CHƯƠNG 21: ĐỘI MỒ SỐNG DẬY NGÔI “CHÚA VÉT”

 Quân Tây Sơn rút đi chưa lâu, các đại thần hưởng lộc họ Trịnh muốn lập lại hình thái cai trị cũ. Nhưng ngay trong số họ cũng năm bè bảy mối. Nhóm Gia Vũ, Thẩm Thọ tay chân cũ của Trịnh Tông thương tiếc Đoan Nam vương muốn lập con trai Trịnh Tông kế ngôi. Song con của Tông non nớt quá. Xem trong họ Trịnh chỉ còn hai người cứng cáp may ra có thể lập được là Côn Quận công Trịnh Bồng, con trai chúa Trịnh Doanh và Thụy Quận công Trịnh Lệ em trai Trịnh Sâm. Các cựu thần Tứ Xuyên hầu, Thao Đường hầu, Hoàn Quận công cùng nhiều văn thần võ tướng muốn tôn lập Trịnh Bồng. Thụy quận công Trịnh Lệ được Thượng thư Dương Trọng Tế và Thì Trung hầu chống lưng.

Thụy Quận công Trịnh Lệ con trai một phi tần của chúa Trịnh Doanh. Mẹ Trịnh Lệ là chị gái Dương Thị Ngọc Hoan, xuất thân từ làng Long Phúc, phủ Thạch Hà, xứ Nghệ Tĩnh. Xét vai vế, Trịnh Lệ là em cùng cha khác mẹ với Trịnh Sâm vừa là chú đằng cha và là anh đàng mẹ với Trịnh Tông. Từ bé Trịnh Lệ đã tỏ ra là một kẻ ngang ngược, khao khát quyền lực. Hai lần Trịnh Lệ mưu cướp ngôi chúa. Bên cạnh Trịnh Lệ, ngoài Thì Trung hầu luôn có một gia thần thân tín là Phạm Huy Cơ. Minh Đô vương Trịnh Doanh chết, con cả là Trịnh Sâm lên ngôi. Trịnh Lệ mật giao cho Cơ chọn người, mua sắm vũ khí định ngày cướp ngôi Tĩnh Đô vương.

Dương Trọng Tế phát giác âm mưu của Lệ liền cấp báo với chúa. Trịnh Sâm bắt giam Lệ muốn khép tội phải chết. Mẹ Trịnh lệ vật nài với mẹ Trịnh Sâm. Nể lời hai mẹ, Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm tha cho Trịnh Lệ tội chết, chỉ phải tống giam. Dương Trọng Tế đỗ tiến sĩ, trước đây được bổ làm quan nhưng do mắc tội ăn của đút, nên phải đi tù mấy năm. Nhân vụ tố giác Trịnh Lệ, Tế được chúa Trịnh Sâm xóa tội. Trịnh Sâm giao Dương Trọng Tế chỉ huy đạo quân bảo vệ phủ chúa.

Thì Trung hầu với Trịnh Lệ là anh em, con cô con cậu. Thì Trung hầu tốt nghiệp khoa Tạo sĩ, từng giữ chức cấm quân, đóng ở Kinh Bắc. Từ khi ít tuổi, Trịnh Lệ và Thì Trung hầu đã chơi rất thân. Tính cách hai người cũng hợp nhau. Sau vụ Trịnh Sâm, Thì Trung hầu và Phạm Huy Cơ vẫn cùng Trịnh Lệ chờ thời cơ thực hiện tham vọng thoán nghịch. Trịnh Tông lên ngôi, lợi dụng sự tranh giành trong phủ chúa, Trịnh Lệ được bọn kiêu binh ủng hộ, lại một lần nữa muốn nhảy ra nắm quyền nhưng rồi việc vẫn không thành. Trịnh Tông giận lắm. Mẹ Trịnh Lệ lại vật nài nhờ em gái Dương Thị Ngọc Hoan xin tha chết cho Lệ. Một lần nữa Trịnh Lệ thoát nạn. Nguyễn Huệ đem quân ra Thăng Long, Trịnh Lệ cùng Thì Trung hầu và Phạm Huy Cơ trốn về Văn Giang. Trịnh Lệ lặng lẽ tập hợp quân sĩ chờ cơ hội. Quân Tây Sơn rút về nam hôm trước ngay hôm sau Thì Trung hầu trương cờ “cần vương”. Từ Văn Giang quân của Trịnh lệ qua bến Thanh Trì thì gặp quân của Dương Trọng Tế. Lúc này Trịnh Tông đã chết, Dương Trọng Tế thấy thanh thế của Thụy quận công Trịnh Lệ có vẻ to lắm, vội vàng mang quân xin theo. Tế giập đầu thưa với Trịnh Lệ:

– Cái tội tố giác ngày nọ là do ngu dốt. Đứng trước Thái Sơn mà không biết. Nay tôi cầm năm ngàn quân đến đầu thú và xin vương tử cho được đi theo hộ giá.

