Ba vạn quân của Đề đốc châu Vân Quý Ô Đại Kinh mất hút khi vào lãnh thổ Đại Việt khiến Tôn Sĩ Nghị đứng ngồi không yên. Những ngày đầu, Ô Đại Kinh vào sâu gần chục dặm không gặp sự chống đối nào. Nhưng tới gần thành Tuyên thì sa vào trận địa phục kích của nghĩa sĩ địa phương do các thổ hào chỉ huy. Đội nghĩa binh người Tày của thủ lĩnh Hứa Hải Quảng dựa vào địa thế hiểm bắn tên, lăn đá làm Ô Đại Kinh dồn ứ vào mấy chục cây số đường núi hẹp, chạy quanh co. Những trận đánh nhỏ bất ngờ liên tiếp xé quân của Ô Đại Kinh ra từng đoạn một. Lính Mãn Thanh hoang mang không hiểu chúng đánh nhau với ai. Nhiều hay ít. Nửa tháng vượt biên giới, nhẽ ra Ô Đại Kinh phải có mặt trấn giữ thành Sơn Tây. Vậy mà vật vã mãi với đội quân vô hình, Ô Đại Kinh mới xuống tới Phủ Đoan. Từ đây về xuôi không còn núi cao, nhưng đồi nối đồi san sát tựa bát úp. Lính Mãn Thanh cứ thấy làng nào gần bên đường là vào cướp bóc. Chúng không ngờ bẫy cây, hầm chông, tên độc đã đón sẵn. Những tên lính bị sa bẫy, không chết được la hét thê thảm. Giặc Thanh vô cùng kinh sợ. Nhuệ khí của quân thiên triều nhụt dần trên mỗi thước đường.
Qua địa phận Tuyên Quang, từ sông Chảy trở xuống, Ô Đại Kinh lại phải đối mặt với kiểu đánh khác của nghĩa binh. Đường độc đạo chạy ngoằn ngoèo giữa các đồi cây rậm rạp. Mấy vạn binh mã giặc có khi đầu không nhìn thấy giữa đội hình. Giữa không nhìn thấy đầu và đuôi. Đội nghĩa quân Kẻ Gió do bà Cả Vàng chỉ huy chặn Ô Đại Kinh ở con đường này. Nghĩa binh kẻ Gió gần một ngàn người, chủ yếu là phụ nữ. Những triền đồi thấp rậm rạp cây sim, mua san sát nhau. Thư thoảng lại chồi lên một quả đồi lá cọ xanh ngắt. Khung cảnh thật lành hiền, vô hại. Vậy mà những bóng người ào ra chém vào đội hình giặc. Mỗi “nhát chém” chỉ vài chục, một trăm người. Có khi nghĩa quân tập kích cùng lúc cả đầu, đuôi và giữa đội hình. Đánh và rút thật nhanh. Sợ hơn, nghĩa quân ở đoạn này phần lớn là đàn bà. Tiếng thét của đàn bà khi say máu còn kinh hoàng hơn đàn ông. Nó bám chặt vào óc quân giặc. Đêm ngủ còn giật mình vì giọng the thé căm hờn. Giặc Mãn Thanh thấy như đánh nhau với ma. Những “con ma” tóc dài. Nhiều tên lính trẻ không dám ngủ. Bóng những người đàn bà cùng tiếng thét của họ tra tấn tinh thần mỗi đêm trong quân doanh Ô Đại Kinh.
Bà Cả Vàng xây dựng phòng tuyến chính tại Bến Gót, nối với triền đồi Bến Hạc vòng sang sát sông Lô. Doanh chỉ huy đặt trong rừng hồng Hạc Trì nổi tiếng gần Làng Cả. Bến sông Hạc Trì bị khống chế chặt. Không một thuyền mảng nào có thể qua lại. Đại quân của Ô Đại Kinh phải vượt sông tại đây để sang Bạch Hạc xuống thành Sơn Tây. Đặt trận địa chỗ này là chấp nhận đối mặt chính diện với đại quân của Ô Đại Kinh. Sau lưng ngã ba sông rộng như cửa bể. Giặc phải bước qua xác nghĩa quân mới sang được bờ bên. Đội nữ binh Kẻ Gió biết thế và đã phát lời thề tử thủ trước khi xuất quân.
