CHƯƠNG 17: RƯỜNG MỐI NHÀ LÊ VỀ NHẤT THỐNG

Bắc Bình vương Nguyễn Huệ chọn vương phủ làm nơi đặt bản doanh. Nguyễn Huệ cho dán bố cáo việc tôn phò nhà Lê. Phát chẩn cho người nghèo đói. Ba quân nghiêm lệnh cấm quấy nhiễu dân. Vua Lê Hiển Tông năm ấy đã bảy mươi tuổi. Ngài cho mời Nguyễn Huệ vào cung. Huệ chưa biết nên nói gì liền gọi Nguyễn Hữu Chỉnh tới hỏi. Chỉnh lúc này trở thành cầu nối giữa vua Lê và tướng Tây Sơn. Chỉnh biết Nguyễn Huệ thực lòng phò Lê, không có ý tiếm quyền. Ông ta khuyên Lê Hiển Tông nên phong cho Huệ một tước hiệu gì đó xứng đáng. Lấy lễ thượng khách mà đãi. Gặp Chỉnh, Nguyễn Huệ bảo:

– Ta bình sinh cùng hai anh khởi nghiệp trên lưng ngựa. Mùi mồ hôi ngựa thân thuộc hơn chăn ấm nệm êm. Nay thành tựu đã gần kề mà kiến thức cai trị chưa có được bao lăm. Ta nghĩ cứ lấy đức, lấy tâm ra mà đối đãi với vua Lê. Nhưng còn cánh sĩ phu Bắc hà thực lòng ta chưa biết sẽ tiếp đáp ra sao.

– Mấy hôm nay tôi nghe nhiều lời ngợi khen của giới sĩ phu Đông Kinh đối với ngài. Họ cho rằng Bắc hà đang được hưởng một cơn gió lạ. Lạ mà trong lành. Triều đình Lê – Trịnh lâu nay đã bước vào thời kỳ mọt ruỗng. Nhà chúa cậy thế chèn ép vua Lê khiến thiên hạ không lúc nào được bình an. Bắc Bình vương thực lòng tôn phò nhà Lê, đem lại thanh bình cho đất nước nên họ ngóng đợi như kẻ khát nước lâu ngày chờ mưa.

– Cám ơn ông luôn dành cho ta những lời tốt đẹp. Nhưng việc ta xuất hiện ở Đông Kinh cũng khiến không ít người dèm pha, nghi kị. Ta muốn qua tiếp kiến vua Lê Hiển Tông thể hiện cái chí, cái tâm ấy của ta nhất là với giới sĩ phu Bắc hà.

Nguyễn Hữu Chỉnh lại nói những lời thật bay bướm:

– Bắc Bình vương quả là người chí thành. Chí thành là đạo trời. Trên có thể giúp xã tắc, chia phần lo với vua; dưới có thể giữ mệnh ba quân; cứu muôn dân trong cảnh khổ. Ngài cũng đã đã nhận ra cái cốt lõi của nền chính trị Bắc hà. Kẻ sĩ chính là xương sống của triều chính. Giới sĩ phu Bắc hà thời nào cũng là tiếng nói có trọng lượng với triều đình. Vương triều nào giữ được kẻ sĩ thì mạnh. Kẻ sĩ quay lưng thì nước nhược. Nhưng kẻ sĩ luôn là phần nhạy cảm, tinh tế và đầy nghi kị. Ngài cứ thực tâm mình giữ lễ, nói rõ ý định tôn phò sẽ thu phục được họ.

