CHƯƠNG 19: VUA THÁI ĐỨC BẤT NGỜ RA BẮC

 Tin tức Nguyễn Huệ những ngày ở Đông Kinh bay về Quy Nhơn ngày một nhiều. Dân kinh thành Quy Nhơn truyền tai nhau rằng Bắc Bình vương Nguyễn Huệ sẽ ở lại Bắc hà, phế truất vua Lê, lên ngôi báu. Lại có tin Nguyễn Huệ thu giữ được rất nhiều của cải trong phủ chúa Trịnh, đang có ý tranh giành lãnh thổ với vua Thái Đức. Nguyễn Nhạc tuy không tin những đồn thổi ác ý ấy nhưng cũng tỏ ra lo lắng. Nhạc lo lắng là phải. Thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ chiếm được lòng kính trọng cảm phục của tướng sĩ. Có lúc Huệ sẽ lấn át cả uy quyền của vua anh. Nếu Nguyễn Huệ thu phục được lòng người Bắc hà thì đó là mối nguy lớn. Nguyễn Nhạc cho gọi viên chưởng phủ bảo soạn thư gọi gấp Nguyễn Huệ về. Chưởng phủ thưa:

– Tính khí Bắc Bình vương xưa nay định liệu việc gì đều có suy đoán cẩn thận. Bệ hạ cho người đem thư ra, chắc gì ông ấy đã nghe mà về.

– Vậy phải làm sao? Huệ giờ như hổ thoát cũi. Không nhốt lại ta e móng vuốt ngày càng dài ra thì khó trị.

– Đúng là tình cảnh lúc này rất đáng lưu tâm. Thần nghe nói, trước khi mất, vua Lê Hiển Tông còn muốn Bắc Bình vương lưu quân ở Thăng Long đề phòng nhà chúa trỗi dậy

– Nhưng Lê Chiêu Thống thì hẳn không muốn thế.

– Lê Chiêu Thống là kẻ bạc nhược. Công chúa Lê Ngọc Hân vợ mới của Bắc Bình vương cũng khuyên không đưa Thống lên ngôi báu. Giờ nếu Bắc Bình vương muốn thì chỉ một cái phẩy tay, Bắc hà cũng thuộc về ông ta.

– Đúng là việc này ngoài dự liệu và tầm với của ta. Bây giờ nên thế nào?

– Bẩm hoàng thượng, hạ thần nghĩ có lẽ đích thân hoàng thượng phải ra Đông Kinh một chuyến. Chỉ hoàng thượng mới đem Bắc Bình vương về được.

– Vậy ta phải xuất binh ra ư?

– Không ạ, có đi đánh nhau đâu mà điều binh. Nhưng việc này phải rất nhanh và kín đáo. Hoàng thượng chỉ cần đem theo vài trăm tên lính. Gấp rút đi đêm ngày. Thần tin chắc sự việc cũng chưa có gì đáng lo quá.

Nguyễn Nhạc nghe theo kế đó. Vua Thái Đức lệnh cho phò mã Trương Văn Đa chọn năm trăm quân cấm vệ. Không cờ xí, phiến lọng. Đi như một cuộc tuần tra gấp gáp. Vội đến nỗi quân tướng bơ phờ. Ra tới Nghệ An thì gặp lính đồn trú Tây Sơn. Một hồi nháo nhác. Phò mã Vũ Văn Nhậm tưởng Nguyễn Phúc Ánh đã lấy mất Quy Nhơn khiến vua Thái Đức phải sấp ngửa chạy ra Bắc hà. Rước vua cha vào nghỉ ngơi. Vua Thái Đức hỏi kỹ Vũ Văn Nhậm về tình hình của Bắc Bình vương ở Đông Kinh. Nhậm kể rành rọt, Nguyễn Nhạc thấy hơi yên lòng. Vua bảo Vũ Văn Nhậm cử ngựa trạm đi gấp ra Đông Kinh báo cho Nguyễn Huệ biết. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ thân dẫn các tướng đón vua anh cách kinh thành mấy dặm. Nguyễn Huệ cung kính:

– Đệ xin tạ tội với vương huynh vì cái tự chuyên của mình.

