CHƯƠNG 24: BẰNG TỂ TƯỚNG QUYỀN NGHIÊNG THIÊN HẠ

 Một bước lên cao tót vời, làm Tể tướng đứng trên muôn người, chỉ dưới một người Nguyễn Hữu Chỉnh lại sa vào lốt chân của những quyền thần trước. Chỉnh xin vua Lê cho xây phủ đệ riêng trên khu đất của Lượng phủ cũ. Tòa ngang dẫy dọc. Sắm xe kiệu, xiêm áo không thua gì nhà chúa trước đây. Người hầu hạ trong nhà Chỉnh đông nhung nhúc. Nguyễn Hữu Chỉnh cắt cử người thân tín giữ các trấn trọng yếu. Bên cạnh vua Lê, các vị trí cơ mật cũng đều là người của Chỉnh cả.

 Nguyễn Hữu Chỉnh được vua Lê sủng ái, nhưng trong các cựu thần nhiều người ghét Chỉnh. Cái tội đem giặc Tây Sơn ra giết chúa, vét sạch kho đụn và chiếm đất Nghệ An Chỉnh không thể rửa sạch được bằng công phò giá. Nguyễn Hữu Chỉnh biết những danh sĩ Bắc hà thực tài, khí tiết nhiều người vẫn ẩn dật chờ thời. Bên cạnh vua Lê vẫn không có những cái tên như Ngô Thì Nhậm, Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn… thì chưa thể xem triều đình nhà Lê là vua sáng tôi hiền được. Nguyễn Hữu Chỉnh đánh thức trong đầu mình mưu mẹo của bậc gian hùng. Chỉnh tâu vua Lê Chiêu Thống xuống chiếu cầu hiền. Vời các danh sĩ hàng đầu trong giới sĩ phu Bắc hà về phụng sự xã tắc. Trong số này có văn thần Phan Đình Giản đỗ tiến sĩ năm Kỷ Dậu. Giản được tiếng là người cương trực, không biết xu nịnh, nể sợ ai. Quan lại trong triều và sĩ phu ở kinh thành truyền nhau câu chuyện rằng, ngày Nguyễn Huệ đem quân ra Thăng Long, các bậc danh nho hàng đầu lẩn tránh thì bố vợ Giản là Quận Hoàn ở lại và ra hợp tác với Nguyễn Huệ. Sau đó, một lần Phan Đình Giản đứng giữa triều thần mắng bố vợ là kẻ vô trung, nịnh giặc. Sau khi Nguyễn Hữu Chỉnh chạy theo anh em Nguyễn Nhạc, được giao trấn giữ Nghệ An, Phan Đình Giản dâng tấu lên vua Lê kể tội Chỉnh. Gọi Nguyễn Hữu Chỉnh là quân phản phúc, vô đạo: “Giặc Chỉnh còn đáng căm ghét hơn giặc Huệ ngàn lần. Tội nó cả ba họ phải tru di cũng chưa rửa hết nhục”. Phan Đình Giản xin Lê Chiêu Thống cho mình cầm quân vào Nghệ An bắt Chỉnh. Thề sẽ tự tay băm vằm giặc Chỉnh ra thành trăm mảnh. Lê Chiêu Thống không cho. Giản ấm ức tuyên bố thề không bao giờ sống cùng gầm trời với Chỉnh. Những chuyện này Nguyễn Hữu Chỉnh đều biết. Trong lòng Chỉnh, Phan Đình Giản còn đáng căm giận hơn Đỗ Thế Long. Tuy không nói ra miệng nhưng Nguyễn Hữu Chỉnh khắc ghi trong dạ phải một sống một chết với kẻ lộng ngôn này.