Nguyễn Huệ đưa Nguyễn Hữu Chỉnh cùng vào điện Vạn Thọ yết kiến vua Cảnh Hưng. Lê Hiển Tông râu rồng, mũi cao, vóc hạc, mắt phượng, đi như làn gió nhẹ, Dáng ngự thanh thoát mà vững như non, tính tình hiền từ giản dị. Vua trang trọng chân thành mời Huệ ngồi ở chiếc sập bên giường ngự. Nguyễn Huệ lấy làm vui nhưng nhún nhường đứng thưa:

– Tôi vốn là kẻ áo vải ở Tây Sơn, phải buổi thời thế rối ren mà nổi dậy. Bệ hạ tuy không cho cơm ăn, áo mặc, nhưng ở nơi xa, bấy lâu vẫn kính mến thánh đức. Bữa nay được nhìn thấy mặt rồng, đủ thoả được tấm lòng khao khát. Chúa Trịnh vô đạo, hiếp đáp hoàng gia nên trời mượn tay tôi một trận phá ngay được, ấy là nhờ ở oai đức của bệ hạ cả. Tôi chỉ mong bệ hạ trường thọ, mạnh khỏe, thiên hạ từ đó mà cũng được thấm nhuần ơn phúc. Chúng tôi cũng được tựa bóng oai linh.

Vua Lê Hiển Tông thực sự hài lòng. Ngài nhẹ nhàng bảo:

– Tướng quân quá khiêm nhường. Võ công này là của tướng quân cả, chứ quả nhân nào có tài đức gì.

Nguyễn Huệ lại thưa:

– Tôi chỉ tôn phò, đâu dám kể tới công lợi. Việc ngày nay đã xảy ra như thế thật bởi lòng trời xui nên hết thảy. Trời có ý xui bệ hạ chấn chỉnh kỷ cương, nảy mực, khiến dân tình được hưởng phúc, trong ấm ngoài êm.

Nguyễn Huệ quay nhìn Chỉnh, bẩm với vua Cảnh Hưng:

– Người này vốn trước đây là bề tôi của bệ hạ. Có hắn giúp nên công việc nhiều chiều thuận lợi.

Chỉnh đến trước mặt vua lạy. Nguyễn Huệ lại nói:

– Người này vì bị bọn xiểm nịnh nhà chúa vu khống hãm hại nên phải vào nương náu nước Tây Sơn. Hắn vẫn có lòng trung, tưởng nhớ đến bệ hạ. Thật là xứng gọi danh sĩ nước Nam.

Vua Lê Hiển Tông bảo Nguyễn Hữu Chỉnh đứng lên:

– Chỉnh phò tá quý quốc, nhưng vẫn nhớ về nước cũ, là do được ông tin tưởng gây dựng cho mới được như vậy.

Chỉnh đáp:

– Lời bề trên dạy thật là chí lý.

Hai bên đều dùng lời đẹp đẽ nói với nhau. Một lúc sau thấy vua Lê có vẻ khó ở, Nguyễn Huệ cáo từ:

– Thánh thể mệt rồi. Tôi xin lui. Từ ngày mai bệ hạ có gì cần sai bảo cứ cho gọi tôi sẽ hết lòng.

Lê Hiển Tông ân cần cầm tay Nguyễn Huệ:

– Quả nhân có nước mà như phỗng ngồi trên ngai. Hơn bốn mươi năm nay chỉ biết nghe người khác sai bảo. Giờ tuổi đã cao, sức đã kiệt, việc xã tắc, việc quân cơ đều không thành thạo. Thực lòng thấy lúng túng không biết bắt đầu từ đâu. Tướng quân đã giúp chỉnh đốn lại rường mối, quả nhân thật lòng mong quan quân quý quốc lui lại giúp quả nhân. Tệ quốc lúc này rất cần ông. Mong ông đừng bỏ quả nhân giữa đường.

Nguyễn Huệ nói với vua Lê:

– Vua anh giao tôi đi lấy đất Thuận Hóa là phần cương thổ cũ của chúa Nguyễn. Rồi lại tự chuyên quá đà ra đây, cũng đã là trái mệnh. Vì thế chắc không thể ở lâu. Nhưng tình cảnh Bắc hà chưa yên, tôi sẽ sắp xếp ổn thỏa rồi mới rút quân, xin bệ hạ cứ an lòng.