Nguyễn Nhạc thấy Huệ vẫn tỏ ra trung thành, không có ý nổi loạn nên vỗ về:

– Tướng cầm quân ở bên ngoài có khi không theo mệnh vua. Làm được những việc lợi ích cho nước nhà thì tự chuyên cũng không sao. Đệ vất vả vượt núi cao sông sâu mở mang được bờ cõi trong nháy mắt thế quả là hành động anh hùng, ta không bằng đệ rồi.

– Bẩm vương huynh, nhà Lê – Trịnh lúc ấy quá nát. Đệ phải quyết định nhanh nếu không triều đình phương bắc sẽ nhòm vào. Vì thế quân đi rồi mới bẩm báo vương huynh. Mọi chuyện giờ đã ổn, xin rước vương huynh về phủ nghỉ ngơi.

– Ta có nghe nói. Việc quân cần tốc phải tốc. Nhưng làm một cuộc đảo lộn hết cương thường nền nếp lâu nay của nước người ta như thế, hẳn cũng không ít kẻ thù ghét. Vì thế ta phải vội ra đây để xem tình hình ra sao. Đệ cũng không nên ở lâu nước người dễ sinh lòng hiềm kỵ.

Đón vua anh Thái Đức, Nguyễn Huệ bảo công chúa Lê Ngọc Hân ra chào. Nguyễn Nhạc khen:

– Quả là mối lương duyên tươi tốt. Ai làm mối cho đệ lấy được người vợ xinh đẹp nhường này. Em vua Tây Sơn làm rể vua nước Nam thật còn gì xứng hơn.

Huệ chỉ Nguyễn Hữu Chỉnh nói vui:

– Việc này đều do ông Chỉnh thu xếp cả đấy ạ.

Vua Thái Đức cũng tếu táo theo:

– Hữu tướng quân thật là ông mối mát tay. Tiên vương còn công chúa nào được

như em dâu mới của ta. Ta cũng muốn xem gái Bắc hà ngọt ngào thế nào.

Nguyễn Hữu Chỉnh thưa:

– Dạ, chỉ sợ hoàng thượng chê thôi. Vua Lê còn đến năm nàng công chúa chưa chồng đấy ạ.

– Vậy là Hữu tướng quân hứa rồi nhá.

Mọi người cười vang. Không khí nghi kỵ giữa Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ tan biến. Công chúa Lê Ngọc Hân lạy tạ lui ra. Nguyễn Huệ và các tướng mời Nguyễn Nhạc vào nhà hiệp nghị. Chưởng phủ đem sổ sách quân lương, chiến lợi phẩm trình báo lên vua Thái Đức. Từ chuyện diệt Trịnh, tôn lập Lê Duy Kỳ lên nối ngôi, làm lễ an táng vua Cảnh Hưng rồi chuyện Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lấy vợ… được tâu trình trước sau một lượt. Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc ngả người trên ghế nghe qua. Vua đôi phần an lòng. Dầu biết Huệ bẩm báo cho đúng chức phận chứ chưa hẳn đã đúng. Nhất là số lượng vàng bạc của cải thu được trong kho đụn phủ chúa Trịnh. Nhạc cho tả hữu lui ra. Hai anh em Nhạc, Huệ ngồi riêng với nhau. Nguyễn Huệ không dùng nghi thức vua tôi. Nhạc hỏi:

– Việc tôn lập đã xong, đệ định lúc nào về nam?

– Vai trò nhà Trịnh đã kết thúc. Nhưng vận nhà Lê xem ra cũng chẳng còn được lâu. Vì thế đệ đang tính toán lại việc bố trí quân đội. Giao người cai quản các vùng đất để ảnh hưởng của nhà Tây Sơn ta thấm dần tới mọi vùng thôn ổ Bắc hà.

– Nhưng quân đội Tây Sơn tới đây phải rút đi, không thể ở lại lãnh thổ nhà Lê.

