CHƯƠNG 38: NHẬM ĐÀO MỒ CHỜ TÔN SĨ NGHỊ

Kế bỏ thành Đông Kinh dụ địch của Ngô Thì Nhậm theo đô đốc Nguyễn Văn Tuyết bay về đến Phú Xuân, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ triệu tập mưu sĩ. Trong đầu chật cứng những toan tính. Nguyễn Huệ tỏ ra khá điềm tĩnh, thậm chí cả một chút khôi hài:

– Kỳ này Tôn Sĩ Nghị đem một đạo quân rất lớn vào nước ta. Mười vạn tên phục vụ hậu cần, quân bị. Lính xung trận hai mươi vạn. Đặc biệt nhất trong đó là hai vạn tinh binh “Tuyền hoàng kỳ” và “Chính Hồng kỳ” trong lực lượng Bát kỳ chiến tướng làm tiên phong. Vậy là Càn Long rất coi trọng ta mà cũng rất sợ Tây Sơn ta phải không các ông. Hiện giờ Tôn Sĩ Nghị, Sầm Nghi Đống và Ô Đại Kinh đều đã tiến qua biên giới. Hai đạo thủy binh vào bọc hậu ta ở phía nam. Vậy là tất cả những gì chúng ta đoán định đều diễn ra gần như đúng thế.

Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết trình bẩm:

– Chưa bao giờ quân xâm lược vào nước ta mà lại có cả một quân đội triều đình mấy vạn tên đi trước dẹp đường chào đón như lần này.

Nguyễn Huệ nhìn Đô đốc Tuyết hỏi mà như không hỏi:

– Đô đốc vừa từ Đông Kinh về, ý đồ của quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Lân, Sở ta đã nắm được. Nhưng ta nghe nói Tôn Sĩ Nghị rêu rao là lần này là vào Đại Việt dạo chơi, bắt Nguyễn Huệ về cho Càn Long hỏi tội. Nghị coi thường ta thế đấy.

Các tướng đều cúi đầu im lặng. Nữ Đô đốc Bùi Thị Xuân đứng dậy:

– Trình chúa công, chúng ngạo mạn coi thường ta đến thế thì cái chết dành cho chúng sẽ càng đến nhanh thôi. Chúng thần sẽ khiến Càn Long phải cay đắng đến hết đời.

– Phải đấy. Càn Long, Tôn Sĩ Nghị khinh ta quá đỗi. Phải cho nó biết ai bắt ai trận này.

Nguyễn Huệ lại bảo:

– Chắc các ông thấy ta nói khó hiểu, có vẻ bất nhất. Lúc nãy ta bảo Càn Long sợ ta, trọng ta. Giờ lại bảo Càn Long và Nghị khinh ta, coi thường ta. Biết tin giặc Mãn Thanh động binh, chính ta cũng nhiều đêm tự hỏi. Giặc Thanh đem tới ba mươi vạn quân đi đánh một nước nhỏ bé như Đại Việt là phát động một cuộc chiến rất lớn. Lấy danh nghĩa phò Lê làm chiêu bài. Với hùng tài của Càn Long và thực lực của nhà Đại Thanh thì có gì đó như mâu thuẫn. Có gì đó vẫn khiến Càn Long phải lo lắng. Xưa nay trong suy nghĩ của vua Mãn Thanh, Tây Sơn ta chỉ là một đám giặc cỏ. Một bầy dê cừu. Đem mấy chục vạn binh vào, dùng tới hai vạn tinh binh Bát kỳ chiến tướng làm tiên phong thì khác chi đem bầy sư tử, hổ báo nhảy vào chuồng thỏ. Có gì đó ẩn chứa phía sau cuộc ra quân này đây.

Các tướng đều xôn xao:

– Quả thật chúng tôi cũng thấy hơi lạ.