Ô Đại Kinh nhiều lúc phẫn chí, hổ thẹn với chính mình. Hơn mười dặm đường chạy giữa triền đồi san sát, bên các lũy tre làng, tưởng hiền lành mà lúc nào cũng bất thần xuất hiện nghĩa binh Đại Việt. Chúng như bóng ma. Bắt không được. Giết không được. Ô Đại Kinh đã mất hơn bảy ngàn lính vì hàng trăm trận phục kích lớn nhỏ. Quân Mãn Thanh không dám vào nhà dân ven đường. Chúng đến đâu, dân tình gồng gánh theo nhau chạy hết. Thay vào đó là các toán nghĩa binh, hầm chông và đủ các loại bẫy tự tạo chờ sẵn.
Từ Trại Đồng Giò trở xuống, Ô Đại Kinh phải cho quân dựng lều trên đường lớn. Nhìn từ trên cao không khác gì một con rắn mốc xỉn. ngoằn ngoèo. Mỗi khi bóng chiều sập xuống là đội quân xâm lược này sợ nhất. Bất cứ đêm nào, bất cứ đoạn đường nào cũng có thể rộ lên tiếng quân reo, tiếng trống, kẻng, thanh la, tù và dậy đất. Nghĩa binh nhào ra. Gươm giáo lóe mầu thép lạnh trong ánh lửa bùi nhùi nhập nhọa. Giặc Mãn Thanh không biết xoay trở làm sao. Chỉ hò nhau vung giáo, bắn cung loạn xạ. Ô Đại Kinh không quen kiểu đánh trận thế này. Hoảng loạn. Mất phương hướng. Hoảng loạn đến mức có lúc chúng đâm chém loạn xị cả vào nhau. Vài chục phút triền đồi rực tiếng quân reo, lại lặng phắt. Im ắng như chưa có gì xảy ra. Xác giặc nằm ngổn ngang. Hơn nửa tháng xoay trở Ô Đại Kinh mới đem được quân về gần đến Việt Trì. Một khoảng đất bằng phẳng, rộng rãi hiện ra. Ba con đường đất đỏ lớn tỏa đi ba hướng. Từ đây đã ngửi thấy gió sông Cả đem theo nùi phù sa. Vậy là bến Hạc Trì không còn xa nữa. Sau bao ngày đêm lo lắng, giặc Mãn Thanh đói mệt, tinh thần rệu rã. Ô Đại Kinh lệnh hạ trại nghỉ ngơi lấy sức. Nơi này có thể bố phòng các điếm canh gác. Chòi quan sát bốn hướng tầm nhìn rộng. Ngàn cái bếp cùng nổi lửa trông rất ma quái. Trời lạnh. Lính Mãn Thanh cơ nào đội ấy xuýt xoa quây vào quanh đống lửa. Ăn xong chúng nằm ngả ngớn ngáy vo vo. Lính cảnh giới cũng thay nhau gà gật. Chắc được một đêm ngủ yên. Nào ngờ vừa chớm giờ tý, từ ba bề bốn bên tiếng reo hò dậy đất. Trâu kêu, ngựa hí. Làm nền là thanh la, tù và, trống, kẻng… Những chiếc xe trâu, bò chứa đầy chất cháy, nổ. Đám trâu, bò say máu lao bừa húc tung trại giặc. Lửa bén vải bùng lên. Lính Mãn Thanh chưa kịp định thần thì nối nhau đổ xuống như thân chuối bị phạt ngang. Tiếng “khực”, “ự”… tên cung, nỏ bay rít trong đêm lạnh. Chúng cuống cuồng xoay lưng cụm dựa vào nhau. Hướng mũi giáo, cung tên ra xung quanh. Nhưng không một bóng người. Lạ. Đánh nhau với trâu bò. Đánh nhau với âm binh. Vừa định thần lại thì từ các bụi cây, mép rừng ào ra. Ngàn tiếng thét the thé dựng tóc gáy: “Giết giặc Mãn… Thanh…”. Ô Đại Kinh và hàng vạn tên giặc như bị thôi miên. Chẳng còn hồn vía nào mà chống đỡ.
