mệnh (1791-1841)

Nhà vua tên húy là Nguyễn Phước Đảm, con thứ tư vua Thánh Tổ và bà Hoàng hậu họ Trần; Ngài sinh ngày Đinh Mão (23) tháng 4 năm Tân Hợi (26 tháng 5 năm 1791), được sách lập Hoàng Thái tử năm Bính Tý (1816), lên ngôi Hoàng đế năm Canh Thìn (1820), niên hiệu là Minh Mệnh, băng hà ngày 19 tháng Chạp năm Canh Tý (11 tháng 1 năm 1841), miếu hiệu là Thánh Tổ Nhân Hoàng đế, ở ngôi 21 năm, hưởng thọ 51 tuổi.

Vua Thánh Tổ có tư chất thông minh, hiếu học, chuyên cần, ưa hoạt động và có óc cải cách. Ngài tinh thâm Nho học, sùng tín Nho giáo, tính tình nghiêm cẩn, thận trọng, ưa chủ động trong công việc, bởi thế, từ chuyên cần, Ngài dễ trở thành nghiêm khắc, tàn nhẫn. Năm 1822, Hà Tôn Quyền bị khiển trách; cũng năm ấy, Phan Bá Đạt bị giáng chức, tiếp đến là Hoàng Quýnh, Phan Huy Chú (1838); những người bị cách chức là Nhữ Bá Sĩ (1821), Phạm Hữu Nghi (1821), Trần Tú Dĩnh (1825) Tô Trân (1826), Ngô Thế Vinh (1829), Trần Ái (1834), còn Lý Văn Phức, Thân Văn Quyền, nhất là Nguyễn Công Trứ thì bị giáng chức, cách chức không biết bao nhiêu lần, suốt thời Minh Mệnh; tuy đỗ Á nguyên năm 1831, Cao Bá Quát đã phải kéo dài 10 năm thất nghiệp cho đến khi vua Thánh Tổ băng hà mới được ra làm quan. Một nhân cách dũng mãnh như vậy dĩ nhiên dễ trở thành độc tài; Ngài đã chống đối dữ dội đạo Da tô; thiết lập Nội các năm 1829, Ngài thực hiện chính sách và chế độ trung ương tập quyền năm 1831, đặt ra Cơ mật viện, xác định phẩm cấp quan chế, ẩn định lương bổng của các quan viên (1839). Tổ chức lại binh bị, Ngài cương quyết đương đầu với những người đối lập như Phan Bá Vành (1826), Lê Duy Lương (1833), Lê Văn Khôi (1833), Nông Văn Vân (1835), thôn tính Chân Lạp (1835) đổi làm Trấn Tây thành, tuyệt giao với người Pháp những năm 1822, 1825, 1829. Nhân cách của nhà cai trị quả cảm này đã được phô diễn trong khung cảnh hùng vĩ của lăng Minh Mệnh và trong những tác phẩm có giá trị vào bậc nhất đời Nguyễn sơ.

Tác phẩm của Ngài gồm có:

1. Ngự chế tiễu bình Bắc kỳ nghịch phỉ thi tập.

2. Ngự chế tiễu bình Nam kỳ nghịch phỉ thi tập.

3. Ngự chế thi sơ tập.

4. Ngự chế thi tam tập.

5. Ngự chế thi tứ tập.

6. Ngự chế văn sơ tập.

7. Ngự chế văn nhị tập.

8. Minh Mệnh chiếu, dụ.

9. Thánh dụ huấn địch thập điều (1834).