CHƯƠNG 29: VŨ VĂN NHẬM CHẾT VÌ THAM VỌNG

 Giết xong Nguyễn Hữu Chỉnh, Vũ Văn Nhậm đóng quân lại Đông Kinh. Triều đình nhà Lê lúc này đúng như xét đoán của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ, trở thành cái nhà không chủ. Không có vua. Vũ Văn Nhậm chưa quen việc hành chính, chẳng biết nên bắt đầu tổ chức lại việc trị nước từ đâu. Nhậm không bẩm báo về cho Nguyễn Huệ. Mọi việc cũng không bàn với hai phó tướng. Phan Văn Lân góp ý Nhậm nên vời các danh sĩ, người đỗ đạt và cựu thần nhà Lê đến hiến kế chỉnh đốn triều đình. Nhậm làm theo nhưng lèo tèo vài viên quan cấp thấp ra mặt. Bên ngoài, đám Dương Trọng Tế, Nguyễn Viết Tuyển, Trần Quang Châu phao lên rằng đang hợp quân về bao vây Đông Kinh bắt Nhậm. Khắp nơi trong nước sinh ra nạn cát cứ. Thủ lĩnh, thổ hào, quan lại… tự định mức thuế. Tự thu về cho mình. Cướp bóc diễn ra khắp nơi. Dân tình đành phải tự phòng thân. Làng nào bảo vệ làng ấy. Lính Tây Sơn bị giết rất nhiều. Ở đâu lính Tây Sơn đi lẻ đều bị chém chết.

Vua Lê Chiêu Thống được quần thần đưa lên Yên Dũng trốn tạm ở vùng núi Nham Biền, Thái hậu và hậu cung chạy lên Cao Bằng. Nghe tin vua Lê ở Yên Dũng, Nguyễn Trọng Linh đem quân tới đón lên Bảo Lộc với mình. Thành lũy của Linh ven sông Nguyệt Đức khá kiên cố, Lê Chiêu Thống tạm yên tâm. Nguyễn Trọng Linh ngày trước đưa chúa Án Đô vương Trịnh Bồng lên đấy rồi ở lại không dám về kinh thành. Linh là một tay linh hoạt, mưu chước. Khi Trịnh Bồng bảo Linh và Chân tìm đường mà đi, Nguyễn Trọng Linh ở lại tập hợp tay chân trở thành một thổ hào khá hùng mạnh dựa vào địa thế rừng núi Bảo Lộc hoạt động.

Vũ Văn Nhậm biết tin vua Lê đang ở chỗ Nguyễn Trọng Linh liền bắt em trai Linh là Nguyễn Trọng Lung làm con tin. Người nhà Lung cầm thư của Nhậm lên Bảo Lộc gặp Linh khuyên đưa vua Lê về Đông Kinh. Linh còn chưa biết nên làm thế nào thì Nguyễn Văn Hòa dẫn một đạo quân đánh vỡ phòng tuyến ở sông Nguyệt Đức. Thủ hạ lại cuống cuồng đưa vua Lê trốn xuống Gia Bình. Các tướng đi theo lúc ấy còn đông. Vua nghĩ chạy loạn mà rồng rắn thế này dễ lộ. Lê Chiêu Thống cho một số về quê mộ quân hy vọng lúc cần đến. Một số khác đi đâu được vua cũng cho đi cả. Bên cạnh Lê Chiêu Thống chỉ còn viên đại thần Nguyễn Đình Giản. Hơn một năm trời lấy sông Nhị Hà làm vật cản, vua Lê Chiêu Thống được cận thần và quan các trấn Kinh Bắc, Sơn Nam dắt chạy khắp nơi. Khi ngài ở Lương Tài. Lúc về Chí Linh. Giả dạng là người đi buôn chạy vào Thanh Hoa rồi lại ra Lạng Giang… Triều đình nhà lê tồn tại như gánh hàng rong. Lê Chiêu Thống vẫn phong chức cho người này, ban thưởng người kia. Cuối cùng ngài lên Cao Bằng ở trong dinh thự của thổ hào Nguyễn Huy Túc.

Tin tức về vua Lê rất mịt mờ.

Vũ Văn Nhậm cho mình quyền to, uy lớn chỉ biết lấy hình ra dọa dân. Nhậm cho lính lùng sục từng nhà trong kinh thành, nghi ngờ ai là bắt giết luôn. Các cựu thần, hoàng thân quốc thích nhà Lê đều sợ xanh mắt, nằm im hoặc cải dạng trốn chui trốn nhủi đâu đó. Sự tàn ác của Nhậm vọng thê thiết trong dân chúng. Phó tướng Ngô Văn Sở can:

– Theo tôi, tiết chế nên dừng chuyện truy lùng chém giết lại. Dân kinh thành Đông Kinh là cái thước đo lòng dân Bắc hà. Họ sống không yên ổn thì nước yên làm sao.