Trịnh Lệ đang cần người, mừng mà nói rằng:

– Chuyện cũ ta bỏ qua. Ông không quên nhà chúa là ta cảm kích lắm. Mong ông giúp một tay tôn lập. Công trạng ta sẽ ghi hàng đầu.

Dương Trọng tế hợp quân với Trịnh Lệ, gần vạn người. Trịnh Lệ sai Thì Trung hầu, Dương Trọng Tế đóng trại giữa cung vua và phủ chúa. Hò reo náo loạn. Nửa đêm quân sĩ vào chiếm vương phủ. Đèn thắp sáng trưng. Nổi ba hồi chín tiếng trống đại, tôn Trịnh Lệ lên ngôi chúa. Quần thần văn, võ hai hàng làm lễ chúc mừng. Thì Trung hầu, Dương Trọng Tế gửi giấy mời các đại quan, cựu thần có lòng với nhà chúa hôm sau vào phủ cùng tôn phò chúa mới.

Vua Lê Chiêu Thống được tin, cho người gọi Thì Trung hầu vào cung Vạn Thọ trách mắng:

– Nhà chúa hiếp đáp hoàng gia bao nhiêu đời. Nay đã hết lộc, sao ngươi lại làm chuyện ngược ngạo khi chưa có mệnh vua.

Thì Trung hầu nói năng rất xấc xược:

– Bệ hạ bảo chúa hiếp đáp vua nhưng thực ra là gánh mọi nỗi lo cho vua. Chẳng qua vừa rồi bọn man mọi Tây Sơn ra đây khiến nhà chúa bị đe dọa. Mệnh chúa còn vượng sao bảo đã hết.

Lê Chiêu Thống biết Thì Trung hầu là người nhà chúa, nó quyết bảo vệ Trịnh Lệ. Vua ướm thử:

– Ngươi đang chỉ huy quân đội, nay đem quân ấy về phò tá cho ta, ngươi sẽ giữ chức thống lĩnh quân đội nhà Lê.

Không ngờ Thì Trung hầu vô lễ thế. Hắn đáp:

– Bệ hạ việc còn chẳng có để làm, cần gì đến quân đội. Chỉ phủ chúa nên có quân ấy mà thôi.

Vua Lê tức tím mặt. Thì Trung hầu nói xong liền ra khỏi cung. Vua ra lệnh cho viên Trấn điện đem cấm quân đổi theo bắt Thì Trung hầu. Quần thần có mặt ra sức can ngăn:

– Bệ hạ lúc này phải nén giận lại. Trịnh Lệ được quân của Dương Trọng Tế và Thì Trung hầu phò giúp đã tự tôn lập ngôi chúa. Nhưng ngoài hai người ấy, hiện giờ đại thần cầm quân các trấn, các lộ đều chưa có động tĩnh ủng hộ gì như Trịnh Tông trước đây. Xin bệ hạ xuống chiếu sai các trấn đó đem quân về kinh thành hộ giá. Chắc bọn Thì Trung hầu phải sợ.

– Tâu bệ hạ, nhà chúa còn mấy vương tử dòng trưởng, Trịnh Lệ dòng thứ mà láo lếu hung hăng. Đã hai lần mưu cướp ngôi đều không thành. Lần này xem ra cũng không hơn gì. Những người hưởng ơn sâu nhà chúa có thể muốn vực lại họ Trịnh, nhưng không phải Trịnh Lệ.

Vua Lê Chiêu Thống nghe tả hữu phân tích cũng đã bình tâm trở lại. Vua bảo:

– Cái lệ xưa nay muốn nối ngôi chúa thì Trịnh Lệ phải vào cung lạy yết rồi mới được tôn lập. Nay Trịnh Lệ ở dưới mà ra mặt lấn át trên. Không thèm bẩm tấu, lạy yết gì. Nó khinh ta trẻ người non dạ sao.