– Đúng vậy, thưa vương huynh. Tuy quân ta rút đi, nhưng hai đại tướng Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân sẽ cầm một đạo quân trấn giữ xứ Nghệ An. Từ đó ra Đông Kinh cũng chỉ mất vài ngày. Đề phòng âm mưu nổi dậy cướp ngôi nhà Lê và chống lại Tây Sơn.

– Như thế là chiếm đất nhà Lê. Liệu ăn nói cách sao với đám quan lại Bắc hà?

– Thưa vương huynh, xứ Nghệ vốn là đất tranh chấp. Lúc chúa Nguyễn chiếm, nay nhà Lê quản. Vào thời chúa Nguyễn Hoàng giữ nó, tổ quán nhà ta ở đấy. Rồi các bậc tổ phụ chúng ta cũng từ đó mà theo chúa Nguyễn đi lập nghiệp. Nghệ An vừa là đất đắc thủ về quân sự vừa là quê hương bản quán của ta, đệ sẽ giữ nó lại.

– Ý đệ nghe cũng có lý, nhưng thế nào ta cũng phải có cuộc tiếp kiến vua Lê. Họ nhắc tới việc rút quân, trả đất thì nên nói sao?

– Tất nhiên quân thì mình sẽ rút. Còn nếu nhắc đến đất đai, vương huynh cứ nói đất nào do vua Lê khai phá sẽ trả lại hết cho nhà Lê. Đất nào thuộc nhà Nguyễn thì Tây Sơn thu lại. Mọi chuyện sau đó cứ đổ cả cho đệ.

– Đệ có biết gì về suy nghĩ, tâm trạng của giới sĩ phu Bắc hà khi Tây Sơn ra Đông Kinh. Ta nghe nói hầu hết những danh sĩ đỗ đạt cao có uy tín lớn đều lánh mặt, không hợp tác với Tây Sơn.

– Đúng là có việc đó. Nhưng đệ nghĩ cũng dễ hiểu thôi. Họ là khối óc, là phần tinh túy của nền triều chính Bắc hà bao đời nay. Không thể một sớm một chiều mà trở cờ, theo ta ngay được. Chỉ những kẻ cơ hội, tham sống sợ chết, đón gió, ninh nọt mới làm thế. Loại giá áo túi cơm ấy mình không cần. Người thực tài, đức độ còn nghe ngóng. Họ biết chúng ta sẽ rút đi, ai dại gì ló mặt ra để chuốc họa vào thân.

– Ta ra đây muốn tận mắt thấy hiện tình Bắc hà. Giờ đã rõ ra rồi. Việc ta vắng mặt ở triều đình rất ít người biết. Có lẽ chỉ mươi hôm chúng ta phải trở về. Đệ bảo Nguyễn Hữu Chỉnh thăm dò ý tứ vua Lê. Sau cuộc hội kiến ta sẽ bí mật rút quân. Không cần làm kinh động dân chúng.

– Vâng mệnh vương huynh.

– À mà hành tung của Nguyễn Hữu Chỉnh từ hôm ra đây thế nào?

– Trước ngày ra Thăng Long có lần hắn bỗ bã với đệ: “Người tài ở Bắc hà chỉ có Chỉnh này mà thôi”. Hắn kiêu ngạo đến đáng ghét. Nhưng nghe ra mọi việc của nhà Lê lúc này ngoài tay Chỉnh không xong.

– Ta cảm thấy tướng soái Tây Sơn nhiều người không ưa Chỉnh.

– Đệ dùng hắn nhưng cũng không ưa nổi hắn. Chỉnh giỏi việc, tài cao song bụng chứa đầy âm mưu phản nghịch, lại là kẻ tàn nhẫn. Kỳ này huynh không nên cho hắn theo vào Quy Nhơn.

– Nếu Chỉnh thực bụng muốn theo ta.

– Thì cứ cho hắn trông coi một trấn nào đấy, xa kinh thành là được.