– Ông không thấy bọn tướng sĩ nhà Lê đang hợp lại để giết quân ta sao? Không làm cho dân chúng sợ thì Đông Kinh là cái ổ chứa che giấu quân địch.

– Chỉ là tiếng đồn trong lúc tranh tối tranh sáng. Đám Dương Trọng Tế bao năm nay giỏi đánh giặc mồm. Đụng đâu thua đấy. Ngài cho bố trí quân cảnh giới từ xa. Thứ ấy làm gì được ta.

Vũ Văn Nhậm cho rằng lời Ngô Văn Sở là khinh thường địch, mất cảnh giác. Không khéo mở cửa cho cướp vào nhà. Một hôm có viên cựu thần nhà Lê là Trần Đình Khôi đến xin gặp. Nhậm trợn mắt nói như dọa:

– Thằng Chỉnh nắm được ngôi cao khinh vua còn hơn các đời chúa Trịnh. Quần thần muốn giết hắn mà không ai làm nổi. Nay ta ra chỉ vung tay là hắn rơi đầu các ông nên nhân đó mà lấy làm mừng chung tay vào sắp xếp lại triều chính. Vậy mà ta vời sao không thấy mặt ông.

Trần Đình Khôi cứ tỉnh như không:

– Ngài giết Chỉnh cả Bắc hà này mừng. Nhưng một ngày nước không thể không có vua. Vua cũ bỏ đi, không biết hiện ở đâu. Còn quân Tây Sơn thì chỉ say máu chém giết khiến ai cũng phải sợ. Vậy là ngài mới chỉ làm được cái việc dẹp loạn mà không biết vỗ yên thiên hạ. Ai theo ra lúc này.

Nghe mấy câu đó, Vũ Văn Nhậm tỉnh ra. Nhìn Khôi bảo:

– Lời nói thẳng nhưng nghe lọt tai. Quả thật địch quân nghe tên ta mất vía. Nhưng chuyện sắp xếp triều chính thì ta còn chưa thạo thật. Vậy ông là đại thần quen việc, ta muốn được nghe ông hiến kế:

– Chuyện ấy có khó gì. Người dân kinh thành đang rất hận ông chém giết tràn lan. Hãy thôi ngay đi. Dòng đích nhà Lê còn nhiều, chọn lấy một người giao làm Giám quốc. Tự khắc các danh thần, chí sĩ sẽ nườm nượp về chung tay.

– Được, tôi nghe theo kế của ông. Vậy trong số hậu duệ vua Lê nay nên chọn ai cáng đáng công việc trị nước?

Khôi bảo:

– Lê Duy Cẩn là con trai thứ tư của tiên đế Cảnh Hưng. Trước đây tiên đế đã từng cho Lê Duy Cẩn sang ở bên phủ đông cung để kế ngôi. Rồi sinh ra cái vạ kiêu binh chúng truất đi. Nay đưa Lê Duy Cẩn lên chắc sẽ được lòng quần thần.

– Vậy thì ta phải làm ông vất vả vậy. Ta sẽ lập Lê Duy Cẩn, còn ông tìm giúp ta các đại thần nói rõ cái ý, cái tâm ấy của ta cho họ biết.

Vũ Văn Nhậm đưa Lê Duy Cẩn lên làm giám quốc. Cắt đặt quan chế. Bổ trật đại thần. Nhưng quanh Lê Duy Cẩn vẫn chỉ lèo tèo vài viên quan xôi thịt. Tài cán không có mà tranh ăn thì giỏi. Nhậm lại nhờ Khôi đến thuyết phục các đại thần Phan Lê Phiên, Bùi Huy Bích. Họ đều lấy cớ ốm yếu không ra. Trần Đình Khôi còn bị Phiên và Bích mắng té tát: “Nguyễn Huệ, chủ tướng giặc Tây Sơn ra đây ngươi không hợp tác. Nay sao lại hạ mình hầu Vũ Văn Nhậm. Giả như ít bữa nữa vua Lê Chiêu Thống trở về thì cả ba họ nhà ngươi có thoát tội không”. Trần Đình Khôi nghe thế sợ quá trốn luôn. Cái triều đình của Lê Duy Cẩn vắng như chùa bà Đanh. Hàng ngày chẳng có việc gì làm. Vũ Văn Nhậm vào ngự ở điện Kính Thiên. Một mình sắp xếp việc triều chính. Giám quốc Lê Duy Cẩn vài ngày lại lẽo đẽo sang chỗ Nhậm ở để nghe Nhậm bảo việc. Tình cảnh nhếch nhác, bê trễ chẳng còn ra triều chính gì.

