CHƯƠNG 6: VỤ ÁN NĂM CANH TÝ

Từ ngày chúa Trịnh Sâm cho Đặng Thị Huệ ở cùng trong vương phủ, Huệ nói gì, muốn gì chúa cũng chiều lòng. Những cuộc giao hoan đầy hứng khởi, khiến chúa luôn mong Đặng Thị Huệ kết nụ, sinh cho ông một hoàng nam. Ước muốn của Trịnh Sâm thành sự thực. Ít tháng sau Đặng Thị Huệ mang thai và sinh hạ con trai. Chúa Trịnh Sâm mừng lắm. Chúa lấy chính tên cúng cơm của mình đặt cho con là Trịnh Cán. Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm muốn con sẽ trở thành người như mình. Chúa sắc phong Đặng Thị Huệ chức Tuyên phi.

Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm đã có con trai trưởng là Trịnh Khải. Lúc Trịnh Cán ra đời, Trịnh Khải mười lăm tuổi. Cán lên ba, Khải mười tám. Từ trước đó, theo lệ định, chúa xuống chiếu phong con trai đầu lòng làm Đông cung thế tử. Đứa con ấy sang ở phủ phía đông, nơi dành cho người sẽ nối ngôi chúa để các quan Sư phó, A bảo dạy dỗ, hướng dẫn xứng với bậc thế tử kế ngôi. Nhưng Trịnh Sâm không yêu Khải. Chúa cứ nấn ná mãi. Trong thâm tâm Trịnh Sâm muốn truyền ngôi cho Trịnh Cán, con Huệ chứ không phải cho Trịnh Khải. Ngoài sự mê đắm Đặng Thị Huệ, yêu quý Trịnh Cán, trong lòng Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm còn lăn tăn bởi sự ra đời của Khải bao phủ một màn sương bí ẩn mù mờ. Dân thành Đông Kinh đồn thổi rằng Trịnh Khải không phải đứa con trong ý muốn của Trịnh Sâm.

Hơn chục năm trước ngày Đặng Thị Huệ vào vương phủ. Một cung tần tên là Dương Thị Ngọc Hoan đã được chúa ban ân. Ngọc Hoan người làng Long Phúc, huyện Thạch Hà. Nhờ chị gái, Dương Thị Ngọc Hoan được nạp tần sau khi Trịnh Sâm lên ngôi. Long Phúc là một ngôi làng rất đặc biệt. Cái tên cũng đã gợi sự cao quý, phúc lộc. Làng Long Phúc từ lâu được coi là nơi sinh ra các cung tần, mỹ nữ cho cung vua, phủ chúa. Mỹ nhân làng Long Phúc cũng sinh được nhiều hoàng nam. Riêng phủ chúa, có tới ba người con của phi tần làng Long Phúc trở thành Đông cung thế tử kế ngôi. Song, từ khi xảy ra chuyện hai thế tử Trịnh Cối và Trịnh Lệ phản nghịch, nhà chúa có phần xét đoán những phi tần xuất thân từ làng này. Chị em Dương Thị Ngọc Hoan thân với viên thái giám hầu hạ Sâm tên Khê, thường gọi là Khê Trung hầu. Một hôm Dương Thị Ngọc Hoan kể với Khê Trung hầu rằng mình nằm mơ có vị thần hiện ra đưa cho một bức tranh vẽ đầu một con thanh long rất uy nghi. Không biết vị thái giám nọ và Ngọc Hoan có thông đồng với nhau, một đêm chúa Trịnh Sâm cho đòi cung nữ Ngọc Khoan vốn được chúa rất yêu vào hầu thì Khê trung hầu lại giả bộ nghe lầm mà đưa Ngọc Hoan vào. Chúa tỏ vẻ không thích nhưng thái giám đã chót đưa đến Trịnh Sâm cũng ân ái cho xong. Hôm sau Trịnh Sâm gọi viên thái giám vào quở mắng. Khê trung hầu đành nhận tội và kể câu chuyện nằm mộng thấy rồng của Dương Thị Ngọc Hoan nên muốn giúp. Chúa nghe vậy cũng cho qua. Nào ngờ gặp chúa đêm ấy Ngọc Hoan thụ thai sinh một hoàng nam. Trịnh Sâm đặt tên con là Khải. Tuy vậy trong lòng Tĩnh Đô vương, tình cảm cha con với Trịnh Khải luôn có một chút gì đó gượng ép, lấn cấn. Nhiều lần Trịnh Sâm nghĩ: “Đầu rồng tuy có khí tượng đế vương, nhưng là rồng vẽ, không phải rồng thật và chỉ có đầu mà không có đuôi, thế thì chưa chắc đã là điềm tốt. Vả lại ngày xưa Trịnh Cối, Trịnh Lệ do người Long Phúc đẻ ra đều làm sự phản nghịch. Như vậy cái giống Long Phúc vị tất đã tốt”. Ý nghĩ ấy cứ bám chặt trong đầu óc Trịnh Sâm.