Trong lúc anh em vua Tây Sơn bàn chuyện rút quân thì quần thần nhà Lê hoang mang không biết ý đồ của Nhạc, Huệ ra sao. Người nói Tây Sơn sẽ cướp ngôi nhà Lê. Người nói Nguyễn Huệ sẽ để một đạo quân lại, cử người làm giám quốc. Vua Lê vẫn còn nhưng trở thành một thứ bù nhìn mới mà thôi… Lê Chiêu Thống rất bối rối, lo lắng. Sau hai ngày vua Tây Sơn ra, chưa thấy động tĩnh gì, Lê Chiêu Thống triệu quần thần vào nghị bàn. Viên nội thần tâu:

– Anh em nhà Tây Sơn vẫn ở trong vương phủ. Mọi chuyện tỏ ra không có gì bất thường.

– Quân đội Tây Sơn thì sao?

– Dạ các quân doanh đóng đâu vẫn đấy ạ.

Triều thần nhà Lê chưa biết nên cư xử ra sao. Lúc này đúng là cả hai bên ở trong một kỳ tình thế khá kỳ quặc. Những câu hỏi đầy ứ trong đầu óc họ: “Nguyễn Huệ có thực lòng phò trợ nhà Lê hay không? Vua Tây Sơn ra Đông Kinh làm gì? Họ sẽ rút về nam hay ở lại?”… Dù sao thì một cuộc diện kiến giữa vua Lê với vua Tây Sơn là không thể tránh khỏi. Lê Chiêu Thống rất cần biết ý định thực của Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ. Trong triều đình nhà Lê hiện không ai có mối quen biết với nhà Tây Sơn, cũng không có ai lý lẽ, khôn ngoan biến báo để sang đó nắm tình hình. Chợt Lê Chiêu Thống nhớ tới vị văn thần hàng đầu đất Bắc:

– Các khanh vời cho ta Lại bộ Thị lang Ngô Thì Nhậm.

– Tâu bệ hạ, từ khi nghe tin Nguyễn Huệ đem quân ra Đông Kinh Ngô Thì Nhậm đã treo mũ từ quan. Ông ta gọi Nguyễn Huệ là giặc cướp quyết không hợp tác với nhà Tây Sơn ạ.

– Vậy các văn thần khác?

– Tâu bệ hạ, cũng như Ngô Thì Nhậm, các văn thần Phan Huy Ích, Nguyễn Huy Lượng, Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn… đều đã rời kinh thành cả. Họ về quê hoặc lánh đi đâu đó.

Lê Chiêu Thống thở dài đánh sượt. Lúc lâu sau vua bảo:

– Các khanh đẩy ta vào thế khó quá. Giờ biết trông cậy vào ai làm sứ giả đây?

Thượng thư bộ Lại thưa:

– Tâu bệ hạ, người có thể giúp ta làm cầu nối với chủ tướng Tây Sơn lúc này có lẽ vẫn là Nguyễn Hữu Chỉnh thôi ạ.

– Nhưng Nguyễn Hữu Chỉnh là người của Tây Sơn, hắn có thực bụng giúp ta không?

– Chỉnh theo hàng Nguyễn Nhạc là việc cực chẳng đã. Lúc ấy bọn kiêu binh truy lùng thuộc hạ cũ của Quận Huy. Chúng tìm bắt Chỉnh nên ông ta phải đem gia quyến trốn đi. Hoàng thượng vỗ về, tỏ cho hắn biết Chỉnh không phải kẻ bất trung. Thần nghĩ Chỉnh sẽ lập công chuộc lỗi.

– Phải đấy. Nguyễn Hữu Chỉnh từ hôm ra cũng giúp tiên đế nhiều việc. Giờ chỉ có ông ta mới nắm rõ ý đồ của anh em Nguyễn Nhạc.

Vua Lê Chiêu Thông hỏi:

– Vậy ai sẽ đi mời Nguyễn Hữu Chỉnh đến cho ta.

Hồ Sỹ Thương bước ra tâu:

– Hạ thần cùng quê với Chỉnh, xin vâng mệnh tới gặp hắn xem sao.

– Được. Khanh đi ngay giúp trẫm. Quân Tây Sơn như đám hổ đói. Không nên để chúng ở lâu trong nhà.