Hôm sau Ô Đại Kinh mới biết đêm qua chúng vừa hứng trận tập kích kinh hoàng tại một địa điểm rất linh thiêng của người Việt. Ngã ba Thậm Thình. Từ đó vào đền thờ Quốc tổ Đại Việt chỉ vài ngàn mét. Nơi Ô Đại Kinh cho quân nghỉ lại chính là chỗ mấy ngàn năm trước Quốc tổ Hùng Vương dùng làm nơi luyện binh. Tiếng giã gạo nuôi quân của người dân trong vùng vang lên nghe thậm thình, thậm thình. Giặc Mãn Thanh không chỉ chịu trận bởi các nghĩa binh mà như cả đòn đánh của thần linh ngàn năm trước. Đó là trận đánh lớn nhất gây thiệt hại rất nặng nề cho đạo quân của Ô Đại Kinh từ khi chúng đặt chân vào Đại Việt. Hơn hai ngàn lính chết và bị thương. Quá hoảng sợ, trời chưa sáng rõ Ô Đại Kinh lệnh hất xác lính chết xuống ven đường. Hối hả thu trại, bỏ nơi ngã ba linh thiếng ấy, kéo về ven sông Cả.
Chiếm một dải đất ven đê, Ô Đại Kinh đóng lại đấy. Mở bản đồ thì ra trước mặt hắn không xa là ngã ba sông Hạc Trì, bên kia là địa danh Bạch Hạc nổi tiếng. Ba con sông lớn nhất miền Bắc Đại Việt gặp nhau ở đây. Vùng nước rộng không mênh mang. Ô Đại Kinh phải đưa quân vượt sông ở bến này. Nhưng bỗng dưng Ô Đại Kinh lại một lần nữa sởn tóc gáy bởi một câu chuyện khác. Năm trăm năm trước, chính tại ngã ba sông này, danh tướng Trần Nhật Duật nhà Trần đã dìm chết hàng trăm chiến thuyền của quân Nguyên Mông. Từ đây xuôi xuống hai chục dặm lại là nơi nhị vị Trưng Nữ Vương nổi dậy chống lại nhà Hán. Hai Bà Trưng đã đuổi quân nhà Hán tới tận hồ Động Đình. Cương thổ Đại Việt khi ấy mở rộng tới nam sông Dương Tử. Ô Đại Kinh, chiến tướng lừng lẫy trận mạc đã cầm quân chinh phục Nê Pan, Tây Tạng, Ngoại Mông… thấy lạnh sống lưng. Hắn co rúm người lại. Câu hỏi đảo điên trong đầu: “Trời ơi! Ta đang lọt vào chốn nào thế này. Ta đang đánh nhau với ai. Người hay ma quỷ? Một thứ mê trận chẳng có bài bản, binh pháp gì. Bọn dân binh đánh ta tơi tả không ngờ lại là một lũ đàn bà. Hay chúng là hồn ma quân Hai Bà Trưng ngàn năm trước? Chẳng lẽ ta phải chết ở chỗ này? Chẳng lẽ số phận ta, danh tiếng ta cũng sẽ bị vùi dưới làn nước kia bởi tay đám đàn bà Đại Việt?”.