Trịnh Cán lên năm tuổi, sức khỏe Trịnh Sâm đã yếu nhiều. Đặng Thị Huệ dành hết thời gian bên chúa. Đồ ăn thức uống tự tay Huệ nấu. Thuốc thang thái y đưa vào, Huệ sắc, bón cho Sâm. Huệ lo Trịnh Sâm chết khi con mình còn bé quá. Ngày đêm Huệ thúc giục chúa lập Cán lên ngôi. Trịnh Cán nối ngôi khi Sâm còn sống thì dù chúa bé cũng chẳng ai dám gây chuyện với mẹ con Huệ. Biết ý đồ của Đặng Thị Huệ, những kẻ ủng hộ Trịnh Khải ngày đêm đòi chúa phải làm đúng như định lệ của triều đình. Lực lượng ủng hộ Trịnh Khải lớn lắm. Đặng Thị Huệ đêm ngày tính cách đối phó. Và rồi cô thôn nữ hái chè ngày nào đi một bước không ai ngờ đến. Ở tuổi hai mươi mốt, nhan sắc trời cho Đặng Thị Huệ lúc ấy mới chín đủ độ. Đằm thắm quyến rũ chết người. Lại sẵn thông minh, mưu lược, Huệ sử dụng vũ khí muôn đời hiệu nghiệm là nhan sắc của đàn bà. Các cụ ngày xưa chả bảo: “Thằng đàn ông tài giỏi, tỉnh táo đến đâu cũng có thể bị hai hòn dái của nó phản lại”. Đúng là anh hùng không qua được ải mỹ nhân. Đặng Thị Huệ trao thân cho Huy Quận công Hoàng Đình Bảo. Cuộc tình diễn ra có vẻ đòi hỏi tự nhiên của một người đàn bà còn quá trẻ, sắc nước hương trời, mà chúa thì ốm đau không đáp ứng được. Huệ trao thân cho Bảo không chỉ là sự khao khát tình ái của trai tài, gái sắc. Đằng sau đó là tính toán rất thâm sâu. Quận Huy Hoàng Đình bảo thống lĩnh quân đội sẽ trở thành chỗ dựa vững chắc nhất cho ngôi chúa của Cán.

Quận Huy hết lòng ủng hộ Trịnh Sâm, đứng về phe Đặng Thị Huệ, có nguyên do từ một ân oán cũ. Hoàng Đình Bảo người làng Phụng Công. Tên lúc mới sinh là Hoàng Tố Lý. Lại có tên khác là Đặng Bảo hoặc Đình Bảo. Bảo dáng vẻ cao lớn. Tính tình nho nhã, thanh lịch. Nổi danh sớm khi còn học ở trường. Kỳ thi hương, Hoàng Đình Bảo đỗ hương cống. Năm kế tiếp đỗ tạo sĩ, đứng đầu môn võ. Trở thành viên tướng trẻ rất triển vọng dưới trướng cha nuôi Hoàng Ngũ Phúc.