Hồ Sỹ Thương gặp Nguyễn Hữu Chỉnh. Đúng là cái chất xứ Nghệ. Họ thân thiết vồ vập nhau ngay. Nghe Thương truyền đạt ý vua Lê, Nguyễn Hữu Chỉnh vội vã vào cung Vạn Thọ. Lê Chiêu Thống vỗ về Chỉnh:

– Từ ngày quân Tây ra giúp chấn chỉnh rường mối, ông là người lo hết mọi việc trọng. Ta thực sự cám ơn mà chưa có gì báo đáp.

– Thưa bệ hạ, Chỉnh này tuy thân ở bên Tây nhưng lòng dạ vẫn ở nước Nam ta. Việc đưa Nguyễn Huệ ra chỉ có ý tôn phù nhất thống. Tới đây quân Tây Sơn rút đi tôi cũng không muốn theo anh em Nguyễn Nhạc nữa.

– Quả là một tin tốt lành. Ông có lòng thế thì quả nhân sao lại nỡ xử bạc được. Nhưng lúc này triều đình như đang đứng trước ngã ba đường. Người có thể giúp quả nhân biết rõ lòng dạ anh em Nguyễn Nhạc chỉ là ông thôi. Vậy ta vời ông vào đây để nghe ông mách nước giúp cho.

– Thưa, bệ hạ muốn tôi làm gì?

– Quả nhân và quần thần mấy hôm nay luẩn quẩn mấy câu hỏi: “Anh em Nguyễn Nhạc có âm mưu tiếm ngôi nhà Lê không? Nếu họ có ý đó thực thì quả nhân nên làm thế nào? Còn nếu như lời đồn Thái Đức ra đây để đem Nguyễn Huệ về nam chứ không có bụng chiếm nước ta thì là phúc lớn, ta phải có cử chỉ cám ơn họ thế nào?”.

Nguyễn Hữu Chỉnh suy nghĩ hồi lâu. Chỉnh biết vua Lê đang rất bối rối và lo sợ. Trong thâm tâm Nguyễn Hữu Chỉnh vẫn nghiêng về khả năng anh em Nguyễn Nhạc sẽ sớm rút đi. Nhưng nhận ra đây là cơ hội để lấy lòng vua Lê. Chỉnh cố tình làm cho vua Lê sợ. Đặt ra những tình huống xấu nhất. Lê Chiêu Thống phải cậy nhờ vào Chỉnh ra tay dàn xếp. Vua Lê phải mang nợ Chỉnh. Và trong mắt quần thần nhà Lê Chỉnh lập công lớn. Nguyễn Hữu Chỉnh nghiêm trang thưa:

– Tôi thực sự cảm kích vì sự tin tưởng của bệ hạ. Vì thế những lời tôi sắp nói đây là từ gan ruột. Mong bệ hạ và triều thần nhìn vào thực tế để hầu tránh được bất ngờ.

Một cựu thần nhà Lê nói:

– Chúng tôi đang lắng nghe ông đây.

– Vua Thái Đức đột ngột ra Thăng Long không chỉ triều thần nhà Lê, dư luận người dân kinh thành Đông Kinh mà chính các tướng, soái trong quân Tây Sơn cũng chưa biết ý định thực của anh em họ là gì. Vậy tôi đặt ra mấy tình huống. Xấu nhất là Nguyễn Huệ cướp ngai vàng, xóa bỏ nhà Lê. Việc ấy họ chỉ phẩy tay là xong. Điều ít xấu hơn là họ vẫn để nhà Lê tồn tại như một thứ bù nhìn. Chọn lấy một người dễ sai bảo đặt lên ngai. Quân đội họ vẫn ở nước ta. Một kiểu cai trị của ngoại bang. Thứ ba, tốt nhất là anh em họ rút hết quân về nam. Thực bụng tôn phò, kết hòa hiếu giữa hai nhà. Bệ hạ nên suy tính, đặt mình vào cả ba tình huống đó.

Quần thần nhà Lê ắng lại sau những phân tích của Nguyễn Hữu Chỉnh. Nhiều cựu thần đấm ngực, thở dốc lên. Họ đều nghĩ Chỉnh đã nói thật những điều có thể xảy ra. Mãi sau vua Lê Chiêu Thống mới cất lời:

– Vậy như lời ông Chỉnh thì các khanh nghĩ sao?