– Bệ hạ cho người gọi Thụy Quận công vào nhận sắc chỉ lên ngôi chúa. Nếu hắn vào thì sai người phục sẵn bắt giết đi là xong.

– Tôi cũng đồng ý kế đó. Đồng thời tập hợp tất cả quân lính trong kinh thành và các phủ về bảo vệ cửa khuyết. Số đó cũng gần vạn người. Dương Trọng Tế, Thì Trung hầu có muốn làm bậy cũng khó.

Vua chấp thuận và sai người nào việc ấy.

Lại nói về việc Thượng thư Dương Trọng Tế và Thì Trung hầu cho thư vời các đại thần thuộc phe nhà chúa vào phủ chúc mừng Thụy quận công Trịnh Lệ lên ngôi. Nhóm Luyện Đường hầu, Kiến Xuyên hầu, Hoàn Quận công… tất cả hơn chục người họp lại. Hoàn Quận công bảo:

– Cái việc lên ngôi của Thụy Quận công Trịnh Lệ đêm qua nghe ra vội vã, cẩu thả quá. Chưa bao giờ việc lên ngôi chúa lại hấp hả trong đêm, không vào triều lạy yết xin vua xuống chiếu ban phong như thế.

– Tôi cũng cảm thấy không ổn thế nào đó. Thụy Quận công từ nhỏ đã là một công tử ăn chơi, quậy phá. Hai lần cướp ngôi chúa không thành. Đây là lần thứ ba nhưng lực lượng ủng hộ mỏng lắm. Lòng người cũng phân rã lắm. Vì thế chúng ta cũng chưa nên vội vào phủ.

Kiến Xuyên hầu ủng hộ:

– Đúng đấy, cứ nghe ngóng ý hoàng thượng xem sao đã.

– Tôi thấy việc lập lại ngôi chúa cũng khá thuận. Như chúng ta bàn từ trước, ngôi này là để cho Côn Quận công Trịnh Bồng dòng trưởng chứ không phải cho dòng thứ.

Luyện Đường hầu nói:

– Chúng ta là trọng thần của triều đình. Sự thể bây giờ cũng phải có động thái chứ không chỉ ngồi yên nghe ngóng. Sợ nếu tình hình xấu đi sẽ bị động.

– Vậy theo cao kiến của đại nhân, ta nên làm gì?

Luyện Đường hầu hiến kế:

– Một mặt ta cho người khâu kết lực lượng của Quận Thể ở Sơn Tây. Đưa thư cho trấn thủ xứ Đông và Kinh Bắc sẵn sàng hội quân về Thăng Long khi có lệnh. Cử hai đại thần văn, võ lên Chương Đức đón Côn Quận công về kinh.

– Phải đấy. Việc này cần làm ngay.

Côn Quận công Trịnh Bồng là con Uy Nam vương Trịnh Giang, anh họ Trịnh Sâm. Ngày quân Tây Sơn ra Đông Kinh, Trịnh Bồng cùng vài tên gia nhân đem theo mấy đứa hầu gái chạy lên phủ Chương Đức. Trịnh Bồng bản tính hiền lành, không có tham vọng ngôi chúa như Trịnh Lệ. Bây giờ bất đắc dĩ lọt vào tầm ngắm của các đại thần chỉ vì Bồng thuộc dòng trưởng. Quanh vùng núi Trầm, hậu duệ nhà chúa tá túc khá đông. Cả một quần thể chùa chiền mọc lên đều nhờ phần lớn người nhà chúa bỏ tiền xây cất. Không ít vương tôn, quận chúa chán cảnh tranh dành, chém giết nhau giữa cung vua, phủ chúa đã lên đây gửi mình vào cửa Phật. Lúc Quận Thạc Hoàng Phùng Cơ trấn thủ Sơn Tây lên vời, Trịnh Bồng đang mặc áo nâu xồng lễ Phật ở chùa Vô Vi. Hoàng Phùng Cơ rước Trịnh Bồng về kinh thành. Quân đi nườm nượp. Bọn Kiến Xuyên hầu, Thao Đường hầu, Hoàng Phùng Cơ… bảo gì Trịnh Bồng làm theo thế.