Bắc Bình vương đứng dậy. Ông thong thả đi quanh phòng. Đến sau lưng Đô đốc Tuyết, Huệ vỗ vỗ nhẹ lên vai vị tướng này. Rồi dừng bên cạnh nữ tướng Bùi Thị Xuân. Nháy nháy mắt với vị nữ Đô đốc lừng danh của quân Tây Sơn, Nguyễn Huệ cười to. Mọi người đều ngơ ngác. Một lúc sau Huệ giơ tay, phất phất lá thư của Ngô Thì Nhậm bảo:

– Lời giải đây. Lời giải đây. Đêm qua đô đốc Nguyễn Văn Tuyết đem lá thư của quân sư Ngô Thì Nhậm về ta đã biết lần này đánh giặc sẽ nhàn. Càn Long khinh ta. Tôn Sĩ Nghị coi thường ta. Chúng không biết quân sư Ngô Thì Nhậm và hai tướng Lân, Sở đã đào mồ đợi chúng.

Các tướng lại chưng hửng. Họ đang đợi Bắc Bình vương giải đáp lý do Càn Long xuất binh quá lớn vào Đại Việt nhằm mục đích gì. Ngài lại nói đến chuyện đánh giặc nhàn. Nguyễn Huệ như cố kéo căng sự nóng ruột của các tướng:

– Kế bỏ thành Đông Kinh làm cho Tôn Sĩ Nghị kiêu căng nghĩ đại quân Mãn Thanh chưa vào Tây Sơn đã mất vía mà tháo chạy chính là dẫn nghị tới chỗ chết vậy. Ta nói với các ông đánh giặc lần này nhàn cũng là vậy.

Đô đốc Trần Quang Diệu thưa:

– Trình chúa công, chúng thần muốn được nghe rõ hơn về ý đồ của Càn Long cũng như kế sách của quân sư và hai tướng trấn giữ Bắc hà ạ.

Nguyễn Huệ lại phất phất tờ thư:

– Các vị nghe nhé. Quân sư Ngô Thì Nhậm viết cho ta thế này: “…Năm nay Càn Long đã bước sang tuổi bảy mươi chín. Trị vì triều đại Càn Long hơn năm mươi năm. Nhà Mãn Thanh đã thôn tính hầu hết các nước chung quanh. Chín lần động binh lớn trong triều đại Càn Long đều giành chiến thắng. Nhưng đây là lần đầu tiên Càn Long cử binh sang xâm chiếm Đại Việt. Phò Lê chỉ là cái cớ. Tôn Sĩ Nghị tấu trình xin Càn Long sau lần này sáp nhập Đại Việt trở thành một quận, trấn nhà Thanh. Càn Long đã chuẩn y lời tấu trình của Tôn Sĩ Nghị.

Trình chúa công, ở Yên Kinh quần thần nhà Mãn Thanh chuẩn bị tổ chức lễ mừng “Bát tuần đại khánh” rất lớn tôn vinh Càn Long tám mươi tuổi vào đầu năm tới. Chiến thắng Đại Việt sẽ là món quà vô cùng ý nghĩa dâng lên Càn Long. Bản thân Càn Long cũng nói đây là lần động binh lớn thứ mười và lần động binh cuối cùng trong triều đại ông ta. Càn Long chuẩn bị rất kỹ, tham vọng ngút trời và tin chắc vào chiến thắng. Càn Long đặt tên trận này là:“Thập toàn võ công” và tự gọi mình là “Thập toàn lão nhân”…

Trình chúa công, vậy là Đại Việt ta đang đứng trước hiểm họa mất nước chứ không phải một cuộc chiến tranh thông lệ. Tôi đã thuyết phục hai tướng Lân, Sở rút hết lực lượng vào trấn giữ phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn. Mở cửa Đông Kinh cho giặc ngủ nhờ ít đêm. Khích cho Tôn Sĩ Nghị bộc lộ hết sự kiêu mạn. Kỷ cương sẽ xộc xệch. Binh lính sẽ trễ nải…Tôi mơ dắt mũi được Tôn Sĩ Nghị bước vào lốt chân Thoát Hoan nhà Nguyên Mông năm trăm năm trước. Đông Kinh vẫn là mồ chôn chúng trong trận cuối cùng. Binh thư đã nói:“Khinh địch, coi thường đối thủ thì trăm vạn quân cũng chỉ như một lũ hình nhân mà thôi…”.