Ô Đại Kinh tung các đội do thám về Đông Kinh, Sơn Tây xin giải vây, nhưng không thấy tên nào quay lại. Một kiểu chiến trận kỳ lạ. Cuộc bao vây, chặn đường tiêu hao ba vạn quân của Ô Đại Kinh của đội nữ binh Kẻ Gió và các thổ hào nghĩa sĩ Tuyên Quang, Phú Thọ kéo đến sát tết Kỷ Dậu. Tổng trấn Sơn Tây là Phùng Tứ, đích thân cầm một đạo binh nhà Lê lên Bạch Hạc tìm Ô Đại Kinh. Hai vạn lính Mãn Thanh kết hợp lính triều đình vất vả lắm mới đưa được Ô Đại Kinh thoát sang bờ bên. Nhưng đã quá muộn rồi. Quân Tây Sơn của Quang Trung – Nguyễn Huệ vây kín thành Đông Kinh từ mọi phía. Ô Đại Kinh co vào cố thủ ở thành ở Sơn Tây, không thể tiếp ứng cho Tôn Sĩ Nghị.
Lịch sử không viết gì nhiều về nhân vật bà Cả Vàng. Một vài tài liệu lưu trữ của trấn Hưng Hóa nhắc đến bà một cách sơ sài. Nhưng cái tên Cả Vàng thì rất nổi tiếng và trở thành niềm tự hào của người Kẻ Gió. Bà Cả gắn cuộc đời mình với những câu chuyện dân dã huyền hoặc. Không ai biết bố mẹ bà là ai. Chính bà cũng không rõ gốc gác của mình. Người dân Kẻ Gió kể lại rằng bé Vàng xuất hiện ở chùa Tiên, Kẻ Gió vào một đêm mưa rất to:“Đêm ấy sấm chớp đùng đùng. Ni sư Thiên Ngọc (thế danh là Nguyễn Thiên Ngọc) trụ trì chùa nằm mơ thấy một con chim hình dáng rất lạ. Gần giống như chim hạc nhưng to lớn lạ thường. Chim có bộ lông mầu vàng hiện ra từ một tia chớp lao xuống chui vào bụng ni sư rồi bay ra đậu trên mái tam quan. Nó chúc đầu xuống nhả ra ra một vật dài nhìn giống một thanh long đao, một cái mũ trụ. Ni sư chưa kịp tĩnh trí thì chim đã hóa thành một vầng mây ngũ sắc. Trời bỗng chốc tạnh mưa. Gió cũng bỗng chốc bặt im. Ni sư tỉnh giấc, lấy làm lạ liền thắp đèn ra chỗ tam quan. Ni ngỡ ngàng nhận ra trên thềm có chiếc giỏ mây. Trong đó một hài nhi đỏ hỏn. Ni sư bế lên thì là một đứa con gái. Hôm sau ni báo cho chức sắc trong làng. Nhưng không dòng họ nào quanh vùng nhận đứa bé là con cháu mình. Từ đấy ni sư Ngọc nuôi đứa bé trong chùa…”. Vì tên ni sư là Ngọc nên đặt luôn tên con là Vàng. Cũng có người bảo ni sư ngủ mơ thấy con chim có bộ lông mầu vàng mà đặt thế. Bé Vàng lớn lên trong chùa. Chữ học cũng từ ni sư dạy cho. Là con gái nhưng Vàng bộc lộ chất nam tính ngày càng rõ. Khỏe mạnh, hiếu động rất nghịch ngợm. Nghịch hơn cả đám con trai cùng lứa. Sân chùa trở thành nơi đánh trận giả của lũ trẻ trâu. Vàng luôn là đứa cầm đầu. Một lần thấy Vàng ngồi hí hoáy cả buổi vót vót, đục đục. Ni xem hóa ra Vàng đẽo gọt toàn những dao, kiếm, cung tên. Ni sư nghĩ bụng “Con gái con đứa gì mà toàn chơi cung với kiếm”. Thấy ý thích của con thế nên ni sư cũng cắt tóc, may áo quần kiểu con trai cho Vàng mặc. Tuy chỉ học chữ trong chùa do mẹ Thiên Ngọc dạy nhưng Vàng rất sáng dạ. Mấy bộ giáo lý đạo Phật trong