Mấy hôm sau buổi đàm đạo thân tình đó, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lại làm Ngô Thì Nhậm sửng sốt, bất ngờ. Nguyễn Huệ hỏi Nhậm:
– Người ta chôn Nguyễn Hữu Chỉnh ở đâu?
– Bẩm chúa công, mộ ông Bằng trong một nghĩa địa bình dân phía nam thành Đông Kinh.
– Ta muốn đến thắp cho ông ấy nén hương. Chẳng gì Nguyễn Hữu Chỉnh cũng là danh sĩ nhà Lê. Riêng ta còn có chút ơn với Chỉnh.
Ngô Thì Nhậm lặng đi trước thái độ hành xử của Nguyễn Huệ. Nhậm hỏi nhỏ:
– Chúa công muốn dùng lễ gì?
– Chỉ là cá nhân ta thôi. Ông đi với ta. Đem theo vài tên lính là đủ.
Chập chiều, tốp người xuống khu nghĩa địa nằm giữa cánh đồng bỏ hoang thuộc phủ Thanh Trì. Không ai biết đó là vị chủ tướng Tây Sơn lừng danh Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Lính bày hoa quả, đồ lễ, châm hương. Nguyễn Huệ cắm hương lên nấm đất. Một nấm đất không có bia, tượng gì. Lơ thơ cỏ gà. Chỉnh chết cũng mới vài tháng. Ngô Thì Nhậm ý tứ lui ra xa. Trông Nguyễn Huệ lúc này thật khác lạ. Không dáng vẻ uy nghiêm, oai phong của một bậc chiến tướng. Đôi mắt không sáng quắc phát ra ánh nhìn mà bề tôi lắm khi phải sởn da gà. Dáng Huệ lòng khòng, lui cui bên mộ Chỉnh. Một con người yếu lòng, rầu rĩ và cô đơn. Nguyễn Huệ đầu cúi, bùi ngùi. Đứng thế một lúc khá lâu. Huệ ra hiệu cho Ngô Thì Nhậm đến bên cạnh. Giọng Huệ gần như thì thào:
– Quân sư biết không, lần đầu gặp Nguyễn Hữu Chỉnh ở Quy Nhơn, ta đã bị Chỉnh cuốn hút rất mạnh. Ông ta thực sự là một nhân tài đất Bắc. Một chỉ huy thủy chiến bậc thầy. Nguyễn Hữu Chỉnh đã chia sẻ với ta kinh nghiệm, mẹo mực xây dựng đội thủy binh. Chỉnh cũng là người nối kết ta với vua Lê Hiển Tông. Và chắc hẳn việc vua Lê gả công chúa Ngọc Hân cho ta cũng có bàn tay sắp đặt của Chỉnh.
– Dạ, chúa công là người thật nhân hậu.
Nguyễn Huệ lặng phắc chăm chăm nhìn nấm đất đang sẫm dần. Trời sập tối. Ngô Thì Nhậm khẽ khàng thưa:
– Ở Đông Kinh mùa này sương xuống nhiều, không tốt cho sức khỏe. Thỉnh chúa công về nghỉ.
Nguyễn Huệ như không nghe thấy lời Nhậm:
– Vậy đấy. Nguyễn Hữu Chỉnh hưởng dương được bốn mươi bảy tuổi nhỉ.
– Vâng Bằng Trung công sinh năm Tân Dậu.
Nguyễn Huệ thở dài:
– Cùng cầm tinh con gà với ta. Ôi…tân biến vi toan… Đời người chẳng biết thế nào. Giờ Bằng Trung công đã trút sạch bụi trần. Quân sư cho tìm người thân của ông ta. Nếu họ muốn đưa hài cốt về quê, hay để nằm lại đây thì xây cất cho đàng hoàng. Hãy giúp họ một tay.
– Chúa công cho phép thế, con cháu ông ta sẽ đội ơn suốt đời.
Dường như gánh nặng triều chính vẫn chưa ra khỏi đầu óc Nguyễn Huệ. Ngồi bệt xuống một bờ đất bên cạnh, Huệ nói như quên chuyện đang thăm mộ Nguyễn Hữu Chỉnh:
– Khi ta cất quân ra đây, sự hiểu biết về chính sự, tập tục, văn hóa của người Bắc hà quá ít. Rất may được các ông khai sáng cho đôi phần. Ta rất muốn được đàm đạo với ông như hai người bạn.
– Chúa công khiến kẻ bề tôi này xúc động quá. Quả thật tôi đã không chọn lầm minh chủ. Những việc làm của chúa công cho nhà Lê, cho người dân Bắc hà vừa qua thể hiện cái minh, cái tâm, cái dũng của bậc chí thành. Ngài đến thắp hương cho Nguyễn Hữu Chỉnh hôm nay là thể hiện cái nhân sáng chói, thật là việc làm không nhỏ chút nào.
Khí lạnh đã trùm phủ lên cánh đồng. Ngô Thì Nhậm vẫy mấy tên lính soi đèn dẫn Bắc Bình vương rời khỏi nghĩa địa. Về đến quân doanh, Nguyễn Huệ kéo Ngô Thì Nhậm ở lại. Nỗi trăn trở lớn về phương Bắc vẫn luẩn quẩn trong đầu. Huệ nhắc lại lời dặn Nhậm mấy hôm trước:
– Ta để Bắc hà lại cho quân sư và hai tướng Lân, Sở. Lòng chưa hẳn yên. Ngô Văn Lân và Phan Văn Sở đều là hùm beo khi lâm trận. Song cũng như ta, cái mưu cái chí thì chưa đủ một vốc tay. Mong ông hết lòng chỉ dẫn các tướng cho.