Trước khi Nguyễn Hữu Chỉnh đem quân ra Đông Kinh cứu giá, Phan Đình Giản vâng mệnh vua lên Sơn Tây ban thưởng và phủ dụ Quận Thạc. Nay quận Thạc đã chết. Phủ chúa đã thiêu. Phan Đình Giản vẫn chưa quay về kinh thành. Quyền bính giờ đã nằm trong tay Chỉnh. Quần thần ai cũng nghĩ Nguyễn Hữu Chỉnh sẽ không tha cho Phan Đình Giản. Mối thâm thù giữa Chỉnh và Giản thế nào cũng đến lúc bật ra. Triều thần đang chờ đợi nó sẽ diễn ra như thế nào mà thôi. Người cho rằng Phan Đình Giản sợ Chỉnh giết nên đã trốn đi. Người cho rằng Giản thì tính khí vẫn thế thôi. Đã tuyên bố không đội trời chung với Chỉnh nên Giản không về Đông Kinh nữa. Vì thế mối quan hệ với Phan Đình Giản lúc này là phép thử đối với Nguyễn Hữu Chỉnh. Quyền lực nghiêng nước, Chỉnh bắt và giết Giản lúc nào chả được. Nhưng Nguyễn Hữu Chỉnh là con cáo già, là đệ nhất gian hùng thời Lê Mạt. Nhận thấy không ai có thể tranh giành quyền bính với mình lúc này, Chỉnh muốn thay đổi hình ảnh, gột bớt tiếng xấu. Giết Giản thì dễ, nhưng lấy lòng các đại thần, cải thiện hình ảnh của mình trong mắt triều thần và dân chúng Đông Kinh thì khó. Sự cao thượng hay nhỏ nhen của Chỉnh trước con mắt các đại thần không gì tốt hơn là thể hiện qua mối quan hệ với Phan Đình Giản. Giản là con bài thật tốt. Một cơ hội hiếm có để Chỉnh làm việc đó. Cần tỏ ra mình là bậc anh hùng mã thượng, bỏ qua mọi thâm thù cá nhân để phụng sự xã tắc. Nguyễn Hữu Chỉnh quyết định dùng Phan Đình Giản chơi ván cờ chính trị lá mặt lá trái của mình. Chỉnh tâu vua Lê:

– Nhờ hồng phúc các bậc tiên đế, vượng khí nhà Lê và đức độ của bệ hạ, nước nhà đã qua cơn tao loạn. Công cuộc nhất thống đã hoàn thành. Giờ là lúc cần đến tài trí của các danh thần văn, võ. Kính xin bệ hạ ban chiếu vời hiền tài quy tụ về phụng sự xã tắc.

Lê Chiêu Thống rất vui. Vua khen:

– Tể tướng thật có con mắt nhìn xa trông rộng. Việc này trẫm cũng đã nghĩ tới. Vậy khanh hãy lựa chọn nên vời ai.

– Thần có biết một số vị tài đức đang còn ẩn thân nơi thôn ổ vì không muốn hợp tác với nhà Tây Sơn. Nhưng mình thần không đủ uy tín để tiến cử. Vì thế bệ hạ nên triệu tập một buổi đàm đạo để các đại thần, cựu thần mỗi người một tay tiến cử những người xứng đáng.

– Làm thế là chu đáo. Khanh giúp ta chuẩn bị danh sách, định ngày đi. Ta nghĩ buổi triều kiến đó là việc trọng cần tiến hành sớm.

Trong bản tấu cầu hiền tài dâng lên vua Lê, ngoài các danh thần như Ngô Thì Nhậm, Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn… mọi người rất ngạc nhiên khi thấy Nguyễn Hữu Chỉnh đề tên Phan Đình Giản đứng đầu. Viên Chưởng sự đọc những cái tên mà Chỉnh xin vua vời về. Thượng thư Quách Ngỗi, nổi tiếng là người bạo miệng hỏi ngay:

– Tôi nghe nói Bằng Trung công và tiến sĩ Phan Đình Giản từng thề sẽ không bao giờ sống cùng nhau dưới một vòm trời. Việc đưa tên Phan Đình Giản đứng đầu trong danh sách chiêu hiền có thật lòng chăng hay là ngầm ý gì?

Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

– Tôi và Phan tiến sĩ có thời gian không hiểu nhau. Nay tôi đã chứng tỏ lòng trung trinh của mình với hoàng thượng, với xã tắc. Tiến sĩ Phan Đình Giản là một tài năng lớn, lại là tấm gương tiết tháo, trung thực. Tôi nghĩ việc cầu hiền tài giúp vua trị nước phải đặt lên trên mối quan hệ cá nhân. Sự hiểu lầm hay mắc mớ giữa tôi và Phan tiến sĩ không nên để ảnh hưởng đến việc trọng này. Vì thế tôi tiến cử tiến sĩ Phan Đình Giản là chân thành vậy.