chùa Vàng đọc hết. Đọc đi đọc lại đến thuộc lòng. Những trẻ khác trong làng chúng được theo học thầy đồ. Nhiều đứa con gái cũng được học chữ. Có thầy, có sách. Đêm đêm chúng ê a đọc tứ thư ngũ kinh. Đánh vần tập viết. Ni sư Ngọc thương con cháy dạ. Ở với mẹ trong chùa, Vàng chả được học hành đến nơi đến chốn. Mẹ biết chữ nào dạy con chữ đó. Mấy quyển kinh Phật trở thành kiến thức của Vàng. Đêm vắng, chỉ có hai mẹ con vui với cửa Phật. Hòa trong tiếng mõ tụng kinh của mẹ là tiếng nghêu ngao của con. Chả biết đọc đấy mà có hiểu gì không: “Đức Phật có mười ba Phật hiệu. Ngài là Vô Lượng thọ, Vô lượng quang. Ngài sống mãi không có giới hạn. Hào quang của ngài tỏa rạng khắp đất trời…Hỏi: Tu hành bao lâu thì thành Phật. Trả lời: Nhiều đời nhiều kiếp. Chia làm ba bậc tu. Mỗi bậc tu từ 20 đến 80 a tăng kỳ và 100 ngàn đại kiếp. Hỏi: Mỗi đại kiếp dài bao lâu. Trả lời: Một đại kiếp dài bằng thời gian hình thành quả đất – Tiếp đến quả đất và con người mất đi – Tiếp đến quả đất hồng hoang không có sự sống – Tiếp đến quả đất mới hình thành. Hỏi: Mỗi a tăng kỳ dài bao lâu? Trả lời: Mỗi a tăng kỳ (một do tuần) được ví như một khối đá vuông vức mỗi chiều dài 16.000 mét. Một thiên thần lấy tấm lụa quét đi quét lại, bao giờ khối đá ấy mòn bằng mặt đất thì là một a tăng kỳ. Ví dụ khác: Có một cái thùng lòng rộng vuông vức mỗi chiều bốn mươi dặm (160. 000 mét) đựng đầy hạt cải. Cứ 100 năm có vị thần xuống lấy đi một hạt. Bao giờ lấy hết thì đó là thời gian một a tăng kỳ…”. Đêm nào cũng ê a như thế. Ni sư nghĩ nó đọc cho hết thời gian. Càng lớn Vàng càng bộc lộ cá tính mạnh mẽ của mình. Ni sư cảm thấy con bé này không chỉ tréo ngoe trong tính nết. Nó còn tréo ngoe giữa giới tính và hành tung. Chơi thì toàn trò cung kiếm. Đánh trận giả. Hò hét, leo trèo. Vậy mà đã mấy lần ni sư Ngọc bắt gặp nó giảng đạo Phật cho lũ bạn cùng lứa. Cũng lý lẽ đâu ra đấy.
Tiếng một đứa:
– Tao hỏi mày tại sao lúc vào chùa ai cũng nói Nam mô A Di Đà Phật?
Ni sư choáng người. Câu hỏi ghê gớm của thằng Lự, nổi tiếng gan lì cháu ông bõ già vẫn hàng ngày quét dọn sân chùa. Con Vàng trả lời làm sao nổi. Vậy mà tiếng Vàng đĩnh đạc:
– Giỏng tai lên mà nghe cho rõ. Nam mô A Di Đà Phật là câu chào hàng ngày của các phật tử khi gặp nhau hoặc lúc đến chùa. A Di Đà Phật ý nghĩa là mong mọi điều tốt đẹp, nghĩ đến điều tốt, điều thiện như lòng đại từ đại bi, cứu giúp chúng sinh của đức Phật A Di Đà, hiểu chửa.
– Nhưng tại sao không Nam mô ông Thích ca, Nam mô bà Quan Âm, ông Đại Thế Chí mà lại Nam mô ông A Di Đà?
– Ông Thích ca hay ông A Di Đà cùng là một người. Đức Phật có đến mười ba Phật hiệu, Tức là mười ba tên gọi hiểu chửa. Phật A Di Đà là bố của bà Quan Âm bồ tát và ông Đại Thế Chí, hiểu chửa.