Kính mong chúa công sớm có kế sách đuổi giặc. Chúng thần quyết giữ vững phòng tuyến Tam Điệp chờ đại quân ra…”.

 Các tướng ồ cả lên. Nguyễn Huệ đặt lá thư xuống bàn. Hai bàn tay to lớn đè chặt:

– Thế đấy. Càn Long không chỉ quyết tâm giành đại thắng trận này để trở thành “Thập toàn lão nhân” được lưu danh muôn đời trong sử sách. Càn Long còn muốn biến Đại Việt ta thành một thuộc trấn của nó. Tôn Sĩ Nghị muốn đem đầu ta đặt lên mâm dâng Càn Long nhân dịp bát tuần đại khánh. Giờ các vị đã hiểu ta nói Càn Long tôn trọng ta. Sợ ta và coi thường ta có gì mâu thuẫn đâu. Quyết định bỏ Đông Kinh của quân sư Ngô Thì Nhậm để nhử giặc là đúng với dự liệu của ta.

Tất cả các tướng soái trong bộ tham mưu Tây Sơn đều đứng bật dậy. Hai bàn tay đan vào nhau hướng về Bắc Bình vương Nguyễn Huệ hô lớn:

– Quyết giết giặc Thanh.

Nguyễn Huệ cười rất tươi:

– Mọi kế sách đuổi giặc Thanh đã có, mong các tướng tận sức, tận lòng. Trận này phải xứng đáng với tiên tổ. Ta sẽ làm cho Càn Long trở thành “Thập chiến bại nhân”.

Tiếng hô lại vang lên:

– Thập chiến bại nhân. Thập chiến bại nhân. Quyết giết giặc Thanh. Quyết giết giặc Thanh!

Tướng, soái rời phòng họp với tâm trạng hừng hực. Nguyễn Huệ đã truyền tới họ chí khí chiến thắng trước mỗi lần ra quân lớn.

 

Lê Chiêu Thống theo lời Tôn Sĩ Nghị đem triều đình về xuôi. Trên đường, quan quân nhà Lê không gặp phải cản trở gì. Sau mấy hôm nghỉ lại Lạng Giang, Trần Quan Châu tháp tùng vua Lê về Kinh Bắc. Tôn Sĩ Nghị thấy thế dẫn đại binh đi sau cứ thong thả chẳng phải đề phòng. Không ngờ từ Ải Chi Lăng trở xuống, lính Mãn Thanh liên tục bị đánh chặn. Những trận tập kích nhỏ, tổn thất sinh mạng ít nhưng lại khiến giặc Thanh lo lắng không yên. Sau vài lần như thế, Tôn Sĩ Nghị phải cho lính đi trước dò đường. Vậy là mất nửa tháng Tôn Sĩ Nghị mới lò dò về tới Kinh Bắc. Lúc này Lê Chiêu Thống đã vào Đông Kinh. Tôn Sĩ Nghị tới bên kia sông Nhị Hà thì viên tụng thần nhà Lê là Vũ Trính chờ sẵn đó.

Vũ Trính trình báo mọi việc và chuyển lời vua Lê Chiêu Thống mời Tôn Sĩ Nghị vào kinh thành đóng bản doanh. Nghị từ chối. Chọn khu đất rộng hai bên sông đoạn Nhật Tân, Nghi Tàm hạ trại. Hơn chục vạn quân dựng trại san sát tới vài dặm. Tôn Sĩ Nghị vẫn còn rất tức giận vì quân Tây Sơn quấy phá trên đường khiến hắn không về tới Đông Kinh sớm như dự định. Quân sĩ thì mệt mỏi, hoang mang. Lập trại xong, Tôn Sĩ Nghị cũng không thèm vào kinh thành gặp vua Lê. Lê Chiêu Thống đành phải kéo tả hữu lật đật tới doanh Tôn Sĩ Nghị vấn an. Nghị bảo:

– Bọn giặc cỏ Tây Sơn nghe danh ta đem đại quân sang hỏi tội sợ đến vỡ mật. Trước đó ta đã bảo Tự tôn phải cho quân truy theo mà bắt lấy. Tưởng các ngươi biết dựa oai quân đội thiên triều, tỏ cái chí khí của mình. Không ngờ cả một đội quân nhát như thỏ đế, để lính Tây Sơn chạy hết.