Hoàng Ngũ Phúc qua đời, nhớ công lao Quận Việp, Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm phong Hoàng Đình Bảo tước Quận công và cử thay cha nuôi chỉ huy quân đội. Dân gian quen gọi là Quận Huy. Hoàng Đình Bảo cũng hết lòng trung thành bảo vệ nhà chúa. Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm biết Hoàng Đình Bảo là một tướng tài. Nắm được Bảo thì rất có lợi cho triều chính. Phủ chúa chia bè chia phái. Sâm càng cần đến Bảo. Việc Bảo gần gũi Đặng Thị Huệ, có ý ủng hộ Cán khiến phe đảng Trịnh Tông coi Bảo như cái gai trong mắt. Ủng hộ Trịnh Cán vừa hợp ý chúa Trịnh Sâm Hoàng Đình Bảo vừa được gắn kết xác thịt với Đặng Thị Huệ. Chúa Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm ốm nặng, Đặng Thị Huệ và Hoàng Đình Bảo tình ý càng trắng trợn, không kiêng dè gì. Tiếng xì xầm lan khắp kinh thành: “Thế gian có mắt như mờ. Để cho Huy quận vào sờ chính cung”. Trịnh Sâm tỏ ra không biết gì. Không biết hay có biết thì Trịnh Sâm lúc này cũng làm gì được nữa.

Đặng Thị Huệ cần Bảo. Trịnh Sâm cũng cần Bảo. Hoàng Đình Bảo thì cần Trịnh Cán và Đặng Thị Huệ. Âm mưu phế trưởng lập thứ, âm mưu ái tình quện chặt lấy nhau. Vụ thông dâm và liên kết chính trị này có lợi cho cả ba bên.

Phế con trưởng lập con thứ chẳng khác gì gieo mầm mống phản loạn. Lần này loạn từ phủ chúa loạn ra. Đại thái giám Khê Trung hầu, bọn tạp lưu Thẩm Thụ, Đàm Xuân Thu, Vĩnh Vũ… phe Trịnh Khải, ngày đêm chuẩn bị lực lượng. Đúng thời gian Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm ốm nặng, Trịnh Khải tập hợp tay chân làm cuộc đảo chính. Chúng âm mưu giết Hoàng Đình Bảo, bắt mẹ con Đặng Thị Huệ và ép chúa Trịnh Sâm xuống chiếu đưa Khải lên nối ngôi. Hậu thuẫn cho cuộc tranh giành này ngoài số người thân cận trong đông cung còn có tuần phủ hai trấn Kinh Bắc, Sơn Tây và bọn cấm quân người Thanh, Nghệ. Mọi việc nghe ra thuận buồm xuôi gió lắm. Lúc ấy cha con Ngô Thì Sĩ và Ngô Thì Nhậm rất được nể vì trong triều đình. Ngô Thì Nhậm giữ chân Đốc đồng, chuyên xem xét về chuyện kiện tụng. Ngô Thì Sĩ đang làm trấn thủ Lạng Giang. Một hôm, có tên học trò cũ là Gia Thự đến vận động Nhậm ủng hộ Trịnh Khải. Thự thưa:

– Mọi việc nay đã sẵn sàng cả rồi, quan Đốc đồng nói với cụ nhà trên Lạng Giang giúp một tiếng thì thanh thế sẽ lớn lắm.

Ngô Thì Nhậm giật mình bảo:

– Nước là nước của thế tử. Sao các ngươi lại xui thế tử làm chuyện ngược ngạo như vậy.

– Đúng là nước của thế tử nhưng nhà chúa không theo định lệ. Âm mưu phế trưởng lập thứ đã rõ rành rành. Các quan đại thần cũng phản đối lắm. Sợ không nắm lấy trước sau này dễ sinh loạn.

– Ngươi bảo các quan đại quan là ai?

– Quan trấn thủ Sơn Tây Hồng Lĩnh hầu Nguyễn Khản; Tuân Sinh hầu trấn thủ Kinh Bắc Nguyễn Khắc Tuân, Hân Quận công Nguyễn Đĩnh cùng nhiều vị cựu thần, quốc công… đều thuận.

Ngô Thì Nhậm lại lần nữa bàng hoàng. Các vị Nguyễn Khản, Nguyễn Khắc Tuân, Nguyễn Đĩnh đều là bạn học và chỗ thân hữu với Ngô Thì Sĩ, cha ông. Trong số họ Ngô Thì Nhậm gần gũi và rất hợp chuyện với Tuân Sinh hầu Nguyễn Khắc Tuân. Trong lòng bất an, Nhậm bảo Gia Thự:

– Ngươi hãy về đi và phải hết sức kín miệng. Ta thấy có gì đó không ổn chút nào. Ngươi nên khuyên thế tử dừng lại. Chúa thượng là người rất minh tường, âm mưu của các người sẽ sớm bị lộ mất.