Nguyễn Khuê cận thần của Chỉnh hỏi:

– Theo Bằng Trung công, Phan Đình Giản có phải là bậc lương thần không?

– Tiến sĩ Phan Đình Giản là người có thể giao những chức vụ như cây cột chống cho triều chính.

– Một người cương trực nhiều khi thái quá như Phan Đình Giản thì nên giao cho việc gì?

Nguyễn Hữu Chỉnh như đã chuẩn bị sẵn trong đầu mình các câu trả lời. Chỉnh nói ngay:

– Bây giờ là lúc chỉnh đốn lại cương thường bị đảo lộn bao năm bởi sự tiếm quyền của họ Trịnh. Vì thế rất cần những người dám nói thẳng, dám can gián. Không thể để cảnh quần thần ăn lộc vua mà rủ áo, bất tài, chỉ biết nịnh bợ, lựa thời như trước đây. Phan Đình Giản nên giữ chức Đô Ngự sử,

Một đại thần khác vẫn tỏ ra nghi ngờ:

– Bằng Trung công bỏ qua hận thù cá nhân, tiến cử Phan Đình Giản nhưng ngài không sợ Phan Đình Giản gây khó cho ngài sao?

– Không nhắc thì các ngài cũng nhớ. Đến bố vợ Phan Đình Giản là Hoàn Quận công còn bị ông ta chỉ mặt hạch tội ngay giữa triều đình thì một người như thế còn biết sợ ai. Tôi vì hoàn cảnh mà theo Tây Sơn ra diệt Trịnh, phò Lê. Bị tiếng xấu không ít. Hàm oan cũng không ít. Tiến sĩ Phan Đình Giản gọi tôi là giặc. Nhưng nay “giặc tôi” về giúp vua giữ vững triều chính, cũng mong ông ấy đại xá cho cái tội trước. Lời của tiến sĩ Phan Đình Giản cũng giúp tôi sửa mình nhiều. Vì thế tôi đâu dám lấy cái nhỏ nhen của mình chen vào làm hỏng việc lớn phò tá hoàng thượng và xã tắc.

Cuộc triều kiến tiến cử nhân tài diễn ra rất sôi nổi. Không ít người cho rằng đã hiểu sai về Chỉnh. Nguyễn Hữu Chỉnh là người đại lượng đáng trọng. Cũng nhiều đại thần còn phân vân không biết Chỉnh chân thành hay lại là mưu chước của hắn. Chiếu cầu hiền của vua Lê Chiêu Thống gửi đi các trấn, một số danh thần như: Trương Đăng Quý, Trần Công Xán, Nguyễn Huy Thạc, Phạm Đình Dự, Phan Đình Giản… đã về triều. Họ đều được vua Lê tiếp nhận và phong tước. Phan Đình Giản giữ chân Đô Ngự sử rất hợp với tính cách thẳng như ruột ngựa và không biết sợ ai của ông. Nguyễn Hữu Chỉnh đã thành công trong cải thiện phần nào hình ảnh của mình. Tuy Nhiên những bậc đại khoa như: Ngô Thì Nhậm, Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn thì chưa chịu ra hợp tác với nhà Lê. Điều ấy khiến Chỉnh không thực sự vui.

 Vua Lê Chiêu Thống nắm quyền “nhất thống”. Tuy không rủ áo làm vì như thời còn chúa Trịnh, nhưng mọi việc triều chính đều do Tể tướng Nguyễn Hữu Chỉnh quyết định. Chỉnh là người thực tài. Cả về quân sự và chính trị. Cả về mưu mẹo và sự giảo hoạt gian hùng. Nguyễn Hữu Chỉnh còn là hiện thân của kẻ độc tài, độc đoán trong triều đình nhà Lê. Thời Nguyễn Hữu Chỉnh nắm quyền có hai sự kiện lớn nhất xảy ra. Đó là việc thiêu trụi phủ chúa và cướp bóc hết tượng đồng, khánh đồng trong các cơ sở thờ tự. Việc đốt phủ chúa không biết có phải Chỉnh xui vua Lê hay không, nhưng việc tịch thu chuông chùa thì do Nguyễn Hữu Chỉnh chủ trương. Dân tình bảo Chỉnh còn ác hơn giặc.