Sức mê hoặc của bả vinh hoa, danh lợi thật khó ai lường hết. Không soi vào tấm gương Nguyễn Hữu Chỉnh. Vũ Văn Nhậm bỏ ngoài tai lời khuyên của hai phó tướng. Nhậm chìm đắm tận hưởng khoái lạc của vua chúa. Ngày đêm lúc nào cũng có vài chục mỹ nhân hầu hạ. Một số kẻ hoạt đầu chạy theo Vũ Văn Nhậm bầy ra đủ trò vui thú đến chướng mắt. Trắng trợn hơn, Vũ Văn Nhậm cho tu sửa thành Đại La, đúc ấn chương riêng. Bổ trật tay chân của mình vào các ngôi vị trọng yếu. Vũ Văn Nhậm công khai loại bỏ các tùy tướng trung thành với Nguyễn Huệ ở trong quân. Người kinh thành ngồi đâu cũng xôn xao: “Chuyến này Vũ Văn Nhậm sẽ lên ngôi vua. Rồi quân Tây Sơn lại kéo ra. Chúng ta liệu mà tránh xa kẻo vạ lây”. Ngày cử Vũ Văn Nhậm đem quân ra Đông Kinh bắt Nguyễn Hữu Chỉnh, Nguyễn Huệ đã mật giao cho hai tướng Lân, Sở để tâm đến hành tung của Vũ Văn Nhậm. Đúng là không gì thoát khỏi thiên nhãn của Huệ. Việc làm của Vũ Văn Nhậm không giấu diếm tham vọng tiếm quyền. Hai phó tướng gặp nhau. Sở bảo:

– Vũ Văn Nhậm làm phản thật rồi. Chúa thượng đã nhìn thấu bản chất con người Nhậm. Giờ mọi việc diễn ra đúng như thế.

Phan Văn Lân nói:

– Nhậm không chỉ tối mắt vì quyền lực. Hắn bê tha ăn nhậu, dâm dục không còn ra thể thống gì của một danh tướng Tây Sơn nữa. Đến lúc chúng ta làm bản trình bẩm lên chúa công để ngài quyết định.

– Trước khi đi, chúa công cho phép ta có thể tự tay bắt Nhậm mà giết đi. Nhưng nay người tâm phúc đã bị gạt ra hết. Kết liễu Nhậm lúc này là không thể.

– Đúng vậy. Nhưng trình bẩm lên chúa công cũng phải có chứng cứ. Chỉ lời nói miệng của hai chúng ta chưa chắc ngài thấy hết được sự lộng hành của Nhậm.

Phan Văn Lân bầy mẹo:

– Ông vào điện Kính Thiên gặp Nhậm báo cáo việc quân. Khéo léo gợi ý công việc triều chính xem Nhậm nói gì.

Ngô Văn Sở vào gặp Nhậm. Việc quân xong, Sở tâm sự với Vũ Văn Nhậm:

– Vài năm nay cái nước Nam này thay đổi triều chính như thay áo. Hết vua này lên, chúa kia xuống. Vận nhà Lê thực sự đã hết mà thiên hạ là của muôn nhà. Dường như trời chưa chọn được người xứng ngôi. Nay tiết chế uy vũ song toàn. Ho một tiếng ai cũng giật mình. Dân chúng ngóng đợi từng ngày. Tôi thấy lúc này nếu lấy được thì tiết chế nên lấy đi. Chứ cái thứ giám quốc như củ khoai thối đến ruồi cũng chẳng thèm bâu kia thì nước không ra nước, triều chính không ra triều chính. Không thể để cảnh đó mãi được.

Vũ Văn Nhậm nhìn Ngô Văn Sở hỏi:

– Lời ông có thật lòng không?

– Thì phải thực tâm lo lắng tôi mới thưa với ngài thế. Giám quốc ngồi trơ tượng gỗ. Chúng ta hóa ra lại trở thành lũ ở trọ, bảo vệ không công cho cái thứ chẳng ra người ấy thì danh không chính. Không mau rút đi thì dân chúng lại chửi ta là giặc.