Vua Cảnh Hưng thấy Nguyễn Huệ tuổi trẻ hùng tài, võ công thao lược lại biết lễ nghĩa, nói năng lễ phép khoan hòa thì tỏ ra yêu mến lắm. Vua cho vời các cựu thần hàng đầu tiếp chuyện Nguyễn Huệ. Hai bên đều giữ lễ, chừng mực. Nguyễn Huệ theo gợi ý của Nguyễn Hữu chỉnh thưa với vua rằng:

– Tôi cực chẳng đã phải đem quân ra Bắc hà. Nay việc đã gần hoàn thành tôi thực tâm muốn bệ hạ cho mở đại lễ ở điện Kính Thiên để tôi dâng sổ sách quân dân, báo cáo việc tôn phò là đại thống, hầu tránh tiếng nghi kỵ.

Vua Lê Hiển Tông vui lắm. Vua lệnh cho triều thần chuẩn bị đại lễ để bố cáo thiên hạ theo ý Nguyễn Huệ.

 Sau lễ, vua Hiển Tông sai sứ đem chiếu chỉ sang vương phủ phong Nguyễn Huệ chức Nguyên Súy Dực chính phù vận Uy Quốc công. Nhận sắc phong, Nguyễn Huệ cho người vào cung tạ ơn nhưng trong lòng lại không vui. Chỉnh đến, Nguyễn Huệ bảo:

– Ta mang quân ra chỉ một trận là dẹp yên Bắc hà. Lẽ thường một thước đất, một người dân đều thuộc về ta. Nếu ta muốn làm vua, làm chúa thì ai dám cản. Cái danh hão Nguyên súy, Quốc công có làm cho ta vẻ vang gì.

Chỉnh vỗ về:

– Mong Bắc Bình vương bớt giận. Hoàng thượng nói với tôi rằng tuy ở ngôi vua nhưng cuộc sống cũng đạm bạc không có vàng bạc châu báu gì tặng ngài. Việc phong tước chỉ là tỏ tấm lòng thành của bệ hạ thôi. Hoàng thượng cũng rất muốn ràng buộc tình thân giữa hai nhà. Vì chưa biết ý ngài ra sao nên sai tôi bẩm lại. Còn chuyện ban tặng danh hiệu ngài cứ điềm nhiên nhận không tỏ ra vướng bận gì sẽ lưu được tiếng thơm lâu bền, tỏ cái sự cao thượng của mình.

Nguyễn Huệ chưa hết tâm tư:

– Ta nhận rồi đấy, đáp lễ vua Lê rồi đấy, nhưng đừng để họ nghĩ ta là kẻ thô lậu, mán mọi tưởng cái danh hão ấy là to. Ta không nhận đám sĩ phu Bắc hà sẽ bảo ta là thất lễ. Nhưng nhận ta cũng phải nói rõ để chúng hiểu kẻo nghĩ ta không biết gì.

Nguyễn Hữu Chỉnh ra sức can ngăn. Nguyễn Huệ cũng nguôi ngoai.

Việc tôn lập, củng cố rường mối nhà Lê đã xong. Một số đại thần nghe chiếu chỉ của vua đã ra gánh vác công việc. Song những danh thần có tiếng đất Đông Kinh thì vẫn lánh mặt. Trong đó Ngô Thì Nhậm là người được nhắc tới nhiều nhất. Nguyễn Huệ đem quân ra xóa bỏ nhà chúa. Ngô Thì Nhậm lớn tiếng gọi Huệ là giặc cướp. Nhậm cùng người em rể, tiến sĩ Phan Huy Ích cùng một số nhà khoa bảng hàng đầu như Bùi Dương Lịch, Ninh Tốn… bỏ kinh thành về quê. Nhiều đại thần ân sâu mưa móc nhà chúa ôm mối hận Nguyễn Huệ. Một người khác cũng bị căm ghét không kém là Nguyễn Hữu Chỉnh. Họ đổ tội cho Nguyễn Hữu Chỉnh là kẻ rước giặc Tây Sơn về phá nước.