Lê Chiêu Thống thấy Tôn Sĩ Nghị đang giận không dám nói gì. Vũ Trính lại thay mặt vua Lê thưa:

– Nước tôi mấy năm nay xảy ra nhiều việc đảo điên. Nguyễn Huệ là bậc kỳ tài về trận mạc. Hắn ra bắc vào nam giết đại tướng như bắt gà, trói chó. Việc hắn tự dưng rút quân khỏi kinh thành, tự quân chúng tôi đồ chúng có mưu chước gì đó. Đến một tên văn quan trói gà không chặt như Ngô Thì Nhậm mà dám dồn quân vào trấn giữ Tam Điệp. Chắc hẳn chúng nghĩ dựa vào thế hiểm trở của núi non mà chia nước Nam chúng tôi từ đấy. Vì thực lực nước tôi không đè được chúng nên phải cầu cứu thiên triều. Ngài đã sang, vua dân nước tôi đang ngóng đợi uy dũng ngài bắt giết Huệ đi thì mới an yên lâu bền được. Chuyện ngài trách móc chúng tôi nhát hèn tự quân nước tôi cũng chẳng biết nói sao.

Thấy vua quan nhà Lê chịu nhịn, Tôn Sĩ Nghị cao ngạo:

– Ngươi khen Huệ là hùm beo có ý dọa ta chăng. Ta coi Nguyễn Văn Huệ và quân Tây Sơn chẳng khác đàn chó ốm thôi. Tới đây ta dàn quân xong, nhổ bãi nước bọt, xoa tay với vào Phú Xuân khoác dây lôi cổ Huệ về là xong có gì mà sợ. Mưu chước gì của đám giặc cỏ ấy khiến ta phải bận lòng.

Hôm sau Tôn Sĩ Nghị đem nửa số quân qua sông Nhị Hà. Làm một cái cầu lớn nối hai khu doanh trại. Lê Chiêu Thống cùng quần thần lại dắt díu nhau ra đê đứng đón rất cung kính. Trước đó Lê Chiêu Thống đã sai người tu chỉnh lại điện Kính Thiên mời Tôn Sĩ Nghị vào nghỉ. Sự cung kính của vua Lê khiến Nghị rất hài lòng nhưng Tôn Sĩ Nghị bảo ở trong cung không thuận cho việc quân. Nghị chọn đoạn đê từ Nghi Tàm, qua An Dương lên Cổ Ngư dựng trại. Từ đó vào tới điện Kính Thiên và cung Vạn Thọ cũng không xa. Cần trao đổi trình bẩm gì Lê Chiêu Thống hoặc cận thần ra đó gặp Nghị. Vậy là cuối tháng mười một năm Mậu Thân 1788, đại quân Mãn Thanh tràn ngập kinh thành Đông Kinh. Chỉ tháng nữa là đến tết nguyên đán Kỷ Dậu. Tôn Sĩ Nghị tỏ ra rất coi thường triều đình nhà Lê. Lính Mãn Thanh bắt đầu giở trò quấy nhiễu. Tôn Sĩ Nghị mặc cho quân lính cướp bóc, hãm hiếp, giết người giữa ban ngày. Người dân chửi rủa ca thán vọng đến tai triều thần. Nhiều người tỏ ra lo lắng, tức giận. Nhưng vua Lê đã rước chúng sang giờ đành ngậm miệng làm ngơ.