Côn Quận công Trịnh Bồng đang trên đường về kinh thành thì quân của Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng tuần thủ Hải Dương, Quận Thể trấn thủ Kinh Bắc đã vây quanh Đông Kinh. Dương Trọng Tế, Thì Trung hầu chia nhau ra kháng cự. Dương Trọng Tế là kẻ hèn nhát và tráo trở không kém gì Nguyễn Hữu Chỉnh. Thấy đại binh các trấn về kinh đô hỏi tội Trịnh Lệ lớn quá. Lường sức không cự lại được, Tế lén sai viên thuộc tướng thân cận Nguyễn Mậu Nễ đón đường xin hàng Trịnh Bồng. Hoàng Phùng Cơ vừa đưa Trịnh Bồng về đến Cầu Đơ thì gặp quân của Nễ. Nguyễn Mậu Nễ quỳ bên đường, bẩm báo rõ lời cầu xin của Dương Trọng Tế. Quận Côn Trịnh Bồng và Hoàng Phùng Cơ nghe xong thuận cho hàng. Khí thế càng tăng lên bội phần. Nguyễn Mậu Nễ quay giáo làm tiên phong dẫn Quận Côn tiến vào kinh thành. Vừa qua trại Nam Đồng chạm quân của Thì Trung hầu. Hai bên đánh nhau một trận dữ dội. Quân Thì Trung hầu chết mấy trăm người. Vừa đánh vừa lui vào phủ chúa. Dương Trọng Tế làm phản từ trong đánh ra. Thì Trung hầu không thể chống lại liền cùng Trịnh Lệ chạy ra hướng tây kinh thành. Phía sau Dương Trọng Tế, Nguyễn Mậu Nễ đuổi theo. Trịnh Lệ chạy tới bến Dâm Đàm thì gặp cánh quân của Quận Thể phục sẵn. Trước mặt sau lưng đều có địch, Thì Trung hầu liều chết xông lên. Lính phủ chúa đầu hàng gần hết. Những kẻ ngoan cố chống cự bị giết cả. Máu chảy đỏ nước hồ. Thụy Quận công Trịnh Lệ, Thì Trung hầu Phạm Huy Cơ và một số tả hữu thân tín đều chết trong trận đó. Hôm ấy nhằm ngày 14 tháng 9 Bính Ngọ (1786).

Dẹp xong loạn Trịnh Lệ, vua Lê lại đối mặt với thế lực đứng sau lưng Trịnh Bồng. Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưỡng và đám cựu thần do Thao Đường hầu cầm chịch dâng tấu xin phong vương và lập Côn Quận công Trịnh Bồng lên ngôi chúa. Tình hình lại vô cùng căng thẳng. Tả hữu khuyên vua:

– Lúc này thế lực Quận Côn lớn hơn nhiều Quận Thụy rất nhiều. Bệ hạ nên vời Trịnh Bồng vào xem ý tứ ông ta thế nào.

– Thì nó cứ đòi làm chúa rồi lại hiếp đáp ta chứ còn thế nào nữa.

– Quận Côn là người lành tính. Nhu mì. Đọc tấu trình của ông ta cũng thấy lời lẽ có vẻ kính thuận, biết điều. Hoàng thượng nên gọi vào vỗ về, phân tích phải trái rồi cho một cái chức nào đó dưới tước vương.

Lê Chiêu Thống trầm ngâm rồi nói:

– Nếu vậy cũng hợp ý ta.

Quận Côn Trịnh Bồng vào cung ra mắt vua. Lê Chiêu Thống cho ngồi hầu chuyện. Vua bảo:

– Trẫm không bao giờ quên công lao phò tá của nhà chúa hai trăm năm qua. Tuy nhiên thời thế đã thay đổi, cương thường trở lại ngay ngắn. Trẫm vẫn muốn tìm người dòng họ Trịnh để đãi đằng ân hậu. Vả cũng cần có người xứng đáng đảm đương việc tế tự cho các tiên vương.

Trịnh Bồng thưa:

– Xưa nay thần là kẻ nhút nhát, ghét sự tranh giành. Ngày quân Tây ra, thần đã lánh về nơi rừng núi làm chân nông phu, vui thú chốn cửa thiền. Lòng lúc nào cũng xót thương cho dòng họ Trịnh và các đấng tiên vương. Đêm đêm ngoảnh mặt về cửa khuyết nước mắt lưng tròng. Không biết vương phủ có ai thắp cho nén hương đỡ hoang lạnh không. Nay bệ hạ anh minh xoay loạn thành an, lại có lòng nghĩ đến các đức tiên vương họ Trịnh, ơn này thần xin trọn đời ghi tạc.