– Chúa công quá khiêm nhường. Nhậm này bỏ cõi tối theo về nẻo sáng, được chúa công ủy thác việc lớn lòng thấy lo sợ hơn vui mừng. Ngày đêm không dám trễ nải.
– Ta thực lòng muốn được nghe quân sư. Giả sử vạn bất đắc dĩ triều chính có biến nên ứng biến thế nào?
– Trộm nghĩ hiện nay tuy thế lực ủng hộ họ Trịnh còn đông. Chúa công rút đi sự trỗi dậy cũng có thể xảy ra. Nhưng khả năng ấy rất ít. Sẽ tùy cơ mà liệu, khó nói trước được. Triều đình nhà Lê còn trên danh nghĩa, song lực đã cạn cũng khó mà làm cuộc trung hưng. Chúa công cứ yên lòng. Mong chúa công thu xếp xong việc nhà. Chúng tôi ngóng đợi từng ngày.
Nguyễn Huệ bảo:
– Ta cũng suy nghĩ giống như quân sư. Sự biến trong nước không còn đáng ngại lắm. Nhưng nếu như biên giới xuất hiện những chuyện đáng ngờ?
– Thưa chúa công, tôi vẫn ngả theo hướng lấy hòa khí làm quý, lấy lễ làm đầu. Quân yên thì theo lễ. Quân động thì dùng uy. Cơ mưu từ khi đóng trại, ứng biến lúc lâm nguy.
– Nghe quân sư nói ta thấy yên lòng rồi. Gần đây ta đọc sách Binh thư. Có một điều này rất lấy làm tâm đắc. Nói về quân cơ: “Một là uy nghiêm, hai là hiệu lệnh, ba là chỉnh túc, bốn là tinh nhuệ, năm là tử tế, sáu là thanh liêm”. Tướng cầm quân xa càng phải nên nhớ sáu điều này.
– Chúa công dạy rất phải. Tôi hiểu binh là hung khí, bất đắc dĩ mới phải dùng đến. Binh cần nhưng phải tinh chứ không cốt nhiều, tướng lấy mưu làm đầu.
– Cái kết cho Nguyễn Hữu Chỉnh và Vũ Văn Nhậm là bài học tốt cho mỗi người cầm quân. Lòng tham không đáy. Tối mắt vì danh lợi. Biết người mà không biết mình. Giết người hiền, ghen người tài. Coi thường mạng sống quân sĩ luôn là lưỡi gươm vô hình kề vào cổ tướng. Mong các ông hãy là một Ngô Khởi thì không lúc nào phải lo cho tính mạng mình.
– Vâng, Tôi và hai tướng sẽ không phụ lòng tin tưởng của chúa công.
Hôm sau Nguyễn Huệ rút quân về Nam. Với Ngô Thì Nhậm và giới sĩ phu Bắc hà, Nguyễn Huệ là một khối bí ẩn lớn. Tài thao lược. Sự nhìn xa trông rộng. Không ai có thể phủ nhận trí lự hơn người của một vị quân vương. Chuyện Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đến viếng mộ Nguyễn Hữu Chỉnh lan ra trong quần thần và chúng dân, gây xôn xao dư luận. Nhiều người trong giới sĩ phu Bắc hà sửng sốt. Nhưng tất cả đều trân trọng cử chỉ ấy. Nó rất con người. Tiếng đồn tốt đẹp về Nguyễn Huệ truyền lan mãi. Hình ảnh Nguyễn Huệ trong mắt mọi người đã khác hẳn trước đây. Các tướng tiễn Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mấy dặm đường mới bịn rịn chia tay. Nguyễn Huệ đưa cho Ngô Thì Nhậm tờ lệnh viết tay mà lời lẽ như tâm sự: “Đại Tư mã Ngô Văn Sở, Nội hầu Phan Văn Lân là nanh vuốt của ta; Chưởng phủ Nguyễn Văn Dụng, Hộ bộ thị lang Trần Thuận Ngôn là tâm phúc của ta. Lại bộ thị lang Ngô Thì Nhậm tuy là người mới, nhưng là bậc tân thần, ta coi như khách, làm quân sư cho hai tướng. Nay ta giao cho các khanh hết thảy mọi việc quân quốc, coi quản mười một trấn của Bắc hà. Hễ có điều chi, ta cho cứ được tiện nghi mà làm. Song các khanh cần phải bàn với nhau, chứ đừng tách bạch kẻ mới người cũ, miễn sao cho được việc, ta mới yên lòng”.
…
Nguyễn Huệ đem quân ra Thăng Long giết phò mã Vũ Văn Nhậm khiến hiềm khích với vua anh Nguyễn Nhạc rất có thể lại bùng lên. Bắc Bình vương giữ đạo làm tôi. Về đến Phú Xuân, Huệ cho người vào thành Quy Nhơn bẩm rõ với Thái Đức hoàng đế tội trạng của Nhậm. Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc không nói gì. Mấy tháng sau, Nguyễn Nhạc có một quyết định bất ngờ. Vua Thái Đức bố cáo thiên hạ, chủ động thoái vị, chỉ giữ lại đất Bình Định và thành Quy Nhơn. Giao toàn bộ cương thổ Tây Sơn cho Bắc Bình vương Nguyễn Huệ. Nguyễn Nhạc tự phong mình là Tây Sơn vương. Trong chiếu nhường ngôi, Nguyễn Nhạc muốn Nguyễn Huệ lên làm vua tiếp tục triều đại Tây Sơn Thái Đức đời thứ hai. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ nhận chiếu chỉ, thu nạp cương thổ nhưng không kế vị. Vậy là triều đại Tây Sơn Thái Đức chỉ tồn tại một đời kéo dài mười năm.