Nguyễn Hữu Chỉnh cho mình là người có công lớn. Biết nhiều cựu thần nhà chúa và giới sĩ phu Bắc hà ghét mình, Chỉnh cho người dò la. Ai nói xấu, Chỉnh sai quân bắt về tra khảo, đánh đập dã man. Không ít người chết một cách bí ẩn. Một hôm Chỉnh gặp lại người quen cũ tên là Đỗ Thế Long. Long quê Hoàng Liệt, Thanh Trì trước đây cùng Chỉnh phục vụ dưới trướng quận Huy Hoàng Đình Bảo. Sau ngày Việp quân công Hoàng Ngũ Phúc qua đời có người tố cáo Nguyễn Hữu Chỉnh biển thủ một số tiền lớn của quân sĩ. Tiền ấy liên quan cả đến Huy Quận công. Nguyễn Hữu Chỉnh bị tống giam. Trong tù Chỉnh bị khảo đả gần chết nhưng vẫn không nhận tội. Chúa Trịnh Sâm thấy thế cho rằng Chỉnh bị oan nên tha cho. Huy Quận công Hoàng Đình Bảo cũng không bị liên lụy. Từ đó Chỉnh càng được Quận Huy sủng ái. Đỗ Thế Long vì tính nết quá ngay thẳng, nói năng bốp chát, khiến viên đại thái giám phủ chúa ghét mà khép tội lộng ngôn, bắt giam cùng phòng với Chỉnh. Thời gian nằm cùng trong ngục, Chỉnh biết Long vì cứng quá mà mang vạ chứ chẳng có tội tình gì. Khi gặp Quận Huy, Chỉnh nói đỡ nên Đỗ Thế Long cũng được tha. Nghe tin Nguyễn Hữu Chỉnh chạy theo Tây Sơn, Long giận lắm. Cái sự gặp lại lần này không tình cờ. Đỗ Thế Long chịu ơn dày nhà chúa. Biết Nguyễn Hữu Chỉnh được vua Tây Sơn trọng dụng, đang làm Hữu tham quân của Nguyễn Huệ, Đỗ Thế Long chủ động tìm gặp. Long muốn qua Chỉnh thăm dò xem Nguyễn Huệ có cướp ngôi nhà Lê không. Lại cũng đang chứa chất trong lòng nộ khí căm ghét Chỉnh như bao người, Long muốn chửi Chỉnh một trận cho bõ tức. Đỗ Thế Long gọi Nguyễn Hữu Chỉnh là kẻ rước giặc Tây Sơn ra làm hại nhà chúa. Đúng là trời đất có thể chuyển dời nhưng tính nết Đỗ Thế Long thì vẫn như vậy. Nguyễn Hữu Chỉnh thanh minh:

– Chúa không chịu tin tôi nên mới ra nông nỗi ấy. Chúa còn sống, tôi sẽ giúp Chúa giữ được danh tộc.

Nghe Chỉnh múa ba tấc lưỡi, Đỗ Thế Long gằn giọng:

– Ông đưa Tây Sơn ra, giương cờ phò Lê cái tiếng là nhân nghĩa nhưng người Bắc hà cho là rước giặc vào nhà. Khi trước ông theo Quận Việp, Quận Huy phục vụ nhà chúa, cái gì chẳng mang ơn chúa. Nay lấy tiếng diệt Trịnh phò Lê thật quá bất trung bất nghĩa. Vỗ ngực là danh sĩ, là đại trượng phu mà hành động như quân phản quốc thế ru.

Nguyễn Hữu Chỉnh tái mặt run giọng đáp:

– Gây dựng là ơn riêng. Cương thường là nghĩa lớn của thiên hạ. Tôi vì nhà Lê làm việc này là để chống đỡ cho nền cương thường. Đó là việc làm chí nhân đại nghĩa, sao ông lại bảo là rước giặc.

– Chúa Trịnh tuy có lúc lạm quyền vua Lê, nhưng cái công tôn phù hai trăm năm há quy tất vào tội nhà chúa hiếp đáp vua Lê hay sao. Quốc gia đang như bình vàng yên ổn, bất ngờ đảo điên. Dân tình nhớn nhác. Gọi là giặc nghĩ cũng không có gì là nói quá. Tuy danh tiếng ông vang vọng, chẳng qua cũng như “cáo mượn oai hùm”. Lòng người hướng về họ Trịnh còn đông. E sẽ có ngày ông không còn đất chôn thây. Lúc ấy cái thân beo sói diều quạ của ông có gánh hết được tội không.