– Ngươi là ngành trưởng, lại biết lễ nghĩa dưới trên còn ai xứng hơn để nối dòng tế tự nữa.

Nhân đó vua Lê hỏi thăm về các vương tử và gia quyến Trịnh Tông. Quận Côn bảo:

– Lúc loạn lạc mỗi người chạy mỗi nẻo. Thần nghe ba vương tử nhỏ tuổi, hai người đã chết chỉ còn lại một. Hiện giờ tạm lánh ở trấn Sơn Tây.

– Vậy ngươi hãy đón họ về. Trẫm sẽ chu cấp ân hậu.

– Tạ ơn bệ hạ. Được bệ hạ thương xót, tới đây thần sẽ cho người tìm.

Vua Lê Chiêu Thống và Côn Quận công Trịnh Bồng tâm sự rất lâu về thân nhân họ Trịnh sau đợt tao loạn vừa qua. Trịnh Bồng đứng dậy thưa:

– Chuyện cũng đã dài, thần xin về bên vương phủ. Bệ hạ cần gọi lúc nào thần xin lập tức có mặt.

Vua Lê Chiêu Thống vốn chỉ muốn cho Trịnh Bồng một tước dưới tước vương để không lập lại ngôi chúa. Bồng xin về ở trong phủ chúa khiến vua không vui. Như thế chẳng hóa ra lại có ý công nhận Quận Côn là chúa mới sao. Vua bảo:

– Tòa Lượng phủ là nơi rộng rãi, cũng không xa đây lắm. Ngươi nên về đó mà ở.

Trịnh Bồng vâng lời bái tạ lui ra. Trên đường về, Trịnh Bồng bảo người đưa đến phủ chúa thắp nén hương bái tạ các tiên vương. Trịnh Bồng ôm mặt khóc lóc thảm thiết. Lúc sau định lên xe về Lượng phủ thì bọn Hoàng Phùng Cơ, Đinh Tích Nhưỡng can:

– Quân quan đón ngài về đây để đưa lên nối dòng chúa. Họ cũng nhờ đó có chút công lao và hưởng lộc về sau. Giờ ngài không ở lại vương phủ, không muốn làm chúa cho chúng tôi núp bóng thì bao nhiêu công sức, xương máu bằng phí hoài hết. Biết thế cứ để ngài ở trên phủ Chương Đức đi viếng chùa chứ nhọc lòng làm gì.

Trịnh Bồng nghe thế liền ở lại phủ chúa không đi đâu nữa. Bồng sai người đem bản tấu sang cung Vạn Thọ dâng vua Lê: « Thần vào phủ thắp nén hương tưởng nhớ tổ tiên. Nhìn thấy hương linh các tiên vương lòng thương cảm xa xót không nỡ dời đi. Nay xin bệ hạ cho ở lại đó ngày đêm hương khói cho linh hồn tổ khảo”. Lê Chiêu Thống xem bản tấu biết Trịnh Bồng nghe đám đại thần muốn lên ngôi chúa. Vua giận lắm. Bọn Hoàng Phùng Cơ, Định Tích Nhưỡng đứng sau vụ này, vua nói với các cận thần:

– Quận Côn muốn ở lại trong vương phủ thì cứ cho nó ở. Nhưng ta chỉ phong chức quốc công và ban thưởng cho nhiều lộc để hắn thờ cúng các bậc tiên vương họ Trịnh. Các khanh thấy sao?

Một cựu thần tâu:

– Tổ nhà chúa thuở ban đầu là Trịnh Kiểm được phong Tiết chế thủy bộ chư doanh bình chương quân quốc trọng sự, tước quốc công. Sau này lên ngôi chúa mới đòi tước vương. Bệ hạ theo lệ cũ đó mà phong.

– Được. Cốt không làm vương, không làm chúa thì ta chuẩn tấu. Nhưng ta cắt đi mấy chữ Tiết chế thủy bộ. Quân đội vẫn trong tay họ rồi lại dễ sinh lòng phản loạn.