Lê Chiêu Thống trở lại kinh thành. Quần thần nhiều nơi nghe tin lại về ra mắt vua. Họ chúc mừng vua Lê vì tưởng nước đã tan, nay lại nhìn thấy “mặt trời”. Lê Chiêu Thống theo lời tấu của Quân Trung úy đốc Lê Quýnh cho lập bản danh sách ban thưởng quần thần. Hạng nhất là những người đi theo vua từ lúc thất tán đến giờ. Hạng hai là quan các trấn, các lộ, phủ không ra hợp tác với giặc Tây Sơn. Hạng ba là những kẻ ẩn náu chờ thời, nay vua về trở lại phục vụ xã tắc. Ban thưởng xong đến màn định tội những kẻ chạy theo Tây Sơn. Nhiều đại thần bị biếm xuống làm thường dân. Các danh sĩ hàng đầu như: Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Ninh Tốn, Bùi Dương Lịch… bị hạch tội phản quốc, chịu án chết. Chờ bắt được sẽ hành hình. Giám quốc Lê Duy Cẩn cùng mấy vị hoàng tử bị tống giam. Trong số cựu thần được vời về triều không ít người cáo bệnh từ chối.

Ngô Trường Đảo, phó trấn thủ Kinh Bắc thấy Tôn Sĩ Nghị để quân sĩ Mãn Thanh nghỉ ngơi phá phách mãi mà không cất quân bắt Nguyễn Huệ liền dâng tấu xin vua Lê cho mình đem quân triều đình vào đánh Tây Sơn: “…Quân đội thiên triều ở Đông Kinh gần tháng trời mà không có ý động binh. Trong kia giặc Tây cũng án binh bất động. Nhân lúc chúng đang lo sợ, chưa kịp củng cố phòng tuyến thì phải đánh ngay. Thần rất bất bình với thái độ của Tôn Thượng Hiến. Hay họ muốn chia đôi cái nước mình ra. Thần kính xin bệ hạ cho cầm một đạo quân vào Tam Điệp bắt bọn Ngô Thì Nhậm, Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân. Cứ để quân Mãn Thanh ở Đông Kinh làm thanh thế. Tự lực triều đình ta đến lúc phải lo lấy việc của mình…”.

 Vua Lê khen ngợi và chuẩn tấu. Đại thần Lê Quýnh sợ Nghị tự ái liều tâu:

– Theo thiển nghĩ của hạ thần, việc di chuyển quân đội lúc này nhất nhất phải báo cho Tôn Thượng Hiến biết. Nếu không hạ thần sợ sinh chuyện nghi kỵ, bất mãn.

– Nhưng đúng như Ngô ái khanh nói. Thượng Hiến nằm im sắp cả tháng nay. Việc quân mà thế là bất lợi.

– Để hạ thần lại tới doanh trại nghe ngóng xem ý Tôn Thượng Hiến ra sao?

– Vậy thì khanh đi ngay. Cứ bẩm ý ta là muốn Tôn Thượng Hiến cất quân vào bắt Nguyễn Huệ.

Lê Quýnh không biết tâm tư và nỗi lo của Tôn Sĩ Nghị. Ba vạn quân do Sầm Nghi Đống chỉ huy vào theo hướng Cao Bằng đã về tới Phủ Lỗ. Đống hạ trại cách sông Nhị Hà hơn chục cấy số. Nhưng đã quá hẹn nửa tháng rồi mà đạo binh thứ ba do Ô Đại Kinh chỉ huy vẫn biệt vô âm tính. Hai đạo thủy binh đi tới đâu rồi cũng không liên lạc được. Ô Đại Kinh theo đường Tuyên Quang, Phú Thọ đáng ra đã phải về đến Sơn Tây chục ngày trước. Lê Quýnh thưa với Tôn Sĩ Nghị:

– Đấng Quốc quân chúng tôi được đại tướng các trấn các lộ thúc giục, hùng khí ngất trời muốn bắt Nguyễn Huệ về tế trời đất vào dịp tết này. Ngài cầu xin Thượng Hiến ra oai cho việc hành binh được như ý.