Hoàng thân Thanh Phái hầu nhìn các đại thần và cựu thần một lượt. Không ai có cao kiến gì. Ông ta lại quay về phía Nguyễn Hữu Chỉnh:

– Hoàng thượng và quần thần chúng tôi lúc này đang thực sự bối rối. Đúng là tình huống nào cũng có thể xảy ra. Ông dẫu sao cũng là người đứng ngoài, đang là mệnh quan của Tây Sơn, suy đoán sáng suốt hơn. Có lẽ vẫn phải nhờ ông cho mấy cách đối phó.

Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

– Thời gian gấp lắm rồi, không cho phép chúng ta nói xã giao hay vỗ về nhau nữa. Tôi xin nêu mấy ngu ý thế này. Nếu nhà Tây Sơn muốn cướp nước ta thì chỉ còn cách hoàng thượng thảo sẵn tờ biểu xin hàng. Chuẩn bị ngọc tỷ, ấn triện trao cho họ. Việc ấy tránh được đổ máu cho quân lính, hoàng gia có thể vẫn được hưởng một cuộc sống an nhàn, có nơi thờ phụng tổ tiên. Trường hợp thứ hai, trước mắt đành chấp nhận sự cai trị của chúng. Rồi lâu dài gây dựng lực lượng tính kế đánh đuổi chúng đi. Còn như điều tốt đẹp kia xảy ra, hoàng thượng nên chuẩn bị vàng, bạc tạ ơn. Nếu như anh em Nguyễn Nhạc muốn lấy một vài vùng đất thì cũng cắt cho họ.

Vua Lê thở dài bảo:

– Bọn họ tuy có công dẹp họ Trịnh nhưng chúng cũng đã vét sạch kho đụn của ta. Bây giờ mà lại phải cắt đất nữa thì có thiệt thòi quá không?

Một cựu thần nói:

– Đó là phương án tốt nhất mà triều đình ta đang hy vọng. Tiền bạc là vật ngoài thân. Bệ hạ xót thì chúng thần cũng xót đau lắm. Nhưng lúc này cốt nhất phải đuổi được chúng đi. Còn người là còn của.

Các đại thần đều cho thế là phải.Vua Lê Chiêu Thống ủ ê:

– Thôi thì cũng không có cách nào khác. Lời ông Chỉnh sáng rõ, hết nhẽ và chắc các khanh cũng không ai có cao kiến gì hơn.

Đại thần Phan Lê Phiên:

– Tâu bệ hạ, ta cũng cần phải tính toán trước. Nếu chúng muốn chiếm đất của ta thì hiện giờ chỉ có xứ Nghệ là sát với cương thổ nhà Nguyễn trước đây. Thanh Hoa là đất tắm gội của nhà Lê ta. Dòng họ chúa Trịnh cũng phát tích từ đấy. Không thể cắt cho giặc được.

– Đúng đấy. Ý chúng tôi cũng vậy.

Sau ý kiến của các đại thần, Nguyễn Hữu Chỉnh giở giọng vỗ về cho họ yên lòng và hé cái ý mình có thể góp tay dàn xếp. Chỉnh bảo:

– Đấy là tôi đặt ra mấy tình huống để hoàng thượng và các vị khỏi bị động. Từ đó mà tính toán, chủ động khu xử cho có lợi nhất. Nhưng tôi vẫn linh cảm anh em Nguyễn Nhạc chưa có ý định bỏ nhà Lê. Ngày còn trong đó Nguyễn Huệ đã từng hỏi tôi đem quân ra Bắc hà vì cớ gì. Tôi bảo hãy giương cờ diệt Trịnh, phò Lê. Giờ việc tôn phò, chấn chỉnh rường mối đã xong. Họ làm đúng như lời nói, rút quân đi sẽ sáng lên cái công dực đái và càng được lòng dân chúng. Tôi sẽ khéo léo nhắc lại với Nguyễn Huệ. Tìm mọi cách thuyết phục để anh em Nguyễn Nhạc sớm đem quân về nam. Bệ hạ chỉ việc chuẩn bị gặp xã giao với Nguyễn Nhạc mà thôi.