Tiếng đứa con gái chen ngang:
– Vậy ông A Di Đà là Phật to nhất à?
– Đúng thế, con này thông minh, giỏi hơn đám con trai.
– Sao bà tao bảo sư không lấy vợ? Làm sao ông A Di Đà có con?
Ni sư Ngọc bật cười nghĩ: “Con Vàng trả lời sao đây?”.
Vàng lặng im. Tay chống cằm rồi bảo:
– Ừ, cái này thì tao cũng chịu. Đọc sách không thấy nói. Để hôm nào tao hỏi mẹ rồi giải thích cho chúng bay.
Ni sư bụm miệng. Lũ trẻ vẫn nhao nhao:
– Bà tao thỉnh thoảng cứ đấm lưng bảo: “Bà sắp chết đây. Sắp hết một kiếp người đây”. Thế Phật có kiếp Phật không?
– Sao lại không có.
– Thế kiếp Phật giống kiếp người à?
– Giống là giống thế nào. Kiếp Phật là vô cùng vô tận mày hiểu chửa.
– Mẹ mày có phải Phật không?
– Mẹ tao là ni sư, là con Phật.
Nhiều lần thấy con như thế, một câu hỏi quẩn quanh trong đầu Ni sư Thiên Ngọc: “Vàng có căn tu không?”. Thực lòng Ni không muốn Vàng bước vào con đường tu hành giống bà. Người nơi khác đến viếng chùa không biết Vàng là con gái. Vàng giúp mẹ trồng cấy trên mấy sào ruộng quả thực của nhà chùa. Năm ni sư Thiên Ngọc bảy mươi tuổi, Vàng đã là một thanh nữ tràn đầy sức sống. Vẻ đẹp khác lạ của cô Vàng khiến nhiều chàng trai để ý. Ni sư muốn Vàng chọn lấy một người con trai gá nghĩa, rời chùa trước khi Ni về Niết Bàn hầu Phật:“Con hãy sống cuộc đời bình thường của một thôn nữ. Ta xem căn tính con không hợp đường tu”. Nhưng Vàng không để ý đến ai. Lúc cảm thấy mình đã yếu lắm, ni sư Thiên Ngọc xin làng một mảnh đất gần ao chùa, dựng nếp nhà tranh cho Vàng ở đấy.
Năm Quý Mão (1783), Việt Trì, Hưng Hóa tràn ngập đám lính triều đình gốc Thanh, Nghệ trốn truy nã của triều đình sau nạn kiêu binh. Lúc đầu chúng tụ lại với nhau chỗ bãi nổi ngã ba Đà Giang, Thao Giang. Từng nhóm từng nhóm nhỏ tỏa vào các làng xin ăn. Âm giọng rất nặng. Rồi rất nhiều vụ trộm, cướp xảy ra. Dân tình lo sợ. Đều do lũ tàn quân kiêu binh đói quá làm liều. Suốt một dải đất từ kẻ Vĩnh, kẻ Phung tới kẻ Trịnh… từ đó không còn bình an nữa. Cả đời đám kiêu binh ăn lộc vua, không phải làm lụng cày hái gì, nay chúng túng bí hóa thành lũ cướp. Mỗi nhóm vài chục tên, hung tợn vô cùng. Nhiều nơi ở Kẻ Gió phải lập ra các đội bảo vệ, rào làng canh gác. Cô Vàng tập hợp các bạn lại bảo:
– Thôn làng ta bao năm nay yên hàn. Nhà nhà đêm không phải buộc cổng. Trâu bò thả rông không lo mất. Nay đám cướp ngày ngang nhiên làm loạn. Ai theo tôi lập một đội bảo vệ dân làng.
– Phải đấy, chúng tớ đi theo Vàng tất cả.