Vũ Văn Nhậm lúc ấy mới bảo với Ngô Văn Sở:

– Các ông chỉ giỏi đánh đấm ở chiến địa. Việc lớn hiểu sao nổi ý ta. Đám Dương Trọng Tế, Nguyễn Viết Tuyển, Trần Quang Châu làm oai làm phách bên kia sông Nhị Hà, tưởng ta không sang nổi để trị chúng. Lúc này ta dùng Lê Duy Cẩn để thu phục bè đảng của Lê Chiêu Thống và lấy lòng dân Bắc hà mà thôi. Mai kia ta ra lệnh cho đám Tế phải hạ vũ khí về hàng. Nếu chúng còn dám ngông ngạo thì các ông sang bắt về cho ta. Thiên hạ lúc ấy thuộc về ta chứ ai.

Nghe rõ những lời phản nghịch từ miệng Vũ Văn Nhậm nói ra, Ngô Văn Sở về bàn với Phan Văn Lân làm bản cấp báo gửi vào Phú Xuân. Nguyễn Huệ nhận được thư của Lân, Sở. Huệ suy tính thật kỹ. Mâu thuẫn trong nội bộ Tây Sơn sau chuyến đi của công chúa Lê Ngọc Hân đã được giải quyết. Tuy mối quan hệ vua tôi không còn như trước, nhưng vua Thái Đức ngày càng bạc nhược. Thân tín của Bắc Bình vương từ kinh thành Quy Nhơn báo ra vua anh Nguyễn Nhạc đã nghĩ đến chuyện thoái vị. Thái Đức đã tâm sự điều này với vài quần thần thân tín nhất. Nguyễn Huệ nghe tin đó không lấy làm mừng. Nhưng đã yên tâm chuyện trong nhà. Nảy ra sự biến Vũ Văn Nhậm, Nguyễn Huệ có chút lo. Vũ Văn Nhậm là một tướng tài, nếu hắn có lòng phản thì hóa ra nội bộ Tây Sơn lại đánh nhau. Máu người Tây Sơn lại đổ. Huệ không muốn tên tuổi mình dính quá nhiều máu của mấy cuộc huynh đệ tương tàn. Vì thế cần bí mật tức tốc ra Đông Kinh bắt Nhậm. Làm càng êm thấm nhanh gọn càng tốt.

Bắc Bình vương Nguyễn Huệ cho liên lạc gấp ra Bắc hà báo hai tướng Lân, Sở. Chỉ mười ngày Nguyễn Huệ đã có mặt ở Đông Kinh. Tối khuya một ngày đầu tháng 4 năm 1788, Phan Văn Lân, Ngô Văn Sở đón Bắc Bình vương Huệ cách kinh thành mấy dặm. Huệ hỏi kỹ hai tướng, bắt làm tờ chứng rồi dẫn quân vào điện Kính Thiên. Nguyễn Huệ tới nơi mà Vũ Văn Nhậm vẫn đang ngủ ngon giấc. Không hỏi lôi thôi, Huệ cho lính vào tận giường đâm chết Vũ Văn Nhậm. Sáng sớm hôm sau quân Tây Sơn đồn trú ở Đông Kinh mới ngỡ ngàng hay tin Nguyễn Huệ giết Vũ Văn Nhậm rồi. Hoàng thân quốc thích nhà Lê, các cựu thần và dân chúng kinh thành sởn gai ốc. Họ truyền tai nhau Nguyễn Huệ là thần chứ không phải người thường. Nguyễn Hữu Chỉnh tài giỏi như thế mà bị Vũ Văn Nhậm bắt như bắt con chó, con ngựa. Còn Huệ giết Nhậm chỉ như đập con muỗi.

Đó là cuộc ra Bắc hà lần thứ hai của Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mà sử sách ít nói đến

Bắc Bình vương vẫn giữ Lê Duy Cẩn làm giám quốc nhưng vời được nhiều cựu thần ra giúp Cẩn coi sóc triều chính và tế tự. Công việc định lệ lại rõ ràng hơn. Huệ dặn tả hữu cố gắng ít can thiệp vào công việc của triều đình nhà Lê. Để họ tự lo liệu cho quen việc đi. Nguyễn Huệ cắt cử người đứng đầu Đông Kinh tứ trấn: Sơn Nam, Sơn Nam Hạ, Kinh Bắc, Sơn Tây. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ không ở lại Đông Kinh. Nhưng trước khi về Phú Xuân, Nguyễn Huệ làm được một việc rất đáng quý mà lần trước ông chưa làm được. Bắc Bình vương ban chiếu cầu người hiền tài ra giúp nhà Lê chỉnh đốn lại triều chính.