Lê Chiêu Thống tươi tỉnh hơn. Vua nói với Chỉnh:

– Cầu mong tiên tổ phù hộ. Việc này ngoài ông không ai làm nổi. Ông mau mau giúp quả nhân. Được như lời ông nói thì công lao không khác gì tôn lập. Chẳng ai sánh bằng.

Phan Lê Phiên lại bảo:

– Nếu buộc phải cắt đất trả ơn Tây Sơn, theo tôi ta chủ động ngay từ đầu. Định cho họ quận nào nên tính toán trước. Không để họ tự đòi mà mất nhiều hơn. Ta không thể cò kè rộng hẹp lúc ấy được.

Chỉnh ủng hộ:

– Tôi đồng ý với đại nhân. Việc nào không thể tránh khỏi thì ta chủ động trước đi. Có thể họa sẵn cả địa đồ phần đất đó.

Cuộc nghị bàn diễn ra trong thắc thỏm và xa xót. Vua Lê giao việc cho từng người. Nguyễn Hữu Chỉnh rời cung Vạn Thọ về ngay vương phủ gặp Nguyễn Huệ. Chỉnh khôn khéo thăm dò chuyện vua Thái Đức Nguyễn Nhạc bất ngờ ra Đông Kinh:

– Vua Lê biết tin hoàng đế Thái Đức ra Đông Kinh nên đang nóng lòng muốn được tiếp kiến. Xin ngài cho biết cần chuẩn bị thế nào?

Nguyễn Huệ hỏi lại Chỉnh:

– Quần thần trong triều đình và dân kinh thành xôn xao lắm phải không? Có người phao tin anh em ta sẽ cướp ngôi nhà Lê?

Nguyễn Hữu Chỉnh bảo:

– Quả có vậy. Vua Tây Sơn ra đột ngột khó tránh khỏi chuyện người ta đồn thổi. Tôi biết thiện tâm của Bắc Bình vương từ lúc xuất quân. Nhưng người ngoài thì không hiểu. Vì thế không nên để lâu sinh nghi ngại làm giảm cái ý nghĩa tốt đẹp diệt Trịnh phò Lê của Tây Sơn ta.

Nguyễn Huệ nói với Chỉnh:

– Vua anh Thái Đức ra đây là do không bằng lòng việc tự tiện của ta. Bất quá nửa tháng sẽ rút về nam. Ông hãy giải thích để vua Lê an lòng. Nhà Tây Sơn không có ý gì khác đâu.

Biết rõ ý định của anh em Tây Sơn, Nguyễn Hữu Chỉnh tương kế tựu kế. Tin này là món quà lớn, hết sức vui mừng cho vua quan nhà Lê. Nguyễn Hữu Chỉnh muốn tỏ cho triều thần nhà Lê nghĩ rằng Chỉnh là tướng của Tây Sơn, nhưng lòng dạ vẫn hướng về nhà Lê. Chỉnh đã thuyết phục anh em Nguyễn Nhạc rút quân. Quả thực trong thâm tâm, Nguyễn Hữu Chỉnh cũng biết anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ vẫn chưa thật sự tin mình. Chỉnh nhiều lần tự hỏi, tới đây tiếp tục theo Tây Sơn hay ở lại Đông Kinh? Chỉnh lót ổ sẵn cho tình huống xấu nhất. Nếu không theo Tây Sơn nữa thì cũng được vua Lê trọng dụng. Chỉnh sấp ngửa vào ngay cung Vạn Thọ:

– Thưa bệ hạ, tôi đã phân tích rành rẽ trước sau, lợi hại cho anh em vua Thái Đức. Đối thủ chính của nhà Tây Sơn lúc này là Nguyễn Ánh. Chưa diệt được chúa Nguyễn thì nhà Tây Sơn chưa thể kê gối ngủ ngon.

Lê Chiêu Thống hấp hả hỏi:

– Họ bảo sao?

– Thưa bệ hạ. Đúng như tôi đã dự đoán. Nguyễn Huệ sai tôi bẩm lại với hoàng thượng, anh em họ không có ý tiếm quyền, chiếm lãnh thổ nhà Lê. Cái ý tôn phò là trước sau như một. Bất quá nửa tháng nữa họ sẽ về nam.