Nguyên do là sau những tao loạn dồn dập, trong dân xảy ra nạn khan hiếm tiền. Có nơi phải dùng tới cách sơ khai là trao đổi hàng lấy hàng. Việc đổi chác định giá thế nào đều tự phát với nhau khiến giao thương không lấy gì làm định lệ. Việc thu nộp thuế cũng chẳng biết căn cứ vào đâu. Tể tướng Nguyễn Hữu Chỉnh đã làm một việc không giống ai nắm quyền trước đây. Chỉnh tâu vua Lê cho tịch thu tất cả chuông, khánh, đỉnh, thạp đồng nơi đình, chùa, miếu, điện về để đúc tiền. Cứ đồ vật thờ cúng bằng đồng là tịch thu. Chỉ còn mỗi pho Trấn Vũ nặng hơn bốn ngàn cân ở chùa Trấn Quốc là quân lính không dám động đến. Vậy là ngoài cái tiếng phản phúc, trở cờ, Nguyễn Hữu Chỉnh còn bị dân tình khắp nơi chửi là đồ vô đạo, bất tín.

Những kẻ độc tài, lạm quyền thường có tâm trạng rất giống nhau là nghĩ mình rất nhiều kẻ thù. Luôn có người chờ cơ hội để hại mình. Chúng dùng hình trấn áp, đe khiến người. Hiệu quả làm dân chúng sợ, yên ổn bên ngoài nhưng lại gieo mầm thù hận về sau. Nguyễn Hữu Chỉnh cũng không khác gì Quận Huy trước đây. Chỉnh cho quân lùng bắt những ai nói xấu mình về tra khảo, giam cầm. Dân kinh thành còn truyền nhau câu chuyện rất đê tiện của Nguyễn Hữu Chỉnh.

Ở Kinh Bắc có tên Hoàng Đình Sước nghe tin tể tướng Nguyễn Hữu Chỉnh quyền lực lớn nên tìm đến nương nhờ. Trước đây Hoàng Đình Sước làm chân cai đội trong quân Dương Trọng Tế. Đội Sước đóng đồn ở Thanh Trì. Khi Nguyễn Hữu Chỉnh hấp hả lên thuyền chạy theo Nguyễn Huệ vào nam, một đám người nhà Chỉnh theo đường bộ trốn về quê. Đám ấy bị lính của Sước chặn lại. Khám xét, lính triều đình thấy một thanh gươm quý. Hỏi ra nó khai là gươm gia truyền của gia tộc Nguyễn Hữu Chỉnh. Tên người nhà xin dâng gươm quý để lính tha cho đi. Lính đem gươm trình báo cho Sước. Hoàng Đình Sước biết là gươm báu, tịch thu luôn giữ làm của riêng. Nhà Hoàng Đình Sước nhiều đời chuyên buôn đồ gỗ giầu nức tiếng đất Kinh Bắc. Triều chính loạn lạc, Sước bỏ về quê. Có nhiều tiền rồi thì lại ham chức. Đang giữ gươm gia truyền của tể tướng trong tay, Hoàng Đình Sước đem dâng trả lại gươm quý cho Nguyễn Hữu Chỉnh xin được núp bóng. Sước nghĩ thế nào cũng được phong một chức kha khá, vẻ vang thêm cho dòng họ. Nguyễn Hữu Chỉnh nhận ra gươm gia truyền nhà mình, liền trợn mắt hỏi Sước:

– Từ đâu mà ngươi có gươm này?

Hoàng Đình Sước thấy mặt Chỉnh sát khí quá, sợ không dám nói thật:

– Trình bẩm tể tướng đại nhân, năm trước lính của tiểu nhân nhặt được trong lúc loạn lạc. Vì không biết của ai nên tiểu nhân tạm giữ trong nhà.