Gia Thự về rồi, Ngô Thì Nhậm lập tức tới gặp Nguyễn Khắc Tuân kể lại mọi điều. Nhậm thưa:

– Quan lớn nên ngăn đám Gia Thự, Vĩnh Vũ lại kẻo vạ lớn đến nơi.

Nguyễn Khắc Tuân xưa nay ít giấu Ngô Thì Nhậm chuyện gì, vậy mà cái vụ soán nghịch này lại không hề nói với cha con Ngô Thì Sĩ. Nghe Nhậm kể, Nguyễn Khắc Tuân chối đây đẩy. Ngô Thì Nhậm nửa tin nửa ngờ cái câu Gia Thự bảo trong số các đại thần ủng hộ có Nguyễn Khắc Tuân. Hay là nó nói vống lên để tạo thanh thế. Chưa biết tính sao thì chuyện đã bung ra. Nguyên do trong phủ Trịnh Khải có tên gia nhân Nguyễn Huy Bá. Bá đem lòng thù tức Khải mấy lần phạt nó tội trộm cắp vặt. Biết âm mưu của đám Gia Thự, Vĩnh Vũ, Nguyễn Huy Bá được dịp báo thù. Bá mật tin cho Nguyễn Hữu Chỉnh đang làm chân quản vụ dưới trướng Hoàng Đình Bảo. Chỉnh lập tức báo cho Quận Huy. Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm tuy ốm nặng nhưng vẫn tỉnh táo. Chúa lệnh cho Hoàng Đình Bảo đem quân vây ráp nơi ở của Trịnh Khải. Quận Huy tìm được vũ khí, bắt được Thẩm Thụ và vài tên người nhà thân cận của Khải. Gia Thự, Vĩnh Vũ trốn mất. Bị đánh đau quá, Thẩm Thụ và đám tay chân đành phải thành thật khai hết. Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm than trời: “Lại một thằng nghịch tử nữa do mẹ nó từ làng Long Phúc đẻ ra”.

Cuộc tranh đoạt của Khải chưa khởi sự đã vỡ. Trịnh Khải bị tống giam. Mấy chục quan văn võ bị khép tội. Nguyễn Khản, Nguyễn Khắc Tuân, Nguyễn Đĩnh xin vào phủ trần tình với Trịnh Sâm. Đang lúc quá nóng giận chúa không tiếp. Ba đại thần cùng viết bản tấu dâng lên. Trịnh Sâm cũng không thèm ngó tới. Tất cả bọn họ bị khép tội phản loạn. Phải chết. Đội cấm binh người Thanh, Nghệ do Lê Hương Châm cầm đầu lúc ấy chưa lộ mặt, ngồi im thin thít. Trong lòng Hương Châm chất chứa mối thù Hoàng Đình Bảo, Nguyễn Hữu Chỉnh.

Thành Đông Kinh ngập tràn tang tóc. Một loạt đại quan bị hành hình. Đám gia nhân trong phủ đông cung của Trịnh Khải đều chung số phận. Người dân gọi đó là “Vụ án năm Canh Tý” (1780). Nguyên nhân lộ chuyện, dân tình đồn thổi mỗi người một phách. Người ủng hộ Trịnh Khải thì cho rằng Nguyễn Hữu Chỉnh mách lẻo. Lại có tin đồn rằng người tố giác là Đốc đồng Ngô Thì Nhậm. Sau vụ thanh trừng kinh hoàng đó, có hai việc lớn liên quan đến Nhậm. Cha ông, quan trấn thủ Lạng Giang Ngô Thì Sĩ mất đột ngột ở Lạng Sơn. Người ta bảo Ngô Thì Sĩ tự vẫn vì xấu hổ việc con trai ông, Ngô Thì Nhậm tố cáo âm mưu đảo chính dẫn tới cái chết của các bạn ông. Một đồn mười, mười đồn trăm. Chẳng biết thật giả thế nào. Ngô Thì Nhậm về quê chịu tang cha. Mãn tang, Nhậm trở lại triều được chúa Trịnh Sâm phong chức Tả thị lang. Chuyện đồn thổi càng có cớ như thật. Người ta truyền nhau câu: “Sát tứ phụ nhi Thị lang”. (Giết bốn cha để được lên chức Thị lang). Bia miệng thế gian như vết nhơ gắn vào cuộc đời Ngô Thì Nhậm.