Việc đang bàn thì nghe tin Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng đem mấy trăm quân vào cung. Vua Lê cho vời Nhưỡng vào. Nghe quan chưởng phủ đọc bản chiếu vua phong cho Quận Côn, vốn muốn lập lại ngôi chúa, Đinh Tích Nhưỡng ngông nghênh hỏi mà ý tứ đầy hăm dọa:

– Theo các ông thế là hậu hay bạc. Tôi là dân võ biền không phải dân học hành chữ nghĩa nên mạo muội hỏi vậy.

– Nhà chúa đã hết lộc, hoàng thượng cho thế là hậu ân lắm rồi.

Đinh Tích Nhưỡng nhìn xoáy vào mắt vị quan văn vừa nói. Rồi ngạo nghễ bỏ đi. Nhưỡng tới phủ chúa gặp Hoàng Phùng Cơ và đám văn thần. Nhưỡng bảo:

– Nhà vua sợ phong “vương” cho ngài thì lại lên ngôi chúa. Tước bỏ chức “Tiết chế thủy bộ” thì không còn nắm quân đội. Nay đòi cả chắc khó. Thôi thì chấp nhận tước công. Nhưng phải giữ lại chức “Tiết chế thủy bộ”. Có quân đội trong tay thì mấy cái tước kia muốn lập lại có khó gì.

Hoàng Phùng Cơ hùa theo:

– Ý của đại nhân thật sáng suốt. Chúng ta cùng ký vào bản tấu, vua tất phải theo.

Các đại thần viết bản tấu khác, Trịnh Bồng ký vào gửi lên vua Lê. Trong đó ghi rõ: “Tiết chế thủy bộ chư doanh, bình chương quốc quân trọng sự, tước Côn Quốc công”.

Vua Lê lại nói với tả hữu:

– Liễu Trung hầu và đám Quận Thạc dùng sức mạnh ép trẫm đây. Thôi thì đành chuẩn tấu như bọn họ đề nghị nhưng phải ghi đời đời giữ tước công.

Hôm sau vua Lê xuống chiếu phong chức cho Quận Côn Trịnh Bồng. Đinh Tích Nhưỡng cầm tờ chiếu thấy có chữ: “Đời đời nối làm tước công” thì đùng đùng phản ứng:

– Không được. Tất cả mọi người không ai phải mất chức, mất lộc sao nhà chúa lại mãi mãi phải xuống tước.

Đinh Tích Nhưỡng liền cho vời các đại thần: Ngô Trọng Khuê, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Điền, Phan Huy Ích, Nguyễn Đình Thiều và vài người nữa đến doanh trại. Nhưỡng bảo:

– Tôi xem ý vua quyết không chịu lui. Các ông có cùng tôi dựng lại ngôi chúa không?

– Thì phải chung lòng chúng tôi mới đến đây.

– Vậy thì tất cả cùng ký vào bản tấu xin vua cứ giữ nguyên lệ cũ. Có vua có chúa, thiên hạ thái bình. Tôi sẽ đem sang dâng lên hoàng thượng.

Trong đám tả hữu phủ chúa có tên võ tướng Nguyễn Gia Quán hung hăng nhất. Quán chen ngang:

– Cái vụ Quận Thụy Trịnh Lệ chỉ vì nghe Thì Trung hầu câu nệ xin chiếu chỉ cho nên cuối cùng chẳng thành việc. Theo tôi tất cả chúng ta ở đây đủ mặt văn, võ cứ kéo sang vây ép. Chẳng muốn cũng phải cho.

Đinh Tích Nhưỡng bảo:

– Ý Quán tướng quân cũng phải. Làm thế không khó gì. Nhưng chúng ta khác đám Thì Trung hầu. Vả muốn tôn lập chúa thì cứ theo lệ phải có chiếu chỉ của vua, đường đường chính chính mà làm. Sau này không kẻ nào dám nói ra nói vào. Tất cả chúng ta ở đây ký vào bản tấu thì vua Lê cũng phải thuận thôi.

Mọi người đồng ý. Trong cung Vạn Thọ các đại thần cũng người bàn ra người tính vào. Lê Chiêu Thống không biết nên quyết theo bên nào. Viên cựu thần là Tứ Xuyên hầu bước ra thưa:

– Từ thời Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm đến giờ đất phủ chúa chưa bao giờ được yên. Lần này mọi sự nhiễu loạn đều do đám Liễu Trung hầu, Đinh Tích Nhưỡng mà ra. Nhưỡng là kẻ vũ phu. Hắn muốn lập chúa để thao túng triều chính. Không thể dựa vào kẻ ngu dốt chỉ biết lấy thịt đè người ấy được. Thần đồ rằng Quận Côn là người nhút nhát, không chủ trương cố xin làm chúa. Hoàng thượng cho thần qua đó khuyên Trịnh Bồng bỏ ý định ấy đi. Không còn người để tôn phù, đám Đinh Tích Nhưỡng muốn cũng không làm nổi.