Không chỉ mấy chục người bạn từ thuở chơi trận giả, đánh sình ở sân chùa. Lời kêu gọi của cô Vàng thu hút được cả trăm người ở kẻ Trịnh, kẻ Vĩnh, kẻ Cao… Có điều lạ phần lớn quân của Vàng là phụ nữ. Vẫn lấy sân chùa Tiên làm nơi luyện quyền cước. Vàng bầy thế trận trên bãi cát, trên hai triền đê chia thành phe tập đánh trận như thật. Khi ấy, ni sư Thiên Ngọc đã viên tịch mấy năm. Nhà của Vàng trở thành bản doanh. Vị sư ông trụ trì chùa Tiên cũng vui lòng cho Vàng dùng tam quan làm nơi hội họp. Từ đó đội bảo vệ của cô Vàng tuần đêm, soát ngày bọn trộm cắp bị đội của cô Vàng bắt răn đe, trừng phạt khiến chúng phải e nể. Vàng đã đụng độ mấy trận với đám tàn binh nhà Lê. Chúng là lính cấm quân triều đình, thông thạo võ nghệ mà không ngờ cánh đàn bà kẻ Phung thành thục trận mạc thế. Chỉ huy cũng rất giỏi. Nhiều tên cướp bị cô Vàng bắt được. Đưa lên quan phủ. Phủ bẩm lên trấn, tiếng lan tới triều đình. Vua Lê xuống chiếu lệnh các địa phương phải cấp đất, tạo điều kiện cho tàn quân kiêu binh lao động nuôi thân. Nghiêm trị những kẻ cướp phá dân lành. Cô Vàng lại vận động mọi người giúp đỡ chúng lao động bỏ thói trộm cướp đi. Xóm thôn yên bình trở lại. Tiếng cô Vàng nổi khắp vùng. Người dân phấn khởi lắm gọi cô là nữ tướng Cả Vàng.
Tháng chín năm Mậu Thân (1788) tin giặc Mãn Thanh xâm phạm bờ cõi ập về Kẻ Gió. Suốt miệt tả Thao Giang sôi sục. Người người nghiến răng nổ mắt. Lúc ấy cô Vàng đã hơn ba mươi tuổi. Vàng lấy tấm gương nghĩa liệt của Hai Bà Trưng kêu gọi người dân ra nhập đội quân chống giặc Mãn Thanh. Chưa đến tháng trời, số tình nguyện gia nhập đội nghĩa binh Cả Vàng lên tới cả ngàn. Lạ thay vẫn phần lớn là phụ nữ. Các chị, các bà ở khắp các thôn làng ven sông Cả đã tập hợp sau lưng bà. Không ai còn lạ gì nữ thủ lĩnh Cả Vàng. Bà vẫn sống độc thân. Sức vóc khỏe mạnh hơn người. Mùa lạnh bà vác giậm lên đồng Gáp quanh năm ngập nước lặn ngụp đánh cá. Da bà nâu bóng. Chân tay vâm váp. Tiếng bà Cả vang trầm như chuông đại. Bà còn tập quyền cước, học binh pháp hơn cả cánh mày râu. Hàng trăm trai tráng thạo việc binh trong đám kiêu binh người Thanh, Nghệ được bà Cả Vàng cảm hóa đã xin theo bà đánh giặc nước.
Đội nghĩa binh Kẻ Gió được các tổng, các làng góp lương thực, tiền bạc mua sắm trang bị. Nhà nào có dây thép, dây đồng đều đem góp để rèn vũ khí, làm chông, tên. Lò rèn các làng đỏ lửa sản xuất giáo mác cho nghĩa quân. Bà Cả tổ chức một đội do thám toàn trai tráng nhanh nhẹn cùng bà ngược lên Phủ Đoan, Tân Trào, Tuyên Quang. Bà gặp các vị thổ hào, thủ lĩnh địa phương liên kết họ lại cùng nhau tạo thế trận chặn giặc. Chốt chặn cuối cùng do bà Cả Vàng chỉ huy ở ngã ba sông Hạc Trì dựa lưng vào đó quyết tử với giặc.