Sau biến cố đó, Đặng Thị Huệ càng hối thúc Trịnh Sâm truyền ngôi cho Trịnh Cán. Trịnh Sâm biết thời gian của mình không còn nhiều. Đưa Cán lên ngôi trong lúc mình còn sống sẽ yên ổn hơn. Năm Nhâm Dần (1782), Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm phế bỏ Trịnh Khải, truyền ngôi cho Cán. Tĩnh Đô vương sai tả hữu làm tấu trình việc chọn chúa mới bẩm lên vua Cảnh Hưng Lê Hiển Tông. Huy Quận công Hoàng Đình Bảo tháp tùng Trịnh Cán sang điện Vạn Thọ lạy yết nhận thánh chỉ. Vua Lê Hiển Tông cứ theo lời khải của Trịnh Sâm mà xuống chiếu. Trịnh Cán lên ngôi chúa, tước Điện Đô vương.

Năm ấy Trịnh Sâm bốn mươi tư tuổi, do ham hố sắc dục quá đà nên mang trọng bệnh. Một điều nữa khiến bệnh tình Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm nặng thêm là nhiều đêm hồn thái tử Lê Duy Vỹ hiện về. Trịnh Sâm không dám nói điều đó với ai kể cả Đặng Thị Huệ. Gần chục năm trước sau khi giết Vỹ, Trịnh Sâm thư thoảng mơ thấy Lê Duy Vỹ hiện về chỉ mặt Sâm thét lớn: “Ta là Lê Duy Vỹ đây”. Nhưng gần đây Vỹ về nhiều hơn. Trong bộ đồ liệm trắng toát và cây gậy trong tay, Vỹ đứng nhìn Sâm chằm chằm. Lâu sau Lê Duy Vỹ cười rất to và phất áo dời đi. Tiếng cười rợn tóc gáy vọng óc khiến Sâm không thể nào ngủ nổi. Biết số mình đã tận, Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm cho gọi tả hữu thân tín tới nhận cố mệnh. Dẫn đầu là Trịnh Kiều cùng các đại thần Nguyễn Hoàn, Phan Lê Phiên, Nhữ Công Điển, Kiều Hạc hầu Nguyễn Khoản… Huy Quận công Hoàng Đình Bảo xin chúa phong Tuyên phi Đặng Thị Huệ chức chính cung, được dự các buổi triều kiến của Điện Đô vương. Mọi việc chính sự hàng ngày do hai đại thần Trịnh Kiều và Nguyễn Hoàn đảm đương. Điện Đô vương Trịnh Cán mới lên sáu tuổi. Thể trạng ấu chúa lại yếu, ốm đau luôn khiến quần thần không khỏi dị nghị, lo lắng. Dân thành Đông Kinh đêm ngày xì xào bàn tán. Chỗ nào cũng thấy tụ bạ: “Chúa vắt mũi chưa sạch quyền hành về tay Quận Huy cả thôi”. “Đám mèo mả gà đồng ấy âm mưu với nhau từ lâu rồi”. “Không khéo Quận Huy cướp ngôi chúa chứ chẳng chơi”… Sự giễu nhại, cà trớn nhộn nhạo đến mức Quận Huy cũng không thể bỏ ngoài tai. Hoàng Đình Bảo cho quân trà trộn vào các chợ, nơi đông người tụ tập. Kẻ nào nói xấu chuyện nhà chúa sẽ phải chịu án chết. Để răn đe nặng hơn, Hoàng Đình Bảo cho người ngầm bắt hơn chục tên du thủ du thực vu cho tội trên. Lũ ấy bị điệu ra trước cửa vương phủ cắt lưỡi, treo cổ. Vụ hành quyết kinh hoàng khiến dân kinh thành e sợ mà bớt đồn đại đi.