Lê Chiêu Thống và các quần thần như trút được quả núi đè trên ngực. Vua bảo:

– Ôi, thật là phúc lớn cho nhà Lê ta. Bằng Lĩnh hầu quả là một cứu tinh, một trung thần hiếm có. Vậy việc thù tiếp vua Tây nên như thế nào lại vẫn phải cậy vào ông mách bảo và thu xếp cho.

Một vị hỏi:

– Vua ta có nên mời vua Thái Đức vào điện Vạn Thọ tiếp kiến không?

Chỉnh bảo:

– Tôi nghĩ không nên. Hai vua sẽ gặp nhau nhưng không theo nghi lễ bang giao ở chính điện.

Lê Chiêu Thống hỏi:

– Tại sao?

– Nguyễn Nhạc là người hay nghi kị. Ông ta ra Đông Kinh không ngoài mục đích kiềm chế người em tài giỏi Nguyễn Huệ. Sợ Huệ nhân dịp này nắm lấy Bắc hà rồi quay lại đối đầu với mình. Vì thế ta cứ đường hoàng cư xử với họ như khách. Một thứ khách quý không mời. Không nên lễ nghi tiếp đón quân vương theo lối bang giao.

– Nhưng quân đội của họ đang tràn ngập kinh thành, cho dù họ không có ý nhòm ngó vào triều đình ta thì cũng nên có cử chỉ để lưu lại chút tình cảm và ngầm nhắc nhở họ nên rút nhanh đi.

– Bệ hạ tính thế là chu đáo. Theo tôi bệ hạ là chủ nhà nên chủ động có lời chào hỏi. Vua Tây Sơn là khách, vua chủ nhà có lời chào hỏi khách. Trước là tỏ sự đường hoàng, chủ động, lịch lãm của người Bắc hà, cám ơn sự phò lập của nhà Tây Sơn. Sau là ngầm nhắc nhở rằng nước ta có chủ.

– Ta đồng ý với Bằng Lĩnh hầu. Nhưng sự chủ động ấy phải làm sao để họ đừng hiểu là mình quỵ lụy, sợ mà phải có lời trước.

– Thưa bệ hạ, ta sẽ có cách để họ hiểu nếu vua nước Tây vào nước ta theo lời mời thì bệ hạ tiếp kiến ở điện Vạn Thọ đúng nghi thức bang giao. Còn đây tự đến, họ có ơn tôn phò mình chủ động tới chào. Vua Thái Đức chắc cũng hiểu ra cái cách hành xử của một nước với một nước như vừa rồi là quá đường đột.

– Lời ông nói rất hợp ý quả nhân. Dù sao với Tây Sơn, nhà Lê ta cũng có chút ơn. Nguyễn Huệ dẹp cái ách chèn lấn chiếm quyền của chúa Trịnh với ta. Thực tâm phò giúp. Lại kết thân làm phò mã, vì thế ta mới hỏi ông nên thế nào để vừa đuổi được quân Tây Sơn sớm về Nam vừa giữ được hòa hiếu.

Phan Lê Phiên tiếp lời vua:

– Theo ông cách thức nên thế nào?

– Bệ hạ cử một đại thần đem thư sang vương phủ cám ơn vua Thái Đức về việc cử Bắc Bình vương ra giúp nhà Lê. Chúc mừng hai nhà kết thân và mong muốn nhị vị đế vương có cuộc đàm đạo nhân ông ta ra thăm Đông Kinh. Còn gặp nhau ở đâu, lúc nào phải chờ thư đáp lễ và xem ý của vua Thái Đức.

– Được ta sẽ làm như lời ông. Mong ông hết lòng vì trẫm để cho mọi việc tốt đẹp. Mọi việc cần chuẩn bị gì ông toàn quyền bàn với các đại thần có mặt ở đây.

Nguyễn Hữu Chỉnh chạy đi chạy lại như con thoi giữa Lê Chiêu Thống và anh em Nguyễn Nhạc.