– Vậy sao giờ lại dâng lên ta?

– Trình bẩm tể tướng đại nhân, gần tệ xá của tiểu nhân có một danh nho rất am hiểu vật gia truyền. Mới đây vị ấy đến chơi, thấy thanh gươm này, xem kỹ bảo đó là vật rất quý hiếm. Vì thế tiểu nhân đem lên dâng tể tướng và muốn được hầu hạ dưới cửa ngài.

Nguyễn Hữu Chỉnh nhìn Sước thấy nói năng trơn tru gẫy gọn, ăn mặc sang cả, vẻ không phải người lam lũ. Đất Kinh Bắc rất giầu có. Một kẻ biết gươm báu, giữ chơi trong nhà hẳn phải giầu có lắm. Nguyễn Hữu Chỉnh dịu giọng:

– Được, ta nhận lễ nhưng ngươi hãy nán lại Đông Kinh vài hôm để ta xem cho ngươi làm việc gì. Cần ta cho gọi.

Hoàng Đình Sước hết sức vui mừng. Sước cáo từ xin đến nhà bạn. Nguyễn Hữu Chỉnh gọi người bảo sang ngay Kinh Bắc điều tra gia cảnh nhà Sước thế nào. Lính về bẩm lại nhà Sước giầu có lắm. Nguyễn Hữu Chỉnh liền cho bắt Sước giam vào ngục, đánh đập dã man. Khi Hoàng Đình Sước ngấm đòn, cai ngục hỏi:

– Có muốn sống không?

Sước cuống quýt:

– Dạ muốn, muốn ạ.

– Nhà ngươi giầu ức vạn. Viết giấy bảo vợ đem nộp hết tài sản sang đây thì giữ được mạng sống.

Hoàng Đình Sước không biết vì sao mình bị bắt. Lại càng không hiểu từ đâu cai ngục biết nhà Sước lắm của. Nhưng giữ được mạng sống là còn tất cả. Gây dựng lại được tất cả. Sước liền viết thư cho vợ đem hết tài sản sang nộp chuộc chồng ra. Vợ Sước thấy chồng bị đánh đến thân tàn ma dại, liền ôm lấy chồng khóc rống lên. Trên tay vợ còn đeo chiếc nhẫn quý, sợ bị cai ngục nhìn thấy thu nốt, Hoàng Đình Sước kín đáo rút ra. Tài sản, của cải vợ Sước đem sang nộp bao nhiêu lính cai ngục phải ghi rõ. Có ký tá làm chứng của mấy người. Mọi việc đã xong xuôi. Sước được thả. Trước khi về, Hoàng Đình Sước xin gặp riêng cai ngục. Sước dúi vào tay hắn chiếc nhẫn quý hỏi nhỏ:

– Tiểu nhân cảm tạ ngài đã cứu mạng. Vật này xin biếu riêng. Chỉ mạo muội hỏi:

– Tiểu nhân bị bắt và tịch thu hết gia sản vì tội gì?

Tên cai ngục ghé tai Sước:

– Lên mà hỏi Tể tướng ấy.

Hoàng Đình Sước tím mặt. Cay đắng thấy mình quá ngu. Đang yên đang lành đưa đầu vào chỗ chết. Hoàng Đình Sước hận Chỉnh bầm gan ruột nhưng đành cắn răng chịu.

Đại loại cách hành xử của Nguyễn Hữu Chỉnh là như thế. Sau chuyện Chỉnh giết Đỗ Thế Long, cướp sạch tài sản của Hoàng Đình Sước, người dân Đông Kinh càng khinh Chỉnh. Nhiều người gọi Nguyễn Hữu Chỉnh là tên bạo chúa. Tiếng oán thán ngày càng lan rộng. Để đề phòng bất chắc, Nguyễn Hữu Chỉnh rất ít khi vào chầu vua Lê. Hắn làm việc tại linh các. Lính canh vòng trong vòng ngoài dày đặc. Các quan văn võ từ lớn tới bé ai có việc cần đều phải đến đó trình bẩm. Vua Lê muốn gặp Chỉnh cũng phải cho người sang vời. Lượng phủ tấp nập hơn cung vua.