Đỗ Thế Long không còn giữ được bình tĩnh. Chửi mắng Chỉnh cạn lời. Nguyễn Hữu Chỉnh tức uất nghẹn cổ nhưng cố nén, không to tiếng:

– Vậy thì ông khuyên giống beo sói diều quạ này phải chuộc tội thế nào đây?

Long thấy Chỉnh đã có phần chịu nhún liền khuyên:

– Tôi biết ông ra chuyến này để trừng trị bọn kiêu binh và những kẻ a dua báo thù cho Huy Quận công. Nay lũ kiêu binh đã thành hồn ma cả rồi, nếu ông khéo tác động để Nguyễn Huệ kéo quân về Nam. Rồi chọn một người khá trong họ Trịnh lập lại ngôi chúa thì việc làm ấy không chỉ chuộc được tội mà cái công “dực đái” (43) của ông không ai bằng được.

Nguyễn Hữu Chỉnh suy nghĩ một lúc rồi bảo:

– Vâng. Ông vì nhà chúa, tôi cũng vì nhà chúa việc này để tôi nghĩ xem.

Người thẳng tính vốn đơn giản, cả tin. Đỗ Thế Long cũng không tránh được cái dớp ấy. Nghe Chỉnh nói thế, Long cho rằng mình đã thuyết phục được Nguyễn Hữu Chỉnh. Đỗ Thế Long cáo từ ra về. Chỉnh liền gọi tay chân vào bảo:

– Có con rồng vừa ở đây ra. Nó là rồng thì phải đưa xuống nước. Để trên cạn nó làm rối loạn lòng người.

Thương thay, Đỗ Thế Long bị tay chân của Nguyễn Hữu Chỉnh đón đường trói lại dìm chết ở sông Nhị Hà.

Quần thần nhà Lê nghe chuyện sợ mất vía. Dân kinh thành thì đem tấm gương của Lý Trần Quán ra so sánh với hành động của Nguyễn Hữu Chỉnh. Việc làm của Nguyễn Hữu Chỉnh đến tai Nguyễn Huệ, Bắc Bình vương gọi Nội hầu Phan Văn Lân tới hỏi có đúng như tin đồn không. Lân bảo chuyện đúng như thế. Nguyễn Huệ thở dài:

– Chỉnh là người Bắc hà, vừa theo ta ra đây chưa có công lao gì mà sao hành xử ác thế. Không khéo đem tiếng xấu chuốc cho ta.

Lân đáp:

– Nguyễn Hữu Chỉnh làm tướng nhưng lòng dạ hẹp hòi. Không chỉ giết Đỗ Thế Long mà trong quân chẳng mấy ai yêu mến. Họ sợ Chỉnh hơn là quý Chỉnh.

Nguyễn Huệ bảo:

– Sau chiến thắng quân sĩ có cái vui của mổ trâu, nấu rượu; có cái vui cắm trại, vượt rào. Tướng có lúc phải cởi trần, quỳ gối cho họ cưỡi. Được thế lính mến tướng như con em yêu kính cha, anh. Lúc ra trận họ bảo vệ tướng như tay chân che cho đầu, mắt. Nguyễn Hữu Chỉnh coi mạng người như cỏ rác vậy thì tránh sao khỏi quân lính coi Chỉnh là cừu thù.

Từ đó Nguyễn Huệ càng có lòng nghi ngại Chỉnh hơn. Con người Nguyễn Hữu Chỉnh chứa đầy nghịch lý. Thông minh, tài giỏi, biến báo nhưng bị chi phối bởi tham vọng. Phản phúc và vô đạo. Chỉnh là kẻ học rộng nhưng không coi trọng chữ tín. Không có gì là thiêng liêng với hắn. Chỉnh là loại người rất đắc dụng trong thời loạn. Dùng nhất thời. Không gần quá mà cũng không nên xa quá. Nhưng không thể hợp tác trong thời bình.