Tôn Sĩ Nghị giễu vua quan nhà Lê:

– Các ngươi đúng là không biết phải trái, quân cơ. Lúc giặc đến thì chạy như vịt. Khi giặc lui lại không biết tận dụng sức mình. Nương bóng thiên triều ta thì phải biết tuân thủ theo sự sắp đặt của ta. Bắt Huệ lúc nào chẳng được mà vua tôi các ngươi nôn nóng thế. Cứ hấp tấp, vội vàng việc quân dễ hỏng là phải.

Lê Quýnh lại đưa đẩy:

– Dạ, ngoài chuyện ấy, đấng Quốc quân nước tôi rất muốn biết Thượng Hiến cất quân khi nào để còn lo chuyện mừng tết đón xuân cho đại quân thiên triều.

– Ta đang chờ cánh quân của tướng Ô Đại Kinh. Cả hai đạo thủy binh nữa. Lúc ấy cùng hành động. Năm nay đại quân thiên triều ta muốn ăn một cái tết tại kinh đô Đại Việt xem có gì vui, gì lạ hơn bên Đại Thanh ta không. Ngươi về tâu với vua của ngươi thế. Cứ để Nguyễn Huệ đấy vỗ cho béo thêm. Nể tình vua nước ngươi quá lo lắng, ta sẽ cho lập ba vòng đồn lũy từ Ngọc Hồi vào đến Thanh Quyết, Duy Tiên. Các đồn từ Ngọc Hồi, Khương Thượng, Xã Đàn trở vào Đông Kinh do quân thiên triều trấn giữ. Đồn lũy vòng ngoài giao cho lính triều đình các ngươi. Ta sẽ lập một đạo cơ động tuần tra làm hậu thuẫn cho các đồn lũy đó. Ngươi về báo cho vua các ngươi cứ bình tĩnh ăn tết cho vui vẻ. Mùng sáu tháng giêng ta đem đại binh vào phẩy tay là bọn ở Tam Điệp tan. Lúc ấy bắt Nguyễn Huệ chỉ còn là một sớm một chiều.

Lê Quýnh là kẻ xưa nay chưa từng biết đến mùi trận mạc. Mấy năm Lê Chiêu Thống tại vị, Quýnh chuyên coi sóc việc hầu hạ Thái hậu lo chuyện hậu cung. Cuộc sống của Lê Quýnh như chuột sa chĩnh gạo. Quýnh thông dâm với đám thị nữ thân phận hèn mọn, chen chúc và khao khát đàn ông trong cung cấm mà chả ai thèm ngó tới. Vì khéo nịnh và biết hầu hạ nên Thái hậu thường nói tốt về Quýnh với vua Lê. Khi triều đình tan tác bỏ chạy, Lê Chiêu Thống cử Lê Quýnh tháp tùng Thái hậu và hậu cung lên Cao Bằng rồi sang Trung Quốc. Dù vua có long đong thì Lê Quýnh vẫn sống đủ đầy. Hưởng thú vui với đám cung nhân. Triều đình về lại Thăng Long, Lê Quýnh được vua cho ở liền bên cạnh.

Tuy chẳng có kiến thức quân sự gì nhưng Quýnh lại rất hay bẩm báo vua Lê chuyện quân cơ theo ý mình. Lê Chiêu Thống tưởng Quýnh hiểu biết mới sai Quýnh sang cầu xin Tôn Sĩ Nghị. Lê Quýnh sợ nhất vua bắt mình cầm quân ra trận. Tôn Sĩ Nghị nói thế Lê Quýnh chẳng dám phân trần một câu. Hắn đem những lời của Nghị về bẩm lên vua. Lê Chiêu Thống cùng tả hữu chỉ biết thở dài không dám nhắc đến chuyện hối thúc Nghị xuất binh nữa. Nhiều người lo lắng thói khinh địch quá trớn của Nghị. Để yên lòng, Lê Chiêu Thống lệnh cho trấn thủ Sơn Nam điều thêm mấy ngàn quân tăng cường cho phòng tuyến Gián Khẩu, Thanh Quyết và Duy Tiên.