Vua Lê bảo:

– Vậy người đi nhanh giúp trẫm. Khuyên Trịnh Bồng chấp nhận tước công thì hậu ân rất lớn.

Tứ Xuyên hầu gặp Trịnh Bồng. Nói cái ý của mình và lời nhắn nhủ của vua Lê. Trịnh Bồng bảo:

– Nhờ ông về bẩm lên hoàng thượng. Việc này do các đại thần văn, võ nghĩ ra. Tôi vốn là người chỉ mong được yên thân để hương khói cho tổ tiên. Họ bảo sao tôi nghe vậy.

Nói thế là Trịnh Bồng không muốn rút lui. Tứ Xuyên hầu vào cung bẩm lại với vua Lê:

– Nghe chừng họ bàn nhau cả rồi. Thần là kẻ vô tích sự, thấy vua lo nghĩ mà không giúp được. Xin bệ hạ cho thần lui về quê sống nốt những ngày cuối đời. Nói xong Tứ Xuyên hầu lạy vua rồi bỏ đi.

Lê Chiêu Thống ngửa mặt thốt lên cay đắng:

– Bọn nghịch thần hà hiếp ta quá. Các trung thần thì bỏ ta mà đi. Nhưng dẫu không còn ai, bọn chó kia cũng đừng tưởng ta sợ. Ta cứ giữ nguyên cũ xem chúng bay làm gì.

Liễu Trung hầu Đinh Tích Nhưỡng đem tờ khải vào cung Vạn Thọ dâng lên vua Lê. Đi theo còn cả chục quan văn, võ. Nhưỡng vừa ra mặt ép vừa vỗ về Lê Chiêu Thống:

– Bệ hạ cho Quận Côn đeo tước vương như trước để khỏi đứt dòng họ Trịnh. Nhưng quyền bính bệ hạ thu lại.

Vua bảo:

– Đeo tước vương tức là vẫn nối nghiệp nhà chúa.

– Về hình thức thì như thế, nhưng bệ hạ cắt bỏ những quyền quan trọng như bổ trật, quản lý ngân khố… đi thì quyền hành vẫn trong tay bệ hạ.

– Vậy quân đội ai nắm quyền chỉ huy?

– Trước mắt không thể dành hết về bên cung vua. Thần nghĩ cứ từng bước mà tính. Lực lượng ủng hộ nhà chúa đang tràn ngập kinh thành. Bệ hạ cũng đừng căng quá.

Lê Chiêu Thống biết đó chỉ là những lời ru mị của Nhưỡng, nhưng cũng không thể cưỡng lại. Vua bực bội đi vào trong điện. Đám tả hữu cung vua và nhóm đại thần ủng hộ Trịnh Bồng ở lại chơ vơ với nhau. Hai bên cự nự, lời qua tiếng lại. Đinh Tích Nhưỡng mắt vằn đỏ, quát lên:

– Đã thế thì cũng không có cả vua nữa.

Người phủ chúa hầm hầm ra khỏi cung. Thấy tình thế nguy hiểm, Phan Lê Phiên lật đật chạy vào mời vua ra thiết triều. Lê Chiêu Thống đành phải nghe theo. Vua xuống chiếu ban phong Trịnh Bồng chức: “Nguyên úy phụ quốc chính, tước Án Đô vương”. Cắt bỏ một số quyền bính như việc bổ trật quan lại, việc quản lý ngân khố, việc định lệ thi cử… Đinh Tích Nhưỡng tạm thời chấp thuận. Hôm sau Quận Côn Trịnh Bồng vào cung Vạn Thọ lạy yết nhận sắc phong vương của vua Lê. Trở về phủ, đánh ba hồi chín tiếng trống, tả hữu lạy mừng Trịnh Bồng lên ngôi chúa. Vậy là về hình thức, sau Trịnh Tông nhà Chúa lại nối thêm một đời Trịnh Bồng. Nhưng lịch sử không coi Trịnh Bồng là đời chúa chính thức trong niên biểu họ Trịnh.